Από την Αρετή Βεργούλη*, Ψυχολόγο & Οικογενειακή Θεραπεύτρια

«..Ουκ όναρ, αλλ’ ύπαρ εσθλόν» Πηνελόπη

Ομήρου Οδύσσεια, Τ 547 

Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την προφορική ή γραπτή λέξη για να μεταφέρει σε κάποιον άλλον τις σκέψεις του, τα συναισθήματα του. Η γλώσσα του ανθρώπου είναι γεμάτη σχήματα, σύμβολα, αλλά συχνά χρησιμοποιεί και εικόνες για να μπορέσει να μεταφέρει αυτό που θέλει και να επικοινωνήσει το συνειδητό κομμάτι του και όσα ο ίδιος έχει αντιληφθεί, μέσα από τις αισθήσεις, την εμπειρία του. Πολλές φορές όμως, γεγονότα που έχουν συμβεί, δεν έχουν σημειωθεί συνειδητά και μένουν στον «προθάλαμο» της συνείδησης, ως άλλη άπαικτη ταινία που δεν έχει «ανέβει».

Τα γεγονότα αυτά δημιουργήθηκαν, αλλά η καταγραφή τους είναι «ασυνείδητη» και μπορούμε να τα συνειδητοποιήσουμε σε στιγμές ενόρασης, βαθιάς περισυλλογής ή με την μορφή ονείρου. Η ασυνείδητη μορφή των γεγονότων, μας εμφανίζεται μέσα στο όνειρο, όχι με λογική σειρά και σκέψη, αλλά με εικόνες συμβολικές (Jung,1995).

Τα όνειρα όμως τι θέση έχουν μέσα στον ύπνο. Είναι ο ύπνος η ώρα των ονείρων; Ονειρευόμαστε όλοι; Πως όμως ονειρευόμαστε και πόσο διαρκεί;

Η απάντηση είναι ότι όλοι ονειρευόμαστε για περίπου 1,5 με 2 ώρες κάθε βράδυ, ακόμα και αν δεν θυμόμαστε τα όνειρά μας. Τα όνειρα προκύπτουν όταν η γέφυρα στέλνει τυχαία σήματα στον εγκεφαλικό φλοιό κατά τη διάρκεια του ύπνου REM. Αυτή η υπόθεση προτείνει ότι τα όνειρα είναι απλώς η προσπάθεια του εγκεφάλου να βγάλει νόημα από την τυχαία πυροδότηση των κυττάρων της γέφυρας. Ακριβώς όπως οι άνθρωποι προσπαθούν να κατανοήσουν τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος τις ώρες εγρήγορσης, έτσι προσπαθούν να βρουν νόημα και στη συσσώρευση από αισθήσεις και μνήμες που δημιουργούνται εσωτερικά από αυτή την τυχαία πυροδότηση των κυττάρων του εγκεφάλου. Συνήθως βλέπουμε διακεκομμένα όνειρα κάθε φορά που μπαίνουμε στη φάση REM του ύπνου, τα οποία στη συνέχεια συνδυάζουμε μεταξύ τους, δημιουργώντας μια ενιαία ιστορία η οποία είναι αλλόκοτη πολλές φορές.

Τι συμβολίζουν όμως τα όνειρα;

Οι πρώτες γραπτές μαρτυρίες για την ερμηνεία των ονείρων συγκεντρώνονται στην αρχαία Μεσοποταμία και την Αίγυπτο, με τους αρχαίους Έλληνες όμως έχουν πει τα περισσότερα για αυτά.

Τα Ονειροκριτικά του Αρτεμίδωρου είναι το μόνο πλήρες εγχειρίδιο ερμηνευτικής των ονείρων της ελληνικής αρχαιότητας που έχει διασωθεί. Το όνειρο εδώ, δεν αντιστρέφει την πραγματικότητα, δεν αποκαλύπτει μυστικά απρόσιτα στον ανθρώπινο νου ούτε εισάγει σε άλλους κόσμους, είναι απλώς η ίδια η πραγματικότητα κρυπτογραφημένη και στη μελλοντική της μορφή.

Ορισμένοι επιστήμονες όπως Hobson (1989) πιστεύουν ότι τα όνειρα έχουν και ψυχολογική σημασία, διότι η σημασία που επιβάλλει στην τυχαία πνευματική δραστηριότητα ένα πρόσωπο αντανακλά τις εμπειρίες του, τις απομακρυσμένες μνήμες, τους συνδυασμούς και τους φόβους του.

Κατά το Jung (1995),το όνειρο είναι ένας εσωτερικός χάρτης που αναπαριστά τη μελλοντική ψυχολογική εξέλιξη του ατόμου προς μια πιο ισορροπημένη σχέση μεταξύ του εγώ και του ατομικού ή συλλογικού του ασυνείδητου. Είναι ένα αυθόρμητο και αθέλητο ψυχικό προϊόν, μία φωνή της φύσης. Συνήθως, είναι σκοτεινό και δυσνόητο, γιατί εκφράζεται με σύμβολα και εικόνες, όπως οι περισσότερες παλαιές γραφές ή τα πολύπλοκα γράμματα. Ο Jung συμφωνούσε ως ένα σημείο με τον Freud και πίστευε ότι τα όνειρα μπορούν να αναλυθούν και να ερμηνευθούν βάσει συσχετίσεων. Δεν πίστευε όμως ότι ο κάθε συνειρμός θα πρέπει να οδηγεί σε έναν άλλο, αλλά ότι θα πρέπει να γίνονται πολλοί, διαφορετικοί συνειρμοί για το ίδιο θέμα.

Για τους ψυχαναλυτές αυτούς, αλλά και για του σημερινούς ψυχοθεραπευτές το όνειρο αποτελεί «τη βασιλική οδό προς το ασυνείδητο» όπως έλεγε και ο Freud.

Η μετάφραση των ονείρων χρησιμοποιείται ουσιαστικά στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας ως ένας τρόπος να «ξεκλειδώσει» το Ασυνείδητο του θεραπευόμενου και να τον βοηθήσει να ερμηνεύσει καταστάσεις και να βρει λύσεις.

Σε μια παράλληλη ανάγνωση του Μιχ. Χρυσανθόπουλου για τον Freud, η παλαιά δοξασία, ότι το όνειρο μας δείχνει το μέλλον, μπορεί να έχει μια δόση αλήθειας. Καθώς το όνειρο παρουσιάζει μια επιθυμία ως εκπληρωμένη, μας περνά στο μέλλον,. το μέλλον όμως αυτό, το οποίο ο ονειρευόμενος εκλαμβάνει ως παρόν, το οποίο είναι διαμορφωμένο από την ακατάλυτη επιθυμία του ως ακριβές ομοίωμα του παρελθόντος.

Ας κρατήσουμε όποια ερμηνεία μας ταιριάζει και αγκαλιά με τους στίχους της Κικής Δημουλά .. ας ονειρευτούμε.

.. (μιάν ευτυχία διαπραγματευόμουν ακόμα, μέσα στο όνειρο),

Το κλειστό μου άνοιξε παράθυρο

Και μ΄ όλο της το βάρος πάνω μου έπεσε

Τη διαπραγμάτευση έτσι διακόπτοντας

-Κική Δημουλά, «Ονειρικά»-

 

Βιβλιογραφία

Jung, C.G. (1995). Memories, Dreams, Reflections.London: Fontana Press.

Δημουλά, Κ. (2011). Ποιήματα: Ονειρικά (σελ.57). Αθήνα: Ίκαρος

_______________________________________________________________

*Η Αρετή Βεργούλη είναι υποψήφια μεταπτυχιακού τίτλου στην Συμβουλευτική και Επαγγελματικός Προσανατολισμός και σπούδασε Ψυχολογία και Πολιτικές Επιστήμες. Παράλληλα ολοκλήρωσε Πρόγραμμα Ειδίκευσης στη Συστημική Ψυχοθεραπεία και Θεραπεία Οικογένειας. Ολοκλήρωσε Πρόγραμμα Ειδίκευσης Θεραπείας Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής Ε.Ε.Ε.Σ & Αιγινήτειο Νοσοκομείο και έχει κλινική εμπειρία στο χώρο των τοξικοεξαρτήσεων. Έχει εργασθεί για χρόνια με ομάδες και σήμερα εργάζεται ιδιωτικά ως ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια στο Χαλάνδρι, δουλεύοντας με ενήλικες και εφήβους, ατομικά και ομαδικά. Έχει συμμετάσχει ως ομιλήτρια σε ημερίδες, σεμινάρια και έχει αναπτύξει συγγραφική δραστηριότητα. Έχει προσφέρει εθελοντική εργασία σε διάφορες δομές, σχολεία, γηροκομεία. Είναι δόκιμος μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων (Σ.Ε.Ψ), μέλος της Ελληνικής Συμβουλευτικής Εταιρίας, Μέλος του Επιστημονικού Σωματείου  «Δράση για τη Ψυχική Υγεία» και του Εθελοντικού Προγράμματος «Γέφυρες Παντού».