Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, BA, MA, MSc Psychology
Το γονεϊκό πένθος είναι απεριόριστο. Αγγίζει κάθε πτυχή της ύπαρξης του γονέα. Όταν ένα μωρό πεθαίνει, οι γονείς θρηνούν για το υπόλοιπο της ζωής τους. Το πένθος γίνεται κομμάτι τους. Καθώς ο χρόνος περνά, οι γονείς έρχονται να δουν ότι το πένθος είναι μια σύνδεση και επαφή με το παιδί τους.
Arnold & Gemma (1994)
Οι γονείς που πενθούν μαθαίνουν να ζουν με τις αναμνήσεις, τις χαμένες ελπίδες, τα κατεστραμμένα όνειρα. Ποτέ δεν ξεπερνούν το θάνατο αλλά ανασυντίθονται, προσαρμόζονται και μαθαίνουν να ζουν με τον πόνο.
Donnelly (1982)
Το πένθος αποτελεί μια αρκετά στρεσογόνα κατάσταση οποιαδήποτε στιγμή κι αν έρθει στη ζωή του ανθρώπου. Οι μελέτες υποστηρίζουν ότι το μεγαλύτερο σε διάρκεια άγχος εντοπίζεται στους γονείς που βιώνουν τον θάνατο του παιδιού τους (Bonanno, 2001; Martison, 1991; Rubin & Malkinson, 2001; Sanders, 1989). Έρευνες που έχουν συγκρίνει αντιδράσεις στα διαφορετικά είδη απώλειας έχουν επισημάνει ότι ο θάνατος του παιδιού ακολουθείται από πιο έντονο πένθος απ’ ότι ο θάνατος συντρόφου ή ο θάνατος γονέα (Sanders, 1989). Σχετικά πρόσφατα ευρήματα δείχνουν ότι οι γονείς παιδιών που πεθαίνουν από οποιοδήποτε αίτιο είναι πολύ πιο πιθανόν να υποφέρουν από μετατραυματικό στρες και να βιώνουν σοβαρά προβλήματα στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους (Bonnano et al.,2002).
Με το θάνατο του παιδιού, οι γονείς αισθάνονται ότι ένα κύριο και ζωτικό κομμάτι τους έχει αποκοπεί γιατί νιώθουν ότι ο θάνατος του παιδιού τους είναι η «τελική στέρηση» (Arnold & Gemma, 1994).
Οι γονείς ερχονται αντιμέτωποι με το γεγονός, με το πένθος που προκλήθηκε απ’ το συγκεκριμένο γεγονός και την έμφυτη ανάγκη τους να συνεχίσουν να ζουν τη ζωή τους.
Η αντιμετώπιση αυτού του αντιφατικού φορτίου, του να θέλουν να απελευθερωθούν από τον πόνο που τους συντρίβει αλλά και να τον χρειάζονται ως υπενθύμιση του παιδιού που δεν υπάρχει πια, αποδεικνύουν την πολυπλοκότητα του γονεϊκού πένθους. Ο θυμός αποτελεί μέρος της φυσιολογικής αντίδρασης στην απώλεια του παιδιού και εκφράζεται ως έντονη οργή ή ως χρόνια ενόχληση και απογοήτευση (Bohannon, 1990\1991; Kubler-Ross, 1975; Oliver, 1999; Ragan & McGlashan, 1986). Μπορεί να κατευθύνεται προς το σύντροφο, προς άλλα μέλη της οικογένειας, προς συναδέλφους/συνεργάτες, προς το Θεό ή τη μοίρα και πολλές φορές ακόμη και προς το ίδιο το εκλιπών παιδί τους. Ο θυμός μπορεί να στραφεί και προς τον εαυτό δημιουργώντας αισθήματα ντροπής, μίσους, αναξιότητας (De Frain, 1991; Johnson, 1987; Miles & Demi, 1986).
Οι γονείς επιβεβαιώνουν ότι το πένθος τους συνεχίζει καθόλη η διάρκεια της ζωής τους, διαπιστώνοντας ότι αλλάζει συνεχώς αλλά δεν καλυτερεύει (Rubin, 1999). Οι γονείς έχουν αντίσταση στην ιδέα ότι ίσως επανέλθουν μετά το θάνατο του παιδιού τους. Ο κόσμος τους μοιάζει άχρηστος κι ένα κομμάτι του εαυτού τους απουσιάζει (Klass & Marwit, 1988/1989). Επιπροσθέτως, παλεύουν να νοηματοδοτήσουν τον θάνατο και τις ζωές τους μετά απ’ αυτόν (Wheeler, 2001). Ένα ποσοστό γονέων βρίσκει νόημα, ελπίδα, ένα καταφύγιο σε αξίες και πεποιθήσεις όπως για παράδειγμα ανακαλύπτουν θρησκευτικά πιστεύω και παρατηρήθηκε ότι οι αυξημένες θρησκευτικές δραστηριότητες και ενασχολήσεις, ιδιαίτερα στις μητέρες, μείωναν τα επίπεδα του να βιώσουν έντονες αντιδράσεις πένθους (Bohannon, 1991; Wheeler, 2001; Dyregov & Dyregov, 1999). Οι γονείς καλούνται να βρουν τρόπο να προσαρμοστούν στη νέα συνθήκη, αποδεχομένοι το πένθος τους και αντιμετωπίζοντάς το, παλεύουν να συνεχίσουν τη ζωή τους κάνοντας αυτό το τραγικότατο γεγονός κομμάτι της ίδιας της ύπαρξής τους.
Το να χάνει ο γονιός το παιδί του μοιάζει και είναι αδιανόητο. Η πληγή είναι πάντα εκεί, όμως, αυτοί οι πενθούντες γονείς βρίσκουν ασυνείδητους τρόπους να διατηρήσουν τον δεσμό που είχαν θεμελιώσει με τα παιδιά τους κι απ’ αυτό αντλούν δύναμη να συνεχίσουν (Finkbeiner, 1996).
Βιβλιογραφία
Arnold, J.H. & Gemma P.B. (1994). A Child Dies: A portrait of Family Grief. Philadelphia, PA: The Charles Press Publishers. Second Edition.
Bohannon, J. (1990-1991). Grief response of parents to neonatal death and parent participation in deciding care. Omega, 22, 109-121.
Bohannon, J. (1991). Religiosity related to grief levels of bereaved mothers and fathers. Omega, 23, 153-159.
Bonnano, G. (2001). Grief and emotion: A social-functional perspective, In: Handbook of bereavement research, M. Stroebe et al., Eds. Washington, D. C.: American Psychological Association.
Bonnano, G. et al. (2002). Resilience to loss and chronic grief: A prospective study from prebereavement to 18 months post-loss. Journal of Personality and Social Psychology. In press.
De Frain, J. (1991). Learning about grief from normal families: SIDS, stillbirths and miscarriages. Journal of Marital and Family Therapy, 17, 215-223.
Donelly, K. F. (1982). Recovering from the loss of a child. New York: Macmillan Publishing Co
Dygerov, A. & Dygerov, K. (1999). Long-term impact of sudden infant death: A 12 to 15-year follow-up. Death Studies, 23, 635-661.
Finkbeiner, A. K. (1996). After the Death of a Child: Living with loss through the years. New York: Simon and Shuster Inc.
Johnson, S. (1987). After a child dies: Counseling bereaved families. New York: Springer Publishing Company.
Klass, D., & Marwit, S. J. (1988-1989). Toward a model of parental grief. Omega, 19, 31-50.
Kubler-Ross, E. (1975). Death and the final stage of growth. Englewood Cliffs: Prentice Hall, Inc.
Martinson, I., Davies, B, & McClowry, S. (1991). Parental depression following the death of a child. Death Studies, 15, 59-367.
Miles, M. & Demi, A. (1986). Guilt in bereaved parents, in: Parental loss of a child, T. Rando, Eds. Champaign, Ill.: Research Press Company.
Oliver, B. (1999). Effects of a child’s death on the marital relationship: A review. Omega, 39, 197-227.
Ragan, P. & McGlashan, T. (1986). Childhood parental death and adult psychopathology. American Journal of Psychiatry, 1986. 143, 153-157.
Rubin, S. (1999). The two-track model of bereavement: Overview, retrospect and prospect. Death Studies, 23, 681-714.
Rubin, S. & Malkinson, R. (2001). Parental response to child loss across the life- cycle: Clinical and research perspectives, In: Handbook of bereavement research: Consequences, coping and care, M. Stroebe et al., Eds. Washington, D.C.: American Psychological Association Press.
Sanders, C. (1989). Grief: The mourning after. New York: John Wiley & Sons.
Wheeler, I. (2001). Parental bereavement: The crisis of meaning. Death Studies, 25, 51-56.
