Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Από τη Νικολέττα Κοκολόγου, τελειόφοιτη φοιτήτρια Ψυχολογίας ΠΔΜ

Η νοσηλεία σε ψυχιατρική μονάδα, η αποκαλούμενη «κλινική οξέων περιστατικών», αποτελεί την κύρια μορφή παρέμβασης σε περιπτώσεις ψυχωτικών επεισοδίων. Σήμερα, η παραμονή στο νοσοκομείο περιορίζεται στη διάρκεια της κρίσης και διαρκεί συνήθως λίγες εβδομάδες. Στο παρελθόν, ωστόσο, η εμφάνιση ψυχωτικών συμπτωμάτων οδηγούσε συχνά σε παρατεταμένη ή ακόμη και ισόβια ιδρυματική περίθαλψη.

Η νοσηλεία σε ψυχιατρικές δομές μπορεί να λάβει δύο βασικές μορφές: εκούσια και ακούσια. Εκούσια νοσηλεία σημαίνει ότι το άτομο, έχοντας επαρκή ικανότητα συναίνεσης, αποδέχεται την εισαγωγή και θεραπεία του σε ψυχιατρικό τμήμα. Από την άλλη, η ακούσια νοσηλεία εφαρμόζεται όταν ένα άτομο πάσχει από ψυχική διαταραχή, όμως αρνείται τη θεραπεία, ενώ ταυτόχρονα κρίνεται ότι συντρέχουν σοβαροί λόγοι κινδύνου για τον εαυτό του ή τους άλλους (Ν. 2071/1992, άρθρα 95–100· βλ. Mental health law in Greece, Papageorgiou et al., 2019).

Η Ελλάδα καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ακούσιας νοσηλείας στην Ευρώπη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι από το 40% έως και το 60% των εισαγωγών είναι ακούσιες (Economou et al., 2022· Kontaxakis et al., 2016). Συγκεκριμένα,  σε ψυχιατρικά νοσοκομεία της Αττικής οι ακούσιες νοσηλείες φτάνουν το 63% (Economou et al., 2022).

Η μέση διάρκεια  αυτής της νοσηλείας κυμαίνεται στις 18–24 ημέρες, με χαμηλή συνέχεια φροντίδας μετά την έξοδο (κάτω από 30 % στην Αττική και Θεσσαλονίκη,  86 % στην Αλεξανδρούπολη) (TVXS, 2023).

Στον αντίποδα με την Ελλάδα, τα ποσοστά ακούσιων νοσηλειών σε  ευρωπαϊκές χωρές διαφοροποιούνται ως εξής: στη Γερμανία περίπου 17–20%, στη Γαλλία 12–15%, ενώ στη Σκανδιναβία μόλις  8–12% (Salize & Dressing, 2005· OECD, 2023).  Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως σύμφωνα με μελέτη του 2019, στην Αυστρία, τα ποσοστά ακούσιας νοσηλείας είναι από τα υψηλότερα, φτάνοντας τις 282 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους (Salize & Dressing, 2019). Αντίθετα, η Πορτογαλία εμφανίζει σχετικά χαμηλά ποσοστά, με 6 ανά 100.000 κατοίκους το 2000 και 18–19 ανά 100.000 το 2018 (Salize & Dressing, 2004).

Στην Ιταλία, η αποϊδρυματοποίηση βάσει του Νόμου Basaglia οδήγησε σε σημαντική μείωση των ακούσιων νοσηλειών, αν και δεν υπάρχουν πρόσφατα συγκρίσιμα δεδομένα (Tansella, 1986). Στην Ισπανία, η έλλειψη προσωπικού ψυχικής υγείας επηρεάζει τη διαχείριση των ακούσιων νοσηλειών, όπως αναφέρεται σε πρόσφατη έκθεση του OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD], 2024).

Συνολικά ο μέσος ευρωπαϊκός όρος εκτιμάται γύρω στο 23–25% ακούσιων νοσηλειών, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα τον υπερβαίνει σημαντικά.

Σχεδόν ίδιο ποσοστό με την Ευρώπη σημειώνουν και οι ΗΠΑ με τα στοιχεία και τις εκτιμήσεις να δείχνουν περίπου 22–25% ακούσιων ψυχιατρικών νοσηλειών, με σημαντικές διαφορές ανά Πολιτεία λόγω διαφορετικών νομοθετικών πλαισίων ενώ· σε ορισμένες περιπτώσεις οι αναλογίες φτάνουν ή ξεπερνούν το 30% (Substance Abuse and Mental Health Services Administration [SAMHSA], 2022).

Ασθενείς  τώρα· που εισήχθησαν ακούσια σε ψυχιατρικές κλινικές, κάνουν λόγο για έντονα αρνητικά συναισθήματα κατά τη διαδικασία, ιδίως λόγω της εμπλοκής της αστυνομίας και της απουσίας ενημέρωσης. Όπως σημειώνει συμμετέχων σε έρευνα: «Με έφεραν με χειροπέδες, ένιωσα σαν εγκληματίας, όχι σαν άνθρωπος που χρειάζεται βοήθεια» (Peritogiannis et al., 2017, σ. 185). Άλλοι εκφράζουν θυμό και ντροπή για το δημόσιο της διαδικασίας: «Η γειτονιά με είδε να με παίρνουν με περιπολικό· αυτή η ντροπή δεν φεύγει» (Stylianidis, 2016, σ. 42). «Ήταν σαν να με έβαλαν στη φυλακή χωρίς να έχω διαπράξει έγκλημα» (O’Donoghue et al., 2018, σ. 210).

Υπάρχουν ωστόσο και ορισμένες περιπτώσεις ασθενών που αναγνωρίζουν ότι η νοσηλεία, τους παρείχε ασφάλεια: «Ίσως τελικά ήταν καλό, γιατί δεν ήμουν σε θέση να αποφασίσω μόνος μου» (Peritogiannis et al., 2017, σ. 186).

Συνολικά όμως, οι εμπειρίες αυτές δείχνουν ότι η ακούσια νοσηλεία συχνά βιώνεται ως στιγματική και καταναγκαστική εμπειρία για το άτομο, με μακροχρόνιες επιπτώσεις στη σχέση ασθενών και συστήματος ψυχικής υγείας. Ταυτόχρονα εγείρονται σοβαρά ερωτήματα αναφορικά με την επάρκεια των κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, καθώς και των συστημάτων και μηχανισμών πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης.

Η διεθνής βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι η υπερβολική προσφυγή στην ακούσια νοσηλεία συνδέεται με περιορισμένη ανάπτυξη εξωνοσοκομειακών δομών και με αδυναμία εφαρμογής σύγχρονων προγραμμάτων ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης (OECD, 2021· Kallert et al., 2005).

Συμπερασματικά, για την ελαχιστοποίηση της βλάβης των ασθενών και προς αποκατάσταση των υγειονομικών συστημάτων στον τομέα της ψυχικής υγείας· η βιβλιογραφία προτείνει στρατηγικές λύσεις όπως: την ενδυνάμωση της επικοινωνίας με τους ασθενείς πριν και κατά τη διάρκεια της νοσηλείας, την προώθηση εναλλακτικών μεθόδων υποστήριξης εκτός καταναγκαστικής νοσηλείας, την εκπαίδευση του προσωπικού σε πρακτικές σεβασμού της προσωπικότητας και την  βελτίωση της συνέχειας φροντίδας μετά την έξοδο από τη μονάδα (Brophy et al., 2016; Stylianidis, 2016).

Στην ελληνική πραγματικότητα καθίσταται επίσης κρίσιμη και αναγκαία η αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου που διέπει την εισαγγελική παραγγελία για την προσαγωγή ατόμων σε ψυχιατρικές μονάδες, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αυτών και να εναρμονιστεί η πρακτική με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές σεβασμού της ψυχικής υγείας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Η υιοθέτηση τέτοιων πρακτικών ευαγγελίζεται να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των ασθενών και των μη ασθενών πολιτών  προς τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και να μειώσει τα αρνητικά ψυχολογικά αποτελέσματα (O’Donoghue et al., 2018).

 

Βιβλιογραφία

  1. Brophy, L., Roper, C., Hamilton, B., Tellez, J. J., & McSherry, B. (2016). Consumers’ and their supporters’ perspectives on barriers and strategies to reducing seclusion and restraint in mental health settings. Australian Health Review, 40(5), 490–497. https://doi.org/10.1071/AH15103
  2. Economou, M., Peppou, L. E., Louki, E., Palli, A., Kokkini, A., Stefanis, C., & Skapinakis, P. (2022). Rates and determinants of involuntary hospitalizations in Athens. Psychiatry Research, 311, 114524. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2022.114524
  3. Kallert, T. W., Glöckner, M., & Onchev, G. (2005). The EUNOMIA project on coercion in psychiatry: European perspectives. European Psychiatry, 20(7), 444–452. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2005.04.006
  4. Kontaxakis, V., Kollias, C., Margariti, M., Ferentinos, P., Havaki-Kontaxaki, B., & Papadimitriou, G. (2016). Mental health care in Athens: Are compulsory admissions a one-way road? International Journal of Law and Psychiatry, 47, 103–109. https://doi.org/10.1016/j.ijlp.2016.02.021
  5. O’Donoghue, B., Roche, E., Lane, A., Lyne, J., Madigan, K., Feeney, L., & Clarke, M. (2018). Service users’ perspectives of their admission to an acute psychiatric unit: Inpatient survey. Psychiatric Quarterly, 89(1), 207–216. https://doi.org/10.1007/s11126-017-9521-9
  6. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2021). A new benchmark for mental health systems: Tackling the social and economic costs of mental ill-health. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4ed7eb8f-en
  7. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). Health at a glance 2023: OECD indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/7a7a2023-en
  8. Papageorgiou, A., Douzenis, A., & Christodoulou, C. (2019). Mental health law in Greece. BJPsych International, 16(2), 34–36. https://doi.org/10.1192/bji.2018.33
  9. Peritogiannis, V., Mantas, C., Alexiou, D., & Fotopoulou, V. (2017). Involuntary psychiatric admission in rural areas: The perspectives of patients and their families. International Journal of Social Psychiatry, 63(2), 177–186. https://doi.org/10.1177/0020764016689011
  10. Salize, H. J., & Dressing, H. (2004). Epidemiology of involuntary placement of mentally ill people. European Psychiatry, 19(8), 441–448. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2004.07.001
  11. Salize, H. J., & Dressing, H. (2019). Variations in patterns of involuntary hospitalisation and in legal frameworks: An international comparative study. The Lancet Psychiatry, 6(3), 221–229. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(19)30003-1
  12. Stylianidis, S. (2016). Social and community psychiatry: Towards a critical, patient-oriented approach.
  13. Tansella, M. (1986). Community psychiatry without mental hospitals—the Italian experience: A review. Journal of the Royal Society of Medicine, 79(11), 670–674. https://doi.org/10.1177/014107688607901103

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΑΡΘΡΑ