Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, BA, MA, MSc Psychology

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μια χρόνια μεταβολική νόσος και αποτελεί διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και των λιπών. Ο όρος «σακχαρώδης διαβήτης» είναι ελληνικός και προέρχεται από τη λέξη «διαβαίνω», που σημαίνει αποβολή μεγάλων ποσοτήτων ούρων που περιέχουν σάκχαρο (Χαράτση – Γιωτάκη, 2010). Ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 (ΣΔ1) θεωρείται μία από τις πιο συχνές χρόνιες παθήσεις της παιδικής ηλικίας καθώς 1 στα 400 με 600 παιδιά και εφήβους εμφανίζει διαβήτη τύπου 1 (Osborn et all., 2013). Εμφανίζεται κυρίως στην παιδική ηλικία και επί του παρόντος δεν υπάρχει τρόπος πρόληψης για την εμφάνιση της νόσου. Τα κλασικά συμπτώματα του διαβήτη είναι η πολυδιψία, η πολυουρία, η πολυφαγία και η απώλεια βάρους (Ελληνική Διαβητολογική Εταιρία, 2013).

Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν είναι ιάσιμος έτσι η θεραπεία που εφαρμόζεται είναι η χορήγηση εξωγενούς ινσουλίνης ώστε να διατηρούνται φυσιολογικά επίπεδα και να προλαμβάνονται/προβλέπονται οι χρόνιες επιπλοκές. Οι Banting και Best ανακάλυψαν την ινσουλίνη και στις 23 Ιανουαρίου του 1922 χορηγήθηκε για πρώτη φορά ένεση ινσουλίνης σε άτομο με διαβήτη. Από τότε η ινσουλίνη έχει σώσει τη ζωή σε εκατομμύρια άτομα με διαβήτη (Dewit, 2009). Στόχος της ινσουλινοθεραπείας είναι η μίμηση του φυσιολογικού προτύπου έκκρισης ινσουλίνης.

Διαβήτης και παιδί

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 (ΣΔ1) είναι μια χρόνια νόσος, η οποία αλλάζει την καθημερινότητα των ατόμων και επηρεάζει την ζωή τους. Απαιτεί μεταβολές στον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς για όλη τη μετέπειτα ζωή τους καθώς επίσης συνεχή παρακολούθηση και φροντίδα. Τα παιδιά αλλά και οι έφηβοι αντιμετωπίζουν σημαντικές αλλαγές όσον αφορά την υγεία και κυρίως την ποιότητα ζωής τους. Όταν διαγιγνώσκεται ο διαβήτης τα παιδιά και οι οικογένειές τους δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν συναισθηματικά. Το ψυχικό τραύμα και το βάρος που φέρει η κατάσταση φαίνεται να είναι σε υψηλότερα επίπεδα όταν το παιδί είναι πολύ μικρό (Kalra et. al.,2014). Οι οικογένειες είναι αναγκαίο να εκπαιδευτούν ώστε να μάθουν να αντιμετωπίζουν την πάθηση. Καθώς το παιδί μεγαλώνει είναι απαραίτητο να μάθει να κάνει ενέσεις στον εαυτό του, να παρακολουθεί τα επίπεδα σακχάρου, να έχει μια ισορροπημένη διατροφή και να ασκείται έτσι ώστε να διατηρεί τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα κοντά στο φυσιολογικό. Τα παιδιά με διαβήτη εκτός απο όλο αυτό το βάρος, μπορεί να έρθουν αντιμέτωπα με φαινόμενα εκφοβισμού στο σχολικό περιβάλλον αλλά παρατηρείται να έχουν και περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις. Επιπροσθέτως, να σημειωθεί οτι οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες έχουν σημαντική επίδραση στην τήρηση του σχήματος και στον γλυκαιμικό έλεγχο (Kalra et. al.,2014).

Η παιγνιοθεραπεία φαίνεται να έχει θετικά αποτελέσματα σε παιδιά με διαβήτη.

Ως παιγνιοθεραπεία ορίζεται η «δυναμική» διαπροσωπική σχέση μεταξύ του παιδιού και του θεραπευτή με στόχο την πλήρη έκφραση και εξερεύνηση του εαυτού του (συναισθήματα, σκέψεις, εμπειρίες και συμπεριφορές) μέσω του φυσικού μέσου επικοινωνίας του παιδιού δηλαδή το «παιχνίδι» (Landreth, 1991). Όπως διατυπώθηκε από τον Billington (1972), το παιχνίδι είναι μια φυσική/αυθόρμητη λειτουργία για κάθε παιδί, είτε είναι καλά είτε αντιπετωπίζει πρόβλημα υγείας. Μέσω του παιχνιδιού, δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να «παίξουν» με τα συναισθήματα και τα προβλήματα τους, ώστε να γίνουν πιο διαχειρίσιμα (Axline, 1969) και έτσι να αισθάνονται πως έχουν κάποιο έλεγχο στη ζωής τους. Η παιγνιοθεραπεία επιτρέπει στα παιδιά να αποκτήσουν τη μέγιστη ευκαιρία να ελέγχουν ή να κατανοούν τις ασθένειες και τις ιατρικές διαδικασίες, ενώ τους αφήνει τον χώρο που χρειάζονται ώστε να παραμένουν παιδιά (Kalra et. al.,2014).

Διαβήτης και γονείς

Η ανατροφή των παιδιών με διαβήτη (ΣΔ1) έχει παρατηρηθεί ότι είναι μια διαδικασία εξαιρετικά αγχωτική και κοπιαστική. Οι γονείς περιγράφουν την ανάγκη για συνεχή επαγρύπνηση, αίσθημα συνεχούς ευθύνης για τη διατήρηση του μεταβολικού ελέγχου καθώς και ευθύνη για την πρόληψη επεισοδίων υπογλυκαιμίας\υπεργλυκαιμίας (Sullivan-Bolyai, Deatrick, Gruppuso, Tamborlane, & Grey, 2003). Οι μητέρες μικρότερων παιδιών μπορεί να έχουν ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα ανησυχίας επειδή τα παιδιά τους δεν έχουν τη γνωστική ικανότητα να αναγνωρίζουν και να ανταποκρίνονται στα συμπτώματα της υπογλυκαιμίας (American Diabetes Association, 2008). Επιπλέον, οι γονείς παιδιών με διαβήτη τύπου 1 αναφέρουν αυξημένα ποσοστά καταθλιπτικών συμπτωμάτων (Cameron, Northam, Ambler, & Daneman, 2007). Η αντιμετώπιση του άγχους του διαβήτη από τους γονείς είναι πιθανό να παίξει σημαντικό ρόλο στην προσαρμογή του παιδιού και της οικογένειας στη νόσο. Η λειτουργικότητα της οικογένειας, ή θα λέγαμε η ποιότητα της σχέσης γονέα-παιδιού, έχει συνδεθεί τόσο με τον μεταβολικό έλεγχο όσο και με την ψυχοκοινωνική προσαρμογή στα παιδιά με ΣΔ1 (Whittemore, Kanner, & Grey, 2004).

Έχει βρεθεί ότι μια συμπεριφορική οικογενειακή θεραπεία παρέμβασης για εφήβους/παιδιά και τις οικογένειές τους βελτιώνει τον μεταβολικό έλεγχο και την επικοινωνία γονέα-παιδιού με την πάροδο του χρόνου (Wysocki et al., 2007, 2008). Μια άλλη προσέγγιση είναι η εκπαίδευση δεξιοτήτων αντιμετώπισης (CST) η οποία βασίζεται στην κοινωνική-γνωστική θεωρία του Bandura. Ο στόχος αυτής της προσέγγισης είναι η αύξηση της ικανότητας και της κυριαρχίας με την επανεκπαίδευση των μη εποικοδομητικών στυλ και συμπεριφορών αντιμετώπισης σε πιο εποικοδομητικές συμπεριφορές. Έχει αποδειχθεί ότι έχει θετικά αποτελέσματα στην οικογενειακή λειτουργικότητα της οικογένειας (Grey, Boland, Davidson, Li, & Tamborlane, 2000; Grey, Boland, Davidson, Sullivan-Bolyai, & Tamborlane, 1998).

Αντί επιλόγου

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 (ΣΔ1) θεωρείται μία από τις πιο συχνές χρόνιες παθήσεις της παιδικής ηλικίας. Οι ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 και οι οικογένειές τους πρέπει να εκπαιδευτούν και να ενημερωθούν για οτιδήποτε αφορά το διαβήτη. Η διαδικασία είναι απαιτητική και περίπλοκη. Οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις παίζουν σημαντικό ρόλο στην διαχείριση της κατάστασης ώστε να υπάρχει ομαλή έκβαση για το άτομο που έχει διαβήτη και την οικογένεια.

 

Βιβλιογραφία

American Diabetes Association (2008) Standards of medical care in diabetes. Diabetes Care;31: S12–S54.

Axline, V.M. (1969) Play Therapy. New York: Ballantine Books.

Bandura A. (1986) Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W. H. Freeman. [Google Scholar]

Billington G.F. (1972) Play program reduces children’s anxiety, speeds recoveries. Mod Hosp.118:90-2.

Cameron FJ, Northam EA, Ambler GR, Daneman D. (2007) Routine psychological screening in youth with type 1 diabetes and their parents: A notion whose time has come? Diabetes Care.30(10):2716–2724.

Dewit, S., (2009). Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική. Έννοιες & Πρακτική. Αθήνα: Εκδόσεις Π.Χ. Πασχαλίδης ΕΠΕ.

Ελληνική Διαβητολογική Εταιρία, (2013). Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς, Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις.

Ελληνική Διαβητολογική Εταιρία, (2013). Οδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη, Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις.

Grey M, Boland EA, Davidson M, Yu C, Sullivan-Bolyai S, Tamborlane WV., (1998) Short-term effects of coping skills training as adjunct to intensive therapy in adolescents. Diabetes Care. 21(6):902–908.

Grey, M., Whittemore, R., Jaser, S.S., Ambrosino J., Lindemann, E., Liberti, L., et al., (2009) Effects of coping skills training in school-age children with type 1 diabetes. Research in Nursing & Health.32(4):405–418.

Grey, Margaret; Jaser, Sarah S.; Whittemore, Robin; Jeon, Sangchoon; Lindemann, Evie (2011) Coping Skills Training for Parents of Children With Type 1 Diabetes 12-Month Outcomes. Volume 60 – Issue 3 – p 173-181.