Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MA, MSc, Ψυχολόγος, Εκπαιδευτικός
Η αποβολή είναι μια εμπειρία που αγγίζει βαθιά το σώμα και την ψυχή. Για πολλές γυναίκες και ζευγάρια, η απώλεια αυτή συνοδεύεται από έντονα συναισθήματα θλίψης, ενοχής και αβεβαιότητας, συχνά συνοδευόμενα από σιωπηλά κοινωνικά ταμπού. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η αποβολή δεν είναι σφάλμα ούτε αδυναμία αλλά μια συχνή ιατρική κατάσταση που επηρεάζει εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο. Μετά από μια αποβολή, τα συναισθήματα που βιώνονται είναι φυσιολογικά. Θλίψη, θυμός, ενοχή, φόβος ή αίσθημα ανεπάρκειας είναι κοινά. Κάθε άτομο βιώνει την απώλεια με μοναδικό τρόπο και δεν υπάρχει «σωστός» ή «λάθος» τρόπος. Το πρώτο βήμα για την ψυχολογική ανάκαμψη είναι η αναγνώριση και η αποδοχή των συναισθημάτων χωρίς κριτική προς τον εαυτό. Η αποβολή αποτελεί μία από τις συχνότερες επιπλοκές της εγκυμοσύνης ωστόσο να πούμε ότι παραμένει ένα γεγονός λιγότερο ορατό σε κοινωνικό και ψυχολογικό επίπεδο. Ιατρικά συχνά αντιμετωπίζεται ως ένα παροδικό συμβάν, για πολλές γυναίκες και ζευγάρια, η εμπειρία αυτή βιώνεται ως μια ουσιαστική απώλεια, συνοδευόμενη από ψυχική επιβάρυνση. Η αποβολή δεν αφορά μόνο τη σωματική απώλεια της εγκυμοσύνης αλλά και την απώλεια προσδοκιών, σχεδιασμών και ταυτότητας. Πολλές γυναίκες έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνουν τον ρόλο της μητέρας, ακόμη και στα πολύ πρώιμα στάδια της κύησης. Όταν αυτή η συνέχεια διακόπτεται αιφνίδια, η ψυχική αντίδραση συχνά προσομοιάζει με εκείνη της απώλειας αγαπημένου προσώπου. Η βιβλιογραφία αναγνωρίζει πλέον την αποβολή ως δυνητικά τραυματικό γεγονός. Έρευνες δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό γυναικών εμφανίζει ψυχολογικά συμπτώματα τις εβδομάδες που ακολουθούν μια αποβολή. Μεταξύ των πιο συχνών αντιδράσεων περιλαμβάνονται:
- Καταθλιπτική διάθεση, αίσθημα κενού και απώλειας ενδιαφέροντος
- Άγχος, συχνά σχετιζόμενο με φόβο για μελλοντική εγκυμοσύνη
- Ενοχές, με σκέψεις ότι η αποβολή οφειλόταν σε προσωπικά λάθη
- Θυμός, προς το σώμα, το περιβάλλον ή το ιατρικό σύστημα
- Συμπτώματα μετατραυματικού στρες (PTSD), όπως επαναλαμβανόμενες σκέψεις, αποφυγή ερεθισμάτων και εγρήγορση
Η ένταση των ψυχολογικών αντιδράσεων μετά από αποβολή δεν είναι ίδια για όλες τις γυναίκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα συμπτώματα αυτά είναι παροδικά. Ωστόσο, για ένα ποσοστό γυναικών επιμένουν και επηρεάζουν ουσιαστικά τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής. Παράγοντες που έχουν συσχετιστεί με αυξημένη ψυχική δυσκολία περιλαμβάνουν προηγούμενες αποβολές ή καθ’ έξιν αποβολές, προϋπάρχον ιστορικό άγχους ή κατάθλιψης, έλλειψη κοινωνικής ή συντροφικής υποστήριξης, δυσκολία στην επικοινωνία με τον/την γιατρό και φυσικά κοινωνικά ταμπού και υποτίμηση της εμπειρίας από το περιβάλλον.
Η αίσθηση ότι «δεν επιτρέπεται η λύπη», ότι «σιγά δεν έγινε κάτι» κι ότι «πρέπει να ξεπεραστεί γρήγορα» συχνά επιβαρύνει περαιτέρω τη γυναίκα.
Η αντιμετώπιση της αποβολής δεν ακολουθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η ψυχική επεξεργασία της απώλειας απαιτεί χρόνο και εξατομικευμένη φροντίδα. Μην ξεχνάμε ότι η ψυχική και η σωματική υγεία είναι αλληλένδετες. Ένα υποστηρικτικό περιβάλλον (ιατρικό και κοινωνικό) μπορεί να μειώσει σημαντικά το ψυχικό βάρος. Η ένταξη της ψυχολογικής υποστήριξης στη μετεγχειρητική φροντίδα αποτελεί σημαντικό βήμα προς μια πιο ολιστική προσέγγιση της γυναικείας υγείας. Η επαρκής ξεκούραση, η ισορροπημένη διατροφή και η ήπια σωματική δραστηριότητα εφόσον μπορεί η γυναίκα, μπορούν να υποστηρίξουν την ψυχική αποκατάσταση. Σε περιπτώσεις όπου τα συμπτώματα επιμένουν για αρκετές εβδομάδες ή εντείνονται η παρέμβαση ειδικού ψυχικής υγείας είναι απαραίτητη.
Συμπέρασμα
Η αποβολή δεν είναι στίγμα ούτε ένδειξη αδυναμίας. Η φροντίδα του εαυτού είναι καθοριστική. Με υποστήριξη, επικοινωνία και υπομονή, θα έρθει ξανά η ισορροπία. Η αποστιγματοποίηση της εμπειρίας αποτελεί θεμελιώδες βήμα για την ψυχική υγεία. Με ενημέρωση, κατανόηση και φροντίδα, η επουλωτική διαδικασία μπορεί να γίνει πιο ανθρώπινη και ουσιαστική.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
Swanson, K. M. (2000). Predicting depressive symptoms after miscarriage. Journal of Women’s Health. DOI: 10.1089/152460900318696
Farren, J. et al. (2016). Post-traumatic stress, anxiety and depression following miscarriage. BMJ Open. DOI: 10.1136/bmjopen-2016-011864
Lok, I. H., & Neugebauer, R. (2007). Psychological morbidity following miscarriage. Best Practice & Research Clinical Obstetrics and Gynaecology. DOI: 10.1016/j.bpobgyn.2006.11.007
Brier, N. (2008). Grief following miscarriage: a comprehensive review. Journal of Women’s Health. DOI: 10.1089/jwh.2007.0505
Fernlund, A., Jokubkiene, L., Sladkevicius, P., Valentin, L., & Sjöström, K. (2021). Psychological impact of early miscarriage and client satisfaction with treatment: Comparison between expectant management and misoprostol treatment in a randomized controlled trial. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 58(5), 757–765. https://doi.org/10.1002/uog.23641
