Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MA, MSc, Ψυχολόγος, Εκπαιδευτικός
Ο φόβος του φυσικού τοκετού αποτελεί ένα πολυσύνθετο ψυχολογικό φαινόμενο το οποίο αφορά σημαντικό ποσοστό εγκύων γυναικών ανεξαρτήτως πολιτισμικού ή κοινωνικού πλαισίου. Κατά τη διάρκεια της κύησης, ο τοκετός συχνά βιώνεται ως μια άγνωστη και δυνητικά απειλητική εμπειρία η οποία συνοδεύεται από ανησυχία, αβεβαιότητα και φόβο για τον πόνο, την απώλεια ελέγχου και την υγεία του βρέφους. Αν και ένα μέτριο επίπεδο φόβου θεωρείται φυσιολογικό, σε αρκετές περιπτώσεις ο φόβος είναι έντονος, επίμονος και επηρεάζει αρνητικά τόσο την ψυχική κατάσταση της γυναίκας όσο και το μαιευτικό αποτέλεσμα.
Στη διεθνή βιβλιογραφία ο φόβος του τοκετού προσδιορίζεται με τον όρο fear of childbirth ενώ στις σοβαρότερες μορφές περιγράφεται ως tokophobia. Διακρίνεται σε πρωτογενή τοκοφοβία που αφορά γυναίκες χωρίς προηγούμενη εμπειρία τοκετού και δευτερογενή τοκοφοβία η οποία αναπτύσσεται συνήθως μετά από τραυματικό ή αρνητικά βιωμένο τοκετό. Η τοκοφοβία δεν περιορίζεται στο άγχος της στιγμής του τοκετού αλλά διαμορφώνει τη συνολική εμπειρία της εγκυμοσύνης και συχνά οδηγεί σε αποφυγή του φυσικού τοκετού ή ακόμη και της κύησης. Ο φόβος του φυσικού τοκετού αναπτύσσεται μέσα από την αλληλεπίδραση ψυχολογικών, κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων. Η έλλειψη ελέγχου, ο φόβος έντονου σωματικού πόνου και η ανησυχία για πιθανές ιατρικές επιπλοκές αποτελούν κεντρικές πηγές άγχους. Σε πολλές περιπτώσεις, οι αφηγήσεις αρνητικών εμπειριών από το οικογενειακό ή κοινωνικό περιβάλλον καθώς και η απεικόνιση του τοκετού στα μέσα ενημέρωσης, ενισχύουν τις καταστροφικές προσδοκίες. Παράλληλα, προσωπικό ιστορικό άγχους, κατάθλιψης ή τραυματικών εμπειριών μπορεί να επιτείνει τον φόβο μετατρέποντάς τον σε έντονη ψυχολογική επιβάρυνση. Η ποιότητα της σχέσης με το σύστημα υγειονομικής φροντίδας και ο βαθμός εμπιστοσύνης προς τους επαγγελματίες υγείας διαδραματίζουν επίσης έναν σημαντικό ρόλο.
Ο πόνος του τοκετού συχνά βρίσκεται στο επίκεντρο του φόβου.
Ωστόσο, η βιβλιογραφία υπογραμμίζει ότι ο φόβος δεν σχετίζεται μόνο με τη σωματική εμπειρία του πόνου αλλά κυρίως με την προσδοκία του και με την αίσθηση απώλειας ελέγχου.
Επιπλέον, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μεταγεννητική ψυχική υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιλόχειας κατάθλιψης ή αρνητικής ανάκλησης της εμπειρίας του τοκετού. Η επίδραση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στη γυναίκα αλλά δύναται να επηρεάσει και τη σχέση μητέρας–βρέφους.
Η επαρκής προγεννητική προετοιμασία και η καλλιέργεια μιας σχέσης εμπιστοσύνης με τους ειδικούς μειώνουν σημαντικά τον φόβο του τοκετού. Η ενημέρωση για τις φάσεις του τοκετού, τις επιλογές ανακούφισης του πόνου και γενικότερα για όλες τις διαδικασίες δίνει αίσθηση ελέγχου και βοηθάει αρκετά. Ιδιαίτερη σημασία έχει η υποστηρικτική παρουσία μιας μαίας ή συνοδού καθ’ όλη τη διάρκεια του τοκετού ενώ η αντιμετώπιση του έντονου φόβου απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση. Η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα όταν εστιάζει στο άγχος ή σε τραυματικές εμπειρίες, συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωσή του. Σε πολλές περιπτώσεις, η στοχευμένη συμβουλευτική κατά την κύηση βοηθά τη γυναίκα να επανανοηματοδοτήσει τον τοκετό όχι ως απειλή αλλά ως διαδικασία στην οποία μπορεί να συμμετέχει ενεργά και με ασφάλεια.
Ο φόβος της γυναίκας για τον φυσικό τοκετό αποτελεί μια πραγματική και συχνά υποτιμημένη ψυχολογική εμπειρία, με σημαντικές επιπτώσεις στην εγκυμοσύνη και τον τοκετό. Η κατανόηση των αιτιών του, η έγκαιρη αναγνώρισή του και η παροχή κατάλληλης υποστήριξης μπορούν να μεταβάλλουν ουσιαστικά την εμπειρία του τοκετού και να ενισχύσουν τη σωματική και ψυχική ευεξία της γυναίκας.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing.
Hofberg, K., & Brockington, I. (2000). Tokophobia: An unreasoning dread of childbirth. British Journal of Psychiatry, 176, 83–85. DOI: 10.1192/bjp.176.1.83
Nilsson, C., Lundgren, I., Karlström, A., & Hildingsson, I. M. (2011). Self-reported fear of childbirth and its association with women’s birth experience and mode of delivery: A longitudinal population-based study. Women and Birth, 25(3), 114–121. https://doi.org/10.1016/j.wombi.2011.06.001
Saisto, T., & Halmesmäki, E. (2003). Fear of childbirth: A neglected dilemma. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 82(3), 201–208. https://doi.org/10.1034/j.1600-0412.2003.00114.xDigital Object Identifier (DOI)
Størksen, H. T., Garthus-Niegel, S., Vangen, S., & Eberhard-Gran, M. (2015). Fear of childbirth and elective caesarean section: A population-based study. BMC Pregnancy and Childbirth, 15, 221. DOI: 10.1186/s12884-015-0655-4
World Health Organization. (2018). WHO recommendations: Intrapartum care for a positive childbirth experience. WHO Press.
