Τι είναι η Χαμηλή Λανθάνουσα Αναστολή;

Ο Michael Scofield του "Prison Break" είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ατόμου με Χαμηλή Λανθάνουσα Αναστολή.

Από τη Μαρία Μπάδα, Ψυχολόγο, Επικοινωνιολόγο, ΜΑ, Υπ. Διδάκτωρ Παντείου

Για πολλά χρόνια οι άνθρωποι έδειχναν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο αν υπάρχει σύνδεση μεταξύ «παράνοιας» και δημιουργικότητας. Οι Νευροβιολόγοι έχουν διεξάγει έρευνα η οποία παρουσιάζει την σημασία της Χαμηλής Λανθάνουσας Αναστολής στα δημιουργικά μυαλά.  Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ατόμου με Χαμηλή Λανθάνουσα Αναστολή είναι ο πρωταγωνιστής της σειράς “Prison Break”, Michael Scofield.

– Τι είναι η Χαμηλή Λανθάνουσα Αναστολή;

Η Λανθάνουσα Αναστολή είναι η λειτουργία που μας επιτρέπει να φιλτράρουμε περιττά εισερχόμενα δεδομένα στον εγκέφαλο. Διαβεβαιώνει ότι καταγράφουμε τι μας περιβάλλει σε μια βάση του «τι χρειάζομαι να γνωρίζω», προστατεύοντας τον εγκέφαλό μας από πνευματική υπερφόρτωση.

Τα περισσότερα άτομα όταν εισέλθουν σε ένα χώρο για πρώτη φορά (π.χ. επίσκεψη σε φίλο), θα σκεφτούν τη φιγούρα μιας καρέκλας στο μυαλό τους. Η καρέκλα που θα καθίσουν αποτελεί το κύριο ενδιαφέρον τους εκείνη τη στιγμή. Αφού καθίσουν, θα κοιτάξουν τον οικοδεσπότη, θα αρχίσουν τη συζήτηση, θα κοιτάξουν το υπόλοιπο δωμάτιο.

Αντίθετα, το άτομο με Χαμηλή Λανθάνουσα Αναστολή υιοθετεί όλη αυτή την διαδικασία μονίμως. Δεν φιλτράρει τίποτα. Όταν μπει σε ένα δωμάτιο για πρώτη φορά, θα είναι σε εγρήγορση καθώς θα εισέρχονται στον εγκέφαλο πληροφορίες τόσο για το σχέδιο του χαλιού όσο και για όλες τις λεπτομέρειες του δωματίου. Θα έχει δηλαδή σκανάρει το χώρο. Κάθε στοιχείο και κάθε αντίληψη θα έχει για αυτό την ίδια και ταυτόχρονη έμφαση. Παράλληλα με την ταυτόχρονη αντίληψη φυσικών φαινομένων, θα εισέρχονται στον εγκέφαλο αναμνήσεις, συσχετισμοί, όνειρα και σκέψεις. Κάθε στιγμή αποτελεί ένα νησί μέσα σε μια συνεχή χείμαρρο πληροφοριών.

– Ποια είναι η σχέση μεταξύ παράνοιας και δημιουργικότητας;

Κάποια άτομα δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτό το χείμαρρο πληροφοριών, κάποιοι μπορούν να τον χειριστούν πολύ καλά και κάποιοι έχουν μάθει να σερφάρουν πάνω του ώστε να δημιουργούν – τέχνη, μυθιστορήματα, μαθηματικές φόρμουλες, μουσική, ποίηση.

Η Χαμηλή Λανθάνουσα Αναστολή, δεν αποτελεί ψυχική διαταραχή αλλά ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας και μια περιγραφή του τρόπου με τον οποίο ένα άτομο αφομοιώνει και απορροφά τα ερεθίσματα. Επιπλέον, δεν οδηγεί απαραίτητα σε κάποια ψυχική διαταραχή ή δημιουργικότητα. Συνδέεται όμως συχνά με την ψύχωση.

Ο Ψυχολόγος Hans Eysenck υποθέτει ότι «η χαμηλή λανθάνουσα αναστολή, ίσως αποτελεί ένα από τα γνωστικά ελλείμματα που χαρακτηρίζει τόσο τα ψυχωτικά όσο και τα δημιουργικά άτομα».

Οι Carson, Peterson και Higgins (2003) στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ διεξήγαγαν πειράματα για να εξακριβώσουν τις συνθήκες που διαχωρίζουν την παράνοια από την δημιουργικότητα. Στην έρευνα συμμετείχαν 182 φοιτητές του Χάρβαρντ οι οποίοι υποβλήθηκαν σε διάφορα τεστ (ακρόαση συλλαβών χωρίς νόημα, ακρόαση θορύβων, παρακολούθηση φωτός σε μια οθόνη, ερωτηματολόγια νοημοσύνης).

Η έρευνα υποδεικνύει ότι, αν τα άτομα με χαμηλή λανθάνουσα αναστολή έχουν μέτρια νοημοσύνη μπορούν να επεξεργαστούν αυτό τον χείμαρρο πληροφοριών αποτελεσματικά, επιτρέποντας την δημιουργικότητά τους. Όμως, τα άτομα με χαμηλότερη νοημοσύνη είναι λιγότερο πιθανό να χειριστούν τα ερεθίσματα και σαν αποτέλεσμα είναι πιο πιθανό να υποφέρουν από ψυχική ασθένεια.

Βιβλιογραφία:
Carson Sh., Peterson J. & Higgins D. (2003).  Decreased Latent Inhibition Is Associated With Increased Creative Achievement in High-Functioning Individuals.  Journal of Personality and Social Psychology, Vol. 85, No. 3, 499–506.  http://www.psych.ndsu.nodak.edu/hilmert/SPRG/Papers/Carson_2003.pdf

William J. Cromie, Harvard University Gazette. http://www.news.harvard.edu/gazette/2003/10.23/01-creativity.html

Διαβάστε επίσης:
“Δημιουργικότητα και παραφροσύνη”