Εκδηλώσεις

5, 12, 19, 26 Νοεμβρίου 2025
Τετάρτη, 19:00-21:00

Η έννοια του πατέρα είναι κεντρικής σημασίας στη σκέψη του Σ. Φρόιντ, οι αναπαραστάσεις και οι συμβολισμοί της είναι παρούσες σε όλα τα μεγάλα του έργα. Από την εποχή της θεμελίωσης της ψυχανάλυσης ως τις μέρες μας  οι εξελίξεις στον δυτικό πολιτισμό επέφεραν σημαντικές  αλλαγές στην πατρική δυναμική μέσα στην οικογένεια. Ήδη από τη δεκαετία του 1960 αρκετοί στοχαστές αναφέρονται στην υποτίμηση του ρόλου του πατέρα, σε μια πατρική ένδεια που συνδέεται καταρχάς με τις οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές στον δυτικό κόσμο, όπως η έξοδος της γυναίκας στον εργασιακό στίβο. Αλλαγές που με τη σειρά τους επέφεραν μεταβολές και νοηματοδοτήσεις στους γονεϊκούς ρόλους και σταδιακά και στην έννοια και τη σύσταση της οικογένειας.

Στη διάρκεια των τεσσάρων συναντήσεών μας θα επιχειρήσουμε να ανιχνεύσουμε όψεις της πατρικής λειτουργίας που παραμένουν αναλλοίωτες και οικουμενικές για τον ανθρώπινο ψυχισμό. Θα φωτίσουμε την πατρική μορφή μέσα από διαφορετικά σημεία αναφοράς, άλλοτε και σήμερα, καθώς και την έκπτωση της εικόνας του πατέρα στον σύγχρονο δυτικό κόσμο, και ποιες επιδράσεις έχει και στο κοινωνικό πεδίο. Θα συζητήσουμε επίσης για την είσοδο της πατρικής συνιστώσας στη διαμόρφωση  του παιδικού ψυχισμού  (με τις ιδιαιτερότητες της σχέσης πατέρα- γιού, πατέρα- κόρης) και τη σημασία της σχέσης του ζεύγους. Θα μας απασχολήσουν, τέλος, και οι νέες συνθήκες δημιουργίας οικογένειας και ζευγαριών που φέρνουν νέες αναζητήσεις και σκέψεις για τον επανορισμό της πατρικής λειτουργίας.

Μέσω της τέχνης θα διερευνηθούν κυρίως τα κοινωνικά ζητήματα των έμφυλων ταυτοτήτων που ενσωματώνουν γονεϊκούς ρόλους. Θα προσεγγίσουμε σταδιακά την πατρική λειτουργία, εκκινώντας με τους συμβολισμούς της μυθολογίας και της κοσμικής εικόνας του πατέρα, έτσι όπως αναπαρίσταται στην τέχνη της Δύσης. Επιπλέον, θα γνωρίσουμε τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζονται οι παραδοσιακοί ρόλοι της μητέρας και του πατέρα στη νεοελληνική ηθογραφία, ενώ στα τελευταία σεμινάρια θα γνωρίσουμε έργα που παρουσιάζουν την καθημερινότητα της ΛΟΑΤΚΙ+ γονεϊκότητας καθώς και μετα-ανθρώπινες θεωρίες που προτείνουν νέες μορφές της οικογένειας.

Σχεδιασμός-υλοποίηση: Κατερίνα Μαγγανά, Ψυχαναλύτρια MSc ψυχαναλυτική θεραπεύτρια, συγγραφέας και Έλλη Παξινού, Ιστορικός τέχνης και Επιμελήτρια εκπαίδευσης.

5 Νοεμβρίου 2025

Ενότητα 1: Η πατρική εικόνα από τη  Θεογονία ως το Τοτέμ και Ταμπού. Πατέρας & Πατριαρχία: ψυχαναλυτικές νοηματοδοτήσεις και  κοινωνικές κατασκευές.

Θα ξεκινήσουμε με μια ιστορική αναδρομή όσο αφορά στις αναπαραστάσεις, στο συμβολικό και τις κοινωνικές αναφορές της πατρικής φιγούρας: από τη μυθολογία, τους πρώτους οικογενειακούς αστερισμούς στην οργάνωση των πρωτόγονων κοινωνιών, το παραμύθι ως την ψυχαναλυτική σκέψη με προεξέχον για την πρώτη συνάντηση το έργο του Φρόιντ Τοτέμ και Ταμπού. Μέσα από αυτή τη διαδρομή θα διερευνήσουμε στερεότυπες κατασκευές γύρω από την πατρική εξουσία και πως αυτές εκδηλώνονται με αρνητικό πρόσημο στην έννοια της πατριαρχίας.

Από την πλευρά της τέχνης θα εξετάσουμε τη συμβολική φιγούρα του πατέρα, έτσι όπως απεικονίζεται στην αρχαιοελληνική μυθολογία, στον Δυτικό Μεσαίωνα και μεταγενέστερα στην παραδοσιακή ελαιογραφία. Ενδεικτικές περιπτώσεις της αρχέτυπης πατρικής λειτουργίας: Ουρανός-Κρόνος-Δίας, Θεός-Πατέρας και κοσμική εικόνα του Πατέρα. Επιπλέον, θα μεταπηδήσουμε στη μεταμοντέρνα εποχή για να καταπιαστούμε με φεμινιστικές καλλιτεχνικές πρακτικές που σχολιάζουν την υπεροχή της πατριαρχίας μέσα από την αναπαράσταση του φαλλού. Ενδεικτικές καλλιτέχνιδες: Louise Bourgeois, Yayoi Kusama, Sarah Lucas, Lynda Benglis κ.α.

12 Νοεμβρίου 2025

Ενότητα 2: Τι συνιστά πατρική λειτουργία; Το γονεϊκό ζεύγος. Πατέρας-γιός, πατέρας – κόρη.

Το ζευγάρι περνά σε άλλο επίπεδο επικοινωνίας και ανταλλαγών όταν αποκτά γονεϊκότητα. Ποιος ο ρόλος του πατέρα στην οικογένεια που αναδιατάσσεται με την έλευση του παιδιού; Ποια η σημασία της σχέσης μεταξύ των συντρόφων – γονέων για την αρκετά καλή και δημιουργική ανάπτυξη και εξέλιξη της οικογένειας; Ποιες διαφορετικές ποιότητες παίρνει ο ρόλος της πατρικής παρουσίας στο παιδί- γιό, στο παιδί- κόρη; Ποιότητες που επηρεάζονται από την προσωπική ιστορία του άνδρα, τη σχέση με την ερωτική σύντροφο- μητέρα καθώς και από τις κοινωνικές επιταγές – στερεότυπα.

Από την αρχαιότητα έως και την περίοδο του μοντερνισμού παρατηρούνται παραδοσιακές απεικονίσεις του γονεϊκού ζεύγους με συγκεκριμένους ρόλους και λειτουργίες. Στο σεμινάριο τέχνης της 2^ης ενότητας θα διερευνήσουμε συνοπτικά τις κοινωνικές παραδοχές της κάθε εποχής για να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο απεικονίζονταν τα οικογενειακά πορτρέτα. Επιπλέον, θα καταπιαστούμε με την ηθογραφία στη νεοελληνική τέχνη, εστιάζοντας στη Σχολή του Μονάχου και συγκεκριμένα στα έργα του Νικολάου Γύζη και του Γεωργίου Ιακωβίδη.

19 Νοεμβρίου 2025

Ενότητα 3: Ποιος πατέρας; Σύγχρονες μέθοδοι βοηθούμενης αναπαραγωγής και διαδρομές της πατρότητας

 Έχουμε φτάσει στην εποχή που ο φυσικός τρόπος της σεξουαλικότητας για την αναπαραγωγή του είδους αποτελεί απλώς μια από τις επιλογές;  Ποιες συνειδητές και ασυνείδητες ψυχοσυναισθηματικές καταστάσεις κινητοποιεί στους μελλοντικούς γονείς η τεχνολογικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή,  στον άνδρα – μελλοντικό πατέρα ειδικότερα;  Πως εγγράφεται η έννοια του πατέρα – τρίτου στις περιπτώσεις ανώνυμου δότη;

Πώς διερευνώνται καλλιτεχνικά «οι διαφορετικοί τρόποι» γονεϊκότητας από την ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα; Πώς αποτυπώνεται σε εικαστικό πλαίσιο η καθημερινότητά τους ως γονείς; Στην 3^η ενότητα της τέχνης, θα εξετάσουμε τα έργα καλλιτέχνιδων και ακτιβιστριών από το εξωτερικό που προβάλλουν τη συνθήκη της λεσβιακής μητρότητας. Ενδεικτικές καλλιτέχνιδες: Laura Godfrey Isaacs, Catherine Opie, Cathy Cade, A.L Steiner, Miranda Forrester κ.α.  Θα μιλήσουμε για ένα μέρος της τριλογίας «στην Πλαζ» της Εύας Γιαννακοπούλου, συγκεκριμένα «στην Πλαζ 2» όπου η καλλιτέχνης διερευνά μέσα από συνεντεύξεις το κοινωνικό και νομικό πλαίσιο της Ελλάδας για τη ΛΟΑΤΚΙ+ γονεϊκότητα και «στην Πλαζ 3» όπου επικεντρώνεται στα στερεότυπα περί γονεϊκότητας.

26 Νοεμβρίου 2025

Ενότητα 4: Νέες μορφές οικογένειας &  όψεις της πατρικής λειτουργίας άλλοτε και τώρα.

Η κοινωνική πραγματικότητα των νέων μορφών οικογένειας έχει φέρει ανακατατάξεις στα δεδομένα της πατρικής φιγούρας (καθώς και της μητρικής), η ενδιαφέρουσα αναρώτηση είναι αν και πόσο έχει μετατοπίσει την ουσία της πατρικής λειτουργίας όπως την προσεγγίζουμε με ψυχαναλυτικούς όρους. Ο σύγχρονος πατρικός ρόλος είναι και κατά πόσο απαξιωμένος; Πότε εργαλειοποιείται, πότε είναι αφανής, αδύναμος, ψυχικά απών; Πόσο βαθιά διαπλέκεται η τραυματική ιστορία του υποκειμένου με τις τάσεις του κοινωνικού; Επαναστατικά, λυτρωτικά ή καταστροφικά;

Ποια είναι η μεταανθρώπινη μορφή της οικογένειας; Πώς αποδεσμευόμαστε από κοινωνικά και βιολογικά στερεότυπα περί διττότητας του φύλου και αντίστοιχα του κοινωνικά αποδεκτού γονέα; Υπάρχει τελικά ανάγκη για περισσότερη αναπαραγωγή του ανθρώπινου είδους; Πόσο επηρεάζει ο υπερπληθυσμός τον πλανήτη; Τι έχουμε να μάθουμε από τους μη ανθρώπινους οργανισμούς (βακτήρια, κύτταρα, φυτά, ζώα, ψάρια, μαλάκια κ.α) και πώς μπορούμε να απεμπλακούμε από την Ανθρωπόκαινο εποχή;

Θέτοντας ως αφετηρία τη θεωρία του κυβερνοργανισμού της Donna Harraway, θα εξετάσουμε τις μεταγενέστερες θεωρητικές της προτάσεις που συνδυάζουν τη μοριακή βιολογία, την επιστημονική φαντασία με τη φεμινιστική πολιτική θεωρία εισάγοντας την εποχή του Χθουλούκαινο (Cthulucene,), την επικράτηση των “χθόνιων” πλασμάτων, των υβριδικών και πολυειδών οργανισμών που έρχονται να «θεραπεύσουν» τον πλανήτη από τις παρεμβάσεις του ανθρώπου στη φύση (Ανθρωπόκαινο – Anthropocene) και από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του καπιταλισμού (Καπιταλόκαινο – Capitalocene). Στο πλαίσιο της ανάδυσης των πολυειδών οργανισμών, θα αναφερθούμε στο συγγραφικό έργο «Bodies of Water» της Astrida Neimanis – μια επιστροφή στον υδάτινο κόσμο ως λύση για το πρόβλημα της καταστροφής του πλανήτη – καθώς και στις πολυμεσικές παραστάσεις/περφόρμανς της Εύας Γιαννακοπούλου «Kin Baby», «Ιχθυολατρεία» και τα γλυπτικά έργα της Patricia Piccini.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα πραγματοποιείται διαδικτυακά

Τελική ημερομηνία εγγραφών: Τις ημέρες διεξαγωγής του προγράμματος στις 16:00

Αποστολή κωδικών zoom: Τις ημέρες διεξαγωγής του προγράμματος στις 17:00 

Κόστος μεμονωμένης συμμετοχής: 15€

Κόστος συμμετοχής Φίλων THF: 13,5€

Κλείστε το εισιτήριό σας εδώ

• Δεν πραγματοποιούνται αναπληρώσεις μαθημάτων.
• Μεταφορές θέσεων επιτρέπονται έως και 48 ώρες πριν το σχετικό πρόγραμμα (για τα προγράμματα που διεξάγονται Σαβ/κο- εφόσον δεν έχουν συμπληρωθεί 48 ώρες πριν από την έναρξη του σχετικού προγράμματος- μέχρι την Παρασκευή στις 15:00).
• Επιστροφές του αντιτίμου του εισιτηρίου γίνονται μόνο σε περίπτωση ακύρωσης του σχετικού προγράμματος από το Ίδρυμα.

5, 12, 19, 26 Νοεμβρίου 2025
Τετάρτη, 19:00-21:00

Κατερίνα Μαγγανά

Η Κατερίνα Μαγγανά είναι ψυχολόγος MSc- αναλυτική ψυχοθεραπεύτρια και εργάζεται ιδιωτικά. Είναι τακτικό μέλος και διδάσκουσα αναλύτρια στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Αναλυτικής Θεραπείας Ομάδας & Οικογένειας (ΕΛ.ΕΚ.ΙΝ). Σπούδασε στο ΕΚΠΑ και στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει ολοκληρώσει τον διετή κύκλο των εκπαιδευτικών σεμιναρίων «Εισαγωγή στην Ψυχοσωματική», της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας –IPSO P. MARTY (2012-2014). Συγγραφέας του βιβλίου  «Όταν η ψυχή διαταράσσει το σώμα» και του «Ένα Φύλλο που Πέφτει: μια ιστορία για τον πόνο και το πείσμα της ζωής» (εκδόσεις Αρμός). Είναι εισηγήτρια διαλέξεων και σεμιναρίων σε ιδρύματα και φορείς. Έχει παρουσιάσει εργασίες σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Επιστημονικά της άρθρα έχουν δημοσιευθεί στα Τετράδια Ψυχιατρικής και στο ψυχαναλυτικό περιοδικό Οιδίπους. Από το 2003 ως το 2017 συνεργάστηκε με το περιοδικό Αρμονία, μηνιαίο ένθετο της εφημερίδας Έθνος του Σαββάτου, με άρθρα για θέματα ψυχολογίας. Το 2013 έλαβε το βραβείο κοινού για το θεατρικό της έργο Έφη. Από το Ευτυχία (καλύτερο νεοελληνικό έργο, θεατρικά βραβεία περιοδικού Αθηνοράματος). Το έργο κυκλοφορεί σε βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο από τις εκδόσεις Αρμός. Παλαιότερα έχει συνεργαστεί επί σειρά ετών με τη δημόσια τηλεόραση στην έρευνα και στα κείμενα ντοκιμαντέρ πολιτισμικού περιεχομένου. Έχει επίσης, δημοσιεύσει το βιβλίο «Ένα Φύλλο που Πέφτει: μια ιστορία για τον πόνο και το πείσμα της ζωής», εκδόσεις Αρμός (2021) και το βιβλίο Δημιουργώντας το αύριο, εκδόσεις Παπαϊωάννου (2002) και έχει συμμετάσχει με κείμενά της στο βιβλίο του εικαστικού Γιώργου Λάππα, Maqams of blood and maqams of milk, ) εκδόσεις Futura (2003).

Έλλη Παξινού

Η Έλλη Παξινού (γεν.1986, Αθήνα) είναι Ιστορικός Τέχνης, Επιμελήτρια Εκπαίδευσης και μέλος της Ένωσης Ελλήνων Κριτικών Τέχνης (AICA HELLAS). Ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό της πάνω στη Θεωρία Σύγχρονης Τέχνης στο Goldsmiths University of London (2009-2010) με ειδίκευση στη Θεωρία της Αισθητικής. Από το 2007 έως σήμερα έχει εργαστεί στον χώρο της εκπαίδευσης, επιμέλειας εκθέσεων και πολιτιστικής διαχείρισης σε εξέχοντα ιδρύματα και θεσμούς όπως το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α), το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ), η documenta 14, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση (Στέγη), το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, η Μπιενάλε της Αθήνας (HEAVEN και AGORA) κ.α. Επίσης, έχει συμμετάσχει στο 3ο πρόγραμμα ανταλλαγής επιμελητών μεταξύ Whitechapel Gallery και Οργανισμού ΝΕΟΝ στο Λονδίνο (2014). Από το 2010 διδάσκει Θεωρία της Αισθητικής και Ιστορία της Τέχνης σε πολιτιστικούς χώρους και Μουσεία της Αθήνας, όπως Μουσείο Ηρακλειδών, Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη, σε ιδιωτικά Κολλέγια και σχολεία όπως το Μητροπολιτικό Κολλέγιο, ΑΚΤΟ, Διεθνές Σχολείο της Αθήνας και Σχολή Μωραΐτη.