Από την Κατερίνα Γερολύμπου, Δικαστική-Εγκληματολογική Ψυχολόγο, Ψυχοθεραπεύτρια Εφήβων και Ενηλίκων
Παιδιά και έφηβοι περνούν σημαντικό μέρος του ελεύθερου χρόνου τους παίζοντας παιχνίδια σε παιχνιδοκονσόλες, (π.χ. XBOX, WII, Nintendo 3DS, κ.α.) ή ακόμα παιχνίδια στο διαδίκτυο (online games, όπως για παράδειγμα το League of Legends, το War Commander, Ikariam, κ.α.). Μια πρόσφατη έρευνα (Lehart, Smith, Anderson, Duggan & Perrin, 2015) αποκάλυψε ότι το 72% των εφήβων παίζει παιχνίδια, είτε σε παιχνιδκονσόλες, είτε online. Μάλιστα, οι μισοί από τους έφηβους παραδέχθηκαν ότι έκαναν φίλους μέσω αυτών των παιχνιδιών και το ένα τρίτο από αυτούς γνώρισε αυτούς τους φίλους. Από την άλλη, οι γονείς προβληματίζονται για τις συνέπειες αυτών των παιχνιδιών, ιδιαίτερα για τον αυξημένο χρόνο που περνούν τα παιδιά τους με αυτά και για την δυσκολία τους να σταματήσουν την ενασχόληση με αυτά.
Η ενασχόληση με τα διαδικτυακά παιχνίδια ή τα παιχνίδια σε παιχνιδοκονσόλες δεν είναι εξ ολοκλήρου αρνητική ή θετική, γι’ αυτό οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν τα υπέρ και τα κατά, προκειμένου να διαμορφώσουν μια συγκεκριμένη στάση, προσαρμοσμένη στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του παιδιού τους. Ειδικότερα, τα οφέλη από την ενασχόληση με αυτού του είδους τα παιχνίδια είναι ότι συμβάλλουν στην ανάπτυξη της δημιουργικότητας, των δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων, ενθαρρύνουν τη διαμόρφωση κοινωνικών δεσμών, ανακουφίζουν από το στρες και μπορεί να προσφέρουν μια ευχάριστη διέξοδο από προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζουν τα παιδιά ή οι έφηβοι. Ωστόσο, η αρνητική όψη της ενασχόλησης με τα παιχνίδια αυτά είναι ότι: (α) ενισχύεται μια διαστρεβλωμένη και μη ρεαλιστική εικόνα για τον κόσμο, τον εαυτό, τις σχέσεις, το δικαίωμα στην ιδιοκτησία και το σεξ, (β) ενισχύεται η εγκληματική σκέψη (π.χ. «οι άνθρωποι είναι για να τους εκμεταλλεύεσαι προκειμένου να πετύχεις τους στόχους σου» ή «μόνο τα κορόιδα, δουλεύουν και προσπαθούν να πετύχουν αυτό που θέλουν»), (γ) προωθείται ένας φανταστικός κόσμος εξουσίας, ικανότητας και εύκολης πρόσβασης στα θέλω του καθενός, (δ) αντικαθίσταται η πραγματική επικοινωνία με τους άλλους με άλλους τρόπους που τις περισσότερες φορές βασίζεται σε δυσλειτουργικές/προβληματικές δεξιότητες αλληλεπίδρασης με τους άλλους, (ε) διευκολύνεται η πρόσβαση σε πορνογραφικό υλικό, καθώς αρκετά παιχνίδια έχουν ρεαλιστικές απεικονίσεις της σεξουαλικής πράξης, αν και διαστρεβλωμένες κάποιες φορές (στ) διευκολύνεται η επαφή και γνωριμία με άλλους προκειμένου να υπάρξει σεξουαλική συνεύρεση (Parsons & Honyara, 2016).
Η απαγόρευση ενασχόλησης με τα παιχνίδια αυτά στο σύνολό τους δεν είναι η λύση στο πρόβλημα. Οι γονείς μπορεί να λειτουργήσουν προστατευτικά για τα παιδιά τους δρώντας σε δύο επίπεδα, το ένα αφορά τη λήψη κάποιων πληροφοριών/ μέτρων και το δεύτερο αφορά τη συζήτηση με τα παιδιά τους για να διαμορφώσουν μια ουσιαστική σχέση επικοινωνίας με τα παιδιά τους. Στο πρώτο επίπεδο, οι γονείς μπορούν να ακολουθήσουν τα ακόλουθα βήματα:
- Να μάθουν τι παιχνίδια παίζουν τα παιδιά τους και στη συνέχεια να επισκεφτούν το www.ESRB.org, το οποίο είναι μια ιστοσελίδα που αξιολογεί τα παιχνίδια που υπάρχουν και βοηθά τους γονείς να πάρουν αποφάσεις για το αν αυτά είναι κατάλληλα για τα παιδιά τους.
- Να μάθουν πώς να αξιοποιούν τα χαρακτηριστικά ασφάλειας σε αυτά παιχνίδια (π.χ. στα παιχνίδια αυτά μπορεί ο παίκτης να κάνει αναφορά ή να μπλοκάρει κακόβουλους παίκτες;).
- Να ρωτήσουν και να μάθουν με ποιους παίζουν τα παιδιά τους αυτά τα παιχνίδια (π.χ. να μάθουν τα ονόματα χρηστών όλων όσων παίζουν τακτικά με τα παιδιά τους).
- Να ρωτήσουν τα παιδιά τους για το τι είδους πληροφορίες αποκαλύπτουν στους συμπαίκτες τους σε αυτά τα παιχνίδια. Να επισημαίνουν στα παιδιά, ότι δεν πρέπει να μοιράζονται προσωπικές πληροφορίες, όπως αριθμούς τηλεφώνου ή αριθμούς πιστωτικών καρτών, διευθύνσεις, κλπ.
- Να μάθουν που παίζουν τα παιχνίδια αυτά, τα παιδιά τους (π.χ. στο σπίτι που μπορεί να υπάρχει επίβλεψη, στο κινητό τους, στα σπίτια φίλων, σε μαγαζιά;).
Σε ένα δεύτερο επίπεδο, οι γονείς είναι βοηθητικό να ξεκινήσουν μια συζήτηση με τα παιδιά τους, για να διαπιστώσουν αν τα παιδιά τους έχουν επίγνωση του κινδύνου και αν έχουν ήδη εκτεθεί σε κίνδυνο. Για παράδειγμα, μια σειρά χρήσιμων ερωτήσεων που μπορεί να απευθύνουν στα παιδιά τους για να ξεκινήσουν μια συζήτηση είναι οι εξής: «Μπορώ να παίξω αυτό το παιχνίδι μαζί σου;», «Σε έχουν παρενοχλήσει παίζοντας αυτό το παιχνίδι; Αν ναι, τι έκανες εσύ», «Με ποιους παίζεις αυτό το παιχνίδι;», «Ξέρεις τι πληροφορίες για σένα μπορείς να μοιράζεσαι στο διαδίκτυο και τι όχι;» «Υπήρξε κάποιος που να σου μίλησε για σεξ κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού ή που να σου ζήτησε να τους στείλεις φωτογραφία σου;».
Τα παιχνίδια στο διαδίκτυο ή από παιχνιδοκονσόλες δεν είναι καταστροφικά από μόνα τους, μπορούν όμως να έχουν εν δυνάμει αρνητικές συνέπειες στην γνωστική, κοινωνική και ψυχολογική εξέλιξη των παιδιών. Η απαγόρευση ενασχόλησης με αυτά τα παιχνίδια δεν είναι σίγουρα η λύση, καθώς ναι μεν προφυλάσσει από τις αρνητικές συνέπειες, αλλά στερεί από τα παιδιά τα οφέλη που προκύπτουν από αυτά. Αντίθετα, μια ελεγχόμενη επιτήρηση του χρόνου και του είδους των παιχνιδιών που παίζουν τα παιδιά μπορεί να αποδειχθεί η χρυσή τομή στην κατάσταση αυτή. Σε κάθε περίπτωση, αν οι γονείς αντιληφθούν ότι το παιδί τους έχει εκτεθεί σε κίνδυνο ή μέσω ενός παιχνιδιού διαπράττονται αξιόποινες πράξεις, είναι απαραίτητο να απευθυνθούν άμεσα στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.
Βιβλιογραφία
Lehert, A, Smith, A., Anderson, M., Duggon, M. & Perrin, A. (2015). Teens, technology and friendships. Pew Research Center.
Parsons, R. & Honyara, N (2016). Video games and problematic sexual behavior. RANCTC.
