Αναλυτικός Λόγος versus Καπιταλιστικός Λόγος

Για να δείτε αναλυτικά πατήστε στη φωτογραφία.
Για να δείτε αναλυτικά πατήστε στη φωτογραφία.

Εισηγητής: Δημήτρης Σακελλαρίου

Παρασκευή 31 Οκτωβρίου 2014
Ώρα έναρξης: 20.00
Πάντειο Πανεπιστήμιο
Αίθουσα Γ5
ΑΝΟΙΚΤΟ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ

Είναι πλέον γεγονός ότι η φροϋδική ανακάλυψη, η ψυχανάλυση, αποτελεί, πέρα από την ίδια την πρακτική της, πολύτιμη πολιτισμική κληρονομιά. Επίσης, είναι σήμερα αναμφισβήτητο ότι ο Λακάν επαναθεμελίωσε την ψυχανάλυση, εγκαθιδρύοντας τη δομική, λογική και κοινωνική της υπόσταση. Διότι, εάν ο λόγος αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση του ασυνείδητου, η δομή δεν μπορεί να νοηθεί παρά μόνο ως κοινωνικός δεσμός, γεγονός που επαληθεύει την Αριστοτελική θέση ότι ο άνθρωπος είναι ζώον πολιτικόν: ο Λακάν θέτει τη βάση του πολιτικού στο …ασυνείδητο[1] !

Η ηθική του αναλυτικού Λόγου είναι η ηθική της επιθυμίας, η οποία δεν δύναται να λειτουργήσει εκτός κοινωνικού δεσμού, όπως το αποδεικνύει καθημερινά η κλινική προσέγγιση των ψυχώσεων. Εντούτοις, ο Καπιταλιστικός Λόγος, σύγχρονη εκδοχή του Λόγου του Κυρίου, αποδεικνύεται, μέσα από τις κυριαρχικές τάσεις του, ολέθριος για τον ίδιο τον κοινωνικό δεσμό. Τείνοντας να υποκαταστήσει τις ανθρώπινες σχέσεις με σχέσεις μεταξύ αντικειμένων, υποσχόμενος με πανουργία την «υπέρτατη απόλαυση» του αντικειμένου μέσα από την απόκτηση του Απόλυτου Εμπορεύματος, διατεινόμενος ότι η ολοκληρωτική λογική του εμπορεύματος μπορεί ταυτόχρονα να ρυθμίσει και τις ανθρώπινες σχέσεις – μη εξαιρουμένων του έρωτα και της αγάπης -, προτείνει τελικά τη γενικευμένη μετατροπή του προλετάριου σε οριστικό καταναλωτή. Εντούτοις, η  λογική της λειτουργίας του Καπιταλιστικού Λόγου, πέρα από τις ψυχολογίστικες αναγωγές των ερευνών αγοράς, μαρτυρά άγνοια όσον αφορά την ανθρώπινη ιδιοσυστασία και παρασύρει τους πολίτες όλων των κοινωνικών στρωμάτων στη σύγχυση· προσκρούει εντούτοις στο ανέφικτο του πραγματικού, όπως προκύπτει από τα ακόλουθα αξιώματα :

1) Η υπέρτατη απόλαυση είναι ανέφικτη. 2) Η επιθυμία δεν ανάγεται στην διαστροφή. 3) Το σύμπτωμα δεν εξαλείφεται. 4) Ο κοινωνικός δεσμός δεν καταργείται. Όλα τα παραπάνω μας οδηγούν στα εξής βασικά ερωτήματα: υπάρχει έξοδος από τον Καπιταλιστικό Λόγο; Αν ναι, αξίζει τον κόπο εάν είναι μόνο για λίγους; Ο καπιταλισμός σαν σύστημα που διέπει τις ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να ξεπεραστεί; Η ψυχανάλυση, ως πρακτική και ως ηθική, μπορεί να συντείνει στην έξοδο από τον Καπιταλιστικό Λόγο; Και αν ναι, κάτω από ποιες συνθήκες ή προϋποθέσεις; Η διδασκαλία του Λακάν προτείνει ορισμένες θέσεις κλειδιά όπως, για παράδειγμα, τη συσχέτιση της έννοιας της υπεραπόλαυσης με εκείνη της υπεραξίας. Το εγχείρημά μας έγκειται, σ΄έναν πρώτο χρόνο, στο να οικειοποιηθούμε αυτές τις ανατρεπτικές θέσεις συνδέοντάς τες με παραδείγματα από την ίδια την κλινική πρακτική μας.

[1] Σεμινάριο Λογική της φαντασίωσης, ανέκδοτο, Παράδοση της 10ης Μαϊου 1967

Δημήτρης Σακελλαρίου

Πληροφορίες: