Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS BA, MA, MSc Psychology, Εκπαιδευτικό – Ψυχοεκπαιδεύτρια, Βιβλιοκριτικό
Στην ταινία Τα Μυαλά που Κουβαλάς (Inside Out), η ιστορία ακολουθεί την ψυχική ζωή της δεκάχρονης Riley, αναδεικνύοντας τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των συναισθημάτων της: Χαρά, Λύπη, Θυμός, Αποστροφή και Φόβος. Η ταινία ενσωματώνει με πρωτότυπο τρόπο την έννοια της «πολλαπλότητας του εαυτού», αποδεικνύοντας ότι η συναισθηματική μας πραγματικότητα είναι πολυδιάστατη και, κυρίως, απολύτως φυσιολογική. Μέσα από την εξαιρετική παρουσίαση των χαρακτήρων αυτών, η ταινία μάς υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να αποδεχόμαστε και να ενσωματώνουμε τα συναισθήματα και όχι να τα απορρίπτουμε ή να προσπαθούμε να τα καταστείλουμε.
Η ταινία μας προκαλεί να σκεφτούμε πώς, στην πραγματική ζωή, όλοι μας αντιμετωπίζουμε εσωτερικές συγκρούσεις όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δύσκολες επιλογές ή περίπλοκες διαπροσωπικές καταστάσεις. Αν κάποιος δεν έχει την ικανότητα να αναγνωρίσει ή να συνδεθεί με τις εσωτερικές του συγκρούσεις, τι γίνεται; Η ταινία απαντά σε αυτό με έναν τρόπο που είναι αστείος, συναρπαστικός και συγκινητικός, προσφέροντας ταυτόχρονα πολύτιμα μαθήματα για την καθημερινή μας ζωή.
Η συνεχής ευτυχία δεν είναι φυσιολογική
Η Χαρά, αν και αγαπητή και φωτεινή, προσπαθεί συνεχώς να διώξει τη λύπη, δημιουργώντας την εντύπωση ότι το να είναι κανείς ευτυχισμένος όλη την ώρα είναι επιθυμητό. Όμως, η συνεχής επιδίωξη της ευτυχίας μπορεί να είναι εξαντλητική και μη ρεαλιστική. Στην πραγματικότητα, η παρόρμηση να «εξορίσουμε» τη θλίψη από τη ζωή μας – είτε στον κινηματογράφο είτε στην καθημερινότητα – είναι όχι μόνο μη βιώσιμη, αλλά και «ανθυγιεινή». Η αποδοχή όλων των συναισθημάτων είναι το κλειδί για την συναισθηματική μας ευημερία.
Μην φοβάστε τη θλίψη
Η θλίψη δεν είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγουμε ή να φοβόμαστε. Αντίθετα, είναι ένα απολύτως φυσιολογικό και μάλιστα εξαιρετικά χρήσιμο συναίσθημα. Τα τελευταία χρόνια, βιβλία και μελέτες έχουν εστιάσει στην αποδοχή της θλίψης ως ένα μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, δείχνοντας ότι δεν είναι παθολογική, αλλά ένα σημαντικό «σήμα» που μας υπενθυμίζει ότι κάτι βαθύ και σημαντικό έχει συμβεί.
Η θλίψη, όπως και όλα τα συναισθήματα, είναι προσωρινή και αναπόφευκτη.
Η θλίψη μπορεί να δημιουργήσει σύνδεση
Στην ταινία, η θλίψη δεν απομακρύνει τους ανθρώπους, αλλά τους φέρνει πιο κοντά. Στο παράδειγμα του φανταστικού φίλου της Riley, Bing Bong, όταν αυτός νιώθει ότι δεν έχει πια θέση στη ζωή της, είναι η Λύπη που τον βοηθά να εκφραστεί και να παρηγορηθεί. Αν και η Χαρά αρχικά προσπαθεί να «διορθώσει» την κατάσταση με τον συνήθη ενθουσιασμό της, η πραγματική ανακούφιση έρχεται όταν η Λύπη τον ακούει και του προσφέρει την κατανόηση που χρειάζεται.
Τα συναισθήματα είναι συχνά ανάμεικτα
Τα συναισθήματα δεν λειτουργούν πάντα μεμονωμένα. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές είναι ανάμεικτα και αλληλεπιδρούν με τρόπους που δημιουργούν πολύπλοκες συναισθηματικές καταστάσεις. Στο μυαλό της Riley, στον πίνακα ελέγχου του εγκεφάλου της, τα συναισθήματα λειτουργούν σαν μια ομάδα. Το καθένα έχει τη θέση του και συμβάλλει με τον δικό του τρόπο. Στην πραγματική ζωή, το ίδιο ισχύει. Τα συναισθήματα μπορούν να συνεργαστούν, δημιουργώντας νέες εμπειρίες και ισχυρότερες συνδέσεις. Στο τέλος της ταινίας, η Χαρά κατανοεί ότι η Θλίψη είναι αναγκαία και χρήσιμη, και τα δύο συναισθήματα αρχίζουν να λειτουργούν μαζί, δημιουργώντας μια νέα μορφή μνήμης που είναι και χαρούμενη και λυπημένη ταυτόχρονα.
Ο ρόλος των γονιών: Μαθαίνοντας από τη θλίψη
Το πιο σημαντικό μάθημα που προσφέρει η ταινία είναι η αποδοχή της θλίψης, τόσο για εμάς όσο και για τα παιδιά μας. Όταν βλέπουμε τα παιδιά μας να κλαίνε ή να είναι στενοχωρημένα, είναι πολύ εύκολο να νιώσουμε την ανάγκη να τα προστατέψουμε από την πίκρα ή να τους “διορθώσουμε” τη διάθεση. Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση είναι να παραμείνουμε δίπλα τους, να τα υποστηρίξουμε και να τα βοηθήσουμε να συνδεθούν με τα συναισθήματά τους, αντί να προσπαθήσουμε να τα κάνουμε να φύγουν. Όταν τα παιδιά βιώνουν τη λύπη, δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε ή να αποφεύγουμε, αλλά κάτι απολύτως φυσικό και ανθρώπινο. Η πραγματική «σωτηρία» τους δεν έρχεται από το να εξαλείψουμε τη θλίψη αλλά από το να τους δείξουμε πώς να την κατανοήσουν και να τη διαχειριστούν.
Αυτός είναι ο σημαντικότερος ρόλος που έχουμε ως γονείς: να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να αποδέχονται τα συναισθήματα τους, ώστε να μην υπάρξουν μελλοντικές εσωτερικές ρήξεις ή καταπιεσμένα συναισθήματα. Όταν τα παιδιά μας είναι λυπημένα, δεν είναι λάθος. Είναι απλώς μέρος της πραγματικότητας. Και αυτό το μάθημα είναι το πιο πολύτιμο που μπορούμε να τους μεταδώσουμε.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία
Brown, B. (2010). The gifts of imperfection: Let go of who you think you’re supposed to be and embrace who you are. Hazelden Publishing
Docter, P., & del Carmen, R. (Directors). (2015). Inside Out [Film]. Pixar Animation Studios.
Goleman, D. (2006). Emotional intelligence: Why it can matter more than IQ. Bantam
Lazarus, R. S. (1991). Emotion and adaptation. Oxford University Press.
Nolen-Hoeksema, S. (2013). Emotion regulation and psychopathology: A transdiagnostic approach to etiology and treatment. The Guilford Press.
Siegel, D. J. (2012). The developing mind: How relationships and the brain interact to shape who we are. The Guilford Press.
