Τα συναισθήματα του καρκίνου. Το σώμα, το πνεύμα και οι σημαντικές αλλαγές στη ζωή της γυναίκας.

Από την Παναγιώτα Μπουντή, Ψυχολόγο BSc, MSc, MA, Συντονίστρια Ομαδας Υποστήριξης “Γυναίκες Μαζί”

Ο καρκίνος δεν είναι μια και μοναδική ασθένεια. Καθώς επίσης δεν υπάρχει μια και μοναδική αιτία για τον καρκίνο ή μια και μοναδική θεραπεία. Υπάρχουν παραπάνω από 200 διαφορετικά είδη καρκίνου, το κάθε ένα με την δική του ονομασία και θεραπεία.

Ο καρκίνος του μαστού, όμως, έχει συγκεντρώσει, όχι άδικα, την προσοχή εκατοντάδων ειδικών ιατρών, ερευνητών, ψυχολόγων, κοινωνικών οργανισμών για να αναφέρουμε ενδεικτικά μόνο μερικούς από τους κλάδους οι οποίοι ασχολούνται εντατικά με την πρόληψη, διάγνωση και συναισθηματική αποκατάσταση που ο καρκίνος του μαστού συνεπάγεται.

Η διάγνωση του καρκίνου του μαστού αποτελεί το σημείο εκκίνησης μιας μακροσκελούς διαδικασίας για τη γυναίκα που νοσεί. Ιατρικές εξετάσεις και αλλεπάλληλες επισκέψεις στον γιατρό. Η θεραπευτική αγωγή, η οποία συνήθως περιλαμβάνει ένα συνδυασμό μεθόδων με μια πληθώρα από παρενέργειες και επιπτώσεις, άλλες περιστασιακές και άλλες μόνιμες. Αλλά και το συναισθηματικό κόστος που φορτίζει τη γυναίκα το οποίο μπορεί να βιώνεται ως κάτι σχετικά προσωρινό, ενώ άλλες φορές αφήνει ένα βαθύ σημάδι στον ψυχισμό της.

Πολλές γυναίκες έχουν την ανάγκη και θέλουν να μιλήσουν ανοιχτά για τις επιπτώσεις της θεραπείας και των χειρουργικών επεμβάσεων στο σώμα τους. Η παραμόρφωση του μαστού, η απώλεια μαλλιών, η πρόωρη εμμηνόπαυση ή οι διαταραχές στην έμμηνο ρύση, η δραματική αύξηση ή μείωση στο σωματικό βάρος, η αίσθηση βαριάς σωματικής κούρασης, αλλά και σε κάποιες περιπτώσεις, η χημικά προκαλούμενη υπογονιμότητα που βιώνουν οι γυναίκες ως αποτέλεσμα των θεραπευτικών αγωγών και μεθόδων που ακολουθούν για την αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού, λένε πως τις κάνουν να σκέφτονται και να αισθάνονται πλέον το σώμα τους πολύ διαφορετικά.

Η εικόνα του σώματος, γενικά, προσδιορίζεται ως ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας και τα συναισθήματα που έχουμε γι’ αυτό. Επίσης, η εικόνα του σώματος αφορά και τον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε το πως αντιλαμβάνονται οι άλλοι το δικό μας σώμα. Επομένως, η εικόνα του σώματος είναι μια έννοια με υποκειμενική διάσταση, αλλά και με πολύ ισχυρή κοινωνική, ακόμη και πολιτιστική διάσταση. Και θα μπορούσαμε να πούμε πως ο τρόπος με τον οποίο αναπαριστούμε εσωτερικά την εξωτερική μας εικόνα και η επιρροή των κοινωνικών και πολιτιστικών στερεοτύπων πάνω σε αυτήν, σχετίζεται έντονα και με τα συναισθήματα αυτοεκτίμησης και αυτοαξίας.

Ιδιαιτέρως, όσον αφορά τις αλλαγές στον μαστό.

Ο μαστός και ότι αντιπροσωπεύει για μια γυναίκα ψυχο-συνθετικά, αλλά και κοινωνικά μέσα σε αυτήν την εμπειρία με τον καρκίνο του μαστού εκ των πραγμάτων συγκεντρώνει ένα μεγάλο μέρος της προσοχής της. Υπάρχει γενικά η τάση να σκεφτόμαστε τον μαστό ως το μέρος του σώματος το οποίο είναι συνδεδεμένο με την θηλυκότητα της γυναίκας, αλλά και με τον ρόλο της, την γυναικεία της ταυτότητα κυρίως κοινωνικά.

Για πολλές γυναίκες, όμως, ο μεγάλος προβληματισμός σε σχέση με τις επιπτώσεις των θεραπειών για τον καρκίνο του μαστού δεν αφορά τόσο ή μόνον το πως θα αντιδράσουν οι άλλοι στις αλλαγές αυτές. Αρχικά, αφορά κυρίως  τον τρόπο με τον οποίο θα κατανοήσουν και θα αποδεχτούν οι ίδιες την θηλυκή τους ταυτότητα.

“Μου ήταν εξαιρετικά δύσκολο να χειριστώ την ασθένειά μου και την αλλαγή στο στήθος μου. Αισθανόμουν πως έχοντας αρρωστήσει, είμαι πλέον ανεπαρκής σαν άνθρωπος και ιδιαιτέρως σαν γυναίκα.”

—V. Επιζούσα από τον καρκίνο του μαστού.

Εμείς οι γυναίκες, υποβαλλόμαστε σε μια κοινωνικοποίηση και μέσω των χαρακτηριστικών του σώματός μας. Ένα όμορφο στήθος κοινωνικά συμβολίζει τη θηλυκότητα, την ομορφιά, ακόμη και την δυνατότητα για αναπαραγωγή.

Το να είναι κανείς, όμως, γυναίκα και να ενσαρκώνει τον γυναικείο ρόλο δεν είναι άρρητα συνδεδεμένο με το στήθος, με τον μαστό. Είναι σχεδόν αδύνατον σε μια φράση ή με λίγα λόγια να περιγράψει κανείς το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα. Υπάρχει δηλαδή σε αυτό το ερώτημα μια έλλειψη απόλυτης, προκαθορισμένης και ξεκάθαρης απάντησης. Είναι ένα θέμα με βαθιές ρίζες, τόσο προσωπικό και επίσης ένα θέμα σε διαρκή εξέλιξη και διερεύνηση για όλες τις γυναίκες.

Για τις γυναίκες που λόγω της ασθένειάς τους αποχωρίστηκαν το στήθος τους ή έχασαν ένα μέρος από αυτό είναι δύσκολο να μείνουν ανεπηρέαστες από τη νέα πραγματικότητα του σώματός τους. Το να ανακτήσει μια γυναίκα την θηλυκή της αυτοπεποίθηση, να ξεπεράσει τις σκέψεις πως έχοντας κάτω από αυτές τις συνθήκες γίνει “λιγότερο γυναίκα”, μπορεί να αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση γι’ αυτήν.

Όμως υπάρχει τρόπος.

Αρχικά, είναι σημαντικό να ειπωθεί πως η συναισθηματική αποκατάσταση από το βίωμα του καρκίνου του μαστού δεν είναι μια στιγμή στη ζωή της γυναίκας, αλλά μια διαδικασία με διάρκεια.

Η απώλεια του στήθους για κάποιες γυναίκες είναι περισσότερο επίπονη συναισθηματικά απ’ ότι για άλλες και αυτό κυρίως εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν το σώμα τους και συγκεκριμένα το στήθος τους και πριν από την ασθένεια και την μαστεκτομή.

Η θηλυκότητα είναι ένα βασικό και ουσιαστικό κομμάτι της γυναικείας ύπαρξης. Δεν είναι κάτι που μπορεί να αφαιρεθεί, να αποκοπεί ή να μειωθεί με μια χειρουργική επέμβαση.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αποκατάστασης μπορεί να βοηθήσει το να μοιράζεται η γυναίκα τις σκέψεις της και τους προβληματισμούς της με άλλες γυναίκες με κοινή εμπειρία.

Το να εμπλακεί σε μια διαδικασία συζήτησης διερεύνησης για τη σημασία της ασθένειας και της μαστεκτομής θα δώσει στη γυναίκα τη δυνατότητα να επαναπροσδιορίσει στο μυαλό της και στον τρόπο σκέψης της έννοιες που αφορούν την γυναικεία της ύπαρξη και αυτό-εκτίμηση και θα διευκολύνει κατά πολύ την κοινωνική της ζωή.

Αξίζει τον κόπο.