Εργαστήριο Ανάγνωσης
του κειμένου του Ζακ Λακάν η «ΤΡΙΤΗ»
από τη θεωρητικό τέχνης και ψυχαναλύτρια
Αντα Κλαμπατσέα
στα γραφεία τού συλλόγου FreudLacan
ΝΕΟΦΡΟΝΟΣ 3 ΙΛΙΣΙΑ
ΚΑΘΕ ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 21:00
Ε΄ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ:ΔΕΥΤΕΡΑ 8/1/2018. 21.00
Πώς μια κατ εξοχήν γλωσσική πρακτική όπως η ψυχανάλυση θα προσεγγίσει το κατ εξοχήν άλεκτο ; αναρωτιόμασταν σε προηγούμενη συνάντηση μας . Και ποιό το κατ εξοχήν άλεκτο αν όχι το σώμα*1 ; Και με τι έχει να κάνει το σώμα αν οχι με την απόλαυση ,την ηδονή και τη ζωή *2 ; χμμμ…
«…αλλά….α λ λ ο ύ θέλω να το πάω ξε κινώντας με αυτην την ΤΡΙΤΗ μου ..η ονοματοποιία που μου ήρθε έτσι, με έναν κάπως προσωπικό τρόπο, μου δίνει το προνόμιο,το χάρισμα-θεέ μου τι λέω ο άνθρωπος!…να μπορώ να ακούσω σε αυτό το γ ο υ ρ γο ύ ρ ι σ μ α την…α π ό λ α υ σ η της γάτας!…το γ ο υ ρ γ ο ύ ρ ι σ μ α είναι δίχως καμμιά αμφιβολία η α π ό λ α υ σ η της γάτας. Αν περνάει από το λαρύγγι της η από αλλού ,δεν έχω ιδέα, όταν τις χαϊδεύω , μοιάζει να είναι από όλο το σ ώ μ α και αυτό με κάνει να μπώ σε αυτό από το οποιο θέλω να ξε κινήσω…»
Ο Λακάν στο « Η ΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΗ» ,(1971-1972) , λέει ότι α π ό λ α υ σ η είναι η σ χ έ σ η τού υποκειμένου τού σημαίνοντος με το σ ώ μ α του ή αν θέλετε,η σχέση τού ομιλούντος όντος με το σώμα του. Και αυτή η σ χ έ ση είναι της τάξης τού πραγματικού : αδύνατον να μπεί σε λόγια. Μας διέπει αλλά δεν μπορούμε να την πούμε. Αφόρητη η ένταση από ένα είναι μουγγό. Εχω την αίσθηση ότι σε τούτη τη φράση αντηχεί όχι μόνο ο διεγερσιακός χαρακτήρας της απόλαυσης΄ο διαταρακτικός΄με άλλα λόγια ο σεξουαλικός, αλλά και το ανυπόφορο που την χαρακτηρίζει : «….Απόλαυση : ό,τι κυμαίνεται απο το γαργαλητό ως την αυτοπυρπόληση» λέει ο Λακάν, αναδεικνύοντας το ανυπόφορο τού πράγματος.
Ο Μαρκ Στρως στο σεμινάριο του της 9/12/17 στην Αθήνα για το ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ, επέμεινε ιδιαίτερα στην εγγενή β ί α της σεξουαλικότητας*3 . Μια βία θά έλεγα , δισθενή . Γιατί εχει να κάνει ,αφενός, με την πολιτισμική τιθάσσευση τής απόλαυσης , δηλαδή τον ακρωτηριασμό της, αλλά έχει να κάνει και με τη βία της διασάλευσης τού υποκειμένου του σημαίνοντος, αφετέρου .
Ας θυμηθούμε και τον Μιλλέρ που στην ΛΑΚΑΝΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ γράφει : «Η σεξουαλικότητα δεν έχει να κάνει με τα φύλα, δεν αναφέρεται στα φύλα , μα σε αυτό το π λ ε ό ν α σ μ α σε αυτήν την υ π ε ρ β ο λ ή που μετατρέπει το σώμα, από σώμα ευχαρίστησης σε σώμα λιβιδινικό , σε σώμα παράβασης» Η σεξουαλικότητα δεν έχει να κάνει με τα φύλα μα με τη διατάραξη τού σώματος από μια στύση που ,με την βίαιη εισβολή της , μετατοπίζει από την ομοιόσταση στην αταξία .Η αλλιώς από την Ευχαρίστηση στο Επέκεινα της Ευχαρίστησης. Στην Απόλαυση. Εμβληματικος τόπος σωματικών διεγέρσεων και απολαύσεων «το κρεβάτι» όπως λέει χαριεντιζόμενος τρόπον τινά ο -γεννημένος το 1901- Λακάν στο Α΄ κεφάλαιο του ΑΚΟΜΑ που εύστοχα ο Μιλέρ τιτλοφόρησε : ΠΕΡΙ ΑΠΟΛΑΥΣΕΩΣ / ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΛΑΥΣΗ.
Για την απόλαυση. Για το σώμα επομένως . Μα για ποιο σώμα πρόκειται λοιπόν ; Για ποιο σώμα προσπαθεί να μιλήσει ο Λακάν; Για ένα σώμα απολαμβάνον ,για ένα σώμα απολαυσιακό, εκτός ομοιοστασίας επομένως , για ένα σώμα σε ταραχή , ένα σώμα π α ρ ά β α σ η ς . Να μιλήσει για ένα σώμα που υφαιρείται τού λόγου. Ισως αρχίζουμε να σκεφτόμαστε πως δεν πρόκειται για το ολοποιημένο και ολοποιητικό, παρηγορητικό και κ ό σ μ ι ο , συνοδευόμενο από τον Αλλον , σώμα του καθρέφτη, μα για ό, τι –ακριβώς- δ έ ν καθρεφτίζεται σε τούτον τον κατευναστικό καθρέφτη*4 .Tον απολαυσιακό τρόμο από την ανημπόρια την καθήλωση την αβοηθησία τού υποκειμένου τού σημαίνοντος απέναντι στην ανεξέλεγκτη στύση. Για ένα σώμα απολαμβανον , ένα σώμα εκ-στασιαζόμενο, βακχικό, εξ ιστάμενο του Λογου, για ένα αδύνατον να μπει στο Λόγο Πραγματικό .
Με τα λόγια τού Μαρκ Στρώς : ένα Σώμα Εκτοπισμένο. Παίρνοντας τη σκυτάλη θα έλεγα : Σώμα Εκτοπισμένο από τον Λόγο. Σώμα Εκτοπισμένο από την Απόλαυση. Σώμα που γεννά απορία και φόβο . Εκτός ορίων , ένα σώμα που τρομάζει γιατί δεν ημουν εγώ α υ τ ό .
«Υπάρχουν καταστάσεις όπου η αξιοπρέπεια δεν έχει θέση…μια από αυτές και ο έρωτας ΄είναι αδύνατον να κάνει κανείς έρωτα διατηρώντας την αξιοπρέπεια του» γράφει ο Αγκάμπεν. Το σεξ , η σεξουαλικότητα δεν μπορεί να είναι κόσμια΄ η σεξουαλικότητα είναι εγγενώς βίαιη.
Και μοιάζει π α ρ ά δ ό ξ ο μα κανείς ,ίσως ,δεν εχει μιλήσει πιο καίρια για α υ τ ό το μυστήριο τού , ομιλούντος εν τέλει, σώματος, για α υ τ ό το σώμα που δεν είναι του καθρέφτη μα έχει πιο πολύ να κάνει με το γουργουρητό μιας α δ ι α ν ό η τ η ς ζ ω ή ς, από τον λιτό , αυστηρό και συνάμα έμπλεο ανάλαφρης ευρυθμίας ( δίχως να «χρειάζεται» τη λιγωτική υπερβολή τού μπαρόκ) προτεστάντη ΝΤΡΑΓΙΕΡ στην ταινία ΛΟΓΟΣ /ORDET (ordet: σημαίνον εξαιρετικής δυναμικής), από όπου και η φωτογραφία.
Για ποιο σώμα γίνεται λόγος ;
(σχετικά με τη θεματική “ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΩΜΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΛΟΓΟΣ )βλέπε εικαστικό/οπτικό υλικό στο https://twitter.com/adaklampatsea )
*1 “..αυτό,το χωρίς ρούχο που αποκαλούμε σώμα,που λέμε σώμα,ίσως δεν είναι άλλο,στην όλη ιστορία , από αυτό το κατάλοιπο που αποκαλώ αντικείμενο μικρό α” λέει ο Λακάν.20ο Σεμινάριο ,σ.10-11.
*2 “Και γιατί έγραψα στο στρογγυλό του π ρ α γ μ α τ ι κ ο ύ τη λέξη ζ ω ή; Μα δεν υπάρχει αμφιβολία γιατί , πέρα από αυτήν την ασαφή έκφραση περί απόλαυσης της ζωής , για τη ζωή δεν γνωρίζουμε τίποτα , και το μόνο που καταφέρνει η επιστημη είναι να μας κάνει δούμε πως δεν υπάρχει τίποτε πιο ανέφικτο ,τίποτα πιο α δ ύ ν α τ ο ν απο το να φανταστούμε [από το να διανοηθούμε] πως ξεκίνησε αυτή η χημικη κατασκευή που ποιος ξερει πως και γιατί […] κάποια στιγμη βάλθηκε να φτιάξει ενα μόριο DNA…” Από την “TΡΙΤΗ»
*3 Φροντίζοντας βέβαια να παραπέμψει στην μη αναγώγιμη διαφορά του πρώτου σημαίνοντος S1, με ό,τι ακολουθεί ,S2, και αναδεικνύοντας την εγγενή βία της δ ι α φ ο ρ ά ς.
*4 Kαι ανάγκη να διασχίσει τον καθρέφτη της Αλίκης του μαθηματικού Lewis Caroll
