Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MA, MSc, Ψυχολόγος, Εκπαιδευτικός
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 (ΔΤ1) αποτελεί μια χρόνια αυτοάνοση νόσο που απαιτεί δια βίου ινσουλινοθεραπεία και εντατική καθημερινή φροντίδα. Πέρα από τις βιολογικές συνέπειες, η νόσος επηρεάζει σημαντικά την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και εφήβων (Delamater et al., 2018). Ένας από τους πιο σημαντικούς ψυχολογικούς δείκτες είναι η αυτοεκτίμηση καθώς σχετίζεται με την προσαρμογή, τη συμμόρφωση στη θεραπεία και τη συνολική ποιότητα ζωής. Η αυτοεκτίμηση ορίζεται ως η συνολική αξιολόγηση του ατόμου για την προσωπική του αξία (Rosenberg, 1965). Στα παιδιά και στους εφήβους με ΔΤ1, οι προκλήσεις που απορρέουν από τη νόσο (συνεχής παρακολούθηση σακχάρου, ενέσεις ινσουλίνης, διατροφικοί περιορισμοί) μπορεί να δημιουργούν αίσθημα «διαφορετικότητας» και να μειώνουν την αυτοεκτίμηση (Helgeson et al., 2009).
Η αυτοεκτίμηση των παιδιών και εφήβων με διαβήτη τύπου 1 (ΔΤ1) επηρεάζεται άμεσα από το κοινωνικό και οικογενειακό τους περιβάλλον αλλά και από την ψυχική τους υγεία.
Η κοινωνική αποδοχή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες καθώς πολλά παιδιά ανησυχούν για πιθανό στιγματισμό στο σχολείο ή στις κοινωνικές τους σχέσεις, γεγονός που μπορεί να μειώσει την αίσθηση αξίας και αυτοπεποίθησης (Schabert et al., 2013). Αντίθετα, η ύπαρξη μιας υποστηρικτικής οικογένειας λειτουργεί προστατευτικά, ενισχύοντας την αίσθηση ικανότητας και προσωπικής αποτελεσματικότητας του παιδιού (Hilliard et al., 2013). Στην εφηβική ηλικία, η ανάγκη για ανεξαρτησία και αυτονομία συχνά συγκρούεται με τις απαιτήσεις της καθημερινής θεραπείας, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει εντάσεις, να μειώσει την αυτοεκτίμηση και να δυσχεράνει τη συμμόρφωση στη θεραπεία. Η παρουσία άγχους ή καταθλιπτικών συμπτωμάτων σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα αυτοεκτίμησης και αυξημένο κίνδυνο μη συμμόρφωσης στη θεραπευτική αγωγή (Schabert et al., 2013). Έρευνες δείχνουν ότι προγράμματα ψυχοεκπαίδευσης, η συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης και η εφαρμογή γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας μπορούν να βελτιώσουν την αυτοεκτίμηση και την ψυχολογική ευεξία των παιδιών με ΔΤ1 (Grey et al., 2000; Whittemore et al., 2012). Η αυτοεκτίμηση αποτελεί σημαντικό ψυχολογικό παράγοντα για τα παιδιά και τους εφήβους με διαβήτη τύπου 1, επηρεάζοντας όχι μόνο την ψυχολογική τους ανάπτυξη αλλά και την κλινική πορεία της νόσου. Η ενσωμάτωση ψυχολογικής υποστήριξης στη θεραπευτική διαδικασία και η ενδυνάμωση της οικογένειας και ο ρόλος του σχολείου είναι απαραίτητες στρατηγικές για την προώθηση μιας θετικής αυτοαντίληψης και καλύτερης ποιότητας ζωής.
Ενδεικτικές Παραπομπές
Delamater, A. M., de Wit, M., McDarby, V., Malik, J., Hilliard, M. E., & Northam, E. (2018). Psychological care of children and adolescents with type 1 diabetes. Pediatric Diabetes, 15(S20), 232–244.
Grey, M., Boland, E. A., Davidson, M., Li, J., & Tamborlane, W. V. (2000). Coping skills training for youth with diabetes mellitus has long-lasting effects on metabolic control and quality of life. Journal of Pediatrics, 137(1), 107–113.
Helgeson, V. S., Lopez, L. C., & Kamarck, T. (2009). Peer relationships and diabetes: retrospective and ecological momentary assessment approaches National Library of Medicine, 2009 May;28(3):273-82. doi: 10.1037/a0013784.
Hilliard, M. E., Wu, Y. P., Rausch, J., Dolan, L. M., & Hood, K. K. (2013). Predictors of deteriorations in diabetes management and control in adolescents with type 1 diabetes. Journal of Adolescent Health, 52(1), 28–34.
Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image. Princeton University Press.
Schabert, J., Browne, J. L., Mosely, K., & Speight, J. (2013). Social stigma in diabetes: A framework to understand a growing problem for an increasing epidemic. Patient, 6(1), 1–10.
Whittemore, R., Jaser, S., Chao, A., Jang, M., & Grey, M. (2012). Psychological experience of parents of children with type 1 diabetes: A systematic mixed-studies review. Diabetes Educator, 38(4), 562–579.
