Στο Λυκόφως του Τιτανικού και στα υπόγεια του indie: Εφηβεία πριν και μετά

H εμπιστοσύνη στον Τιτανικό είχε να κάνει με το να αφήσεις τα χέρια σου από την κουπαστή και να αφεθείς στον Άλλον.

Από την Εύη Αβδελίδου, Σχολική Ψυχολόγο
www.thinkingonfilms.blogspot.com

Η εφηβεία αφήνει τα φλεγόμενα χνάρια της στο σελιλόιντ. Φαίνεται τόσο στον τρόπο που απεικονίζεται από το σινεμά όσο και στον τρόπο που η ίδια ταυτίζεται με εξιδανικευμένους ήρωές του. Αν αφουγκραστεί κανείς τις τρεις περασμένες δεκαετίες θα νιώσει πως η αναπαράσταση της εφηβείας συνδιαμορφώνεται εκ μέρους των ταυτίσεων των εφήβων αλλά και των πορτρέτων τους, μέσα σε ατέρμονη διεργασία προς το αγνό και το παιδικό.

Ο Τζακ του Τιτανικού, σαφώς εξιδανικευμένος ήρωας,  γίνεται αντικείμενο λατρείας στα 90’s για να δώσει τη θέση του, την επόμενη δεκαετία στην εσωστρέφεια του αμερικάνικου indie κινηματογράφου. Η τελευταία γεμίζει πονεμένους και αυτοσαρκαζόμενους αντιήρωες. Οι ποιότητές τους κατατέμνονται στην ομάδα, και μιλάμε πια για τους αναβάτες μαθητές του Ελέφαντα του Γκας Βαν Σαντ, τα παιδιά της πλατείας του Λάρυ Κλαρκ αλλά και εκείνα μετά τον τυφώνα του Harmony Korine (Gummo). Και φτάνουμε, εδώ και κάποια χρόνια, να κάνει άλλη μια στάση η μυρωδιά του θανάτου στην πορεία της, στα μεταφυσικά goth μονοπάτια του Twilight (Λυκόφως), όπου ο ήρωας θέλει να γίνει αντιήρωας-θνητός, και το αντίστροφο, αλλά δεν μπορεί…

Σε όλες τις περιπτώσεις, φαίνεται πως η εφηβεία γίνεται όλο και πιο σκοτεινή, επιθυμεί να διαφυλάξει το δικαίωμά της στην αγνότητα, έστω και αν διακινδυνεύει να το πληρώσει με αίμα.

Στο "Λυκόφως" η εμπιστοσύνη συμβολίζεται με το βύθισμα σε μια παρασιτική σχέση με τον Άλλον.

Δεν αποφεύγουν οι έφηβοι το φλερτ με το θάνατο, νιώθουν την ανάσα του στο σβέρκο τους. Έτσι νοηματοδοτείται ο τρόπος που φαντάζονται το αντικείμενο του πόθου τους. Όμως, ενώ η εμπιστοσύνη στον Τιτανικό είχε να κάνει με το να αφήσεις τα χέρια σου από την κουπαστή και να αφεθείς στον Άλλον, στο Λυκόφως αφορά την αποφυγή της παραβίασης μέσω μιας στοματικής συγχώνευσης και το βύθισμα σε μια παρασιτική σχέση με τον Άλλον. Η τελευταία θυμίζει τόσο επίπονα τον τρόπο που σχετίζονται οι Έλληνες γονείς με τα παιδιά τους. Ο Τζακ επιχειρεί να νικήσει το θάνατο ενώ ο Έντουαρτ τον έχει νιώσει στο πετσί του. Όσο για τα ανεξάρτητα παιδιά, που δεν αποτελούν αντικείμενο ταύτισης των εφήβων αλλά περισσότερο κλεμμένη φωτογραφία τους, εκείνα χορεύουν με το θάνατο με κάθε δυνατό τρόπο. Βρίσκονται μέσα σε μια ρεαλιστική συνεχή συνδιαλλαγή μαζί του, με το βλέμμα των γονιών τους έκδηλα απόν.

H απουσία των γονιών φαίνεται να τείνει να ταυτίζεται εύκολα στη χώρα μας με την αέναη παρουσία τους. Μια παρουσία που τους στερεί να σχετιστούν ως απαρτιωμένα υποκείμενα, με συνεπή όρια ανάμεσα στο εγώ και στο περιβάλλον. Η σχέση βιώνεται περισσότερο ως προέκταση του περιβάλλοντος αυτού. Πρόκειται μήπως για μια περασμένη γενιά παντοδύναμη απέναντι σε μια γενιά ευνουχισμένη τρομακτικά, άρα και κατά ένα λαβωμένο μέρος, συνειδητοποιημένη;

Υπάρχει, αναμενόμενα, πάντα αγωνία για το σεξ. Έχει ήδη βιωθεί.  Αυτό για το οποίο οι ήρωες παλεύουν είναι να το μυθοποιήσουν ξανά. Να εξαγνιστούν και να επιστρέψουν στην παιδική τους ηλικία, όπου όλα έμοιαζαν αθάνατα. Ο Έντουαρτ αρνείται την επαφή με την Μπέλα, για να κρατήσει την αληθινή αγάπη και να εμποδίσει την τάση του για καταβρόχθιση. Η αγάπη συνδέεται με στοματικού τύπου σχέσεις, αυτό μας έμαθαν οι γονείς-τροφοδότες και δεν μπορεί να ντυθεί με μαύρα στην εξιδανικευμένη εκδοχή του.

Οι έφηβοι πια ταυτίζονται με κάτι που μυρίζει θάνατο, επιθυμούν την ακινησία και την απραξία, ως αντίβαρο σε μια εποχή πολύπλοκη και απαιτητική γι’ αυτούς. Ίσως ο Τζακ, τα indie παιδιά και ο Γκας Βαν Σαντ εν τέλει  δε διαφέρουν και τόσο. Ο πρώτος  φοβάται αυτό που θα γίνει (παντρεμένος ίσως με την Ρόουζ) και καταλήγει να εξιδανικεύεται μέσα από ένα πραγματικό γεγονός (το βύθισμα του εξιδανικευμένου πλοίου), ενώ ο άλλος φοβάται αυτό που έχει ήδη γίνει και αποτελεί μια μυστηριώδη φαντασίωση που προτιμά να μείνει ως είναι, παιδική. Και τα παραγνωρισμένα παιδιά του αμερικάνικου σινεμά έχουν ήδη εμπνεύσει ένα wasted youth, στην Ελλάδα πιο επίκαιρο από ποτέ, με τίποτα το εξιδανικευμένο. Έτσι, παρουσιάζονται με αληθινό και άγρια αγνό τρόπο.

Έτσι ισορροπεί η θάλασσα μιας σύνθετης αναπαράστασης των εφήβων. Με την επίδραση ενός κύματος που πηγαινοέρχεται από την εξιδανίκευση μέσω του πραγματικού στον ποιητικό ρεαλισμό και ξανά στο μεταφυσικό σκοτεινό ιδανικό.

Μέσα στη θάλασσα αυτή κολυμπά και αγκυροβολεί ό,τι νομίζουν οι ίδιοι άξιο για να ταυτιστούν, μαζί με την εικόνα κάποιων ποιητών με κάμερα απαλλαγμένη από φίλτρα.