Μετάφραση: Μύρω Χριστοδούλου
Η επεξεργασία των συναισθημάτων ξεκινά εφόσον κατανοήσουμε ότι κάθε στιγμή βιώνουμε ένα συναίσθημα ή ένα σύνολο συναισθημάτων. Είτε έχουμε επίγνωση των συναισθημάτων μας είτε όχι, είναι παρόντα σε κάθε βίωμά μας.
Η συναισθηματική εμπειρία είναι κυματοειδής, με το ένα συναίσθημα να διαδέχεται συνεχώς το άλλο, να αυξομειώνεται η ένταση και να υπάρχει εξέλιξη προς κάποιο άλλο συναίσθημα. Τα συναισθήματα μπορεί να αλλάξουν απότομα ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες, είναι προσωρινά και περαστικά.
Η ψυχολογία και η μελέτη των συναισθημάτων είναι αλληλένδετες. Η συναισθηματική εμπειρία είναι ένα παράθυρο στην ψυχή και οι επαγγελματίες στην ψυχική υγεία ενθαρρύνουν τους θεραπευόμενους να χρησιμοποιούν τα συναισθήματά τους για να κατανοήσουν τον εαυτό τους.
Τα συναισθήματα, προσφέρουν πληροφορίες για τις αξίες και τα όρια μας, υποδεικνύουν αλλαγές στο περιβάλλον και παρακινούν σε δράση ως απάντηση σε αυτές. Χρησιμεύουν ως ένστικτα σε πρωτόγνωρες καταστάσεις. Είναι επίσης μια παγκόσμια γλώσσα έκφρασης και γι’ αυτό, ενισχύουν τη σύνδεση με τους άλλους. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις δυνατότητες, τα συναισθήματα υπάρχουν για να ενδυναμώνουν και όχι να εμποδίζουν.
Το να επεξεργάζεται κανείς τα συναισθήματα σημαίνει να εξασκεί την ενσυνειδητότητα και να επεξεργάζεται τις όποιες άμυνες που συνήθως εμποδίζουν να τα βιώσει πλήρως, να τα νοηματοδοτήσει και να αποφασίσει πώς θα καθοδηγηθεί από αυτά.
Κατά την επεξεργασία των συναισθημάτων του παρελθόντος, ο στόχος είναι να βιώσουμε τα συναισθήματα με έναν ασφαλέστερο τρόπο και λιγότερο έντονα, διατηρώντας παράλληλα τη σημασία που έχουν για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε τη ζωή μας.
Πώς μπορείτε να επεξεργαστείτε τα συναισθήματά σας
Βήμα 1: Δώστε όνομα στο συναίσθημα
Ξεκινήστε με μια αναπνοή και δοκιμάστε μερικές λέξεις για να ονοματοδοτήσετε το συναίσθημα που βιώνετε. Αν μια λέξη δεν σας ηχεί σωστά, δοκιμάστε μια άλλη ή μία ακόμη πιο συγκεκριμένη μέχρι να περιγράψετε με ακρίβεια το παρόν συναίσθημα σας. Αν δυσκολεύεστε να βρείτε τη λέξη, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ως βοήθεια έναν τροχό συναισθημάτων. Ένας τροχός συναισθημάτων, έχει στον πυρήνα του συναισθήματα που βιώνονται καθολικά με πιο συγκεκριμένα συναισθήματα στην κορυφή του.
Μπορεί ήδη να έχετε παρατηρήσετε ότι η αναγνώριση του συναισθήματος, βοηθά στην ανακούφιση από την ένταση και τη δυσφορία με την οποία συνδεόταν αρχικά. Ή ίσως να συνειδητοποιήσετε ότι διακρίνεται από ένα διαφορετικό, αν και παρόμοιο, συναίσθημα. Η ονοματοδότηση σε κάτι άϋλο το κάνει πιο πραγματικό και προσφέρει την απαραίτητη απόσταση για να αρχίσετε να το παρατηρείτε.
Βήμα 2: Εντοπίστε το συναίσθημα
Το να εστιάζουμε στην ουσία ενός συναισθήματος, το καθιστά επίσης ολοένα και πιο διακριτό για να το διερευνήσουμε. Είναι πιο εύκολο να το συγκρατήσετε καθώς θα δουλεύετε προς αυτά τα βήματα. Βοηθά επίσης, στο να προκαλεί συγκεκριμένη σωματική αντίδραση ούτως ώστε την επόμενη φορά που θα τη νιώσετε, να μπορείτε να επισημάνετε άμεσα το συναίσθημα και να το επεξεργάζεστε πιο γρήγορα κάθε φορά.
Η αναγνώριση της φυσικής αίσθησης που προκαλεί ένα συναίσθημα, δημιουργεί επίσης μια σύνδεση μεταξύ του μυαλού και του σώματος.
Σας επιτρέπει να βιώσετε από πρώτο χέρι τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η επεξεργασία των συναισθημάτων στη σωματική σας ανακούφιση. Ίσως συνειδητοποιήσετε ότι ένα συναίσθημα που έχετε χαρακτηρίσει ως άγχος, να εκφράζεται ως ένα σφίξιμο στο λαιμό. Ενδεχομένως, να παρατηρούσατε πάντα αυτόν τον πόνο στον αυχένα, αλλά δεν τον αποδίδατε στο άγχος, αλλά πιθανότερο, στην κακή στάση του σώματος. Αυτή η συναισθηματική δουλειά μπορεί να βελτιώσει την αυτογνωσία τόσο των συναισθηματικών όσο και των σωματικών σας εμπειριών.
Βήμα 3: Κάντε μη επικριτικές ερωτήσεις για να κατανοήσετε το συναίσθημα
Οι ερωτήσεις που ξεκινούν με το «γιατί», τείνουν να είναι επικριτικές. «Γιατί το έκανα αυτό;», «Γιατί νοιάζομαι;», «Γιατί αισθάνομαι έτσι;». Κρίνοντας τις εμπειρίες μας, προσπαθούμε να εκλογικεύσουμε τα συναισθήματα. Με τέτοιου είδους ερωτήσεις, προσπαθούμε να βρούμε κάτι παράλογο σε αυτά τα συναισθήματα, ελπίζοντας να τα «μικρύνουμε» και να ανακουφιστούμε συντομότερα. Αυτό όμως δεν είναι ισχύει. Προσπαθώντας να ελαχιστοποιήσουμε τα συναισθήματα, στην πραγματικότητα, γίνονται πιο έντονα και πιο ισχυρά.
Κάνοντας πιο εγκάρδιες ερωτήσεις για ένα συναίσθημα, μπορούμε να αρχίσουμε να κατανοούμε τον σκοπό του. Ακολουθούν μερικές συμπονετικές ερωτήσεις που μπορούν να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε θετική σχέση με τα συναισθήματά μας και να αποκωδικοποιήσουμε πώς λειτουργούν:
– Πόσο έντονο είναι αυτό το συναίσθημα σε κλίμακα 1-10;
– Ήταν σταδιακή ή ξαφνική η έναρξη του;
– Είναι οικείο;
– Πόσο ευχάριστο είναι το συναίσθημα;
– Τι χρώμα έχει;
– Τι σχήμα παίρνει;
– Σε ποια πράξη αντιδρά;
– Πώς μπορώ να το κατανοήσω;
– Τι μπορεί να προσπαθεί να μου πει;
Βήμα 4: Αποφασίστε αν θα δράσετε προς το συναίσθημα ή αν θα το προσπεράσετε
Οι λέξεις συναίσθημα (emotion) και κίνητρο (motivation) προέρχονται από την ίδια λατινική λέξη, movere: Να κινείσαι. Για το λόγο αυτό, μπορούν να θεωρηθούν ως συνώνυμα και χρησιμεύουν για την κινητοποίηση ή την ενεργοποίηση συμπεριφορών (Neta & Haas, 2019).
Ως κίνητρο, τα συναισθήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να καθοδηγήσουν σκοπίμως τη συμπεριφορά ή να αφεθούν να περάσουν, για να αναλάβει ηγετικό ρόλο το επόμενο συναίσθημα. Αφού ένα συναίσθημα έχει επισημανθεί, αναγνωριστεί στο σώμα σας και γίνει κατανοητό χωρίς κριτική, έχετε τη δυνατότητα να αποφασίσετε αν σας ενθαρρύνει να δράσετε. Ο θυμός για παράδειγμα, μπορεί να σας καταδείξει ότι μια αξία σας έχει καταπατηθεί. Αυτός ο θυμός, ίσως σας παρακινήσει να ανοιχτείτε και να επικοινωνήσετε με αποτέλεσμα να εξασκήσετε θετικά την υπεράσπιση του εαυτού σας
Η αποδοχή των συναισθηματικών εμπειριών και η χρήση τους για την εξερεύνηση του εσωτερικού μας κόσμου, προσθέτει βάθος και διάσταση στην κατανόηση του εαυτού και των άλλων. Η προσεκτική παρατήρηση και η αποδοχή τους μπορεί να είναι εξαιρετικά ενδυναμωτική και να καθοδηγήσει τη σκέψη και τη δράση μας.
Βιβλιογραφία
Neta, M., & Haas, I. J. (2019). Movere: Characterizing the role of emotion and motivation in shaping human behavior. In Nebraska Symposium on Motivation (pp. 1-9). (Nebraska Symposium on Motivation; Vol. 66). Springer.
Με πληροφορίες από το psychologytoday.com
