Εσείς θα διαγράφατε τις άσχημες αναμνήσεις;

Από τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Δημοσιογράφο – Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία και Μ.Μ.Ε.

Τρεις επιστημονικές έρευνες υπόσχονται διαγραφή των άσχημων αναμνήσεων.

Αν το παρελθόν μας αποτελείται (και για μερικούς στοιχειώνεται) από αναμνήσεις, δεν είναι λίγοι εκείνοι που έχουν αναρωτηθεί τι θα γινόταν αν μπορούσαν να τις διαγράψουν –άλλοι περισσότερες, άλλοι λιγότερες, ανάλογα με τον πρότερο βίο.

Αμερικανοί επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι μπορούσαν να προλάβουν την εδραίωση των άσχημων αναμνήσεων, χωρίς φάρμακα. Οι άσχημες αναμνήσεις στον εγκέφαλο πυροδοτούν το συναίσθημα του φόβου, όμως υπάρχει ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο μπορεί να προληφθεί η εδραίωσή τους. Η τεχνική των Αμερικανών βασιζόταν ακριβώς σ’ αυτό το σημείο.

Η θεραπευτική προσέγγιση βασίστηκε στη μέθοδο που οι ψυχοθεραπευτές ονομάζουν «θεραπεία εξάλειψης» κατά την οποία ο ασθενής εκτίθεται επαναλαμβανόμενα σε ένα ερέθισμα που τον τρομάζει, όπως π.χ. όπλο, μέχρι να καταγραφεί στον εγκέφαλό του ότι τελικά αυτό το ερέθισμα δεν είναι απειλητικό για τον ίδιο. Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται κυρίως για την καταπολέμηση του μετατραυματικού στρες, όπως συμβαίνει σε περιόδους πολέμου.

Σύμφωνα με Ολλανδούς ερευνητές, η διαγραφή των αναμνήσεων μπορεί να γίνει εφικτή με ένα χάπι.

Κάθε φορά που κάποιος φέρνει στο μυαλό του μια έντονη συναισθηματικά ανάμνηση, ο εγκέφαλος αναδημιουργεί την ανάμνηση. Το φάρμακο παρεμβαίνει ακριβώς σε αυτή τη διαδικασία και εμποδίζει τον εγκέφαλο να την ανανεώσει.

Στην πράξη το φάρμακο μπορεί να βοηθήσει ασθενείς να ξεπεράσουν τις φοβίες τους, τις εμμονές τους, διατροφικές διαταραχές, ακόμη και τις ερωτικές τους απογοητεύσεις. Οι ειδικοί πάντως θεωρούν ότι χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων του φαρμάκου.

 

Σε τρίτη πρόσφατη έρευνα Καναδοί επιστήμονες ανακοίνωσαν τη δημιουργία ενός χαπιού, το οποίο δρα αναστέλλοντας την έκκριση της ορμόνης που σχετίζεται με το στρες (κορτιζόλη) και προκαλεί συναισθήματα τα οποία συνοδεύουν τις άσχημες αναμνήσεις, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις φέρεται να διαγράφει και τις ίδιες τις επώδυνες αναμνήσεις.

Ποιος εγγυάται ότι η ανθρώπινη περιέργεια και ματαιοδοξία δεν θα προχωρήσει και σε απλές καθημερινές περιπτώσεις μνήμης και λήθης;

– Τα ηθικά διλήμματα
Ο Δρ. Ντάνιελ Σοκόλ, ο οποίος ειδικεύεται σε ζητήματα ιατρικής ηθικής στο University of London, επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Η διαγραφή κακών αναμνήσεων δεν είναι όπως όταν διώχνουμε κάτι το ανεπιθύμητο, ένα σπυρί για παράδειγμα. Συνδέονται μ’ εμάς τους ίδιους, με την ταυτότητά μας καθώς αυτό που είμαστε συνδέεται με τις αναμνήσεις μας».

Τα ερωτήματα που αναδύονται στο μυαλό του καθενός όταν μαθαίνει για τέτοιου είδους επαναστατικές τεχνικές είναι πολλά.

Τι γίνεται στη μελλοντική και διόλου απίθανη περίπτωση που η νέα τεχνική των επιστημόνων εξελιχθεί και γίνει δυνατό ένα «delete» οποιωνδήποτε αναμνήσεων στον εγκέφαλο;

Ίσως είναι πιο επιστημονικά δεοντολογικό και κοινωνικά αποδεκτό να χρησιμοποιείται σε σοβαρές περιπτώσεις διαταραχών, όπως του μετατραυματικού άγχους, όμως ποιος εγγυάται ότι η ανθρώπινη περιέργεια και ματαιοδοξία δεν θα προχωρήσει και σε απλές καθημερινές περιπτώσεις μνήμης και λήθης;

 

Η ταινία "Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού" διαπραγματεύεται το ζήτημα της διαγραφής αναμνήσεων.

Πολύ εύστοχα τίθενται αυτά τα ερωτήματα μέσα από την ταινία «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού»σε σενάριο του Τσάρλι Κάουφμαν. Εκεί, άνθρωποι της διπλανής πόρτας όλων των ηλικιών πηγαίνουν σε μια ειδική κλινική, στην οποία με μια απλή επέμβαση στον εγκέφαλο μπορούν  να σβήσουν συγκεκριμένες αναμνήσεις. Κάποιοι παίρνουν τηλέφωνο έντρομοι για να κλείσουν ραντεβού επειγόντως, δεν αντέχουν το βάρος στη μνήμη τους. Ζητούν να σβήσουν κυρίως αναμνήσεις από σχέσεις, συναισθήματα, σκέψεις, πράξεις: το τίμημα που πληρώνει κανείς για ό,τι ζει.. .Ζητούν να σβήσουν την ντροπή, την ενοχή, τον πόθο, τον έρωτα. Τα συστατικά της ψυχής, το νόημα της ζωής. Και τότε, αναρωτιόμαστε εμείς οι θεατές, τι μένει μέχρι το θάνατο; Κάπως έτσι η λήθη φέρνει το θάνατο, μικραίνει η απόσταση που χωρίζει την ύπαρξη από την ανυπαρξία, τους ζωντανούς από τους νεκρούς, που τόσο ωραία έχει αποτυπώσει ο Λορέντζος Μαβίλης στο ποίημά του «Λήθη»:
Καλότυχοι οι νεκροί που λησμονάνε
την πικρία της ζωής.
(…)
Α δε  μπορείς παρά να κλαις το δείλι,
τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν:
θέλουν –μα δε βολεί να λησμονήσουν.

Αν θεωρήσουμε ότι το παρελθόν διαμορφώνει το μέλλον μέσα από το παρόν, δηλαδή πως ό,τι ζούμε αυτή την στιγμή, την επόμενη θα έχει γίνει παρελθόν, το οποίο αφήνει τα σημάδια του και επηρεάζει τη μελλοντική συμπεριφορά, τότε πώς μπορούμε να διαχειριστούμε αυτή τη νέα τεχνική και όσες άλλες μελλοντικά ετοιμάζονται;  Ως ολοκληρωμένα, δυνατά άτομα που έχουν την ευκαιρία να διορθώσουν αδύναμες στιγμές του παρελθόντος για τις οποίες δεν ευθύνονται (όπως π.χ. σε περιπτώσεις ψυχικά ασθενών πολέμου) ή ως αδύναμα όντα που ξαφνικά τους δίνεται η δύναμη ν’ αλλάξουν ό,τι τους θυμίζει άσχημα πράγματα που οι ίδιοι διέπραξαν στον παρελθόν (π.χ. σε περιπτώσεις υπευθύνων πολέμου); Και στις δύο περιπτώσεις, αν αποδεχθούμε ότι οι αναμνήσεις μάς φέρνουν πιο κοντά στην ευτυχία ή τη δυστυχία, αν η μνήμη μάς στέλνει στον παράδεισο ή την κόλαση, μήπως το μέλλον έχει ακόμη μεγαλύτερη δύναμη;

Και κάτι τελευταίο: ο ήρωας της ταινίας ζητά να κρατήσει μόνο μια ανάμνηση. Εσείς ποια θα κρατούσατε;

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:
Κωσταρίδου-Ευκλείδη, Α. (2005). Μεταγνωστικές Διεργασίες & Αυτο-ρύθμιση (Γνωστική Ψυχολογία), Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
Baddeley, A. D. (1986). Working Memory. Oxford: Clarendon Press.
Eysenck,M.W.(2010), Βασικές αρχές Γνωστικής Ψυχολογίας (Επιμ: Ε.Βασιλάκη), Αθήνα: Gutenberg.

Πηγές:
http://www.sciencedaily.com/releases/2011/05/110526064802.htm
http://www.sciencedaily.com/releases/2011/05/110526064802.htm
http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7892272.stm
http://www.livescience.com/10605-bad-memories-erased-behavior-therapy.html

Διαβάστε επίσης:
Η εφεύρεση της μνήμης