Από τον Πασχάλη Φ. Κεκέ, Ψυχολόγο-ψυχαναλυτικό ψυχοθεραπευτή

Καρκίνος, μια εξαιρετικά σύνθετη και πολύπλοκη ασθένεια, τόσο ως προς τους παράγοντες που τη δημιουργούν όσο και ως προς αυτούς που συντελούν στην αντιμετώπιση της. Υπάρχουν πάρα πολλές υποθέσεις γύρω από το ρόλο της κληρονομικότητας, των γονιδίων, των διατροφικών συνηθειών και του σύγχρονου τρόπου ζωής αλλά και της συμμετοχής του ψυχικού παράγοντα στη δημιουργία καρκινογένεσης. Καμία από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει το φαινόμενο με τρόπο ολοκληρωμένο ίσως και πειστικό.

Ο ογκολογικός ασθενής για την αντιμετώπιση της νόσου του υποβάλλεται συνήθως σε χειρουργική επέμβαση και συνοδευτικά σε χημειο- ή και ακτινοθεραπεία. Οι ακρωτηριασμοί και οι εξαιρέσεις τμημάτων ή οργάνων του σώματος είναι κάτι περισσότερο από σωματικές εξαγωγές. Σε επίπεδο ψυχικό ο ασθενής καλείται να επεξεργαστεί και να αποδεχτεί αυτές τις αφαιρέσεις που έτσι κι αλλιώς σηματοδοτούν απώλειες και το συνακόλουθο πένθος που τις συνοδεύει. Βρίσκεται επίσης εντελώς εκτεθειμένος στο αβέβαιο και στο άγνωστο. Αυτή η αβεβαιότητα, ακόμη και για την ίδια του την ύπαρξη, είναι λογικό να κινητοποιεί αγχώδεις και φοβικές εκδηλώσεις. Ακόμη και στις αισιόδοξες και ευοίωνες ως προς την πρόγνωση της νόσου περιπτώσεις, ο ασθενής δεν θα αποφύγει τόσο τις σωματικές όσο και τις ψυχικές δοκιμασίες. Και δυστυχώς ο καρκίνος είναι μια νόσος, που η βίωση του πόνου σε όποιο επίπεδο, κάποιες φορές αγγίζει οριακές μορφές.

Είναι λογικό μέσα σε τέτοιες συνθήκες επισφάλειας, πέρα από την αντιμετώπιση της αποδιοργάνωσης σε σωματικό επίπεδο, να είναι αναγκαίο να γίνει κάτι και μ αυτό που δευτερογενώς δημιουργείται(σαν επίπτωση)και αφορά στο ψυχικό πεδίο. Συγκεκριμένα στη διαπραγμάτευση ζητημάτων που σχετίζονται με την οδύνη, τη ζωή, την απώλεια και το θάνατο. Μιλάμε δηλαδή για μια ψυχική εργασία που καλείται να κάνει ο ασθενής είτε με τα δικά του ψυχικά μέσα, είτε με τη βοήθεια κάποιου ειδικού. Δυστυχώς λίγοι από τους καρκινοπαθείς παίρνουν μια τέτοια απόφαση, συνήθως η μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στα ζητήματα που αφορούν στο πάσχον σώμα.

Αν και η ψυχοθεραπευτική εργασία με ογκολογικούς ασθενείς παρουσιάζει ιδιαιτερότητες και δυσκολίες, έχει ανυπολόγιστη σημασία για τους ίδιους επειδή τους βοηθά να αντέξουν το επώδυνο της νόσου και να έχουν την αίσθηση ότι βρίσκονται σε μια διαδικασία συνεχούς, σταθερής και βαθιάς στήριξης. Και να μην ξεχνάμε ότι από τα πιο οδυνηρά πράγματα είναι το να χρειάζεται να εγκαταλείψει κανείς τη ζωή. Για το λόγο αυτό η ψυχική εργασία έχει τη δική της βαρύτητα ακόμη και στις ανέλπιδες περιπτώσεις, όπου τα περιθώρια ζωής που απομένουν είναι λίγα και ο θεραπευτικός στόχος εκ των πραγμάτων θα είναι η συνοδεία στο θάνατο.

Γιατί δυστυχώς, από τη βιωματική και την επαγγελματική μου εμπειρία, έχω παρατηρήσει πολλές φορές ότι ο ογκολογικός ασθενής -αν και ευρισκόμενος μέσα σε αρκετό κόσμο- συνήθως καταλήγει στο να πεθαίνει κυριολεκτικά μόνος ψυχικά, μέσα σε μια μεγάλη οδύνη και αίσθημα αβοήθητου, χωρίς στοιχειωδώς να έχουν δημιουργηθεί συνθήκες ώστε η ασθένεια να ομιληθεί αλλά και να γίνουν οι απαραίτητοι αποχωρισμοί.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Γκρέιμ Τζ.Τέιλορ (2001) Ψυχοσωματική ιατρική και σύγχρονη ψυχανάλυση, Αθήνα, εκδόσεις Καστανιώτη.

Γιαννίτση Γ. Σταυρούλα (1997) Ψυχοσωματική και ομαδική ψυχοθεραπεία, Αθήνα, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.

Σακελλαρόπουλος Π. (2007) Ψυχοσωματική Ιατρική-συλλογικό έργο, Αθήνα, εκδόσεις Παπαζήση.

Ρήγα Α.Β. (2005) Καρκίνος, από την μητέρα στην κόρη, η δυναμική της επανάληψης, Αθήνα, εκδόσεις Παπαζήση