Σε όλον τον κόσμο, η τέχνη αντανακλούσε ανέκαθεν και διαμόρφωνε τα ιδανικά της ομορφιάς. Με τις διατροφικές διαταραχές να αυξάνονται σήμερα με ανησυχητικό ρυθμό, η σύγχρονη τέχνη μπορεί να μεταμορφώσει τα ανθυγιεινά πρότυπα του σώματος μας. Μια παγκόσμια έρευνα που βασίστηκε σε συνεντεύξεις με 5.165 κορίτσια ηλικίας 10 έως 17 ετών διαπίστωσε ότι μόλις το 39% αυτών στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν υψηλή εκτίμηση για το σώμα τους. Αυτό το επίπεδο είναι ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τα περισσότερα από τα κορίτσια με χαμηλή εκτίμηση για το σώμα τους που συμμετείχαν στο 2017 Dove Global Girls Beauty and Confidence Report είπαν ότι είχαν παραλείψει γεύματα, απέφυγαν να δουν φίλους και συγγενείς ή απέφυγαν να επισκεφτούν γιατρό.

Η εκτίμηση για το σώμα μας, βασίζεται στην εικόνα αυτού, όπως βλέπουμε τον εαυτό μας όταν κοιταζόμαστε στον καθρέφτη ή όταν οραματιζόμαστε τον εαυτό μας στο μυαλό μας. Η εικόνα του σώματος έχει πολύ περισσότερο να κάνει με την αυτοεκτίμησή μας παρά με την πραγματική μας εμφάνιση. Η εικόνα του σώματος μας δεν είναι έμφυτη αλλά μαθαίνεται από τους ανθρώπους και το περιβάλλον γύρω μας.

Σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Διατροφικών Διαταραχών του Ηνωμένου Βασιλείου, τα άτομα με αρνητική εικόνα σώματος είναι πολύ πιο πιθανό να αναπτύξουν μια διατροφική διαταραχή και είναι πιο πιθανό να υποφέρουν από αισθήματα κατάθλιψης και απομόνωσης. Αν και αυτό είναι πιο πιθανό για τις γυναίκες, τα στοιχεία του NHS του 2017 αποκάλυψαν ότι ο αριθμός των ανδρών που εισάγονται στο νοσοκομείο με διατροφική διαταραχή έχει αυξηθεί κατά 70% τα τελευταία 6 χρόνια.

Στην τρέχουσα viral, οπτική κουλτούρα μας, βομβαρδιζόμαστε συνεχώς από εικόνες «τέλειων» σωμάτων. Είτε στην τηλεόραση, είτε σε περιοδικά, σε διαφημιστικές πινακίδες ή στο instagram, τα σώματα που βλέπουμε πιο συχνά τηρούν ένα πολύ συγκεκριμένο, ανησυχητικά άκαμπτο σύνολο σωματικής διάπλασης και προτύπων.

Για πολλούς ανθρώπους αυτά τα πρότυπα είναι αδύνατο να επιτευχθούν με φυσικό, υγιεινό τρόπο.

Η συγγραφέας της παγκόσμιας έκθεσης ομορφιάς, Phillippa Diedrichs, αναπληρώτρια καθηγήτρια από το Centre for Appearance Research, University of West of England, λέει: «Πρέπει να αλλάξουμε άμεσα το κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον, ώστε τα κορίτσια να μην κρίνονται για την εμφάνιση τους…».

Δεν χρειάζεται να πάμε τόσο πίσω στην ιστορία της τέχνης για να δούμε ότι τα ιδανικά του σώματός μας ήταν πολύ διαφορετικά. Πιθανώς ένας από τους πιο διάσημους πίνακες στον κόσμο, η Γέννηση της Αφροδίτης του Ιταλού καλλιτέχνη Sandro Botticelli, απεικονίζει τη θεά (υποτίθεται ότι είναι η ενσάρκωση της αγάπης και της ομορφιάς) όχι ως τα τονισμένα μοντέλα που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε, αλλά ως μια πιο αναγνωρίσιμη, φυσικά γυναίκα με καμπύλες.

Πιο πρόσφατα, ορισμένοι σύγχρονοι καλλιτέχνες έχουν αρχίσει να αμφισβητούν τα σύγχρονα πρότυπα ομορφιά μας. Το 2014, ο βραβευμένος με Turner καλλιτέχνης Grayson Perry ξεκίνησε τη σειρά του “Who are you?” στο Channel 4. Στο πλαίσιο της έρευνάς του, παρακολούθησε έναν διαγωνισμό Miss Plus Size International. Εκεί συνάντησε τρεις μεγαλόσωμες γυναίκες και τους μίλησε για τον αγώνα τους για αποδοχή. Από αυτή την εμπειρία ο Grayson δημιούργησε ένα καμπυλωτό κεραμικό πορτρέτο μιας από τις γυναίκες. Το κεραμικό, παραπέμπει σε αρχαίες απεικονίσεις θεών και γιορτάζει με αυτόν τον τρόπο μια θετική εικόνα μιας γυναίκας με καμπύλες. Ζωγραφισμένες πάνω στην κεραμική φιγούρα είναι άλλες εικόνες γυναικών, από σούπερ μόντελ μέχρι τη Μαντόνα, για να απεικονίσουν τις διαρκώς μεταβαλλόμενες αντιλήψεις μας για τα ιδανικά ομορφιάς.

Επίσης, το 2014, η καλλιτέχνης Amalia Ulman, ξεγέλασε τον κόσμο όταν έγραψε προσεκτικά το σενάριο, και επιμελήθηκε μήνες αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που τεκμηριώνουν τη ζωή της ως κορίτσι που προσπαθεί να τα καταφέρει στο Los Angeles. Η διαδικτυακή ερμηνεία της Amalia κατέγραψε μια επιδεινούμενη συναισθηματική κατάσταση και κορυφώθηκε με μία πλαστική χειρουργική.

Η Αμαλία σχεδίασε την παράσταση της, με τίτλο Excellences & Perfections ενώ ανάρρωνε στο νοσοκομείο από σοβαρούς τραυματισμούς στα πόδια που προκλήθηκαν από τροχαίο ατύχημα. Η ερμηνεία της δημιούργησε ένα περίπλοκο πορτρέτο του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γυναίκες στο διαδίκτυο, καθώς και τεκμηριώνει την ολοένα και πιο ανθυγιεινή σχέση μας με πλατφόρμες, όπως το Instagram. Το 2016, η δουλειά της Αμαλίας συμπεριλήφθηκε σε ομαδική έκθεση στην Tate Modern, καθιστώντας την ως την πρώτη καλλιτέχνιδα των μέσων δικτύωσης που εκθέτει εκεί.

Ο ρόλος της τέχνης στην αλλαγή της εικόνας του σώματος μας δεν είναι απλώς να μας δείξει τις καταστροφικές συνέπειες των τρεχουσών πιέσεων. Όπως πάντα, η τέχνη, μπορεί να ξεπεράσει τα όρια και, στην περίπτωση των ιδανικών σώματος, μπορεί να αλλάξει την αντίληψη μας για το είναι φυσιολογικό ή επιθυμητό, επιδεικνύοντας μια πολύ πιο περίπλοκη έννοια ομορφιάς σε διάφορα μεγέθη και σωματότυπους.

Πηγή: Eyes of Light – Φόρεας Τέχνης στην Υγεία

The post Η τέχνη μπορεί να επηρεάσει την εικόνα που έχουμε για το σώμα μας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Γεωργία Πολάκη*, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας, Σωματοκεντρική Ψυχοθεραπεύτρια,  Εκπαιδευτικό

Πολλές φορές η ανάγκη  να αποκτήσουμε τον έλεγχο στη ζωή μας εκφράζεται μέσω της προσπάθειας για μείωση  βάρους μέσα από τον περιορισμό της τροφής μας ή αντίθετα της προσπάθειας για αύξηση του βάρους μας. Είναι πολύ πιο εύκολο να κυνηγούμε με μανία  και επιμονή το «ξεφόρτωμα» ή την προσθήκη των κιλών αντί να σκεφτούμε τη σχέση μας με τη διατροφή, τον εαυτό μας και την ίδια τη ζωή.

H πείνα και η τεράστια ανάγκη για τροφή αντικατοπτρίζει συχνά την πείνα μας για αγάπη, αποδοχή και αναγνώριση που πιθανόν έχουμε στερηθεί. Μπορεί να καθρεφτίζει επίσης την έλλειψη χαράς και απολαύσεων στη ζωή μας. Ο ψυχαναγκαστικός έλεγχος της τροφής από την άλλη και η διαρκής προσπάθεια να διατηρήσουμε μια συγκεκριμένη σιλουέτα υπο δηλώνει την καταπίεση και τον έλεγχο μέσα στον οποίο έχουμε μάθει να ζούμε και την αντίστοιχη καταπίεση και έλεγχο που ασκούμε στα συναισθήματα μας και πιθανόν και στους άλλους. Σε ακραίες περιπτώσεις αυτός ο έλεγχος φτάνει στα όρια κακοποίησης του εαυτού μας και στο φαινόμενο της νευρικής ανορεξίας.

Η σχέση μας με το φαγητό, μας καλεί να διερευνήσουμε τη σχέση με τον εαυτό μας, τη σχέση μας με την απόλαυση, τις ενοχές, τον έλεγχο, την ανάγκη μας να αρέσουμε στους άλλους και να μας εγκρίνουν, ως προϋπόθεση αποδοχής του εαυτού μας.

Όταν καταφέρουμε να γνωρίσουμε εις βάθος τον εαυτό μας και να τον αγαπήσουμε, απλά όλα ρέουν χωρίς καταναγκασμούς και πιέσεις.

Συχνά πίσω από την κακή σχέση μας με την τροφή κρύβεται κάποιο τραυματικό βίωμα κι ένας γονιός ή καποιο άλλο πρόσωπο που επίσης δεν είχε καθόλου καλή σχέση με το φαγητό και τον εαυτό του. Που ήταν τελειομανής, που παρατηρούσε διαρκώς το σώμα μας, που μας επέκρινε, που μας πίεζε να φάμε ή να μην φάμε. ‘Η μπορεί να κρύβεται κάποιο αυτοτιμωρητικό μοντέλο σκέψης που εδράζεται κι αυτό σε κάποιο τραύμα.

Σε πολλές περιπτώσεις για να πετύχουμε το επιθυμητό βάρος και κυρίως για να τρώμε υγιεινά, χρειάζεται επεξεργασία αυτών των βιωμάτων και επανορθωτικές εμπειρίες με τη συνοδεία του θεραπευτή προκειμένου να αποκαταστήσουμε μια σχέση αγάπης με την Τροφή και τον Εαυτό μας. Γιατί η σχέση μας με το φαγητό είναι ένα ζήτημα σχέσης  με τα κρυμμένα συναισθήματα, τις ανικανοποίητες ανάγκες μας και τις πεποιθήσεις που έχουμε διαμορφώσει μέσα από την  οικογένεια, τα Mέσα μαζικής ενημέρωσης και τα προβαλλόμενα  πρότυπα της εποχής. Είναι όμως και μια σχέση που σχετίζεται άμεσα με το πώς ζούμε, ποια φιλοσοφία έχουμε για τη ζωή, πόσο σεβόμαστε το σώμα μας και γενικότερα εμάς. Και είναι μια σχέση που αξίζει να της αφιερώσουμε χρόνο για να γίνει καλύτερη, όπως όλες οι σχέσεις εξάλλου.

Σημασία έχει να τρώμε υγιεινά, να μην έχουμε προβλήματα υγείας και να αρέσουμε κυρίως σε μας. Δουλεύοντας θεραπευτικά  μπορούμε με μεγαλύτερη ευκολία και συνέπεια να ακολουθήσουμε ένα πρόγραμμα υγιούς διατροφής χωρίς να στερούμαστε την απόλαυση και τη γεύση. Γιατί αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα στη ρίζα του κι όχι μόνο την εκδήλωσή του. Όταν καταφέρουμε να γνωρίσουμε εις βάθος τον εαυτό μας και να τον αγαπήσουμε, απλά όλα ρέουν χωρίς καταναγκασμούς και πιέσεις. Γιατί απλώς δεν έχουμε πια την επιθυμία να μας τιμωρούμε ή να μας βλάπτουμε. Γιατί απλώς επιθυμούμε την απόλαυση του φαγητού δίπλα στις άλλες απολαύσεις της ζωής και δεν την καθιστούμε κυρίαρχη και μοναδική απόλαυση.

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Ευθυμιάδου Σ. (2008) «Νευρική Ανορεξία». Αθήνα. ΑΤΕΙ Αθηνών, ΣΕΥΠ, Τμήμα Αισθητικής και Κοσμητολογίας ( πτυχιακή εργασία)

Γονιδάκης Φ.- Βάρσου Ελ. (2013).Μιλώντας για τις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής. Αθήνα: Πρόγραμμα «Βήματα Εμπρός»

_______________________________________________________________

*Η Πολάκη Γεωργία (Σωματοκεντρική ψυχοθεραπεύτρια, Ενεργειακή θεραπεύτρια REIKI, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας) έχει εκπαιδευτεί στη Σωματικά Επικεντρωμένη Gestalt (Gestalt Embodiment), στη θεραπεία τραυματισμένου εσωτερικού παιδιού μέσω Αναδρομής (Regression Therapy), στην Τεχνική της Άδειας Καρέκλας Gestalt και στην Προσωποκεντρική Μη κατευθυντική Παρεμβατική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία. Eίναι Ενεργειακή θεραπεύτρια (Reiki Healer in Usui system of Natural Healing). Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια Ψυχικής Αρχιτεκτονικής, Reiki και Βιωματικής Ανατομίας σε Χανιά και Αθήνα και εκπαιδεύεται στην οικογενειακή θεραπεία ( Family Therapy) στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου από το 2019.

The post Υπερφαγία – Αφαγία: Τι κρύβεται πίσω από τη σχέση μας με την τροφή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Η νευρική ορθορεξία (Orthorexia nervosa) είναι κάτι περισσότερο από την προσκόλληση σε υγιεινές διατροφικές επιλογές. Πρόκειται για μια εμμονή με την καλή ποιότητα των τροφών, σε βαθμό που μπορεί να έχει σοβαρές συναισθηματικές και σωματικές επιπτώσεις.

Μια ανασκόπηση των δημοσιευμένων ερευνών από όλο τον κόσμο σχετικά με την εν λόγω, όχι τόσο γνωστή, διαταραχή δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Appetite» (Όρεξη) και αναδεικνύει τη σχέση της με άλλες διατροφικές και ψυχικές διαταραχές.

Η επικεφαλής ερευνήτρια Τζένιφερ Μιλς, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Υόρκης του Τορόντο, τόνισε πως η νευρική ορθορεξία παρατηρείται, όταν η προσπάθεια για υγιεινή διατροφή φτάνει την υπερβολή και χάνεται ο έλεγχος.

Είναι ένα πρόβλημα που δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, όπως συχνά πιστεύεται, αλλά και τους άνδρες.

Αν και η συγκεκριμένη διαταραχή δεν περιλαμβάνεται στα εγχειρίδια των ψυχικών διαταραχών, όπως οι άλλες διαταραχές της διατροφής (π.χ. νευρική ανορεξία, βουλιμία κλπ), υπάρχουν ορισμένα σημεία που τη διαχωρίζουν από την απλή τήρηση ενός υγιεινού προγράμματος διατροφής.

Συγκεκριμένα, μπορεί τα άτομα με ορθορεξία να αποφεύγουν τις ίδιες τροφές με εκείνους που απλά «προσέχουν» τη διατροφή τους (π.χ. συντηρητικά, αλάτι, ζάχαρη, λίπη, ζωικά προϊόντα, γενετικά τροποποιημένα κ.α.), ωστόσο οι πρώτοι ξοδεύουν υπερβολικά πολύ χρόνο και ενέργεια για την επιλογή των «καλύτερων» τροφών. Μερικοί, μάλιστα, μπορεί να περιορίσουν το διαιτολόγιο τους σε ένα πολύ μικρό αριθμό τροφών. Δεν ενδιαφέρονται τόσο να ελαχιστοποιήσουν τις προσλαμβανόμενες θερμίδες, όσο να επιλέξουν τα προϊόντα με την καλύτερη ποιότητα.

Πηγή: ΑΠΕ

The post Νευρική Ορθορεξία: Η υγιεινή διατροφή μπορεί να εξελιχθεί σε μια επικίνδυνη εμμονή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Μίνα Χιώνη, Ψυχολόγο – Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική συνεργάτη του Κέντρου Εφαρμοσμένης Ψυχοθεραπείας & Συμβουλευτικής

Φαντάζομαι ότι πολλοί έχετε αναρωτηθεί  … Γιατί ξεκινάμε δίαιτες που πάντα σταματούν την επόμενη μέρα; Γιατί καταφεύγουμε στο φαγητό μετά από μια κακή μέρα; Γιατί μας πιάνουν κρίσεις κ τρώμε αλμυρά –  γλυκά ταυτόχρονα; Τι μας συμβαίνει;

Σε πρώτη φάση, αναζητούμε την ανακούφιση η οποία όμως είναι μόνο προσωρινή. Με το σταμάτημα του φαγητού, η προσοχή επανέρχεται στις σκοτούρες.

Ενώ σε δεύτερη φάση, προστίθενται στο σώμα περιττά κιλά. Σύντομα επέρχεται η αύξηση του βάρους και μαζί νέα άσχημα ψυχολογικά αισθήματα λόγω κακής σωματικής εικόνας και ενοχής που αφορούν στη συμπεριφορά υπερφαγίας. Άρα, το πρόβλημα που δημιουργείται είναι διπλό. Είναι ένας τρόπος διαφυγής ή περισπασμού από το πρόβλημα που μας απασχολεί, είναι το γέμισμα του κενού που αισθανόμαστε.

Τι είναι όμως η Συναισθηματική Υπερφαγία; Χαρακτηρίζεται από μια ακατάσχετη επιθυμία για φαγητό που προκύπτει, όταν υπάρχουν δύσκολες ψυχολογικές καταστάσεις όπως το στρες, ο θυμός, το άγχος, η μοναξιά, η λύπη και η πλήξη. Τα επεισόδια υπερφαγίας συνίστανται σε κατανάλωση τροφών με μεγάλη θερμιδική αξία, που μπορεί να φτάσει σε σημείο να τρώει κρυφά, και να σταματάει μόνο όταν υπάρχει πόνος, ή θα πέσει για ύπνο, δεν υπάρχει έλεγχος στην ποσότητα.

Πολλά άτομα ξεκινούν δίαιτες που, όμως, όλες αποτυγχάνουν. Ο βασικός λόγος που αποτυγχάνουν είναι επειδή μπαίνουμε σε αυτή τη διαδικασία μόνοι μας χωρίς καμιά ψυχολογική υποστήριξη και γι’ αυτό οι απαιτούμενες αλλαγές είναι παροδικές. Ο Ψυχολόγος θα μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε και να κατανοήσουμε τις εσωτερικές μας ανάγκες, τα καταπιεσμένα συναισθήματα, και να αναπτύξουμε μια ισορροπημένη σχέση με το φαγητό.

Χωρίς κατάλληλη βοήθεια και θεραπεία, η συναισθηματική υπερφαγία,  πιθανόν να επιμείνει σε όλη την διάρκεια της ζωής του ατόμου. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή ώστε να κατανοήσει ποιες εσωτερικές ανάγκες του καλύπτει μέσα από το φαγητό, να αυξήσει την αυτοπεποίθηση του, να καλυτερεύσει την εικόνα του εαυτού του, να αγαπήσει τον εαυτό του, να διευκολύνει τις απαιτούμενες αλλαγές να μην είναι παροδικά αλλά μόνιμα.
Το άτομο συνήθως διαθέτει χαμηλή αυτοεκτίμηση, νιώθει ενοχικά. Χαμηλή αυτοπεποίθηση με πολλές ενοχές και το συναίσθημα του αδιεξόδου, συμβάλλουν σε έναν αρνητικό φαύλο κύκλο, όπου η πολυφαγία χρησιμοποιείται ως διέξοδος στο πρόβλημα, το οποίο αρχικά προκαλεί.

Συνήθως δεν ζητάμε βοήθεια λόγω:
• Άγνοιας της σοβαρότητας του προβλήματος – οι γύρω μας ή κ εμείς λέμε: «δεν έχεις τίποτα, απλά σταμάτα να τρως»
• Ενοχών και ντροπής για το πρόβλημα
• Αρνητισμού για την ψυχοθεραπευτική παρέμβαση «είμαι τρελός;»
• Οικονομικών δυσκολιών
• Λάθος επιρροών από το περιβάλλον, π.χ. όλα στο μυαλό σου είναι τι θα σου κάνει ο ψυχολόγος;

Σκεφτείτε όμως  τα παρακάτω:

• Παρατηρούμε αν  πραγματικά πεινάμε. Αν, για παράδειγμα, έχουμε γευματίσει ή τσιμπολογήσει λίγη ώρα πριν, καλύτερα να μην το επαναλάβουμε. Εδώ χρειαζόμαστε την βοήθεια ειδικού.
• Φροντίζουμε να «γεμίζουμε» την ημέρα μας (συναντάμε φίλους, οργανώνουμε δραστηριότητες).
• Ανακαλύπτουμε καινούργια ενδιαφέροντα και εναλλακτικές δραστηριότητες (διαβάζουμε ένα βιβλίο, πηγαίνουμε στον κινηματογράφο, ακούμε μουσική).
• Γυμναζόμαστε. Η καθημερινή άσκηση αποφορτίζει από το άγχος, δημιουργεί ευχάριστα συναισθήματα, ενώ ταυτόχρονα συνεισφέρει στην καλή φυσική κατάσταση.
• Κοιμόμαστε καλά, μια και ο επαρκής ύπνος χαρίζει ευεξία και μειώνει την καταθλιπτική διάθεση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πέντε συνοπτικές πραγματείες σχετικά με τις διαταραχές πρόσληψης της τροφής

The post Όταν το φαγητό μας αποσπά από το συναίσθημα appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Δρ. Ιωάννη Δόβελο, Καθηγητή Ψυχολογίας & Ψυχοθεραπείας, Psychotherapia.gr

Υπερβολική κατανάλωση τροφής σημαίνει ότι κάποιο άτομο καταναλώνει μεγαλύτερες ποσότητες τροφής από αυτές που χρειάζεται το σώμα του, έτσι οι περιττές τροφές μετατρέπονται σε λίπος και το λίπος αποθηκεύεται σε διάφορα σημεία του σώματός μας. Η εξίσωση λοιπόν είναι απλή, αν τρώμε μεγαλύτερες ποσότητες τροφής από εκείνες που χρειάζεται το σώμα μας, παχαίνουμε, αν καταναλώνουμε μικρότερες ποσότητες τροφής από αυτές που χρειάζεται το σώμα μας χάνουμε βάρος. Αν όταν επανέλθουμε στο κανονικό μας βάρος τρώμε ακριβώς τις ποσότητες τροφής που χρειάζεται το σώμα μας, το βάρος μας θα διατηρηθεί μέσα στα φυσιολογικά μας όρια. Δεν θα χάνουμε ούτε θα κερδίζουμε βάρος.

Οι ποσότητες τροφής που χρειάζεται ο καθένας από μας για να διατηρείται το σώμα του μέσα στα φυσιολογικά του όρια, εξαρτάται βασικά από το μεταβολισμό μας. Ο μεταβολισμός του κάθε ατόμου είναι διαφορετικός. Ενός ατόμου ο μεταβολισμός μπορεί να «καίει» τις τροφές με την αποτελεσματικότητα και ταχύτητα βιομηχανικού φούρνου που αναπτύσσει υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες και ενός άλλου ατόμου να τις μισοκαίει αργά και αναποτελεσματικά σαν τη φλόγα ενός κεριού. Οι διαφορές αυτές στη λειτουργία του μεταβολισμού μεταξύ ατόμων οφείλονται σε πολλούς παράγοντες. Πρωτίστως, ο μεταβολισμός όπως και όλες οι άλλες αυτόματες, αυτόνομες βιολογικές λειτουργίες μας ελέγχεται από αυτό που ονομάζουμε «ασυνείδητος» νους.

Όλοι γνωρίζουμε ότι η σωματική άσκηση και δραστηριότητα επιταχύνει τις λειτουργίες του μεταβολισμού. Εκείνο όμως που λίγοι από εμάς γνωρίζουν είναι ότι όσον αφορά τον ασυνείδητο νου μας ο οποίος ελέγχει τις αυτόνομες λειτουργίες μας ανάλογα με τις ανάγκες μας κάθε στιγμή, έντονη σωματική δραστηριότητα σημαίνει ένα και μόνο πράγμα, ότι πρόκειται να δώσουμε μάχη ή να τρέξουμε για να ξεφύγουμε από κάποιο κίνδυνο. Ο ασυνείδητος νους μας λοιπόν αυξάνει το ρυθμό όλων των βιολογικών μας λειτουργιών, περιλαμβανομένου και του μεταβολισμού, ώστε να γίνει δυνατόν να διοχετευθεί αυξημένη ενέργεια σ’ ολόκληρο το σώμα μας για να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση «έκτακτης ανάγκης». Δηλαδή, να μπορέσουμε να δώσουμε μάχη ή να ξεφύγουμε τρέχοντας από τον υποτιθέμενο κίνδυνο. Το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει όταν αναπαυόμαστε και το σώμα μας βρίσκεται σε αδράνεια. Ο ασυνείδητος νους πιστεύει ότι δεν χρειαζόμαστε εκείνη τη στιγμή ενέργεια από τη τροφή που έχουμε καταναλώσει, οπότε το μεγαλύτερο μέρος του πλούσιου γεύματος που μόλις έχουμε απολαύσει πριν ξαπλώσουμε στον καναπέ και ανοίξουμε τη τηλεόραση, θα μετατραπεί σε λίπος και θα αποθηκευθεί σε διάφορες τοποθεσίες στο σώμα μας, για να χρησιμοποιηθεί αργότερα όταν οι συνθήκες απαιτούν την άμεση παραγωγή αυξημένης ενέργειας.

Όπως όμως αναφέραμε και παραπάνω, η ταχύτητα με την οποία ο καθένας από εμάς αφομοιώνει τις τροφές (δηλ. ο μεταβολισμός) διαφέρει. Αν ο φυσικός μας μεταβολισμός είναι ταχύς και αποτελεσματικός, το σώμα μας θα αφομοιώσει και θα χρησιμοποιήσει την ενέργεια που παίρνουμε από τις τροφές που τρώμε ταχύτατα και αποτελεσματικά, ανεξάρτητα από τις συνθήκες την ώρα που καταναλώνουμε τη τροφή μας. Αν ο φυσικός μας μεταβολισμός είναι αργός και όχι πλήρης, το μεγαλύτερο μέρος της τροφής που καταναλώνουμε θα αποθηκευθεί σαν λίπος. Ο μεταβολισμός ενός ατόμου μπορεί να χρειάζεται μόνο 1000 θερμίδες την ημέρα, που σημαίνει ότι αν αυτό το άτομο καταναλώσει 2000 θερμίδες σε μια ημέρα, οι 1000 θερμίδες θα αποθηκευθούν σαν λίπος. Ένα άλλο άτομο μπορεί να χρειάζεται 3000 θερμίδες την ημέρα, που σημαίνει ότι αν αυτό το άτομο καταναλώσει 3000 θερμίδες σε μία ημέρα, το άτομο θα παραμείνει στο ίδιο βάρος.

Οπότε η αιτία που παχαίνουμε είναι ότι καταναλώνουμε μεγαλύτερες ποσότητες τροφής από αυτές που χρειάζεται και έχει τη δυνατότητα να αφομοιώσει το σώμα μας. Ο επιπρόσθετος, αλλά πολύ σημαντικός, παράγοντας είναι το είδος ζωής που κάνουμε. Δηλαδή, αν κάνουμε καθιστική ζωή που δεν περιλαμβάνει σημαντική σωματική δραστηριότητα και άσκηση ή το αντίθετο.

Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να τρώνε σχετικά μεγάλες ποσότητες από τα πάντα και να μη αποθηκεύουν ούτε ένα γραμμάριο σε λίπος και ορισμένοι άλλοι να τρώνε σχετικά λίγο και με μεγάλη προσοχή στο τι τρώνε, αλλά να συνεχίζουν να παχαίνουν. Το πόση τροφή από αυτή που τρώμε πρέπει να μετατραπεί και να χρησιμοποιηθεί σαν ενέργεια και πόση να αποθηκευθεί σαν λίπος, είναι αποκλειστική απόφαση του ασυνειδήτου. Τα περισσότερα προβλήματα πάχους οφείλονται σε επιδράσεις που έχει δεχτεί το ασυνείδητο, δηλαδή σε ψυχολογικούς προγραμματισμούς που εξυπηρετούν κάποιον ασυνείδητο στόχο και με βάση τον οποίο καθορίζεται αυτόματα ο ρυθμός και οι λειτουργίες του μεταβολισμού, αλλά και οι συνήθειές μας όσον αφορά την κατανάλωση τροφής.

Τα παραπάνω είναι και η αιτία που όλες οι δίαιτες καταλήγουν τελικά σε αποτυχία. Η συνειδητή μας αποφασιστικότητα και θέληση μπορεί να υπερισχύσει για μικρό μόνο χρονικό διάστημα. Μπορεί ίσως αρχικά και με πολλή προσπάθεια να χάσουμε μερικά κιλά, με μαθηματική ακρίβεια όμως θα ξαναπάρουμε πίσω τα κιλά που χάσαμε και συνήθως ακόμα περισσότερα. Οι ασυνείδητοι προγραμματισμοί υπερισχύουν πάντα της συνειδητής θέλησης και αποφασιστικότητας. Όπως λένε, οι δίαιτες μπορεί να κερδίζουν μικρές μάχες, αλλά πολύ σπάνια, σχεδόν ποτέ, δεν κερδίζουν τον πόλεμο. Όταν ο ασυνείδητος και ο συνειδητός νους βρίσκονται σε σύγκρουση, στο τέλος ο ασυνείδητος νους είναι αυτός που πάντα κερδίζει. Αλλαγή δεν μπορεί να γίνει μέσω σύγκρουσης και η δίαιτα είναι αναμφίβολα μια σύγκρουση μεταξύ του τι επιθυμεί ο συνειδητός νους και τι πιστεύει ότι πρέπει να γίνει ο ασυνείδητος νους. Ο μόνος τρόπος αλλαγής είναι να αλλαχθούν αυτοί οι ασυνείδητοι προγραμματισμοί στην ίδια τους τη ρίζα, δηλαδή μέσα στο ίδιο το ασυνείδητο. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω ειδικής θεραπευτικής αγωγής, ή σε σπάνιες περιπτώσεις και αυθόρμητα μέσω κάποιας ριζικής αλλαγής στις συνθήκες ζωής ενός ατόμου.

Η κατανάλωση τροφής είναι η πιο βασική λειτουργία και δραστηριότητα όλων των έμβιων όντων. Είναι πιο βασική και σημαντική κι από το σεξ καθώς η τροφή μας διατηρεί στη ζωή. Χωρίς να έχει πρώτα εξασφαλίσει τη τροφή του, δηλαδή την ίδια τη ζωή του, κανένα έμβιο ον, περιλαμβανομένου και του ανθρώπου, δεν θα σκεφθεί καν το πολλαπλασιασμό του είδους του. Η τόσο σημαντική λοιπόν αυτή λειτουργία, η κατανάλωση τροφής, παράγει από την πρώτη κιόλας βρεφική ηλικία μια πανίσχυρη εξαρτημένη αντίδραση η οποία συνδέει άμεσα τη τροφή με την αίσθηση ασφάλειας και ευδαιμονίας. Κατά την περίοδο ανάπτυξης του παιδιού που ο Φρόϋντ ονόμασε «στοματικό στάδιο ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης», οι εξαρτημένες συνδέσεις της τροφής επεκτείνονται έτσι που η τροφή καταλήγει να ταυτίζεται αυτόματα με αισθήματα όπως ότι τα σημαντικά άτομα στο περιβάλλον μας (κυρίως η μητέρα και ο πατέρας) μας αγαπούν, μας αποδέχονται, μας φροντίζουν κτλ.

Γενικά δηλαδή δημιουργείται μια ισχυρή εξαρτημένη αντίδραση που συνδέει άρρηκτα την κατανάλωση τροφής με τα βασικά αισθήματα ασφάλειας, άνεσης και ευδαιμονίας.

Προσπαθήστε να φανταστείτε την ευδαιμονία και ασφάλεια που αισθάνεται το βρέφος καθώς θηλάζει τη μητέρα του. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η αρχή της δημιουργίας της πανίσχυρης αυτής εξαρτημένης αντίδρασης η οποία διαρκεί για το υπόλοιπο της ζωής μας και σε πολλούς από εμάς επεκτείνεται και σε πολλά άλλα πράγματα εκτός της τροφής.

Παρακάτω παραθέτουμε μερικούς (υπάρχουν φυσικά κι άλλοι) από τους κύριους ψυχολογικούς παράγοντες που μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση του υπερβολικού βάρους:

• Ταύτιση: Ένα άτομο μπορεί να ταυτίζει ασυνείδητα τον εαυτό του με κάποιο ισχυρό πρόσωπο στο περιβάλλον του της παιδικής ηλικίας το οποίο θαύμαζε και αισθανόταν σαν ισχυρό. Γενικά, κάποιο πρόσωπο στο οποίο θέλει να μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο. Αν το πρόσωπο αυτό ήταν υπέρβαρο, το παιδικό ασυνείδητο του ατόμου μπορεί να έχει ταυτίσει την εξωτερική εμφάνιση αυτού του προσώπου με τις άλλες ιδιότητές του όπως αυτές φάνταζαν στην παιδική του αντίληψη. Το πρόσωπο αυτό ανήκει συνήθως, αλλά όχι αναγκαστικά, στο άμεσο περιβάλλον του. Δηλαδή, μητέρα, πατέρας, μεγαλύτερος αδελφός ή αδελφή κτλ. Δεν έχει σημασία αν συνειδητά το άτομο ισχυρίζεται ότι δεν θα ήθελε ποτέ να μοιάσει σ’ αυτό το πρόσωπο, η ανάγκη ταύτισης είναι ασυνείδητη.

• Απόρριψη: Συναισθήματα απόρριψης από σημαντικούς άλλους ανθρώπους, μπορεί να προκαλέσουν παλινδρόμηση στη παιδική ηλικία και αναζήτηση εκείνων των άμεσων συναισθημάτων ασφάλειας, αποδοχής κι ευδαιμονίας που παράγονταν τότε από την κατανάλωση τροφής. Αυτά τα συναισθήματα μπορεί να είναι τα συναισθήματα του βρέφους κατά το θηλασμό, ή τα όμορφα συναισθήματα όταν η μαμά, ο μπαμπάς ή κάποιος άλλος στο περιβάλλον μας μας έδινε κάτι ωραίο και εύγευστο να φάμε σαν ένδειξη ότι κάναμε κάτι καλά ή ότι είμαστε καλά παιδιά, σαν ένδειξη δηλαδή ότι είμαστε αγαπητοί και αποδεκτοί.

• Ματαίωση: Δηλαδή το συναίσθημα ενόχλησης, θυμού, εχθρότητας, απογοήτευσης και σύγχυσης, το αίσθημα κενού που αισθάνεται κανείς όταν οι προσπάθειές του για να φθάσει σ’ ένα σκοπό ματαιώνονται, εμποδίζονται ή εξουδετερώνονται από κάτι. Αυτό το συναίσθημα μπορεί να αποτελεί μια μόνιμη κατάσταση για ορισμένους ανθρώπους λόγω συνθηκών ή λόγω ορισμένων εσωτερικών προβλημάτων. Η ματαίωση μπορεί να ακινητοποιήσει ένα άτομο σε σημείο που ο μόνος τρόπος για λίγη ανακούφιση, για να αισθανθεί λίγο «ωραία», είναι το φαγητό. Αν αυτό συμβαίνει σπάνια δεν αποτελεί πρόβλημα, αν όμως η ματαίωση είναι μόνιμη κατάσταση στη ζωή του ατόμου, το άτομο μπορεί να στραφεί στη πολυφαγία σαν μόνιμη λύση.

• Ασφάλεια: Όπως αναφέρουμε και παραπάνω ένα από τα συναισθήματα που παράγονται στο βρέφος από το θηλασμό και αργότερα στο παιδί από την κατανάλωση τροφής, είναι το βασικό αίσθημα της ασφάλειας. Άτομα λοιπόν που αισθάνονται ανασφαλή, μπορεί να καταναλώνουν υπερβολικές ποσότητες τροφής για να μπορέσουν να ξανααισθανθούν αυτό το αίσθημα ασφάλειας που αισθάνονταν όταν ήτανε παιδιά και το οποίο συνδεόταν άμεσα με την τροφή. Δηλαδή, παλινδρόμηση και σ’ αυτή τη περίπτωση σ’ ένα είδος παιδισμού που περιέχει βασικά αισθήματα ασφάλειας και ευδαιμονίας.

• Αυτο-τιμωρία: Αν και σε ορισμένες κοινωνίες και πολιτιστικές παραδόσεις το πάχος εξακολουθεί να θεωρείται «ωραίο», στον δυτικό ή δυτικοποιημένο κόσμο που ζούμε το πάχος θεωρείται γενικά ως άσχημο και ανεπιθύμητο (υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις σ’ αυτόν τον κανόνα). Αν λοιπόν το άτομο έχει κάποια ασυνείδητη, ψυχολογική ανάγκη αυτο-τιμωρίας, το πάχος μπορεί να επιλεγεί ασυνείδητα για να ικανοποιηθεί αυτή η ανάγκη.

• Επιθυμία ή ανάγκη να τιμωρήσουμε άλλους: Για παράδειγμα, στη σύζυγο ή στον σύζυγο δεν αρέσουν οι χοντροί ή οι χοντρές, για ορισμένους λόγους το έτερο ήμισυ επιθυμεί ή αισθάνεται την ανάγκη να τιμωρήσει το σύζυγο ή τη σύζυγο, μια αποτελεσματική τιμωρία είναι να γίνει χοντρή ή χοντρός. Πρέπει να τονίσουμε ότι αυτή η επιθυμία ή ανάγκη είναι συνήθως ασυνείδητη, δηλαδή το άτομο δεν έχει ιδέα γιατί το κάνει αυτό. Αυτό το φαινόμενο συνήθως παρατηρείται σε γυναίκες που έχουν υπερβολικά αυταρχικούς και απαιτητικούς συζύγους και σε γυναίκες και άντρες που τους απατά ο σύζυγος ή η σύζυγος.

• Αποφυγή του σεξ: Το ασυνείδητο μπορεί να μας διατηρεί χοντρούς ή χοντρές έτσι ώστε να γινόμαστε ανεπιθύμητοι σεξουαλικά στο άλλο φύλο και να μπορούμε να αποφεύγουμε σεξουαλικές επαφές. Η αποφυγή αυτή μπορεί να οφείλεται σε τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας που είχαν κάποια σχέση με το σεξ. Μπορεί όμως ο φόβος του σεξ για μια γυναίκα να οφείλεται και σε φόβο της εγκυμοσύνης.

• Αντικατάσταση της σεξουαλικής όρεξης με την όρεξη για τροφή: Η έλλειψη σεξουαλικής ικανοποίησης δημιουργεί στρες και η κατανάλωση τροφής είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης του στρες λόγω των όμορφων συναισθημάτων και σωματικών αισθημάτων που προκαλεί. Για παράδειγμα, μια σύζυγος έχει υψηλή σεξουαλική ενέργεια την οποία ο σύζυγος αδυνατεί να ικανοποιήσει. Η ανικανοποίητη σεξουαλική της ενέργεια προκαλεί αφόρητο στρες στη σύζυγο η οποία όμως δεν θέλει να απατήσει τον σύζυγο, επειδή τον αγαπάει ή επειδή οι ηθικές της αρχές δεν της επιτρέπουν να πάει με άλλον άντρα. Μια εύκολη και αποτελεσματική λύση είναι η υπερβολική κατανάλωση τροφής μέσω της οποίας η σύζυγος βρίσκει κάποια ανακούφιση.

• Τάση να βλάψει κάποιος τον εαυτό του: Κάτι κάπως παρόμοιο με το Φροϋδικό «Ένστικτο Θανάτου», δηλαδή την ασυνείδητη ενόρμηση που οδηγεί στη διάλυση και το θάνατο λειτουργώντας αντίθετα από το ένστικτο της ζωής. Αν και αυτό μπορεί να ακούγεται ακραίο όσον αφορά ένα πρόβλημα όπως το πάχος, συμβαίνει αρκετά συχνά. Συμβαίνει συνήθως σε άτομα που κατά την παιδική τους ηλικία αφομοίωσαν από σημαντικά άτομα του άμεσου περιβάλλοντός τους μηνύματα όπως ότι δεν αξίζουν τίποτα, ότι είναι άχρηστοι και ότι πρέπει να τιμωρηθούν για τις αμαρτίες τους. Άτομα δηλαδή με βαθιές ενοχές και αισθήματα μίσους για τον ίδιο τους τον εαυτό. Το πάχος μπορεί να είναι ένας από τους τρόπους (σπάνια ο μοναδικός) με τον οποίο προσπαθούν ασυνείδητα να βλάψουν τον εαυτό τους.

• Παγιωμένες αμετάβλητες ιδέες: Συχνά, παιδικές εμπειρίες είναι δυνατόν να παγιώσουν ορισμένες ιδέες και αντιλήψεις στο ασυνείδητό μας και αυτές οι ιδέες να παραμείνουν αμετάβλητες για την υπόλοιπη ζωή μας, παρόλο που συνειδητά γνωρίζουμε ότι αυτές οι ιδέες ή αντιλήψεις είναι ανακριβείς, αυθαίρετες, λανθασμένες, ακόμα και παράλογες. Για παράδειγμα, μπορεί να ακούγαμε συχνά τους γονείς μας και άλλους να μας λένε «θα είσαι πάντα χοντρός γιατί όλοι οι αρσενικοί στο σόϊ μας ήταν πάντα χοντροί» ή «φάε για να μεγαλώσεις, το πάχος είναι δύναμη και υγεία» ή «είσαι ίδια με τη θεία σου, ότι και να κάνεις θα είσαι πάντα χοντρή σαν κι αυτή» κτλ.

• Φόβος να είναι κάποιος αδύνατος: Μπορεί το άτομο, συνήθως σε τρυφερή ηλικία, να βίωσε το θάνατο κάποιου αγαπημένου του ατόμου, το οποίο πριν από το θάνατό του είχε γίνει υπερβολικά αδύνατο. Πιθανόν επειδή υπέφερε από κάποια ασθένεια όπως καρκίνος κ.λπ. Για το άτομο αυτό το αδύνατο σώμα μπορεί να ταυτίζεται με τον θάνατο.

• Ασυνείδητη επιθυμία εγκυμοσύνης: Ισχύει για γυναίκες που κερδίζουν βάρος για να έχουν μια ψευδαίσθηση ότι είναι έγγειες. Η ανάγκη αυτή είναι φυσικά υποσυνείδητη, συνειδητά το άτομο δεν έχει ιδέα ότι αυτό συμβαίνει.

The post Η Ψυχολογία του Υπέρβαρου Ατόμου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

The post Η συνεχής ενασχόληση με το σώμα και την εικόνα του σώματος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

The post Ανορεξία: Αναζητώντας την τελειότητα appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

The post Το σύνδρομο νυχτερινής υπερφαγίας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Σάββα Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγο – Ψυχαναλυτή

1. Ανορεξία: η αποστροφή του κοριτσιού για την σεξουαλικότητα

Ο Freud (1917) υπογραμμίζει ότι το πρώτο αναγνωρίσιμο στάδιο της σεξουαλικής οργάνωσης (ψυχοσεξουαλική εξέλιξη) είναι το «στοματικό» ή «κανιβαλιστικό». Εδώ είναι που προεξάρχει το διατροφικό ένστικτο, άλλως ειπείν ο σεξουαλικός σκοπός είναι η βρώσις. O θηλασμός αφορά σε μια βασική ενστικτώδη ανάγκη, ενώ η διαδικασία του είναι ευχάριστη (ευχαρίστηση της θερμότητας του σώματος, της υγρής υφής του γάλακτος, της γεύσης του). Η ανάμνηση αυτή παραμένει στα χείλη και έτσι δημιουργούνται ερωτικά σημεία, ερωτογενή, που προκαλούν ερωτική ικανοποίηση. Στη συνέχεια της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης η ανάμνηση και η ικανοποίηση που ανακαλεί αυτονομούνται, αποσυνδέονται από την ενστικτώδη όρεξη, από την ανάγκη του θηλασμού. Έτσι το βρέφος πιπιλάει μολονότι δεν πεινάει: επιθυμεί τη (σεξουαλική) ευχαρίστηση που του προσφέρει ο μαστός ενώ δεν έχει ανάγκη να πιει γάλα. Αργότερα μπορεί να έχει στοματικές σεξουαλικές φαντασιώσεις(π.χ. «θα σε φάω»), οπότε οργανώνει μια στοματική αντικειμενοτρόπο σχέση. Άλλως ειπείν, προϊούσης της εξέλιξης, η σεξουαλικότητα διαφοροποιείται και αυτονομείται από το ένστικτο. Η σεξουαλική ευχαρίστηση συνδέεται με αυτήν που προκύπτει από το πιπίλισμα του μαστού, το βρέφος αναζητά με κάθε τρόπο την επανάληψη αυτής της ευχαρίστησης, την οποία θυμάται. Μπορεί να πιπιλάει οτιδήποτε ή ακόμα και να φαντάζεται την ύπαρξη του μαστού.

Ο σεξουαλικός σκοπός ο οποίος ενυπάρχει στην στοματική οργάνωση εμφανίζεται σε στιγμιότυπα ερωτικού παροξυσμού, κατά τα οποία ο εραστής μπορεί να ξεστομίζει «θα μπορούσα να σε φάω με έρωτα ή από έρωτα». Κατάλοιπα του στοματικού σταδίου υπάρχουν στα γλωσσικά ιδιώματα των ενηλίκων, επί παραδείγματι συχνά γίνεται λόγος για ένα πολύ «γευστικό» ερωτικό/σεξουαλικό αντικείμενο ή περιγράφουμε τα πρόσωπα τα οποία λατρεύουμε ως πολύ «γλυκά», κ.λ.π. Επίσης η σεξουαλικότητα του στοματικού σταδίου εκφράζεται στις στοργικές στιγμές των ενηλίκων με τα παιδιά κατά τα οποία οι πρώτοι συμπεριφέρονται σαν νήπια, π.χ. υποδυόμενοι/παίζοντας το λύκο ή τον σκύλο, κ.λ.π. και απειλώντας τους μικρούς τους φίλους, δίκην αστείου, ότι θα τους καταβροχθίσουν. Στα όνειρα, τα γλυκόγευστα αντικείμενα και τα γλυκά φαγητά συνήθως επέχουν θέση χαδιών ή σεξουαλικών ικανοποιήσεων.

Στο στοματικό στάδιο ο σκοπός του σεξουαλικού ενστίκτου είναι μόνο ο κανιβαλισμός και η καταβρόχθιση. Όμως οι προδιαθέσεις αυτές μπορεί να εμφανίζονται διαμέσου ενός πιο εξελιγμένου σταδίου (παλινδρόμηση) με τη μορφή, για παράδειγμα, κάποιου φόβου ότι το υποκείμενο κινδυνεύει να φαγωθεί από ένα ζώο, άλλως ειπείν η θεματική της καταβρόχθισης, εκφράζεται διαμέσου μιας φοβίας η οποία συμπυκνώνει/σημαίνει το άγχος ευνουχισμού στο οιδιπόδειο στάδιο (μεθύστερο του στοματικού). H δυσλειτουργία του διατροφικού ένστικτου συνδέεται με την αποτυχία του οργανισμού να ελέγξει το σεξουαλικό ένστικτο (Freud, 1918 ). Είναι ευρέως γνωστή μια νεύρωση των κοριτσιών η οποία προκύπτει σε πιο εξελιγμένα στάδια της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης, συνήθως κατά την εφηβεία ή αργότερα. Πρόκειται για την ανορεξία η οποία, εν τέλει, εκφράζει την αποστροφή του κοριτσιού προς την σεξουαλικότητα. Κατά τον Freud (1918), αυτή η νεύρωση σχετίζεται με το στοματικό στάδιο της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης.

2. Βουλιμία: το γέμισμα του άδειου

Ο Winnicott (1984), συνέδεσε κάποια διατροφικά προβλήματα με το «άδειο». Το αίσθημα του κενού είναι πρωτογενές, ανήκει στο παρελθόν, σε μια εποχή όπου η ωριμότητα δεν είχε φτάσει σε βαθμό ώστε να δοθεί νόημα σε αυτήν την κατάσταση. Όταν το κενό εμφανίζεται στην ψυχοθεραπεία, είναι μια συνθήκη παραπέμπουσα σε μια παρελθούσα εμπειρία την οποίαν το υποκείμενο δε μπορεί να θυμηθεί. Ο Winnicott υποστηρίζει ότι ο ασθενής λόγω του εκσεσημασμένου φόβου του για το απαίσιο κενό, μπορεί να το μεταβάλλει σε μια κατάσταση που φοβάται και αναζητά (οξύμωρο). Τότε οργανώνει αμυντικά ένα ελεγχόμενο από αυτόν αίσθημα κενού, μην τρώγοντας, μη μαθαίνοντας, ή αντίθετα, τείνει να γεμίζει το κενό ανελέητα με μια τρελή ψυχαναγκαστική βουλιμία, μια προστατευτική λειτουργία του Εγώ, ενάντια στον τρομακτικό φόβο του άδειου. Η κρίση βουλιμίας είναι ένα φρενήρες επεισόδιο, κάτω από συνθήκες απώλειας του ελέγχου. Γίνεται λόγος για βουλιμία της τροφής και επίσης για βουλιμία αντικειμένων (υπερκατανάλωση, πολυφαρμακία, παθολογικό shopping, υπερσεξουαλικότητα). Ανήκει στις στοματικές εκδηλώσεις, και στις έξεις (τοξικομανία χωρίς ναρκωτικά), σύμπτωμα-σταυροδρόμι ανάμεσα στο κενό περιεχομένου του ψυχοσωματικού συμπτώματος (σωματοποίηση) και του υστερικού σημαίνοντος. Είναι ένα παθολογικό συμπεριφορικό σύμπτωμα, παρορμητικού υπόβαθρου, άνευ ψυχικού περιεχομένου, αποτέλεσμα μιας ελλιπούς ψυχικοποίησης. Με αυτήν την έννοια, ενέχει μια αμυντική λειτουργία ενάντια στην ψυχωτική αποδιοργάνωση, ή την υφέρπουσα κατάθλιψη. Όταν ο ασθενής, χάρη στην εξάρτηση από τον αναλυτή, αρχίζει να εσωτερικεύει τη διαδικασία, γεμίζει προοδευτικά το κενό του με περιεχόμενο αντί με βουλιμία, ένδειξη ότι αρχίζει να αισθάνεται ευχάριστα. Η βάση όλης της μάθησης (όπως και της διατροφής), είναι το αίσθημα κενού.

3. Η απώλεια του μητρικού στήθους

Τα μικρά παιδιά που τα παράτησε το περιβάλλον τους, νοιώθουν ασύλληπτες αγωνίες και κινδυνεύουν στη συνέχεια να αναπτύξουν σχιζοειδικά συμπτώματα. Γίνεται λόγος για συναισθηματικά ελλείμματα του περιβάλλοντος (έλλειψη της μαμάς, απουσία της οριστική ή προσωρινή, δυσκολία της να επιδαψιλεύσει το παιδί με τις πρωτογενείς και αναγκαίες φροντίδες), τα οποία καταλήγουν να προξενούν μη ανατάξιμες συνέπειες στην εξέλιξη του παιδιού. Οι τραυματικές συναισθηματικές ελλείψεις όταν είναι ποσοτικές έχουν να κάνουν με την φυσική απουσία του πρωτογενούς μητρικού αντικειμένου είτε εξαρχής (εργασίες του R. Spitz, 1945, σχετικά με τον ιδρυματισμό), είτε αφού το βρέφος είχε προηγουμένως δομήσει έναν δεσμό μαζί του με συνέπεια την ανακλητική κατάθλιψη (κατά Spitz, 1946). Η κατάθλιψη αυτή περιλαμβάνει τρείς φάσεις: α) της φρίκης (συντριβής), β) της απελπισίας, και γ) του αποχωρισμού.

Στη διάρκεια αυτών των τριών φάσεων το παιδί αρχικά κινείται πρωτίστως προς άγραν του χαμένου ανακλητικού αντικειμένου, ενώ στη συνέχεια, συντετριμμένο, εισέρχεται σε μια κατάσταση διάψευσης λιγότερο ή περισσότερο εκσεσημασμένης, ανάλογα με το επίπεδο δόμησης των εσωτερικευμένων αντικειμένων του (βαθμός κατάκτησης της σταθερότητας/συνέχειας του αντικειμένου) και του χρόνου που διήρκεσε ο αποχωρισμός. Στη βάση αυτής της αμυντικής διαδικασίας, επισυμβαίνει μια στροφή των εχθρικών ενορμήσεων του παιδιού εναντίον εαυτού, ενώ η απώλεια του μητρικού στήθους, συμπαρασύρει αυτήν του στοματικού οργάνου, το οποίο αρχικά του επέτρεπε να χρησιμοποιεί τον μαστό, με αποτέλεσμα το παιδί σταματάει να τρώει. Κατά τον Winnicott κάτω από αυτές τις στερητικές συνθήκες, μπορεί να παρατηρείται επίσης απώλεια της δημιουργικής ικανότητας του υποκειμένου και αναστολή ή διάλυση της ενορμητικότητάς του.

4. «O λόγος σου με χόρτασε και το φαΐ σου φάτο».

Ο Πλάτων διατύπωνε την ψυχή του ανθρώπου εν είδει κέρινου εκμαγείου πάνω στο οποίο αποτυπώνονται τα διάφορα αισθητηριακά δεδομένα. Η παρουσία του αντικειμένου, της πραγματικότητας, εγγράφεται στο υποκείμενο τόσο συνειδητά όσο και ασυνείδητα. Σε αντίθεση με τη συνειδητή εγγραφή που εξανεμίζεται ταυτόχρονα με την απουσία του αντιληπτικού ερεθίσματος, η εγγραφή στο ασυνείδητο επίπεδο αφήνει/ δημιουργεί ίχνη στην ψυχική ζωή, είναι εσωτερική και μόνιμη. Επιλεκτικά κάποια απ’ αυτά τα ίχνη -τα ανεκτά- θα μπορέσουν να επενδυθούν λιβιδινικά. Τα ονομάζουμε μνημονικά ή αναπαραστατικά ίχνη και αποτελούν το θεμέλιο της αναπαράστασης του πράγματος (Freud,1895 πρώτη τοπική θεωρία). Αφορούν στη μεταλλαγή των αντιληπτικών στοιχείων σε αναπαραστατικά, διαμορφούμενα υπό την αιγίδα της αρχής της ευχαρίστησης. Η παρουσία του στήθους αποτελεί το αντιληπτικό ερέθισμα ενώ η απουσία του μια απειλητική πραγματικότητα (κατάσταση συναγερμού), υπό το κράτος της οποίας το απόν/πραγματικό ερέθισμα μετατρέπεται σε ψυχικό, διαμέσου της επιλεκτικής λιβιδινικής επένδυσης ενός ευχάριστου προϋπάρχοντος μνημονικού ίχνους, αυτού της βρεφοκρατούσας μητέρας, με αποτέλεσμα την αποτροπή ενός τραυματικού βιώματος. Σε αυτήν την περίπτωση η ένταση που κατακλύζει το Εγώ, άλλως ειπείν το ποσοτικό, μετατρέπεται σε ποιοτικό (αναπαραστάσιμο), η ποσότητα μεταλλάσσεται σε ποιότητα. Είναι ακριβώς αυτός ο μετασχηματισμός ο οποίος θα ανατρέψει την τραυματική ισοδυναμία μεταξύ απουσίας και απώλειας (Σκούληκα, 2014).

Η απουσία, για να μη γίνει απώλεια, προϋποθέτει την απαγκίστρωση από το βάρος της στερητικής εξωτερικής πραγματικότητας, το πέρασμα από το πράγμα στο συμβολισμό, στη γλώσσα, με τη διαμεσολάβηση των λέξεων οι οποίες απευθύνονται στο αντικείμενο: είναι αυτές οι οποίες υποκαθιστούν το μητρικό αντικείμενο (ο λόγος σου με χόρτασε και το φαΐ σου φάτο). Οι στοματικές ικανοποιήσεις του βρέφους αντικαθίστανται από το γλωσσικό γέμισμα, το κενό πληρώνεται, δομείται με τα λόγια, οπότε επιτυγχάνεται η μετάβαση από το στόμα γεμάτο από το στήθος στο στόμα πληρωμένο με λέξεις (Αbraham-Torok, 1990). Η δόμηση του κενού του στόματος με λέξεις, αποτελεί ένα πρώιμο παράδειγμα ενδοβολής. Πρόκειται για την αναπαράσταση της λέξης, δηλαδή τη ρηματοποίηση η οποία μας δείχνει ότι έχουμε απομακρυνθεί από το πράγμα, αφορά στην απόσταση, στο πένθος, στην απουσία. Βρισκόμαστε εδώ στην τάξη του δευτερογενούς συμβολισμού (συμβολικός ευνουχισμός). Αν τα πράγματα δεν οδηγηθούν έτσι ώστε το υποκείμενο να φτάσει στη λέξη, τότε το κενό καλύπτεται είτε με πραγματική τροφή, είτε με ενσωματώσεις (Δημόπουλος, 2013). Συνεπώς, είναι μεταξύ της παρουσίας-απουσίας του αντικειμένου και της διαδρομής προς την ψευδαισθητική του ικανοποίηση (επανεύρεση του στήθους φαντασιακά), που γεννιέται η αναπαράσταση. Το υποκείμενο, μέσω αναπαραστάσεως, στρέφει στο αντίθετο μια απογοήτευση έτσι ώστε να τα βγάλει πέρα με το κακώς έχειν (Ποταμιάνου 1999). Στην απουσία του αντιληπτικού ερεθίσματος θα έρθει αναπλήρωση μέσω της αναπαράστασης: είναι η απουσία του αντικειμένου η οποία αποτελεί την προϋπόθεση της αναπαράστασης, και γενικότερα της ανάπτυξης της σκέψης.

5. Η άρνηση λήψης τροφής στη μελαγχολία

Ο Abraham Κ. διακρίνει δύο πρωκτικές φάσεις. Η πρωιμότερη εγκαθίσταται πριν τον μυϊκό έλεγχο των σφιγκτήρων (απώλεια κοπράνων «χάνω τα κακά μου»). Το παιδί ζει τα κόπρανά του σαν κάτι δικό του. Αν τα χάσει, το βιώνει σαν ευνουχισμό (πρωκτικός ευνουχισμός). Εδώ έχει απώλεια, χάνει το αντικείμενο και αυτό είναι ένας χαμός και καταστροφή του αντικειμένου μαζί. Είναι σ’ αυτή την πρώτη πρωκτική περίοδο όπου παλινδρομεί η λιβιδώς του μελαγχολικού: πρόκειται για την καθήλωση, που αφορά στη μελαγχολία κατά Abraham και Freud. Σε αυτή τη φάση το παιδί χάνει το αντικείμενο, αλλά και μέρος του εαυτού του. Αυτό αφορά στον πρωκτικό ευνουχισμό ο οποίος είναι ένα προστάδιο του άγχους του γενετήσιου ευνουχισμού. Τω όντι, ο φόβος του υποκειμένου ότι θα χάσει το πέος του (οιδιπόδεια τιμωρία) έχει ένα προηγούμενο, το προηγούμενο ότι θα χάσει τα κόπρανα του.

Όμως η παλινδρόμηση αυτή δεν σταματάει εδώ, αλλά συνεχίζει μέχρι τη στοματική φάση (κανιβαλιστική). Πρόκειται για τη φαντασίωση εισαγωγής/ενσωμάτωσης του χαμένου αντικειμένου, μια κατάσταση του ψυχισμού όπου το υποκείμενο βάζει το νεκρό μέσα του, για να μη δεχθεί την απώλεια, καταπίνει το απολεσθέν, για να γλιτώσει την απώλεια. Είναι ένα «τρικ» του ψυχισμού μας για να μην δεχθεί αυτό που άλλαξε, ώστε να μην μπει στον κίνδυνο της αλλαγής: γίνεται το ίδιο το άτομο ο φορέας του νεκρού. Η φαντασίωση της ενσωμάτωσης άπτεται της αρχής της ευχαρίστησης, και όχι της πραγματικότητας. Η πραγματικότητα μου βάζει στοίχημα καθημερινά ν’ αλλάξω. Η φαντασίωση είναι το «κόλπο» για να μην αλλάξω, μια μορφή αντίστασης: «αφού έφυγες εσύ εγώ με το ζόρι θα σε αποκαταστήσω ξανά στο ρόλο σου». Οικειοποιούμαι το αντικείμενο «βαμπιρικά», το τρέφω για να το κρατήσω ζωντανό, δεν δέχομαι την ελευθερία του άλλου να πεθάνει, να φύγει, κλπ.. Ιδού η ασέβεια προς το αντικείμενο: η ενσωμάτωση είναι μια πράξη παράνομη. Εδώ δεν υπάρχει μεταφορά, συμβολισμός, ο λόγος είναι απομεταφοροποιημένος, γεμάτος «πράγμα». Είναι μια διαδικασία αποδόμησης της αναπαράστασης την οποία ονομάζουμε και αντιμεταφορά.

Εν κατακλείδι, επειδή το υποκείμενο δεν μπορεί να συγκρατήσει το αντικείμενο πρωκτικά, παλινδρομεί και το συγκρατεί με το στόμα του. 

Ο μελαγχολικός χάνει το αντικείμενο (πρώτη πρωκτική φάση) και τείνει προς ναρκισσιστικές ταυτίσεις, δηλαδή μέσω στοματικής παλινδρομήσεως της λιβιδούς το ενσωματώνει, το ξανακάνει δικό του με σκοπό ίσως, να το ξαναφέρει στη ζωή (Αbraham, 1987). Στην την πρώτη πρωκτική φάση όπου το υποκείμενο έχει υποστεί την απώλεια του αντικειμένου, η επανόρθωση γίνεται μέσω της συγκράτησης με το στόμα: το μελαγχολικό άτομο παλινδρομεί στο στοματικό στάδιο (μανιακή παλινδρόμηση) και ενσωματώνει το αντικείμενο (κανιβαλιστική ταύτιση). Εδώ συνδέεται και η άρνηση λήψης τροφής του μελαγχολικού: δεν τρώει επειδή φαντάζεται ότι έτσι καταπίνει το χαμένο αντικείμενο.

Βιβλιογραφία

Abraham-Torok: «L’écorce et le noyau », Flammarion, Paris 1987.

Δημόπουλος Β. (2013) Το σώμα και οι αναπαραστάσεις του. Γαβριηλίδης, Αθήνα.

Freud S. (1895) Project for a scientific psychology. S.E., 1,The Hogarth Press, London.

Freud (1955) From the history of an infantile neurosis. S.E. The Hogarth Press, London.

Golse B. (2002) Anaclitisme, Anaclitique. Dictionnaire de la Psychanalyse» sous la direction de De Mijola A., Calmann –Levy.

Kreisler L. (2002). Hospitalisme. Dictionnaire de la Psychanalyse» sous la direction de De Mijola A., Calmann –Levy.

Μπακιρτζόγλου Σ. (2003 έως σήμερα) Σημειώσεις ψυχαναλυτικής θεωρίας και πρακτικής. Πρόγραμμα Εκπαιδευτικών Σεμιναρίων Ψυχανάλυσης «Επέκεινα-Ψυχαναλυτική Πράξη», Αθήνα.

Ποταμιάνου Α. (1999) Διαδικασίες επανάληψης και προσφορές του Εγώ. Κέδρος, Αθήνα.

Σκούληκα Α. (2014) Σκέψεις για την επανάληψη στο έργο του Freud. Δελτίο 51 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, Απρίλιος, Μάιος, Ιούνιος.

Winniccot D. (2005) Φόβος κατάρρευσης. Άγρα, Αθήνα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η Κουκουβάγια ήταν κόρη του φούρναρη: Παχυσαρκία, νευρική ανορεξία και καταπιεσμένη θηλυκότητα της Marion Woodman

The post Πέντε συνοπτικές πραγματείες σχετικά με τις διαταραχές πρόσληψης της τροφής appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

The post Τι είναι η ψυχογενής ορθορεξία; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.