Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, BA, MA, MSc Psychology

Η θλίψη είναι μια συναισθηματική αντίδραση στην απώλεια. Συνήθως περιλαμβάνει διάφορα στάδια, τα οποία περιλαμβάνουν την άρνηση, το θυμό, τη διαπραγμάτευση, την κατάθλιψη, και την αποδοχή (Kubler-Ross, 1969). Παρά το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι περνούν από αυτά τα στάδια σε μια αρκετά προβλέψιμη σειρά, υπάρχει σημαντική επικάλυψη μεταξύ των σταδίων. Δουλεύοντας μέσα από τα στάδια της θλίψης μπορεί τελικά να οδηγηθεί κάποιος στα θετικά αποτελέσματα της ανάκτησης, την ανάλυση και την ανθεκτικότητα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτά είναι σαν μια μακρινή ακτή, όταν κάποιος πνίγεται σε εκείνα τα πρώτα ισχυρά κύματα της θλίψης. Για να κατανοηθεί η διαδρομή από το πένθος και τη θλίψη προς την αποδοχή, την προσαρμοστικότητα και την ανθεκτικότητα, μπορεί να είναι χρήσιμο να κατανοηθούν κάποιες από τις εμπλεκόμενες διαδικασίες. Η λέξη πένθος αναφέρεται στην κατάσταση της ύπαρξης που προκύπτει από μια σημαντική απώλεια. Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα αντιδράσεων – συναισθηματικές, γνωστικές, συμπεριφορικές, σωματικές και πνευματικές.

Η θλίψη αφορά την εσωτερική διαδικασία της επανάκτησης, της ισορροπίας. Απαιτεί αναδιοργάνωση και στα δύο επίπεδα, το συναισθηματικό και το γνωστικό, και περιλαμβάνει μια επαναξιολόγηση της ζωής και των πνευματικών ανησυχιών. Η λεγόμενη «προκαταβολική» θλίψη αναφέρεται σε θλίψη που εμφανίζεται πριν από την απώλεια. Αν και δεν προετοιμάζει για την απώλεια, η θλίψη αυτή δίνει χρόνο για την επίλυση ορισμένων ζητημάτων. Για το λόγο αυτό, ο ξαφνικός θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου είναι ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση για τους επιζώντες, διότι δεν παρέχει καθόλου χρόνο προετοιμασίας. Η λέξη πένθος αναφέρεται στη δημόσια έκφραση της θλίψης, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών τελετουργιών, οι οποίες μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από πολιτισμό σε πολιτισμό. Η εμπειρία της θλίψης είναι εσωτερική, ιδιωτική, και έχει ατομικιστικό χαρακτήρα, η διαδικασία του πένθους είναι πιο εξωτερική, δημόσια και εμπεριέχει πολιτιστική έκφραση.

Στο κλασικό άρθρο του, ο Engel (1961) θέτει το ερώτημα, «Είναι μια ασθένεια η θλίψη;» Η θλίψη, γενικά, δεν θεωρείται διαταραχή, αλλά μάλλον θεωρείται ως μια προσαρμογή σε μια απώλεια. Από την άποψη αυτή, η διαδικασία του θρήνου είναι παρόμοια με τη διαδικασία της επούλωσης. Περιλαμβάνει εργασία μέσα από τα στάδια της θλίψης/πένθους. Τα καθήκοντα του πένθους περιλαμβάνουν βίωμα του πόνου, της θλίψης, αποδοχή της πραγματικότητα της απώλειας, την προσαρμογή σε ένα περιβάλλον στο οποίο ο αγαπημένος λείπει, και την ανάκληση κάποιας συναισθηματικής ενέργειας και επανεπένδυση σε μια άλλη σχέση. Η αποτυχία να ολοκληρώθουν αυτά μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια/περιπλεγμένη θλίψη, η οποία είναι ένα είδος παρατεταμένης θλίψης που σχετίζεται με την κατάθλιψη και φυσικά μπορεί να εμποδίσει την περαιτέρω ανάπτυξη και εξέλιξη. Για παράδειγμα, η απουσία της οικογένειας, αγαπημένων προσώπων ή η κοινωνική υποστήριξη κατά τη διάρκεια του πένθους μπορεί να περιπλέξει τη διαδικασία. Μερικά από τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια για ανθρώπους με το λεγόμενο «άλυτο πένθος» είναι τα παρακάτω:

-Αποφυγή της κηδείας, δεν επισκέπτονται τον τάφο, ή δεν συμμετέχουν σε άλλες τελετές.

– Δεν είναι σε θέση να μιλήσουν για το χαμένο αγαπημένο πρόσωπο χωρίς να αντιμετωπίζουν έντονο πόνο.

-Βιώνουν μια έντονη αντίδραση θλίψης η οποία ενεργοποιείται από κάποιο σχετικά μικρό συμβάν.

-Διαπιστώνουν ότι τα θέματα της απώλειας φαίνεται να έρχονται συχνά σε καθημερινές συνομιλίες.

-Μια αδυναμία ή απροθυμία να κινηθούν προς τα υλικά αγαθά (π.χ. ρούχα, αντικείμενα κτλ.) που ανήκουν στο αγαπημένο τους πρόσωπο.

-Αίσθημα υποχρέωσης να μιμηθούν τις συνήθειες ή τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του αγαπημένου προσώπου.

-Ανάπτυξη σωματικών συμπτωμάτων όπως αυτές που βιώνει ο αποθανών πριν από το θάνατο.

-Ανάπτυξη αυτοκαταστροφικών σκέψεων ή, αντίθετα, την ανάπτυξη φόβων ή φοβίας για την ασθένεια ή το θάνατο.

-Κάνοντας ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως αποκλείοντας παλιούς φίλους, τα μέλη της οικογένειας, ή δραστηριότητες που σχετίζονται με το χαμένο αγαπημένο πρόσωπο.

-Βιώνοντας ανεξήγητες περιόδους θλίψης ή «κατάθλιψη επέτειων»

Η επίλυση της θλίψης απαιτεί την αποδοχή της πραγματικότητας της απώλειας, γνωστικά και συναισθηματικά, και την αναδιοργάνωση των πτυχών της ζωής, παρά την απώλεια. Ωστόσο, η επίλυση δεν είναι μια επιστροφή στο «παλιό εαυτό». Κανένας δεν επιστρέφει ποτέ πραγματικά στον παλιό του εαυτό. Αντ’ αυτού, μπορεί να ενσωματώσει την εμπειρία και να εξελιχθει, προχωρόντας σε ένα νέο εαυτό, ο οποίος φυσικά συνδέεται με τον παλιό. Για να φτάσει κανείς στην επίλυση απαιτείται διεργασία μέσω της θλίψης, η οποία απαιτεί χρόνο. Η παλιά παροιμία λέει, «ο χρόνος γιατρεύει όλες τις πληγές», αν λοιπόν και ο χρόνος που απαιτείται για τη θεραπεία μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, η διαδικασία του θρήνου περιλαμβάνει αρκετές βασικές εργασίες (Bonanno & Kaltman, 1999). Οι εργασίες που περιγράφονται παρακάτω μπορεί να συμβούν με ένα λιγότερο ή περισσότερο ομαλό τρόπο, αν και υπάρχει σημαντική επικάλυψη μεταξύ τους.

Βιώνοντας το συναισθηματικό πόνο της απώλειας. Στην πρώτη φράση του βιβλίου A Grief Observed,  το οποίο δημοσιεύθηκε από το προσωπικό ημερολόγιο του οποίου η γυναίκα είχε πεθάνει, ο συγγραφέας CS Lewis (1961, σ. 15), παρατήρησε, «Κανείς δεν μου είπε ποτέ ότι η θλίψη έμοιαζε τόσο με τον φόβο». Ο πόνος και η οδύνη της θλίψης δεν μπορούν να  ξεπεραστούν από την αποφυγή του πόνου, αλλά μάλλον με τη βίωση και την εργασία μέσα από τον πόνο. Αν και η πρώτη αντίδραση ενός ατόμου σε μια τραγική απώλεια μπορεί να περιλαμβάνει μούδιασμα ή αίσθημα κενού, το πρώτο κύριο καθήκον ενός ατόμου περιλαμβάνει το απλό, αλλά φαινομενικά ανυπέρβλητο έργο του βιώματος  του πόνου της απώλειας.

Μιλώντας για το αγαπημένο σας πρόσωπο και το θάνατο. Αργά ή γρήγορα, ο πόνος της απώλειας περιλαμβάνει συζητήσεις για το αγαπημένο πρόσωπο που έχει χαθεί. Είναι συχνά μια ιστορία που πρέπει να ειπωθεί ξανά και ξανά. Ωστόσο, υπάρχει ένα οδυνηρό παράδοξο για τη θλίψη. Μερικές φορές, η οικογένεια και οι φίλοι μπορεί να μην είναι διαθέσιμοι, αλλά κάποιοι γνωστοί ακόμα και άγνωστοι που ακόμα κανείς δεν σκέφτηκε ή δεν υπολόγισε καθόλου μπορεί να φαίνενται και να είναι πιο έτοιμοι να ακούσετε. Εν πάση περιπτώσει, είναι σημαντική η επαφή με όσους ενδιαφέρονται, ιδιαίτερα σε εκείνους που γνώριζαν και νοιαζόταν για το αγαπημένο πρόσωπο, αυτό μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία της ανταλλαγής.

Ενσωμάτωση της θετικής και της αρνητικής πλευράς. Κατά την πρώτη, το χαμένο αγαπημένο πρόσωπο μπορεί να εξιδανικεύεται, έτσι ώστε ο επιζών να θυμάται μόνο τη θετική πλευρά, ενώ η ζωή χωρίς το αγαπημένο σας πρόσωπο μπορεί να είναι κενή, γεμάτη μοναξιά, και ζοφερή. Υπάρχουν πολλά παράδοξα στην εμπειρία της θλίψης. Για παράδειγμα, οι πιο υπέροχες αναμνήσεις από το παρελθόν γίνονται ξαφνικά οι πιο οδυνηρές αναμνήσεις από την απώλεια. Σε άλλες εποχές, μια ανάμνηση των δύσκολων στιγμων του παρελθόντος, μπορεί να φέρουν ένα απρόσμενο χαμόγελο. Αν οι επιζώντες συνεχίσουν να μοιράζονται τις ιστορίες, και αρχίζουν να ζουν ένα διαφορετικό είδος ζωής, οι έντονες αντιθέσεις του μαύρου και του λευκού τελικά θα συγχωνευθούν σε πιο ρεαλιστικές αποχρώσεις του γκρι. Τελικά, οι υπέροχες αναμνήσεις από το παρελθόν μπορεί να γίνει παρήγορες υπενθυμίσεις της ελπίδας και της χαράς.

Η αποδοχή της πραγματικότητας της απώλειας. Αν και δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα, το σοκ της απώλειας αγαπημένου προσώπου θα ξεκινήσει να φθείρεται, και η πραγματικότητα της μοναξιάς θα θέτει τις βάσεις της. Στο βιβλίο που έχει περιγραφεί ως ένα από τα 10 πιο σημαντικά βιβλία που γράφτηκαν ποτέ, ο Ραβίνος Harold Kushner τονίζει ότι η διαδικασία της ανάκαμψης περιλαμβάνει  στο να πάρει όλα αυτά τα ερωτήματα του γιατί που επικεντρώνονται στο παρελθόν και τον πόνο: «Γιατί συνέβη αυτό;» Αντ ‘αυτού, πρέπει να θέσουμε το ερώτημα που ανοίγει την πόρτα για το μέλλον: «Τώρα που αυτό έχει συμβεί, τι θα κάνω γι’ αυτό;» (1981, σελ. 137). Καθώς ο επιζών συνεχίζει να μοχθεί κατά μήκος της διαδρομής προς την ανάκαμψη και την αποδοχή, κάνοντας μικρά βήματα προς τη δημιουργία μιας νέας ζωής και πάλι, η αποδοχή μιας νέας πραγματικότητας αρχίζει σιγά-σιγά να αναδύεται.

Βρίσκοντας νόημα στην εμπειρία. Ο επιζών του Ολοκαυτώματος και ψυχίατρος Viktor Frankl έγραψε κάποτε, «Αν υπάρχει ένα νόημα στη ζωή, τότε πρέπει να υπάρχει νόημα και στον πόνο και στη δυστυχία» (1969, σελ. 106). Ο Frankl έζησε τον πόνο από τα τρία χρόνια στα τέσσερα διαφορετικά ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μετά την απελευθέρωση από τα στρατόπεδα του θανάτου, όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, στη Βιέννης, έμαθε ότι η σύζυγός του, ο αδελφός του, και οι δύο γονείς του είχαν σκοτωθεί στα στρατόπεδα. Ο Frankl βρήκε λύτρωση με την εύρεση νοήματος. Σε μια συνέντευξη λίγο πριν από το θάνατό του στην ηλικία των 92, σημείωσε ότι ακόμα λάμβανε κατά μέσο όρο 23 γράμματα κάθε μέρα, ως επί το πλείστον από εκείνους που τον ευχαριστούσαν τον για τη συγγραφή ενός βιβλίου που άλλαξε τη ζωή τους («Frankl dies», 1997). Το επίτευγμα ζωής του Frankl δεν ήταν μόνο το μνημειώδες βιβλίο του, αλλά και το γεγονός ότι ο πόνος του είχε διαμορφωθεί σε ένα μέσο λύτρωσης που άλλαξε τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων. Η ζωή του είναι μια ιστορία λύτρωσης, η διαδικασία της μετατροπής του πόνου σε ένα σημαντικό σκοπό στη ζωή. Όπως ο ίδιος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, «Τα βάσανα, ο πόνος παύει να είναι πόνος κατά κάποιο τρόπο, τη στιγμή που βρίσκει νόημα» (1969, σελ. 179).

Σταδιακή εξασθένηση του συναισθηματικού πόνου. Στην αρχή, τα κύματα της θλίψης είναι πολύ ισχυρά, συχνά χτυπούν δυνατά, σαν μια ψυχική συντριπτική ήττα. Με την πάροδο του χρόνου, τα κύματα γίνονται όλο και μικρότερα, ενώ οι περίοδοι ύφεσης γίνονται όλο και περισσότερες. Τελικά, θα έρθουν στιγμές, όπου τα κύματα θα μεταμορφωθουν σε γλυκές αναμνήσεις.

Η οδυνηρή εμπειρία του θρήνου της απώλειας μπορεί τελικά να οδηγήσει στα θετικά αποτελέσματα της ανάκαμψης, της επίλυσης/αποδοχής και της ανθεκτικότητας/προσαρμοστικότητας. Η Ανάκαμψη περιλαμβάνει τη συνειδητή διαδικασία της εργασίας μέσα από τα στάδια της θλίψης. Η επίλυση/αποδοχή αφορά την τελική έκβαση της αποδοχής της πραγματικότητας της απώλειας, γνωστικά και συναισθηματικά, και την αναδιοργάνωση των πτυχών της ζωής. Και η ανθεκτικότητα/ προσαρμοστικότητα αναφέρεται στην θετική ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές κρίσεις, ακόμη και την καταστροφή.

Ενώ πολλοί άνθρωποι ολοκληρώνουν τις εργασίες του πένθους για τους δικούς τους, η διαδικασία ανάκτησης μπορεί συχνά να διευκολυνθεί από την ομιλία με έναν ψυχολόγο που διαθέτει κατάρτιση και εμπειρία στην παροχή συμβουλών θλίψης. Αν και δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, υπάρχουν μερικοί αποτελεσματικοί τρόποι εργασίας μέσα από τα στάδια της θλίψης για να ανακαλύψετε τα θετικά αποτελέσματα που είναι σχεδόν απίθανο να αντιληφθεί κάποιος όταν πνίγεται σε εκείνα τα πρώτα ισχυρά κύματα της θλίψης.

Βιβλιογραφία

Bonanno, G. A., & Kaltman, S. (1999). Toward an integrative perspective on bereavement. Psychological Bulletin, 125(6), 1004-1008.

Engel, G. (1961). Is grief a disease? Psychosomatic Medicine, 23, 18–22.

Frankl dies at age 92. (1997, November). Monitor on Psychology, 28(11), 46.

Frankl, Viktor E. (1969). Man’s search for meaning: An introduction to logotherapy. New York: Washington Square Press.

Kubler-Ross, E. (1969). Death and dying. New York: Macmillan.

Kushner, H. (1981). When bad things happen to good people. New York: Avon Books.

Lewis, C. S. (1961). A grief observed. San Francisco: Harper.

The post Η Θλίψη και το Πένθος: Το Ταξίδι από τον Πόνο στην Αποδοχή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Γεωργία Φέλιου, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας

Πώς συνδυάζεται ο υπαρξισμός (που περιλαμβάνει έννοιες όπως π.χ. η εγκόσμια ρίψη, η έλλειψη νοήματος, κτλ.) με την ύπαρξη του Θεού;

Αν και ο κάθε ένας υπαρξιστής λέει εντελώς διαφορετικά πράγματα από τον άλλο, εντούτοις υπάρχει κοινή θεματολογία:

1. Οι υπαρξιστές θεωρούν ότι ο άνθρωπος δεν έχει μια προκαθορισμένη ουσία ή σκοπό που να του έχει δοθεί από το Θεό ή τη φύση. Εξαρτάται από τον κάθε ένα από μας ξεχωριστά να αποφασίσουμε ποιοι και τι είμαστε μέσω των πράξεών μας. Είναι το πολύ γνωστό απόφθεγμα του Σαρτρ: «η ύπαρξη προηγείται της ουσίας». Δηλαδή, πρώτα υπάρχουμε, σε ένα κόσμο τον οποίο δεν επιλέξαμε, και κατόπιν εξαρτάται από εμάς να καθορίσουμε την ταυτότητά μας , τα βασικά μας χαρακτηριστικά καθώς ζούμε τη ζωή μας και δρούμε μέσα σε αυτήν. Ως εκ τούτου, η ουσία μας (το σύνολο των καθορισμένων χαρακτηριστικών) επιλέγεται, δεν δίνεται, δεν είναι δεδομένη.
2. Δεύτερον, οι υπαρξιστές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι αποφασίζουν οι ίδιοι για τη μοίρα τους και είναι υπεύθυνοι για το τι κάνουν τη ζωή τους. Έχουμε ελεύθερη βούληση με την έννοια ότι όποιοι και αν είναι οι βιολογικοί ή οι κοινωνικοί παράγοντες που  επηρεάζουν τις αποφάσεις μας είναι στο δικό μας χέρι να αποφασίσουμε πώς να διαχειριστούμε αυτούς του παράγοντες και να κάνουμε τις όποιες αλλαγές. Ακριβώς επειδή είμαστε κατ’ ουσίαν αυτοδημιούργητοι έχουμε την πλήρη ευθύνη για το τι θα κάνουμε την ζωή μας.
3. Οι υπαρξιστές ενδιαφέρονται να βρουν ποιος είναι ο ποιο αυθεντικός τρόπος να πραγματώσουμε τη ζωή μας ως άτομα. Συνήθως συμμορφωνόμαστε στις απαιτήσεις της «αγέλης». Κατ’ αυτόν τον τρόπο ζούμε μια ζωή μη-αυθεντική, όχι πραγματικά δική μας. Για να γίνουμε αυθεντικοί, πρέπει να αναλάβουμε τη ζωή μας με καθαρότητα και ένταση[1]. Αυτά, τα βιώνουμε σε στιγμές συναισθηματικών εμπειριών όπως η υπαρξιακή αγωνία και η υπαρξιακή ενοχή. Σε τέτοιες περιπτώσεις καταλαβαίνουμε καλά τι συμβαίνει στη ζωή μας.
4. Τέλος, ο υπαρξισμός  θεωρεί ότι δεν μπορούμε να κρυφτούμε πίσω από υπερβατικές αρχές για να ζήσουμε τη ζωή μας, πιο σωστά να αποφύγουμε να ζήσουμε τη ζωή μας. Βρισκόμαστε «ριγμένοι» στον κόσμο. Χωρίς να το έχουμε επιλέξει, χωρίς να έχουμε κάποιες οδηγίες. Δεν ξέρουμε πώς είναι σωστό για μας να ζήσουμε. Πρέπει να αναλάβουμε οι ίδιοι αυτή την ευθύνη.

Κάτω από αυτό το πρίσμα  δύσκολα βρίσκουμε γέφυρες με την πίστη στο Θεό. Ποιο Θεό, όμως; Ποιός υπαρξισμός επίσης είναι αυτός που είναι ασύμβατος με την πίστη; Ποια πίστη;

Τι σημαίνει να είσαι ένθεος; Τι σημαίνει να είσαι ένθεος υπαρξιστής;

Έχει υπάρξει ένας προβληματισμός, που πρώτος ο Σαρτρ τον έθεσε, ως προς το αν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ των ένθεων και τον άθεων υπαρξιστών. Ο Kierkegaard, ο Marcel και ο Jaspers ομαδοποιούνται μαζί ως ένθεοι (εμείς θα προσθέταμε φυσικά ως ένθεους υπαρξιστές και τον Martin Buber, τον Nikolai Berdyaev, τον περσοναλισμό του Emmanuel Mounier, τον Paul Tillich, τον John Macquarrie, τον Lev Shestof, τον Miguel de Unamuno και τον Fyodor Dostoevsky). Οι περισσότεροι, εκτός του Buber, χριστιανοί. Αφήνουμε κατά μέρος τους φαινομενολόγους όπως ο Levinas, ο Ricoeur, κ.α. για να μην τα μπερδέψουμε. Δεν θα τους αναλύσουμε. Δεν προλαβαίνουμε. Θα επικεντρωθούμε στις ερωτήσεις μας.

Ομαδοποιούνται, λοιπόν, μαζί  αλλά όλοι αυτοί έχουν τόσο διαφορετικές τοποθετήσεις και θεωρίες ο ένας από τον άλλο συμπεριλαμβανομένου το πώς βιώνουν τη θρησκευτικότητά τους. Π.χ. Ο Kierkegaard μιλάει για σχέση με το συγκεκριμένο (για δυαδική σχέση με το Θεό) ενώ ο Marcel και ο Jaspers μιλάνε για τη σχέση με το «μυστήριο» ο ένας και το «υπερβατικό» ο άλλος. Ταυτόχρονα οι άθεοι υπαρξιστές όπως ο Χάιντεγκερ (που καθόλου δεν συμφωνούσε με το χαρακτηρισμό του υπαρξιστή) και ο Σαρτρ μοιάζουν να συμφωνούν με τον Kierkegaard ότι η δέσμευση σε ένα σκοπό είναι απαραίτητο στοιχείο για μια πλήρη ζωή. Και ο διαχωρισμός μεταξύ ένθεων και άθεων υπαρξιστών μοιάζει  όλο και πιο δύσκολος όταν αναλογιστούμε ότι το πιο σημαντικό  για τους ένθεους στοχαστές δεν είναι το τι είδους πίστη ακολουθεί ο κάθε άνθρωπος αλλά η εσωτερική κατάσταση του πιστού, το πώς σχετίζεται  με την πίστη του. Π.χ. ο Kierkegaard θεωρεί σημαντικό όχι αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «αντικειμενική αλήθεια» αυτού που πιστεύει κάποιος αλλά την ένταση της πίστης (την υποκειμενική αλήθεια). Αυτή η ιδέα της έντασης (των συναισθημάτων) και της δέσμευσης (σε ένα σκοπό, π.χ.) και η σχέση αυτών των 2 με την αυθεντικότητα είναι στην προβληματική όλων των υπαρξιστών.

Όσον αφορά λοιπόν τα κοινά σημεία των υπαρξιστών, μια πιθανή απάντηση των ένθεων θα ήταν:

1’ Ποια ύπαρξη; Ποια τα χαρακτηριστικά της; Από πού προήλθε. Τι είναι; (Σε αυτό, οι άθεοι υπαρξιστές είναι κάπως ασαφείς).Εξ’ άλλου, όσον αφορά την ελευθερία να δημιουργούμε τον εαυτό μας, οι ένθεοι δεν διαφωνούν. Ο Θεός μα ς έπλασε ελεύθερους και είναι στο χέρι μας το τι θα μας κάνουμε. «Εκ του όντος η ουσία» (Γρηγόριος Παλαμάς).

2’. Δεν υπάρχει σύγκρουση απόψεων.

3’. Δεν υπάρχει σύγκρουση απόψεων.

4’. Όντως, δεν μπορούμε να κρυφτούμε πίσω από υπερβατολογικές αρχές για να αποφύγουμε τις ευθύνες μας. Η πίστη δεν είναι δικαιολογία, π.χ. διαβάζω τη Βίβλο και επαναπαύομαι ότι βρήκα τις απαντήσεις.

Άρα:

Ελευθερία/ελεύθερη βούληση/ευθύνη: Δεν υπάρχει διαφωνία μεταξύ ένθεων και άθεων.

Εγκόσμια ρίψη: Η πίστη δεν μας θωρακίζει από αυτή. Η πίστη είναι ένα άνοιγμα στην ετερότητα του Άλλου σε απόλυτο βαθμό. Αυτή η ετερότητα μας εκθέτει σε αναθεωρήσεις (προκαταλήψεων, παγιωμένων θέσεων), στον αναστοχασμό και στην αυτοκριτική και μας φέρνει προ των ευθυνών μας απέναντι στον οποιοδήποτε άλλο.

Αυθεντικότητα: Για τον Σαρτρ αυθεντικότητα σημαίνει τη συνειδητοποίηση ότι ακριβώς επειδή είμαστε ελεύθεροι να μεταμορφώσουμε τον εαυτό μας  μέσω των επιλογών μας, το να διατηρήσουμε στο χρόνο μια συγκεκριμένη ταυτότητα είναι θέμα επιλογής. Παρόμοια σκέφτεται και ο Kierkegaard και ο Χάιντεγκερ που θεωρούν ότι διατηρούμε την όποια ταυτότητά μας μέσω της «επανάληψης» των επιλογών μας. Γενικώς πάντως στους ένθεους υπαρξιστές η αυθεντικότητα έχει σχέση με τον Άλλο και τη δέσμευσή μας προς αυτόν: για τον Marcel η δημιουργική αφοσίωση και όχι η δουλική υποταγή, για τον Buber η σχέση Εγώ-Εσύ εν αντιθέσει με το Εγώ-Αυτό. Η αυθεντικότητα εστιάζεται στις διαλογικές σχέσεις και όχι στις ωφελιμιστικές ή τις χειριστικές. Και βέβαια, υπάρχει αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «ορθόδοξο υπαρξισμό» (βλέπε Μητροπολίτη Περγάμου Ζηζιούλα αλλά και Χρήστο Γιανναρά), ο οποίος μιλάει για τη σχέση προσώπων και λέει ότι μόνο ως πρόσωπα μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί. Είμαι μια ολόκληρη όχι μόνο θεολογική αλλά και φιλοσοφική προσέγγιση η οποία έχει τεράστιο πλούτο και αξίζει να μελετηθεί ξεχωριστά.

Σχέση

Στους ένθεους υπαρξιστές είναι η σχέση το βασικό θέμα. Η αίσθηση της σχέσης με ένα άλλο πρόσωπο. Άρα, το θέμα είναι πώς σχετιζόμαστε με την εγκόσμια ρίψη, τον Άλλο, την αυθεντικότητά του, την αυθεντικότητά μας. Δέχονται την εγκόσμια ρίψη αλλά δεν απορροφώνται από αυτή. Το κυριότερο είναι η Σχέση που μας εμπλουτίζει, διότι ο Θεός προπορεύεται του ανθρώπου. Αλλιώς είναι είδωλο. Ο Βιβλικός Θεός μας καλεί συνεχώς σε αναθεωρήσεις οι οποίες παραπέμπουν σε μια αυθεντική ζωή, η οποία έχει επικαλυφθεί από τη σκουριά της καθημερινότητας και της συμβατικής σκέψης και ηθικής.

Η έμφαση στο σχεσιακό μέρος του εαυτού δείχνει και το ημιτελές, το ανολοκλήρωτο της ανθρώπινης ύπαρξης, κατά την άποψη των ένθεων υπαρξιστών. Δηλαδή: είμαστε σε σχέση, άρα ανοιχτοί, άρα ανολοκλήρωτοι και συνεχώς μεταβαλλόμενοι.

Ο  Kierkegaard, λέει ότι ο άνθρωπος είναι μια σχέση που σχετίζεται με τον εαυτό της, με την έννοια ότι είναι μια σύνθεση το απέραντου και του πεπερασμένου, του χρονικού και του αιώνιου, της ελευθερίας και της αναγκαιότητας. Είναι η διαδικασία ενός έντονου στοχασμού για τον εαυτό που οδηγεί στη συνειδητοποίηση των αντιθετικών αυτών συστατικών και στην αποδοχή του εαυτού. Μιλάει για τα τρία στάδια που θα τα εξετάζουμε πάλι όταν μιλήσουμε για την πίστη. Από την άποψη της σχέσης, υπάρχουν 3 τρόποι ύπαρξης: Η αισθητική ύπαρξη είναι συνεχώς συνδεδεμένη με τον εξωτερικό κόσμο. Απορροφάται από τις εξωτερικές παρορμήσεις και δραστηριότητες. Μας απασχολεί  η διασκέδασή μας, η απόλαυσή μας, το «χάι» μας. Το αισθητικό άτομο ζει για τη στιγμή. Οι επιλογές του άγονται και φέρονται από τα εξωτερικά ερεθίσματα· το ίδιο συμβαίνει και για το νόημα της ζωής του. Η ηθική ύπαρξη είναι κοντά στην υποκειμενικότητα[2]. Η ηθική ύπαρξη, υπό μία έννοια, είναι πιο κοντά στην ευθύνη για το συνάνθρωπο (και το Θεό) καθώς στο στάδιο αυτό ο άνθρωπος παραιτείται από την πλήρη εγωκεντρικότητά του και την ηδονοθηρία της αισθητικής φάσης και αρχίζει να κάνει χώρο για τον Άλλο μέσω της υποταγής σε κοινούς κανόνες. Βέβαια, και η ηθική φάση περιέχει πολλά προβλήματα: πολλές φορές οδηγεί στην αυτοδικαίωση και το φαρισαϊσμό ενώ ταυτόχρονα μπορεί να υποτάξει τον άνθρωπο σε απρόσωπες ηθικές αρχές (μιλάμε εδώ για τον ηθικισμό) που επιβάλλουν την ομοιομορφία και εμποδίζουν έτσι την αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου. Γι’ αυτό όσο κι αν είναι ένα βήμα προόδου σε σχέση με το αισθητικό στάδιο, η ηθική υπολείπεται ακόμα πολύ, κατά τον Kierkegaard, ο οποίος, γι’ αυτό το λόγο προτείνει τελικά την υπέρβαση και της ηθικής και τη μετάβαση στο στάδιο της Πίστης.

Η θρησκευτική ύπαρξη συνίσταται στη προσωπική σχέση μεταξύ του ατόμου και του Θεού.

Αυτή η σχέση είναι η συνειδητοποίηση της αληθινής ατομικότητάς μας στο εδώ και στο τώρα, στην παρούσα στιγμή. Είναι μία εξαιρετικά  υποκειμενική και άμεση εμπειρία. Δεν γίνεται ούτε να την συλλάβουμε ούτε να την επικοινωνήσουμε ως μία αντικειμενική γνώση.  Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το Θεό αντικειμενικά διότι ο Θεός είναι υποκείμενο (στον «ορθόδοξο υπαρξισμό» θα λέγαμε πρόσωπο) και μόνο ως τέτοιο σχετίζεται. Σε αυτό το επίπεδο το πρόσωπο αντιλαμβάνεται την αιωνιότητα.

Η συνειδητοποίηση της ατομικότητας, του αληθινού μας εαυτού, μέσω της σχέσης είναι κάτι για το οποίο έχει μιλήσει και ο Jaspers. Ποια είναι η αληθινή ατομικότητα, ο αληθινός εαυτός; Η μη-πραγματιστική, η μη-αντικειμενική διάσταση της ανθρωπότητας. Η Existenz. Η  Existenz μπορεί να πραγματοποιηθεί σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής μας, ή σε οριακές καταστάσεις (θάνατος, ενοχή, πόνος, αγώνας) ή με την υπαρξιακή επικοινωνία με έναν άλλο άνθρωπο. Οι οριακές καταστάσεις απαιτούν μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που σκεφτόμαστε. Ο τρόπος που καλούμαστε να τις αντιμετωπίσουμε δεν είναι με μαθηματικούς ή άλλους επιστημονικούς υπολογισμούς ή με κάποια αντικειμενική γνώση αλλά με το να γίνουμε η Existenz που είμαστε πάντα δυνάμει. Οι οριακές καταστάσεις είναι απαραίτητες για τον εσωτερικό στοχασμό, για να στοχαστούμε τον εαυτό μας, να χτίσουμε μια σχέση (μη-αντικειμενική) με τον εαυτό μας. Αυτή η αυτοσυνείδηση της Existenz, συνοδεύεται με τη συνειδητοποίηση της Υπέρβασης η οποία δεν βασίζεται σε αντικειμενικές αποκαλύψεις αλλά εκδηλώνεται μέσω γρίφων. Υπάρχει εδώ μια διαπροσωπική επικοινωνία. Η Existenz έχει να κάνει με μια τριμερή σχέση: τη σχέση του εαυτού με τον εαυτό του, τη σχέση με ένα άλλο πρόσωπο ως Existenz και τη σχέση με την Υπέρβαση.  Για να υπάρχει μια υπαρξιακή επικοινωνία πρέπει, κατά Γιάσπερς, να υπάρχουν κάποιες ηθικές προϋποθέσεις[3].

Ο Buber αναλύει τις σχέσεις Εγώ-Αυτό, Εγώ-Εσύ. Η σχέση Εγώ-Εσύ είναι μια σχέση πρόσώπων, θα λέγαμε όπου ο ένας βλέπει στον άλλο τη μοναδικότητά του και την αποδέχτεται σχετιζόμενος με ελευθερία και σεβασμό. Στη σχέση Εγώ-Αυτό (που μερικές φορές είναι απαραίτητη) ο άλλος «αντικειμενοποιείται».  Τον βλέπουμε ως ένα αντικείμενο (χρηστικό μερικές φορές) προς ανάλυση, εξέταση, κρίση (άρα και επίκριση), κτλ. Να προσθέσουμε ότι και με τη φύση μπορούμε να έχουμε σχέση Εγώ-Εσύ.

Ο Marcel θεωρεί ότι η πραγματική προσωπικότητα πραγματώνεται όταν συμμετέχουμε στο Μυστήριο της ύπαρξης, στο οποίο μυστήριο έχουμε πρόσβαση όταν είμαστε σε διαλογική σχέση με το προσωπικό Εσύ ή το Απόλυτο Εσύ (το Θεό). Πώς έχουμε πρόσβαση στο μυστήριο; Μέσω της αγάπης, της αφοσίωσης, της ελπίδας και της πίστης.

Τι κοινό έχουν όλοι αυτοί; Κατ’ αρχάς τον διαχωρισμό μεταξύ αυθεντικής και μη-αυθεντικής σχέσης (εδώ βλέπουμε ότι μια παρόμοια προσέγγιση έχει και ο Χάιντεγκερ). Όλοι επίσης συμφωνούν ότι οι μη-αυθεντικές σχέσεις είναι απαραίτητες σε αυτή τη ζωή αν και χαρακτηρίζονται με αρνητικά πρόσημα (αντικειμενικότητα, δημόσιες, αφηρημένες, επιδερμικές, μη-συνειδητοποιημένες, εγωκεντρικές, κτλ). Η υπέρβαση της αναυθεντικότητας απαιτεί συνεχή προσπάθεια. Και εδώ βλέπουμε πως οι άθεοι υπαρξιστές συμφωνούν… εκτός από το κομμάτι του Υπερβατικού Εσύ!

Ως εκ τούτου: Η σχέση με το Θεό, κατά τους ένθεους υπαρξιστές δεν βασίζεται τόσο ή δεν βασίζεται καθόλου στην ηθική, όσο στην Αγάπη και την αυτοπαράδοση του ανθρώπου στην Ετερότητα του Θεού. Η ανάδυση, δηλαδή, της ατομικότητας συμβαίνει στη συνάντηση με τον όντως Άλλο που είναι ο Θεός.

Διαβάστε εδώ το Μέρος ΙΙ.

Το κείμενο είναι από την ομιλία της κ.Φέλιου στο Εργαστήρι Υπαρξιακών θεμάτων του “γίγνεσθαι“.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:
Βαλ, Ζ. (1988). Εισαγωγή στις φιλοσοφίες του υπαρξισμού. 2^η εκδ. Αθήνα: Δωδώνη.

Audi, R. (ed.) (1999). The Cambridge dictionary of philosophy. 2^nd. ed. Cambridge: Cambridge University Press.

Berdyaev, N. (2009). The divine and the human. San Rafael: Semantron Press.

Buber, M. (1951). Two types of faith. Oxford: Routledge.

Moore, C. H. (ed.) (2002). Provocations: spiritual writings of Kierkegaard. Farmington: Bruderhof Foundation.

Marcel, G. (1950). The mystery of being. Chicago: Henry Regnery.

The post Ένθεοι υπαρξιστές- ΜΕΡΟΣ Α’ appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Στέλιο Κυμπουρόπουλο

Πολύ συχνά οι πατέρες της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας στην Ελλάδα χρησιμοποιούν την έκφραση «Παιδί μου, κάνε μια προσευχή και ο Θεός θα σε ακούσει και θα σε βοηθήσει» ώστε να ενισχύσουν τους πιστούς τους και τους ανθρώπους που προσέρχονται στους ναούς, να αντιμετωπίσουν την αγωνία της καθημερινότητας καθώς και σοβαρά προβλήματα που τους επιφυλάσσει η ζωή. Έτσι, η προσευχή χρησιμοποιείται σαν ένα ανώτερο πνευματικό «εργαλείο» για να φέρει την ελπίδα και τη χαρά πως τα πράγματα θα αλλάξουν.

Αυτή η πρακτική όμως, δεν ασκείται μόνο από τους χριστιανούς ορθόδοξους Πατέρες. Κάθε θρησκεία και λατρευτική πίστη, από τις περισσότερο διαδεδομένες μέχρι και τις πιο πρωτόγονες, έχουν ως θεμέλιο άξονα την προσευχή. Μια προσευχή που μπορεί να γίνει είτε κάτω από μια τυπική διαδικασία και έχει αρχή κορύφωση και τέλος είτε μια πιο ελεύθερη προσέγγιση κάτι σαν διάλογος – επαφή μεταξύ του προσώπου που προσεύχεται με το θεό ή με το Θεό. Με το σκεπτικό αυτό η προσευχή χτίζει τις σχέσεις θεού – ανθρώπου, προσδιορίζει το θεό και αποτελεί ένα όπλο για να ξεπεραστούν οι πειρασμοί.

Μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο των «πειρασμών» ανήκουν και τα θέματα της υγείας. Η διαταραχή της υγείας με μια αρρώστια αποτελεί σύμφωνα με τις διδαχές των θρησκειών μια πρόκληση, ένα μάθημα, μια τιμωρία για τον άνθρωπο που την παθαίνει, ενώ με τη βοήθεια της προσευχής επέρχεται ένα καλύτερο αποτέλεσμα. Όπως φαίνεται, η προσευχή και η άσκηση της ιατρικής εμπλέκονται πολύ συχνά για την αποκατάσταση της υγείας του ασθενούς. Με το άρθρο στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό Journal of the American Medical Association (JAMA) «μπορούν οι ιατροί να συστήνουν στους ασθενείς τους να προσεύχονται με σκοπό μια καλύτερη υγεία;» (Marwick, 1995) ξεκίνησε μια αναζήτηση με άγνωστο προορισμό. Η προσευχή, ως διαδικασία πίστης και λατρείας μιας ανώτερης οντότητας, επιτελεί μια ανώτερη λειτουργία ή έχει μονάχα μια θετική επίδραση μέσω της αυθυποβολής που ασκεί ο ίδιος ο άνθρωπος στον εαυτό του; Από τότε και μέχρι σήμερα, η επιστήμη θέτει την προσευχή σα μια άλλη πιθανή θεραπευτική μέθοδο θεραπείας. Άραγε ισχύει αυτή η άποψη;

Πολλές έρευνες και κλινικές μελέτες έχουν διεξαχθεί για να αξιολογηθεί η αξία της προσευχής στη ζωή, και πιο συγκεκριμένα, στην υγεία του ανθρώπου. Τα αποτελέσματα… αντικρουόμενα. Από πολύ νωρίς έχει συσχετιστεί η ωφελιμότητα της αυτο-προσευχής (το ίδιο άτομο προσεύχεται για τον εαυτό του) με έμμεσους και βιολογικούς παράγοντες ή μηχανισμούς. Φαίνεται πως η ευεργετική της επίδραση οφείλεται (1) σε μια συμπεριφορά βασισμένη σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, (2) στην ενισχυμένη κοινωνική στήριξη, (3) στην ελάττωση του άγχους, (4) αλλά και στην ψυχοδυναμική της πίστης (Levin & Vanderpool, 1989; Strawbridge et al., 1997).

Από την άλλη, έχει γνωστοποιηθεί πως όταν το ίδιο το άτομο προσεύχεται ή γνωρίζει ότι κάποιος προσεύχεται για αυτόν αυτόματα διεγείρεται το ανοσοενδοκρινολογικό του σύστημα.

Τόσο η ψυχοφυσιολογία όσο και η ψυχοανοσολογία (δηλαδή η μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ψυχολογικών διεργασιών και του νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπινου σώματος) έχουν αποδείξει την επίδραση των συναισθημάτων και των συγκινήσεων επάνω στην λειτουργία του οργανισμού (Ader, Felten, & Cohen, 1991). Με το σκεπτικό αυτό, για να ξεπεράσουν οι επιστήμονες τα τεχνικά «προβλήματα» που προκύπτουν από την αυτο-προσευχή, με σκοπό να αυξήσουν την αντικειμενικότητα των αποτελεσμάτων τους, ξεκίνησαν να μελετούν, ιδιαίτερα μετά το 2000, την επιρροή που έχει η προσευχή στην υγεία με τη διαδικασία της μεσολαβητικής προσευχής, όταν δηλαδή οι προσευχές ενός προσώπου γίνονται για λογαριασμό ενός άλλου ατόμου, σε διπλές τυφλές μελέτες. Μια ομάδα ανθρώπων δέχονται την προσευχή από άλλους, ενώ σε μια δεύτερη ομάδα δε γίνεται η «υπηρεσία» της προσευχής. Ούτε οι ασθενείς ούτε και οι γιατροί ή οι διαχειριστές της μελέτης συνήθως γνωρίζουν ποιος είναι σε ποια ομάδα. Οι άνθρωποι που κάνουν την προσευχή, οι μεσολαβητές, προσλαμβάνονται σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο και προσεύχονται για τους ανθρώπους που είναι στη μελέτη από μερικές έως πολλές φορές.

Μια τέτοια μελέτη διενεργήθηκε από την Mayo Clinic σε 799 ασθενείς που βρίσκονταν σε  στεφανιαία μονάδα εντατικής θεραπείας (Aviles et al., 2001). Κατά την έξοδο τους οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες που δέχονταν ή δε δέχονταν προσευχή. Η προσευχή διεξήχθη από πέντε άτομα ανά ασθενή, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για 26 εβδομάδες. Το αποτέλεσμα έδειξε πως δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων και άρα ότι η μεσολαβητική προσευχή δεν επηρεάζει τη συγκεκριμένη μελέτη. Σε αντίθετα αποτελέσματα κατέληξε μελέτη που δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά που πραγματοποιήθηκε σε 3393 ασθενείς που είχαν μικροβιαιμία (παρουσία μικροοργανισμών στο αίμα, η οποία ανιχνεύεται με την καλλιέργεια του αίματος) (Leibovici, 2001). Ο συγκεκριμένος ερευνητής διαπίστωσε ότι τα άτομα της ομάδας για τα οποία υπήρχε μεσολαβητική προσευχή είχαν την τάση να παραμείνουν στο νοσοκομείο για λιγότερο χρόνο καθώς και ότι ο πυρετός που είχαν εξαιτίας της μικροβιαιμίας είχε μικρότερη διάρκεια σε σχέση με την άλλη ομάδα. Ξεδιπλώνοντας τα θετικά ευρήματα της προσευχής, μια ενδιαφέρουσα μελέτη παρουσιάστηκε το 2006 με αντικείμενα μελέτης τους γαλάγους (μικρά, νυκτόβια πρωτεύοντα ζώα που ενδημούν στην Αφρική) (Lesniak, 2006). Συγκεκριμένα, 22 γαλάγοι (Otolemur garnettii) με τραύματα που προέκυψαν από συμπεριφορές χρόνιου αυτοτραυματισμού, τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες που δέχονταν ή δε δέχονταν προσευχή. Η προσευχή διήρκησε 4 εβδομάδες. Και οι δύο ομάδες λάμβαναν επιπλέον L-τρυπτοφάνη (απαραίτητο αμινοξύ για την παραγωγή διάφορων πρωτεϊνών από το σώμα). Στα συμπεράσματα βρέθηκε ότι τα ζώα που ήταν στην ομάδα της προσευχής είχαν μεγαλύτερη μείωση του μεγέθους της πληγής και μια μεγαλύτερη βελτίωση σε αιματολογικές παραμέτρους από τα ζώα ελέγχου. Αυτή η μελέτη είναι σημαντική, διότι διεξήχθη σε μη ανθρώπινα είδη. Ως εκ τούτου, η πιθανότητα ενός φαινομένου placebo καταργείται. Τέλος, μια πρόσφατη μετα-ανάλυση (στατιστική επεξεργασία διεθνώς αναγνωρισμένη ως το υψηλότερο πρότυπο της τεκμηριωμένη ιατρικής – evidence-based medicine) 10 προοπτικών τυχαιοποιημένων μελετών σχετικά με την προσευχή περιελάμβανε πάνω από 7.000 ασθενείς (Roberts et al., 2010). Μερικές από αυτές τις μελέτες έδειξαν ότι η μεσολαβητική προσευχή έχει όφελος, ενώ άλλες πως δεν είχε κάποιο αποτέλεσμα. Το συμπέρασμα των συγγραφέων ήταν ότι δεν υπάρχει κάποια αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η προσευχή μειώνει τις χειρουργικές επιπλοκές ή ότι βελτιώνει τα ποσοστά θνησιμότητας.

Όλες οι μελέτες και κυρίως αυτές που αμφισβητούν την δύναμη της προσευχής μετά τη δημοσίευση τους δέχονται πολλαπλές κριτικές τόσο στο σχεδιασμό τους όσο και στα αποτελέσματα που παραθέτουν. Και είναι λογικό αυτό, αν σκεφτεί κανείς ότι η έννοια της προσευχής, και συνεπώς της πίστης, είναι μια απόλυτα προσωπική διαδικασία και δε μπορεί να μετρηθεί (βάση της γνώσης που έχουμε σήμερα) η ένταση της, ο προορισμός της και το περιεχόμενο που της δίνουμε κάθε φορά. Οι ερμηνείες που μπορούν να δοθούν είναι αμέτρητες και μέχρι τώρα η επιστήμη δε δύναται να δώσει μια και μοναδική απάντηση για τη δύναμη και το ρόλο που έχει η προσευχή στη ζωή του ανθρώπου. Γιατί πριν απαντηθεί οριστικά αυτό το ερώτημα πρέπει να δοθούν άλλες απαντήσεις για τη σχέση θεού – ανθρώπου. Έτσι λοιπόν, μέχρι να γίνει αυτό η επιστημονική βάση για την προσευχή δεν είναι σταθερή.

Αυτό που μπορούμε να έχουμε ως τώρα για μια πιθανή απόδειξη είναι μονάχα παραδείγματα ότι η προσευχή κάπως με κάποιο τρόπο βοηθά. Μια βοήθεια που δε σχετίζεται με θρησκείες (Helming, 2011), αλλά ούτε και με τη βαρύτητα της ασθένειας (Helming, 2011; Johnson et al., 2009; Shinoura et al., 2010). Βέβαια, η αναζήτηση της αλήθειας ποτέ δεν πρέπει να σταματά σε οποιοδήποτε ζήτημα. Μέχρι τότε όμως, η προσευχή φανερώνει –από οποιαδήποτε οπτική και αν το εξετάσει κάποιος– πως έχει θετική επίδραση στην υγεία του ανθρώπου. Και αν όχι θετική, τουλάχιστον δεν τον επηρεάζει αρνητικά.

Για αυτό, την επόμενη φορά που κάποιος νιώσει την ανάγκη να προσευχηθεί στο θεό του, ας το κάνει με απελευθερωμένη τη λογική του. Έτσι και αλλιώς δεν υπάρχει πλούσια γνώση για τη συγκεκριμένη διαδικασία, αφού και η επιστήμη δε γνωρίζει!

Διαβάστε επίσης:
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος…

Αναφορές:
Ader, R., Felten, D. L., & Cohen, N. (1991). Psychoneuroimmunology. San Diego: Academic Press.

Aviles, J. M., Whelan, S. E., Hernke, D. A., Williams, B. A., Kenny, K. E., O’Fallon, W. M., & Kopecky, S. L. (2001). Intercessory prayer and cardiovascular disease progression in a coronary care unit population: a randomized controlled trial. Mayo Clinic Proceedings. Mayo Clinic, 76(12), 1192–1198. doi:10.4065/76.12.1192

Helming, M. B. (2011). Healing through prayer: a qualitative study. Holistic Nursing Practice, 25(1), 33–44. doi:10.1097/HNP.0b013e3181fe2697

Johnson, M. E., Dose, A. M., Pipe, T. B., Petersen, W. O., Huschka, M., Gallenberg, M. M., Peethambaram, P., et al. (2009). Centering prayer for women receiving chemotherapy for recurrent ovarian cancer: a pilot study. Oncology Nursing Forum, 36(4), 421–428. doi:10.1188/09.ONF.421-428

Leibovici, L. (2001). Effects of remote, retroactive intercessory prayer on outcomes in patients with bloodstream infection: randomised controlled trial. BMJ (Clinical Research Ed.), 323(7327), 1450–1451.

Lesniak, K. T. (2006). The effect of intercessory prayer on wound healing in nonhuman primates. Alternative Therapies in Health and Medicine, 12(6), 42–48.

Levin, J. S., & Vanderpool, H. Y. (1989). Is religion therapeutically significant for hypertension? Social Science & Medicine (1982), 29(1), 69–78.

Marwick, C. (1995). Should physicians prescribe prayer for health? Spiritual aspects of well-being considered. JAMA: The Journal of the American Medical Association, 273(20), 1561–1562.

Roberts, L., Ahmed, I., Hall, S., & Davison, A. (2010). Intercessory prayer for the alleviation of ill health. The Cochrane Library. John Wiley & Sons, Ltd.
Retrieved from http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD000368.pub3/abstract

Shinoura, N., Onodera, T., Kurokawa, K., Tsukada, M., Yamada, R., Tabei, Y., Koizumi, T., et al. (2010). Damage of left temporal lobe resulting in conversion of speech to Sutra, a Buddhist prayer stored in the right hemisphere. Neurocase, 16(4), 317–320. doi:10.1080/13554790903559689

Strawbridge, W. J., Cohen, R. D., Shema, S. J., & Kaplan, G. A. (1997). Frequent attendance at religious services and mortality over 28 years. American Journal of Public Health, 87(6), 957–961.

The post Προσευχή: μια ανώτερη διαδικασία ή ένα αντικειμενικό εργαλείο για την ενίσχυση της υγείας μας; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, (BA, MA, Dip.CounsPsy, MSc), Ψυχοθεραπεύτρια – Σύμβουλο – Καθηγήτρια Αγγλικής και Συγκριτικής Φιλολογίας

O καθένας φεύγει απ’ τη ζωή σαν να ‘ρθε τώρα μόλις.
Επίκουρος

«Η ώρα της αναχώρησης έχει φτάσει, και βαδίζουμε στους δρόμους μας – εγώ να πεθάνω και εσείς να ζήσετε. Ποιο είναι καλύτερο μόνο ο Θεός γνωρίζει» (Edman, 1930). Αυτή η δραματική φράση ειπώθηκε από τον Σωκράτη στο τέλος της Απολογίας του Πλάτωνα και συμπεριλαμβάνεται στις πιο αξιομνημόνευτες στην ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας. Η υπόδειξη ότι ο θάνατος είναι μια ευλογημένη ανακούφιση από τον πόνο που εμπεριέχει η ζωή έχει αποδειχθεί ως μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή στη δυτική φιλοσοφική στάση απέναντι στη ζωή και στον θάνατο. Κάποιοι μετέπειτα στοχαστές μοιάζουν στην απόκοσμη μεταφυσική τους θεώρηση και άλλοι, όπως ο Νίτσε, έχουν μια αντίθετη αντιμετώπιση με μια παθιασμένη κατάφαση της ζωής ενάντια στο θάνατο. Δεδομένου ότι μια φιλοσοφική ετυμηγορία για τον θάνατο συνεπάγεται μια απόφαση για τη ζωή, κανένα άλλο ζήτημα δεν τίθεται ως τόσο ουσιαστικής σημασίας για τις μεταφυσικές διαμάχες που σημάδεψαν την ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας σχεδόν από την αρχή.

Οι πρώτοι φιλόσοφοι στην αρχαία Ελλάδα (περ. 600 π.Χ.) ήταν οι κοσμολόγοι, οι οποίοι ασχολούνταν κυρίως με την προέλευση και τη φύση του σύμπαντος, οπότε η έννοια και η σημασία του θανάτου για τους ανθρώπους δεν αποτελούσε εξέχον ζήτημα στο έργο τους. Ένας από αυτούς τους φιλοσόφους ήταν ο Θαλής, ο οποίος περιέγραψε το σύμπαν ως «πλήρες θεών», μια άποψη που φαίνεται να υποδηλώνει ότι το σύμπαν είναι ζωντανό και δεν υπάρχει νεκρά, αδρανή ύλη. Ο Αναξίμανδρος, που ήταν μαθητής του Θαλή, φαίνεται να ήταν ο πρώτος που πρότεινε έναν εξελικτικό μηχανισμό σχετικά με τη ζωή και το ανθρώπινο είδος. Όσον αφορά τον θάνατο, ο Αναξίμανδρος επισημαίνει: «Τα πράγματα χάνονται σε εκείνα τα πράγματα εκ των οποίων έχουν την ύπαρξή τους, όπως οφείλεται…» (Guthrie, 1971) – εδώ φαίνεται να υπονοεί ότι ο θάνατος και η αλλαγή είναι φυσικά μέρη του κύκλου της ζωής. Για τον Αναξιμένη, η ζωή προκύπτει μέσω της αναπνοής του αέρα, θεωρείται ως ένα θεϊκό στοιχείο και εμπεριέχει την ίδια τη φύση της ψυχής. Στο πλαίσιο αυτό, ο Αναξιμένης προσφέρει την πρώτη αμιγώς νατουραλιστική/φυσιοκρατική εξήγηση του θανάτου. Αυτό συμβαίνει, όπως επισημαίνει ο ίδιος, όταν το πλάσμα δεν είναι πλέον σε θέση να αναπνεύσει και ο εξωτερικός αέρας αδυνατεί να εισέλθει στον οργανισμό προκειμένου να αντισταθμίσει τη συμπίεση.

Από την πλευρά του, ο Ηράκλειτος κάνει πιο συχνές αναφορές στον θάνατο από τους συγχρόνους του. Γι’ αυτόν ο θάνατος είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό του σύμπαντος, δεδομένου ότι πίστευε στην περιοδική κατανάλωση του σύμπαντος από τη φωτιά. Στην κοσμολογία του, όλος ο κόσμος και κάθε πλάσμα που υπάρχει σ’ αυτόν βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση της ροής, καθώς και κάθε στοιχείο που ζει ουσιαστικά από τον θάνατο του άλλου. Οι διαδικασίες της ζωής και του θανάτου αποτελούν απαραίτητο χαρακτηριστικό του κόσμου. Ο Ηράκλειτος υποστηρίζει ότι χωρίς αυτές τις διαδικασίες ο κόσμος θα διαλυθεί. Επίσης, ο συγκεκριμένος φιλόσοφος ήταν μεταξύ των πρώτων που υποδεικνύουν ότι όλες οι ψυχές δεν χάνονται στον θάνατο. Πίστευε ότι οι ενάρετες ψυχές μπορούν να επανενταχθούν στην ίδια θεϊκή σπίθα.

Ο Πυθαγόρας, ο γνωστός φιλόσοφος και μαθηματικός, εκπόνησε ένα δόγμα της μετενσάρκωσης ή μετεμψύχωσης. Κατά την άποψή του, η ζωή και ο θάνατος συνεπάγονται μια διαδικασία και μια πορεία μέσα από πολλές σειρές φυσικών μορφών (ανθρώπινη και ζωική), με στόχο την επίτευξη μιας πνευματικής καθαρότητας που μπορεί να οδηγήσει σε απόλυτη επανένωση με την κατάσταση της θεϊκής προέλευσης.

Η επιβίωση του πνεύματος ή του νου μετά τον θάνατο του σώματος υποστηρίζεται και από άλλους προσωκρατικούς στοχαστές, όπως ήταν ο Εμπεδοκλής και ο Αναξαγόρας. Ωστόσο, αυτή η άποψη συνάντησε μια έντονη πρόκληση για την υλιστική μεταφυσική των ατομιστών Δημόκριτου και Λεύκιππου. Συγκεκριμένα, η ατομιστική θεωρία προτείνει ότι όλα τα πράγματα στο σύμπαν αποτελούνται από αδιαίρετα σωματίδια της ύλης, τα άτομα. Στον θάνατο, τα άτομα απλά διασκορπίζονται και δεν υπάρχει επιβίωση του ατόμου. Να επισημάνουμε ότι ο ατομισμός είναι η τελευταία μεγάλη θεωρία που προσφέρεται από τους φιλοσόφους πριν από τον Σωκράτη, και το θέμα γίνεται γνωστό πάλι από τον Επίκουρο, με σημαντικές συνέπειες για την ανθρώπινη σχέση με τον θάνατο.

Με τον Σωκράτη, την «αλογόμυγα-φιλόσοφο» της αρχαίας ελληνικής αγοράς, το θέμα του θανάτου επιτυγχάνεται με μεγαλύτερη έμφαση. Η Απολογία του εξιστορεί την άδικη καταδίκη του Σωκράτη (469-399 π.Χ.) σε θάνατο από το δικαστήριο της Αθήνας. Πριν φύγει από το δικαστήριο, ο Σωκράτης ζητά να μιλήσει με τους φίλους του για το θέμα της επικείμενης εκτέλεσής του. Στη συζήτηση αυτή αιτιολογεί ότι ο θάνατος δεν είναι κάτι κακό. Στην πραγματικότητα, υποστηρίζει: «Υπάρχει σοβαρά βάσιμη ελπίδα για ένα καλό αποτέλεσμα… Ο θάνατος είναι ένα από τα δύο πράγματα, είτε είναι εκμηδένιση, και οι νεκροί δεν έχουν συνείδηση του τίποτα, ή, όπως λένε, είναι πραγματικά μια αλλαγή, η μετανάστευση της ψυχής από αυτό το μέρος στο άλλο…» (Hamilton & Cairns, 1961). «Αν ο θάνατος είναι μια κατάσταση ανυπαρξίας», υποστηρίζει, «θα είναι σαν τον αιώνιο ύπνο, και επομένως θα είναι ένα κέρδος και τίποτα να φοβηθούμε. Αν ο θάνατος είναι η μετανάστευση της ψυχής σε έναν άλλο κόσμο, έναν πνευματικό κόσμο με αληθινούς δικαστές, τότε δεν υπάρχει και τίποτα να φοβόμαστε, διότι κανένα κακό δεν μπορεί να περιμένει έναν σωστό και δίκαιο άνθρωπο. Έτσι», καταλήγει ο Σωκράτης, «ο καλός άνθρωπος μπορεί να χαίρεται για τον θάνατο, όπως και να γνωρίζει με βεβαιότητα ότι τίποτα δεν μπορεί να βλάψει έναν καλό άνθρωπο είτε στη ζωή είτε μετά θάνατον».

Ο Πλάτων (428-348 π.Χ.), αναφορικά με το συγκεκριμένο ζήτημα, υιοθέτησε μια πιο συγκεκριμένη στάση από τον μέντορά του Σωκράτη. Πίστευε ότι ο θάνατος δεν είναι σίγουρα ένας αιώνιος ύπνος, αλλά μάλλον η στιγμή κατά την οποία η ψυχή (δηλαδή το αληθινό άτομο) τελικά απελευθερώνεται από το σώμα (την επίγεια φυλακή του). Υποστήριξε τη δυαδική άποψη της σχέσης ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή, όπως και την πεποίθηση ότι ο πυρήνας της αληθινής ύπαρξης γίνεται η ψυχή, η οποία επιζεί μετά τον θάνατο του σώματος.

Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.), ο διακεκριμένος μαθητής του Πλάτωνα, δεν μοιράστηκε παρόμοια πεποίθηση για την αθανασία της ψυχής με τον δάσκαλό του. Στο De Anima (Περί Ψυχής) αρνείται τον πλατωνικό δυϊσμό της ψυχής και του σώματος υποστηρίζοντας, αντίθετα, μια πολύ στενότερη σχέση: Η ψυχή, όπως επισημαίνει, είναι η «μορφή» του σώματος. Η σύγκριση που κάνει ανάγεται στην κόρη του ματιού και στη δύναμη της όρασης: «Όπως η κόρη και η δύναμη της όρασης αποτελούν το μάτι, έτσι και η ψυχή συν το σώμα αποτελούν το ζώο. Από τα ανωτέρω προκύπτει αναμφισβήτητα ότι η ψυχή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το σώμα ή, εν πάση περιπτώσει, ότι ορισμένα τμήματά του (αν έχει τμήματα)…» (McKeon, 1941).

Ενώ είναι σαφές ότι ο Αριστοτέλης αρνείται τον πλατωνικό δυϊσμό, όπως και τις επακόλουθες απόψεις σχετικά με την αθανασία – όντως φαίνεται να προκύπτει ότι η επιθυμία για την αθανασία είναι μια ευχή για το αδύνατο – δεν είναι βέβαιο ότι πιστεύει πως ο θάνατος είναι το οριστικό τέλος εξολοκλήρου της ψυχής. Το μεγαλύτερο μέρος της ψυχής, το αμιγώς πνευματικό μέρος, είναι παρόμοιο με το θείο, όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, και μπορεί να επιβιώσει μετά τον θάνατο. Ο Αριστοτέλης δεν επεξεργάζεται τη δυνατότητα αυτή, αλλά είναι σαφές στο έργο του ότι αυτό δεν μπορεί να είναι η πίστη στην επιβίωση του ατόμου συνολικά (όπως είναι κατά τη γνώμη του Πλάτωνα), δεδομένου ότι γι’ αυτόν το άτομο είναι μια ένωση του σώματος και της ψυχής μαζί, και στον θάνατο αυτή η ένωση δεν υπάρχει πια.

Η κλασική φιλοσοφία μετά τον Αριστοτέλη ασχολήθηκε με πρακτικά ζητήματα της ζωής, ειδικά με την αναζήτηση της ευτυχίας και της ειρήνης του μυαλού. Ο Επίκουρος (341-271 π.Χ.), ο οποίος μυήθηκε στα γραπτά του Δημόκριτου στην αρχή της εφηβείας του, ανέπτυξε μια ατομιστική μεταφυσική και έναν σκεπτικισμό αναφορικά με τη μετά θάνατον ζωή.

Για την επικούρεια σχολή, στόχος κάθε ανθρώπου είναι η ηρεμία (αταραξία) της ψυχής.

Αυτή η ηρεμία μπορεί να επιτευχθεί μόνον αφού ορισμένοι φόβοι έχουν κατακτηθεί, κυρίως ο φόβος των θεών και του θανάτου.

Καθώς η Αθήνα δίνει σταδιακά τη θέση της στη Ρώμη ως το πολιτιστικό επίκεντρο του αρχαίου κόσμου, η φιλοσοφία του Στωικισμού απέκτησε εξέχουσα θέση και επιρροή. Μεταξύ των πλέον εύγλωττων υποστηρικτών της ήταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος (121-180), του οποίου οι Διαλογισμοί είναι μια ιδιαίτερα πλούσια πηγή προβληματισμού για το νόημα της ζωής απέναντι στον θάνατο. Συγκεκριμένα, ο Μάρκος Αυρήλιος βλέπει τον θάνατο είτε ως διακοπή των αισθήσεων είτε ως ανάβαση στο θείο και, ως εκ τούτου, οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν και στις δύο περιπτώσεις.

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα σημειώθηκε σταδιακή σύγκλιση των φιλοσοφικών και θεολογικών ανησυχιών. Οι μεγάλοι στοχαστές της εποχής αυτής ήταν πρωτίστως θεολόγοι και δευτερευόντως φιλόσοφοι. Αναλυτικότερα:

Ο Αυγουστίνος (354-430) πίστευε ακράδαντα στις χριστιανικές έννοιες της ανθρώπινης μοίρας. Το ανθρώπινο ον είναι σε κατάσταση εξαθλίωσης λόγω νοσούντων καταστάσεων που προήλθαν από το προπατορικό αμάρτημα, για το οποίο η κύρια τιμωρία είναι ο θάνατος. Κατά την άποψη του Αυγουστίνου, ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο για να ζει σύμφωνα με τις εντολές Του. Αλλά υπάρχει μια διέξοδος από αυτή τη δυστυχία. Ο Αυγουστίνος αποδέχεται τον πλατωνικό δυϊσμό. Πίστευε δηλαδή ότι η ψυχή είναι το πραγματικό πρόσωπο και μπορεί να υπάρξει πέρα από το σώμα. Η ψυχή, ως εκ τούτου, μπορεί να ξεφύγει από τη μιζέρια της επίγειας ζωής, αλλά μόνο με τη βοήθεια και τη χάρη του Θεού.

Για πολλούς μεσαιωνικούς στοχαστές, ο τρόπος σκέψης του Πλάτωνα παρείχε τις αναγκαίες φιλοσοφικές βάσεις για την πίστη στη μετά θάνατον ζωή. Κατά το μεγαλύτερο μέρος, ο μεσαιωνικός θεολόγος-φιλόσοφος συνέθεσε τον πλατωνισμό με τον Χριστιανισμό τόσο σταθερά, ώστε η κριτική σ’ αυτή τη σύνθεση ισοδυναμούσε με αίρεση. Αυτός ο δογματισμός αντανακλάται με σαφήνεια στον Bonaventure (1221-1274), έναν Φραγκισκανό και Αυγουστινιανό στοχαστή, ο οποίος απέρριψε την εισροή των αριστοτελικών ιδεών στην εποχή του, επειδή φαίνεται να μην αποδεχόταν την αθανασία της ψυχής. Χρειάστηκε η διάνοια του Θωμά Ακινάτη (1225-1274) να συμφιλιωθεί με το ισχυρό αριστοτελικό σύστημα και τις συνέπειες για τον Χριστιανισμό λόγω της ασαφούς άρνησης του δυϊσμού περί νου-σώματος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΜΕΡΟΣ Β’ ΕΔΩ

Βιβλιογραφία

Aristotle (1941). The Basic Works of Aristotle, translated by Richard McKeon. New York: Random House.

Augustine (1872). The City of God, translated by M. Dods. Edinburgh: T & T Clark.

Aurelius, Marcus Antoninus (1916). Marcus Antoninus Aurelius, translated by C. R. Haines. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Ayer, A.J. (1946). Language, Truth and Logic. New York: Dover Publications.

Derrida, J. (1982). “The Ends of Man.” In Alan Bass tr., Margins of Philosophy. Chicago: University of Chicago Press.

Descartes, R. (1931). Discourse on Method, translated by R. B. Haldane and G. R. T. Ross. In The Philosophical Works of Descartes. Cambridge: Cambridge University Press.

Edman, I. (1930). The Works of Plato. New York: Modern Library.

Epicurus (1926). “Letter to Menoeceus,” translated by C. Bailey. In Epicurus: The Extant Remains. Oxford: Clarendon Press.

Foucault, M. (1970). The Order of Things. New York: Random House.

Guthrie, W.K.C. (1971). A History of Greek Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.

Heidegger, M. (1962). Being and Time, translated by John Macquarrie and Edward Robinson. New York: Harper and Row.

Hume, D. (1993). “On the Immortality of the Soul.” In Stephen Copley and Andrew Edgar eds., Selected Essays. Oxford: Oxford University Press.

Kant, Im. (1927). Critique of Practical Reason, translated by T. K. Abbot. London: Longmans Green.

Kierkegaard, S. (1941). Concluding Unscientific Postscript, translated by D. F. Swenson. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Kirk, G.S. & Raven, J.E. (1957). The Presocratic Philosophers. Cambridge: Cambridge University Press.

Marcel, G. (1976). Searchings. New York: Newman Press.

Marcel, G. (1960). The Mystery of Being, translated by R. Hague. 2 vols. Chicago: Henry Regnery Company.

Marcel, G. (1951). Homo Viator, translated by Emma Crauford. Chicago: Henry Regnery Company.

Marcel, G. (1949). Being and Having, translated by Katherine Farrer. London: Dacre Press.

Montaigne (1936). Essays, translated by Jacob Zeitlin. New York: Dover Publications.

Nietzsche, F. (1954). Thus Spake Zarathustra. In The Portable Nietzsche, edited and translated by Walter Kaufmann. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Pascal, B. (1941) Pensees and The Provincial Letters, translated by W. F. Trotter and Thomas M’Crie. New York: The Modern Library.

Plato (1961). The Collected Dialogues of Plato, translated and edited by Edith Hamilton and Huntington Cairns. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Russell, B. (1957). Why I Am Not a Christian. New York: Simon & Schuster.

Sartre, J.P. (1956). Being and Nothingness, translated by Hazel E. Barnes. New York: Philosophical Library.

Schopenhauer, A. (1948). The World As Will and Idea, translated by R. B. Haldane and J. Kemp. London: Routledge & Kegan Paul.

Schuster, J. (1997). “Death Reckoning in the Thinking of Heidegger, Foucault, and Derrida.” Other Voices 1, no. 1.

Spinoza (1919). Ethics, translated by R. H. M. Elwes. London: Bell Publishing.

Thody, P. (1957). Albert Camus: A Study of His Work. New York: Grove Press.

The post Ζωή και θάνατος: Το φιλοσοφικό ταξίδι – ΜΕΡΟΣ Α’ appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συγγραφέας: Ann Steele
Επιμέλεια- μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, ΜΑ, Υπ. Διδάκτωρ Παντείου

Η διαθεσιμότητα των πανεπιστημιακών μαθημάτων στο διαδίκτυο έχει αυξηθεί με εκπληκτικό ρυθμό τα τελευταία πέντε χρόνια. Πολλά πανεπιστήμια και κολέγια ανακαλύπτουν ότι υπάρχει ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός φοιτητών που ενώ ενδιαφέρονται να παρακολουθήσουν τις διαλέξεις τους και να αποκτήσουν δικά τους πτυχία, δεν έχουν τη δυνατότητα να αφήσουν τον τόπο διαμονής τους για ν’ ακολουθήσουν το πρόγραμμα σπουδών. Οι λόγοι αυτής της άρνησης μπορεί να είναι κάποιες προσωπικές υποχρεώσεις, η ανάγκη να διατηρήσουν την εργασία τους κατά τη διάρκεια των σπουδών τους, ή απλά η έλλειψη οικονομικής δυνατότητας να μετακομίσουν.

Πρόσφατα, εκτός από τη διαθεσιμότητα διαδικτυακών προγραμμάτων εκπαίδευσης από κολέγια και πανεπιστήμια, υπάρχει η δυνατότητα παρακολούθησης ενός μεγάλου εύρους μαθημάτων δωρεάν  από τα ίδια πανεπιστήμια. Ονομάζονται MOOC, (Massive Open Online Courses), δηλαδή  διαδικτυακά μαθήματα ανοικτά στο πλατύ κοινό.  Η μαζική εκδήλωση ενδιαφέροντος οδήγησε τα πανεπιστήμια στην απόφαση να παρέχουν διεθνώς διαθέσιμα μαθήματα για ανθρώπους  από όλο τον κόσμο. Ένα πρόσφατο άρθρο στην εφημερίδα Washington Post, αναφέρεται στον Anant Agarwal, πρόεδρο του EdX, ενός αναπτυσσόμενου παροχέα δωρεάν πανεπιστημιακών μαθημάτων στο διαδίκτυο και την πρόθεσή του αναπτύξει διεθνώς την εκπαίδευση στην εταιρεία του. «Είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να γίνονται διεθνείς συνεργασίες», λέει ο Agarwal. «Οι διαφορετικές γλώσσες έχουν σημασία, όπως και οι διαφορετικές απόψεις, κάτι τέτοιο είναι πολύ σημαντικό για τον πολιτισμό και την πολυμορφία»

Η δημοσιογράφος του USA Today, Mary Beth Marklein, ενδιαφέρθηκε πρόσφατα για αυτό το  εκπαιδευτικό φαινόμενο και έκανε αναφορά σε μια έκθεση της Moody’s που χαρακτηρίζει τα MOOCs μια «πρωτοποριακή εξέλιξη» που μπορεί να φέρει επανάσταση στην ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση.  Οι ανησυχίες για την αύξηση των εσόδων, τη διατήρηση της ποιότητας και την εναρμόνιση των προγραμμάτων σπουδών, είναι εξίσου σημαντικές με τη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος, διαθέσιμου σε όλο και περισσότερους ανθρώπους διεθνώς.

Στην παρακάτω λίστα θα βρείτε περισσότερα από 55 πανεπιστημιακά μαθήματα στον τομέα της ψυχολογίας. Πολλά κολέγια και πανεπιστήμια παρέχουν τα μαθήματα ολόκληρου του εξαμήνου δωρεάν στο διαδίκτυο μαζί με εισαγωγικές διαλέξεις που προετοιμάζουν τους ενδιαφερόμενους σπουδαστές  ώστε ν’ ανταποκριθούν στο απαιτητικό τους πρόγραμμα.

Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΑΠΚΥ)

Κύκλοι δωρεάν σεμιναρίων σε συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη, με καταχώρηση στο YouTube.
Για περισσότερες πληροφορίες και για τη χορήγηση βεβαιώσεων ολοκλήρωσης των σεμιναρίων μπορείτε να επικοινωνείτε με: openseminars@ouc.ac.cy | +357 22411713

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Alison – Εκπαιδευτική Ψυχολογία

Δωρεάν μαθηματικό μάθημα με δυνατότητα πιστοποίησης, διάρκεια 10–15 ώρες, βασισμένο στην ψυχολογία της διδασκαλίας.

Ανοικτά Μαθήματα του Yale University

MIT OpenCourseWare 

Introduction to Psychology (PSYC 110) – Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Η μελέτη του νου και της ανάπτυξής του, στοχεύει στην εξήγηση των διαδικασιών της σκέψης. Εξερευνά την αντίληψη, τη μνήμη, την πειθώ, την αγάπη, τον πόθο και τα όνειρα. Εξετάζει την ανάπτυξη της νόησης των παιδιών και τον τρόπο ο επηρεάζεται ο εγκέφαλος από την ασθένεια και τους τραυματισμούς.

The Psychology, Biology and Politics of Food (PSYC 123)-  Η ψυχολογία, η βιολογία και η πολιτική της τροφής

Η διερεύνηση της πρόσληψης  τροφής και της σχέσης της με την υγεία και την ευεξία, οι διατροφικές διαταραχές, η επιδημία της παχυσαρκίας διεθνώς, η φτώχεια και η σίτιση, η αειφόρος γεωργία και οι γενετικά μεταλλαγμένες τροφές αποτελούν μέρος των θεμάτων που αναπτύσσονται σε αυτό το μάθημα.

Ανοικτά μαθήματα του MIT

Introduction to Psychology (9.00ST) – Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Το μάθημα ασχολείται με τον εγκέφαλο και τη φύση του ανθρώπου και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος παράγει νόηση. Ύστερα από περαιτέρω μελέτη, οι σπουδαστές  θα προσεγγίσουν με περισσότερη διαύγεια το ερώτημα του αν η φύση υπερτερεί της ανατροφής, καθώς και ζητήματα όπως η ελευθερία της επιλογής και η συνείδηση.

Introduction to Psychology (9.00) – Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Αυτό το μάθημα διαφέρει καθώς εμπλέκει το φοιτητή στη διαδικασία εξήγησης των  θεωριών και των βασικών ιδεών της ψυχολογίας.  Εισάγει το σπουδαστή στις βασικές γνώσεις της ψυχολογίας.

 Social Psychology (9.70)– Κοινωνική Ψυχολογία

Εξετάζει τις συναινετικές κοινωνικές περιστάσεις. Εισηγητής του μαθήματος είναι ο καθηγητής του MIT Stephan Chorover, του οποίου οι σημειώσεις λειτουργούν συμπληρωματικά και επεξηγηματικά, βοηθώντας στην κατανόηση της ύλης.

Neuroscience and Behavior  (9.01)- Νευροεπιστήμη και Συμπεριφορά

Αυτό το μάθημα εστιάζει στις νευρολογικές διεργασίες του εγκεφάλου και τις δραστηριότητές του με στόχο την πληρέστερη κατανόηση των κινητικών και αισθητηριακών συστημάτων, τη σημασία των κινήτρων και ανταμοιβών και τη συσχέτιση της μάθησης με τη μνήμη.

Animal Behavior (9.20) – Συμπεριφορά των ζώων

Εξετάζει  τον εγκέφαλο και την συμπεριφορά των ζώων και μελετά τις αμυντικές και επιθετικές τους συνήθειες και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος βοηθά τα ζώα να προσαρμόζονται στις συνθήκες του περιβάλλοντος τους ώστε να εξασφαλίζεται η επιβίωσή τους.

Feeling and Imagination in Art, Science and Technology (24.262)- Η σημασία των συναισθημάτων και της φαντασίας στην τέχνη, την επιστήμη και την τεχνολογία

Το σεμινάριο εξετάζει τη δημιουργικότητα και πώς αυτή εκφράζεται στην τέχνη,  την επιστήμη και την τεχνολογία. Η εξιδανίκευση της δημιουργικότητας σε αυτές τις μορφές, νοηματοδοτεί  την ανθρώπινη ύπαρξη και μπορεί να απαντηθεί σε πολλούς τομείς όπως η λογοτεχνία και η φιλοσοφία.

The Nature of Creativity  (24.263) – Η φύση της δημιουργικότητας

Αυτό το μάθημα ασχολείται με την προβληματική της δημιουργικότητας  και το πώς συνδέεται με συγκεκριμένες συμπεριφορές και ειδικότερα με ζητήματα που αφορούν στη φαντασία και την καινοτομία. Η προτεινόμενη ύλη μπορεί να προσαρμοστεί  στα ειδικά ενδιαφέροντα των σπουδαστών.

The Society of Mind (6.868J) – Η κοινωνία του νου

Το μάθημα εισηγείται τη λειτουργία του νου και ταξινομεί τις διεργασίες του ανάλογα με τα βαθμό πολυπλοκότητάς τους. Εξετάζονται οι θεωρείς που αφορούν στο πώς βρίσκουν εφαρμογή οι διάφορες θεωρίες στον τρόπο με τον οποίο το μυαλό επεξεργάζεται τις πληροφορίες.

Reflective Practice: An approach for expanding your learning frontiers  (11.965)– Στοχαστική πρακτική : μια προσέγγιση επέκτασης των γνωστικών σας ορίων

Η στοχαστική πρακτική είναι μια προσέγγιση που εμπνεύστηκε ο Donald Schon, ώστε να εξηγήσει πώς οι επαγγελματίες χρησιμοποιούν τη γνώση και την εφαρμόζουν πρακτικά με στόχο να τους βοηθήσει να βελτιώσουν τις δεξιότητες και την επαγγελματική πρακτική τους.

 Autism Theory and Technology (MAS.771)- Θεωρίες για τον αυτισμό και τεχνολογία

Η σειρά μαθημάτων εξετάζει τις σύγχρονες θεωρίες για τον αυτισμό και πώς αυτές αφορούν τις διαταραχές που συνδέονται με το φάσμα του αυτισμού. Το μάθημα απαιτεί την αλληλεπίδραση των σπουδαστών με άτομα στο φάσμα του αυτισμού.

Μαθήματα στο Apple iTunes

Brain Structure and its Origins – Η δομή του εγκεφάλου και η καταγωγή της

Ο Gerard Scheider του MIT, παραδίδει 33 διαλέξεις πάνω στον εγκέφαλο και την εξέλιξή του. Εξετάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα και τις διασυνδέσεις των νευρώνων του εγκεφάλου και της σπονδυλικής στήλης.  Μέρος της ύλης, είναι η προαιρετική παρακολούθηση της ανατομίας ενός εγκεφάλου.

Buddhist Psychology – Βουδιστική Ψυχολογία

H Eleanor Rosch του UC  Berkeley παραδίδει 24 διαλέξεις για μια σε βάθος κατανόηση του αντικειμένου. Το πρόγραμμα δεν περιλαμβάνει υλικό για ατομική μελέτη.

 How to think like a Psychologist – Σκεφτείτε όπως οι ψυχολόγοι

Αυτή η σειρά διαλέξεων από διάφορους καθηγητές του Stanford, εξετάζει τον τρόπο που εργάζονται οι επαγγελματίες της ψυχικής υγείας με στόχο να επανεξετάσουμε τη δική μας στάση και συμπεριφορά.

 Autism seminar –  Σεμινάριο αυτισμού

Σειρά διαλέξεων με εισηγητή τον Fred Volkmar, MD του Yale, με στόχο να μελετηθεί η αιτιολογία, διάγνωση και η θεραπεία του αυτισμού και οι διαταραχές του αυτιστικού φάσματος.

 The New Psychology of Depression – Η νέα ψυχολογία της κατάθλιψης

Οι καθηγητές της Οξφόρδης Mark Williams και  Danny Penman, μελετούν  αν και κατά πόσο η καθημερινή ζωή σήμερα παράγει περισσότερο άγχος, δυσθυμία και καταθλιπτικά συναισθήματα.

Environmental Psychology – Ψυχολογία του περιβάλλοντος

Ο καθηγητής του πανεπιστημίου της California, Daniel Stokols, μελετά την επίδραση του περιβάλλοντος στους ανθρώπους και πως αυτό επηρεάζει κάθε τομέα της ζωή μας.

 Health Psychology – Ψυχολογία της Υγείας

Ο Brian Yates, καθηγητής ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο American, δίνει αυτή τη σειρά διαλέξεων  με στόχο να παρακινήσει τους σπουδαστές να αξιολογήσουν και αν χρειαστεί να αλλάξουν τις συνήθειές τους ώστε να βελτιώσουν την υγεία τους. Η μελέτη αποτελεί ένδειξη του τρόπου με τον οποίο οι σπουδαστές αξιολογούν την τρέχουσα κατάσταση της υγείας τους και κίνητρο ώστε να καταρτίσουν ένα σχέδιο μεγιστοποίησης της ευεξίας τους.

 Great Ideas in Psychology – Μεγάλες Ιδέες στην Ψυχολογία

Ο καθηγητής του πανεπιστημίου του Missouri, Todd Daniel, διδάσκει αυτή την ενότητα με στόχο να αναδείξει τη σημασία της ψυχολογίας στους σπουδαστές, τονίζοντας μεταξύ άλλων την αξία του καλού ύπνου για την καλή υγεία του εγκεφάλου.

Poverty and Human Development – Φτώχεια και ανάπτυξη του ανθρώπου

Αυτό το σεμινάριο διεξήχθη αρχικά στο  Oxford Poverty and Human Development Initiative (OPHI), μια πρωτοβουλία που στοχεύει στη μείωση της φτώχειας και την εξέταση των εμπειριών και των προσωπικών αξιών που επηρεάζουν την κατάσταση του εγκεφάλου σε συνθήκες αφθονίας και συνθήκες φτώχειας.  Το σεμινάριο χωρίζεται σε τρεις ενότητες και περιλαμβάνει ακουστικές οδηγίες.

 History of experimental psychology – Ιστορία της Πειραματικής  Ψυχολογίας

Το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης διδάσκει αυτή την ενότητα δίνοντας έμφαση στην επιστημονική πλευρά της ψυχολογίας και θέτοντας διαχρονικά φιλοσοφικά ερωτήματα.  Πρόκειται για μια ωριαία διάλεξη.

Understanding Happiness – Κατανοώντας την ευτυχία

Οι ομιλίες TED έχουν συμπεριλάβει αυτήν την ενότητα  στα σεμινάριά τους. Η αξιολόγηση του ατομικού επιπέδου ευτυχίας αφορά σε πολλά βαθιά ερωτήματα και προσωπικές προκλήσεις των πεποιθήσεων που είναι βαθιά ριζωμένες στην κουλτούρα μας. Αυτή η ενότητα περιλαμβάνει 33 μέρη, υλικό ανάγνωσης και διαλέξεις μέσω βίντεο.

Psychology of Adolescence – Ψυχολογία της εφηβείας

Το πανεπιστήμιο Ewra Womans προσφέρει αυτή την ενότητα που  εισηγείται η καθηγήτρια Sung- Kyung Yoo, από την πλευρά της συμβουλευτικής.  Σήμερα δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη σημασία των κοινωνικών και πολιτισμικών επιδράσεων στην ανάπτυξη των εφήβων.  Η ενότητα χωρίζεται σε 28 τμήματα που περιλαμβάνουν οδηγίες μέσω video και υλικό για μελέτη.

Introduction to Psychology –Εισαγωγή στην ψυχολογία

Αυτή η εισαγωγική ενότητα, αφορά στις αρχικές ιδέες που αφορούν στην επιστήμη της ψυχολογίας.  Η έρευνα χρησιμοποιείται ως εργαλείο ερμηνείας των θεωριών που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια ώστε να αφορούν καταστάσεις της ψυχής. Η ενότητα χωρίζεται σε 50 τμήματα  και η παρουσίαση είναι πολυμεσική.

Human Development Across  the Lifespan – Η δια βίου ανάπτυξη του ανθρώπου

Το κοινοτικό πανεπιστήμιο του Ohio προσφέρει αυτή την ενότητα για να κάνει μια εισαγωγή στον τρόπο με τον οποίο η ψυχολογία βρίσκει εφαρμογή στην ανάπτυξη των ανθρώπων σε  όλη τη διάρκεια της ζωή τους. Από την πλευρά ενός κοινωνικού λειτουργού και μέσα από αφηγήσεις αληθινών περιστατικών, παρουσιάζεται μια μοναδική άποψη της δια βίου ανάπτυξης των ανθρώπων. Η ενότητα περιλαμβάνει 27 τμήματα που περιλαμβάνουν ήχο, βίντεο και υλικό για μελέτη.

Identity and the psychology of conflict – Ταυτότητα και ψυχολογία της σύγκρουσης

Η ενότητα εξετάζει τα πολυπαραγοντικά αίτια των συγκρούσεων και ανιχνεύει τις πηγές τους. Το Open University μέσω αυτής της εισήγησης μελετά τη σχέση της  θρησκείας, της φυλετικής καταγωγής, της κουλτούρας με τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιδρούν σε συγκεκριμένες συνθήκες. Η ενότητα αυτή χωρίζεται σε 20 τμήματα που διαθέτουν οδηγίες μέσω βίντεο και υλικό για μελέτη.

 Critical Social Psychology – Κριτική Κοινωνική Ψυχολογία

Το Open University προσφέρει δωρεάν πρόσβαση σε αυτό το μάθημα που ασχολείται με τις τέσσερις κυρίαρχες θεωρητικές προσεγγίσεις της ψυχολογίας: τη γνωστική, την ψυχαναλυτική και ψυχοθεραπευτική με ανάλυση λόγου και τη φαινομενολογική. Το μάθημα χωρίζεται σε 62 τμήματα, περιλαμβάνει οδηγίες μέσω βίντεο και τα κείμενα κάθε διάλεξης.

 Abnormal Psychology – Ψυχολογία της παρέκκλισης

Ο καθηγητής του πανεπιστημίου του Bristol, Frederick J Rocco, καταγράφει σε αυτή την ενότητα τα πιθανά εμπόδια που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ανάπτυξης του ανθρώπου και τις επιδράσεις τους. Στην ενότητα εξετάζεται επίσης, με ποιο τρόπο η ψυχοπαθολογία και οι διαθέσιμες θεραπευτικές μέθοδοι μπορούν  να φέρουν επιθυμητά αποτελέσματα. Η ενότητα χωρίζεται σε 15 μαθήματα που αναλύουν τι σημαίνει παρεκκλίνουσα συμπεριφορά και περιστατικά ανάλογης διάγνωσης.

 Psychology of Perception – Ψυχολογία της αντίληψης

Αυτή η ενότητα διδάσκεται ήδη στο πανεπιστήμιο του Winsconsin ως εισαγωγή στην επιστήμη των αισθήσεων και της αντίληψης. Το μάθημα περιλαμβάνει τη μελέτη του νευρικού συστήματος και του τρόπου που αξιολογεί τα εξωτερικά ερεθίσματα. Η ενότητα περιλαμβάνει 23 διαλέξεις με οδηγίες μέσω βίντεο.

 Reviving Christian Psychology –  Επιστροφή στη χριστιανική ψυχολογία

Το μάθημα επιχειρεί μια παρουσίαση της χριστιανικής άποψης ως εναλλακτικής πρότασης στη σύγχρονη ψυχολογία. Το πανεπιστήμιο Fuller περιλαμβάνει αυτή τη μελέτη στο πρόγραμμα σπουδών του, για να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη επιστήμη φαίνεται να αγνοεί τη χριστιανική παράδοση και την επίδραση που έχει αυτό στην κοινωνία. Αυτή η σειρά έξι διαλέξεων περιλαμβάνει ηχητικά βίντεο.

Psychologyoftime – Ψυχολογία του χρόνου

Ο καθηγητής Stian Reimers του πανεπιστημίου City του Λονδίνου, διδάσκει αυτή την ενότητα, εξετάζοντας την ικανότητα διαχείρισης του χρόνου, την αναπόληση και  τις  κατασκευές του ανθρώπου σχετικά με το χρόνο. Πρόκειται για μια διάλεξη διάρκειας 46 λεπτών.

 Theories of Personality– Θεωρίες προσωπικότητας

To American University προσφέρει σε αυτή την ενότητα που αποτελείται από 67 μέρη, οδηγίες μέσω βίντεο και υλικό για μελέτη και κατανόηση, βασικές γνώσεις πάνω στις  διάφορες θεωρίες της προσωπικότητας, στην  εξέλιξη και την εφαρμογή τους.

Ανοικτά μαθήματα από το JohnsHopkins

Παρά το γεγονός ότι θα βρείτε αρχικά μόνο κάποιες παρουσιάσεις στην ιστοσελίδα του πανεπιστημίου Johns Hopkins, αν εγγραφείτε δωρεάν στο Johns Hopkins Center for Public Health Preparedness, θα μπορέσετε να παρακολουθήσετε ολόκληρες τις διαλέξεις.

 Introduction to Mental Health and Disaster Preparedness – Εισαγωγή στην ψυχική υγεία και την ετοιμότητα σε περίπτωση καταστροφών

Αυτή η διαδικτυακή ενότητα περιλαμβάνει συζήτηση και καθοδήγηση σε σχέση με την ετοιμότητα αντιμετώπισης καταστροφών, τη δυνατότητα διαχείρισης της μαζικής εισροής περιστατικών και τις πρώτες βοήθειες στην ψυχιατρική. Την ενότητα εισηγείται η Cindy Parker.

Issues in Mental Health Research in Developing Countries –  Η έρευνα στην ψυχική υγεία στις αναπτυσσόμενες χώρες

Μια ενότητα με στόχο τη βαθύτερη κατανόηση της κατάστασης της ψυχικής υγείας διεθνώς, μέσω των ερευνών που έχουν γίνει στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στις 14 διαλέξεις που συνοδεύονται από υλικό για μελέτη και συζητήσεις, δίνεται έμφαση στις πολιτισμικές διαστάσεις των ερευνητικών μοντέλων που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας των κατοίκων των αναπτυσσόμενων χωρών.

 Psychiatric Epidemiology – Η επιδημιολογία στην ψυχιατρική

Αυτή η ενότητα αφορά στην επιδημιολογία των ψυχικών διαταραχών που συναντώνται κατά τη διάρκεια της ζωής του ανθρώπου. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη σύγκλιση της επιδημιολογίας και της ψυχιατρικής. Η ενότητα περιλαμβάνει διαλέξεις, εργασίες και εξετάσεις ώστε να αξιολογηθεί ο βαθμός κατανόησης της ύλης.

 Social and Behavioral Aspects of public health – Κοινωνικές και συμπεριφοριστικές προσεγγίσεις της δημόσιας υγείας

Ο κυρίαρχος σκοπός αυτής της ενότητας είναι να προσφέρει στους ενδιαφερόμενους τις βασικές γνώσεις ώστε να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο η δημόσια υγεία επηρεάζεται από τα κοινωνικά φαινόμενα . Η ενότητα αποτελείται από 16 τμήματα, με διαλέξεις, εργαστήρια και εργασίες.

 Statistics for Phychosocial Research: Structural Models – Στατιστική της ψυχοκοινωνικής έρευνας: δομικά μοντέλα

Σε αυτή την ενότητα επιδιώκεται η γνωριμία με το πεδίο της ψυχολογικής έρευνας, μελετώντας το σχεδιασμό και την ανάλυση διάφορων εργαλείων μέτρησης. Στόχος της ενότητας είναι να μάθουν οι σπουδαστές πώς να δημιουργούν και να ερμηνεύουν τα ποικίλα εργαλεία ποσοτικοποίησης της έρευνας στην ψυχολογία σε 13 διαλέξεις που περιλαμβάνουν υλικό για μελέτη

 Statistics in Psychosocial Research: Measurement – Στατιστικές μετρήσεις στην ψυχολογική έρευνα

Αυτό η διδακτορικού επιπέδου ενότητα αφορά σε συγκεκριμένες μεθόδους έρευνας στην ψυχολογική έρευνα. Τα μαθήματα εστιάζουν στην ψυχομετρία, την ανάλυση των έμμεσων μεταβλητών και τη θεωρία απόκρισης σημείων. Η ενότητα περιλαμβάνει 14 διαλέξεις, εργασία και τελικές εξετάσεις.

Μαθήματα στο Coursera

Introduction to Psychology – Εισαγωγή στηνΨυχολογία

Ο καθηγητής του πανεπιστημίου του Toronto, Steve Joordens, εισηγείται ένα προπτυχιακού επιπέδου μάθημα που δεν απαιτεί εξοικείωση με την επιστήμη της ψυχολογίας και αποτελείται από διαλέξεις, εργασίες και διαρκεί οκτώ εβδομάδες. Το υλικό του σεμιναρίου είναι διαθέσιμο μέσω ενός wiki link, ώστε να έχουν πρόσβαση όλοι οι σπουδαστές σε αυτό.

 Measuring Causal Effects in the social sciences – Μετρήσεις επιδράσεων και συνεπειών στις κοινωνικές επιστήμες

Ο καθηγητής Anders Holm, του πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης εξηγεί πώς επηρεάζουν οι σχέσεις αιτίων- συνεπειών των κοινωνικών σχέσεων, τους μηχανισμούς που διέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών προσφέρει μια καθαρότερη ματιά στο σύνολο των κοινωνικών συμπεριφορών και στις αλλαγές που μπορούν να γίνουν στην κοινωνική πολιτική για τη βελτιστοποίηση της κοινωνικής ζωής.

Saylor Academy – Δωρεάν Πανεπιστημιακά Μαθήματα

Περισσότερα από 300 δωρεάν πανεπιστημιακά μαθήματα, με δυνατότητα πάγιων εξεταστικών και πιστοποιητικών.

Με πληροφορίες από: http://mastersinpsychologyguide.com/

Σημείωση: Τα links ή τα μαθήματα ενδέχεται ν’ αλλάζουν εν καιρώ. Τα Ψυχο-γραφήματα δεν φέρουν ευθύνη γι’ αυτό. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Πού χρησιμεύει ένα πτυχίο ψυχολογίας;

The post ΝΕΑ δωρεάν μαθήματα ψυχολογίας διαδικτυακά appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή
www.expressingmyself.gr

Οι μέρες περνούν και η οποιαδήποτε αναφορά στο τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη παραμένει δύσκολη, οι ερμηνείες και οι αναλύσεις πολλές φορές χάνονται στο συναίσθημα. Παρ’ όλα αυτά, έχει την αξία του να αρχίσουν να αναδύονται οι λέξεις για να αρθρώσουν το ανείπωτο, να του δώσουν μια μορφή.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Πες μου πώς τελειώνει – Γιατί το δυστύχημα στα Τέμπη θα μας ακολουθεί για χρόνια appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Επιμέλεια – Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA, υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Της Amie Μ. Gordon

Έχετε νιώσει ποτέ μίσος για το σύντροφό σας; Αν ναι, δεν είστε οι μόνοι: Φαίνεται πως οι περισσότεροι από εμάς έχουμε στιγμές που δεν συμπαθούμε ιδιαίτερα τους ανθρώπους που αγαπάμε, ακόμα και αν μερικοί από εμάς πιθανόν να μην το συνειδητοποιούμε.

Σε μια σειρά μελετών, οι Vivian Zayas και Yuichi Shoda διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι δεν αγαπούν μόνο ή μισούν αποκλειστικά τους ανθρώπους που έχουν σημασία γι’ αυτούς. Τους αγαπούν και τους μισούν ταυτόχρονα – και αυτό είναι φυσιολογικό. Το κλειδί για να ξεπεράσετε τις αναπόφευκτες δύσκολες στιγμές, σύμφωνα με τη δική μου έρευνα, είναι να μην σταματήσετε ποτέ να προσπαθείτε να καταλάβετε τι σκέφτεται και εννοεί ο σύντροφός σας.

Με ποιο τρόπο εντόπισαν οι Zayas και Shoda το μίσος μέσα στην αγάπη; Ζήτησαν από τους συμμετέχοντες στη μελέτη να σκεφτούν έναν άνθρωπο που να είναι σημαντικός γι’ αυτούς και τους αρέσει πολύ. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν τα θετικά και αρνητικά συναισθήματά τους σε σχέση με αυτό το άτομο και όπως ήταν αναμενόμενο, οι άνθρωποι ανέφεραν έντονα θετικά συναισθήματα και ήπια αρνητικά συναισθήματα για το πρόσωπο που είχαν επιλέξει.

Στη συνέχεια οι ερευνητές αξιολόγησαν τα υποβόσκοντα συναισθήματα, δηλαδή τα συναισθήματα που ίσως δεν είναι συνειδητά στους συμμετέχοντες – σχετικά με τον άνθρωπο που έχει τόση σημασία για εκείνους. Με ποιο τρόπο το έκαναν αυτό; Οι συμμετέχοντες πραγματοποίησαν μια συνήθη εργασία σε υπολογιστή που μετράει πόσο γρήγορα ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένες οδηγίες. Κατά τη διάρκεια της άσκησης εμφανιζόταν το όνομα του «δικού τους ανθρώπου» στην οθόνη του υπολογιστή, ακολουθούμενη γρήγορα από μια θετική λέξη (π.χ. τυχερός, γατάκι) ή αρνητική (π.χ. σκουπίδια, καρκίνος). Οι ερευνητές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να αξιολογήσουν τις λέξεις ως θετικές ή αρνητικές, όσο το δυνατόν γρηγορότερα, πιέζοντας το σωστό κουμπί.

Με αυτό τον τρόπο ήρθαν στην επιφάνεια τα αρνητικά συναισθήματα. Ύστερα από δεκαετίες ψυχολογικής έρευνας γνωρίζουμε ότι οι εγκέφαλοί μας λειτουργούν ως εξής: Αν σκεφτόμαστε κάτι ευχάριστο όταν εμφανιστεί μια θετική λέξη, θα το αξιολογήσουμε άμεσα ως θετικό. Αλλά όταν εμφανιστεί μια αρνητική λέξη, αργούμε να την αξιολογήσουμε αρνητικά. Ομοίως, όταν σκεφτόμαστε κάτι δυσάρεστο, αργούμε να αξιολογήσουμε ως θετικά τα ανάλογα ερεθίσματα ενώ αξιολογούμε πιο γρήγορα τα αρνητικά.

Αυτές οι δοκιμές επιτρέπουν στους ερευνητές να «ποσοτικοποιούν» τα συναισθήματα των ανθρώπων, σε σχέση με τους αγαπημένους τους, υπολογίζοντας την ταχύτητα αντίδρασης στις θετικές λέξεις και τις αρνητικές λέξεις και συσχετίζοντάς το, με το όνομα του σημαντικού άλλου.

Εντάξει μέχρι εδώ; Μας παρακολουθείτε; Ωραία, γιατί σε αυτό το σημείο τα πράγματα αρχίζουν να γίνονται πολύ ενδιαφέροντα. Ρίξτε μια ματιά στο παρακάτω γράφημα. Οι μπάρες στα δεξιά δείχνουν ότι, όπως ήταν αναμενόμενο, οι συμμετέχοντες αξιολογούσαν πιο σύντομα τις θετικές λέξεις αφού είχαν δει το όνομα του συντρόφου τους ή του αγαπημένου τους προσώπου. Όμως πιο γρήγορα αξιολογούσαν και τις αρνητικές λέξεις. Όχι πιο αργά, αλλά – πραγματικά πολύ πιο γρήγορα!

Η επίδραση του ονόματος των αγαπημένων τους προσώπων στις λέξεις με θετικό νόημα ήταν μεγαλύτερη, αλλά υπήρξε και μια μικρή επίδραση που έδειξε ότι η σκέψη των σημαντικών προσώπων ενίσχυσε πραγματικά τις απαντήσεις των ανθρώπων, όταν αξιολογούσαν λέξεις όπως σκουπίδια και καρκίνος ως αρνητικές. Αυτές ήταν οι περιπτώσεις, κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες ένιωθαν πολύ θετικά και όχι ιδιαιτέρως αρνητικά, ωστόσο τα ευρήματα δείχνουν ότι συνυπάρχουν τα θετικά με τα αρνητικά συναισθήματα των συμμετεχόντων για τους ανθρώπους που αγαπούν.

(Σημείωση: Οι ράβδοι στην αριστερή πλευρά του γραφήματος εμφανίζουν τις πιο συνηθισμένες απαντήσεις χρησιμοποιώντας θετικά και αρνητικά αντικείμενα, όπως ηλιοβασιλέματα και αράχνες, όπου τα θετικά αντικείμενα επηρεάζουν μόνο τις θετικές λέξεις και τα αρνητικά αντικείμενα επηρεάζουν μόνο τις αρνητικές λέξεις-στόχους.)

Φαίνεται πως οι άνθρωποι αισθάνονται ταυτόχρονα θετικά και αρνητικά γι’ αυτούς που αγαπούν. Αυτό μπορεί να μην σας εκπλήσσει. Όσοι είναι πιο κοντά σε εμάς, όπως για παράδειγμα οι ερωτικοί μας σύντροφοι, μας προκαλούν έντονα συναισθήματα και στα δύο άκρα του φάσματος – μερικές μέρες, η σκέψη τους και μόνο μας γεμίζει με αγάπη και θαυμασμό και άλλες μέρες, μπορεί να νιώθουμε αντιπάθεια ή ακόμα και αποστροφή.

Μια λεπτή διαχωριστική γραμμή

Εκείνο που προκύπτει από αυτά τα ευρήματα είναι ότι αυτή η δυναμική αγάπης/μίσους είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι των στενών διαπροσωπικών σχέσεων. Το να αισθάνεσαι αρνητικά για τον σύντροφό σου δεν σημαίνει ότι κάνεις κάτι λάθος ή ότι είσαι σε μια λανθασμένη σχέση. Φαίνεται ότι το συναίσθημα μίσους προς το σύντροφό σου σε μια δεδομένη στιγμή δεν σημαίνει ότι δεν τον αγαπάς – πράγμα ταυτόχρονα αποκαλυπτικό και ανακουφιστικό.

Γιατί η μελέτη αυτή έχει σημασία; Μεγάλο μέρος της ρητορικής για τις σχέσεις μας επικεντρώνεται στο δίπολο θετικό ή αρνητικό, αν έχουμε θετικά συναισθήματα για το σύντροφό μας σημαίνει ότι δεν τρέφουμε αρνητικά συναισθήματα για εκείνους και το αντίστροφο.

Αν και αυτό μπορεί να ισχύει σε μια συγκεκριμένη στιγμή, δεν είναι αντιπροσωπευτικό του σύνθετου χαρακτήρα της σχέσης σας συνολικά – ή ακόμα και μέσα σε μια μέρα. Τα συναισθήματά μας προς τους συντρόφους μας μπορεί να ποικίλουν και να διακυμαίνονται από στιγμή σε στιγμή – και φαίνεται ότι μπορεί να είναι μέρος της περιπέτειας, του να μοιράζεσαι τη ζωή σου με ένα άλλο, εξίσου περίπλοκο ανθρώπινο ον. Έτσι, παρά τις αμέτρητες θετικές εικόνες που δημοσιεύουν οι φίλοι σας στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για τις σχέσεις τους, γνωρίζετε στην καλύτερη περίπτωση, τη μισή αλήθεια.

Υπάρχει ένα άλλο εύρημα που αξίζει προσοχής από τη μελέτη των Zayas και Shoda. Οι ερευνητές μελέτησαν επίσης τα υποβόσκοντα συναισθήματα των ανθρώπων απέναντι σε σημαντικούς για τους ίδιους ανθρώπους, που όμως δεν συμπαθούσαν καθόλου. Η μελέτη αφορούσε σε αντιπαθείς ανθρώπους που κατείχαν ένα σημαντικό ρόλο στη ζωή των συμμετεχόντων, όπως οι πρώην σύντροφοι ή οι αποξενωμένοι γονείς.

Όταν έδειξαν στους συμμετέχοντες τα ονόματα των συγκεκριμένων σημαντικών ανθρώπων, αξιολογούσαν τις λέξεις ως αρνητικές πολύ γρήγορα όπως ήταν αναμενόμενο. Ωστόσο ήταν επίσης γρήγοροι στην ταξινόμηση των θετικών λέξεων, υποδηλώνοντας ότι δεν ήταν και τόσο αρνητικά διακείμενοι απέναντι στους συγκεκριμένους ανθρώπους. Αντιθέτως, φαίνεται ότι διατηρούμε κάποιες θετικές απόψεις γι ‘αυτούς τους ανθρώπους που έχουν σημαντική θέση στη ζωή μας, ακόμα κι αν διακηρύττουμε την αντιπάθειά μας προς το πρόσωπό τους – ακόμα κι αν δεν μπορούμε να το παραδεχτούμε συνειδητά.

Δεν είναι όλα τα αρνητικά συναισθήματα επιζήμια. Φυσικά και είναι αρνητικό να μισεί κάποιος υπερβολικά. Οι σχέσεις όμως, δεν είναι απαραίτητο να είναι θετικές κάθε στιγμή προκειμένου να είναι ευτυχισμένες και υγιείς. Η υπερβολική αρνητικότητα μπορεί να προκαλέσει βλάβη. Το «κλειδί» είναι η αναλογία ανάμεσα στις θετικές και τις αρνητικές εμπειρίες.

Ο ερευνητής John Gottman διαπίστωσε ότι οι σταθερές και ευτυχισμένες σχέσεις ανάμεσα σε ζευγάρια, διατηρούσαν μια αναλογία στην οποία υπερτερούσαν τα θετικά συναισθήματα όταν έρχονταν σε αντιπαράθεση. Από την άλλη μεριά, τα ζευγάρια που όδευαν προς το διαζύγιο είχαν μια αναλογία 0,8 προς 1, που υποδεικνύει πολύ περισσότερη αρνητικότητα από θετική διάθεση. Κι ενώ κάποια αρνητικά συναισθήματα θα πρέπει να αποφεύγονται με κάθε κόστος, άλλα, όπως η ενοχή και η θλίψη, όταν βιώνονται μέσα στο κατάλληλο πλαίσιο, μπορεί να ενισχύσουν την προσαρμοστικότητά μας και να μας βοηθήσουν να υιοθετήσουμε θετικές αλλαγές.

Για παράδειγμα, η αίσθηση ενοχής όταν έχετε κάνει κάτι λάθος μπορεί να σας βοηθήσει να διορθώσετε τη συμπεριφορά σας στο μέλλον και να επανορθώσετε. Το να αισθάνεσαι θλίψη για την αποξένωσή σου από έναν καλό φίλο μπορεί να σε βοηθήσει να συνειδητοποιήσεις ότι ακόμα ενδιαφέρεσαι για αυτή τη σχέση. Στις σχέσεις, οι συγκρούσεις μπορούν να σας βοηθήσουν να καταργήσετε τα αρνητικά μοτίβα και να επεξεργαστείτε τα προσωπικά σας ζητήματα.

Επιπλέον, νομίζω ότι το καλό, δεν είναι τόσο καλό αν δεν αντιπαρατίθεται περιστασιακά με κάτι κακό. Χρειαζόμαστε κάποια συναισθηματική ποικιλία – η διαρκής ευεξία μπορεί να γίνει βαρετή! Επιπλέον, οι άνθρωποι που πιέζονται ώστε να νιώθουν συνεχώς χαρούμενοι χωρίς το συναίσθημά τους να είναι γνήσιο, μπορεί να μην αποκομίζουν τα ίδια οφέλη με εκείνους που βιώνουν γνήσια θετικά συναισθήματα.

Επτά τρόποι για να δυναμώσει η αγάπη έναντι του μίσους

Λοιπόν, πώς να διατηρήσετε θετική αυτή την σχέση αγάπης/μίσους; Το κλειδί είναι η κατανόηση – σε αντίθεση με την αποφυγή συγκρούσεων ή την καταστολή των κακών συναισθημάτων που είναι, όπως είδαμε, απολύτως φυσιολογικά.

Με τη συνάδελφό μου Serena Chen, διενεργήσαμε επτά διαφορετικές μελέτες ζευγαριών, διερευνώντας τις συγκρούσεις τους και το βαθμό ικανοποίησης από τις σχέσεις τους. Σε αυτές τις μελέτες βρήκα ότι οι άνθρωποι αισθάνονταν λιγότερο ικανοποιημένοι όταν ένιωθαν ότι δεν τους καταλάβαιναν μετά από συγκρούσεις με τον σύντροφό τους. Αλλά όταν μετά από τις συγκρούσεις αισθάνονταν ότι ο σύντροφός τους, τους είχε κατανοήσει, η σχέση τους δεν επηρεαζόταν αρνητικά.

Λάβαμε αυτά τα αποτελέσματα με πολλούς τρόπους και δοκιμές. Οι άνθρωποι που ανέφεραν ότι τσακώνονται συχνά – αλλά που ταυτόχρονα αισθάνονται ότι οι σύντροφοί τους τους καταλαβαίνουν, δεν ήταν λιγότερο ικανοποιημένοι από τις σχέσεις τους από τους ανθρώπους που διαφωνούν σπάνια. Οι άνθρωποι που θυμήθηκαν μια προηγούμενη σύγκρουση στην οποία αισθάνθηκαν ότι τους κατανοούσαν, δεν ήταν λιγότερο ικανοποιημένοι από αυτούς της ομάδας ελέγχου. Όσοι δεν αισθάνονταν κατανόηση από τους συντρόφους τους, διαπίστωσαν αρνητικές επιδράσεις στις σχέσεις τους. Οι συμμετέχοντες στη μελέτη, κατέγραφαν τις συγκρούσεις τους κάθε μέρα επί δυο εβδομάδες και δήλωναν εξίσου ικανοποιημένοι από τη σχέση τους και τις δυο μέρες που περιλάμβαναν συγκρούσεις, αλλά δυσαρεστημένοι για μέρες όταν ένιωθαν ότι οι σύντροφοί τους δεν τους κατανοούσαν.

Στη δική μας εργαστηριακή μελέτη, τα ζευγάρια ανέφεραν μια αιτία σύγκρουσης στη σχέση τους. Οι άνθρωποι που ένιωθαν ότι γίνονταν κατανοητοί κατά τη διάρκεια της διαμάχης αισθάνονταν πιο ικανοποιημένοι μετά τη συζήτηση από ότι όταν έφτασαν στο εργαστήριο. Αν δεν αισθανόταν ότι είχαν γίνει κατανοητοί, ήταν λιγότερο ικανοποιημένοι.

Με άλλα λόγια, οι σχέσεις μπορούν να επιβιώσουν από τις συγκρούσεις και τ’ αρνητικά συναισθήματα, εάν οι σύντροφοι αισθάνονται συνεχώς ότι ο άλλος τους κατανοεί.

Ο λόγος για κάτι τέτοιο είναι άραγε απλώς ότι οι άνθρωποι μπορούν να βρουν ευκολότερα μια λύση στο πρόβλημά τους εάν δείχνουν κατανόηση ο ένας για τον άλλον; Η κατανόηση βοηθά στην επίλυση των συγκρούσεων, αλλά αποδεικνύεται ότι η κατανόηση μπορεί να απαλύνει ακόμα και εκείνες τις διαμάχες που δεν θα επιλυθούν ποτέ. Αυτά τα θέματα, μπορεί να αφορούν πολιτικές ή και θρησκευτικές διαφορές, ασυμφωνία ανάμεσα σε προσωπικότητες ή ίσως απλώς, διαφορετικές κινηματογραφικές προτιμήσεις.

Όποια και αν είναι η πηγή των συγκρούσεων, η κατανόηση μπορεί να βοηθήσει σε κάθε περίπτωση. Στην πραγματικότητα, η κατανόηση μπορεί να είναι πιο σημαντική όταν αντιμετωπίζετε ζητήματα που δεν μπορούν εύκολα να επιλυθούν, όπως διαφορετικές θρησκευτικές ή πολιτικές απόψεις. Σε αυτές τις καταστάσεις, η κατανόησή σας, επιτρέπει να «συμφωνείτε ότι διαφωνείτε», όταν βλέπετε ότι όσο και να συγκρούεστε κανείς από τους δυο δεν προτίθεται να αλλάξει γνώμη.

Με ποιο τρόπο η αίσθηση ότι γινόμαστε κατανοητοί, απαλύνει τα αρνητικά συναισθήματα που αναδύονται συνήθως ύστερα από μια διαμάχη; Διαπιστώσαμε, ότι όταν αισθάνεστε ότι σας «καταλαβαίνουν», λαμβάνετε το μήνυμα ότι ο συνεργάτης σας ενδιαφέρεται για εσάς και επενδύετε στη σχέση. Επίσης, σας κάνει να αισθάνεστε ότι η σχέση σας είναι ισχυρή και αξίζει να προσπαθήσετε για να τη διατηρήσετε. Και τελικά, το να αισθάνεστε ότι σας δείχνουν κατανόηση, ειδικά όταν ο σύντροφος σας έχει διαφορετική γνώμη από εσάς, είναι ένα όμορφο συναίσθημα, τελεία και παύλα.

Πώς ν’ αυξήσετε την κατανόηση κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης;

Ακολουθούν επτά προτάσεις για το πώς να σκέφτεστε και να ενεργείτε για να το επιτύχετε αυτό:

• Αντί να υποστηρίξετε τη δική σας άποψη, προσπαθήστε να κατανοήσετε την προσέγγιση του συνεργάτη σας. Επιδιώξτε να κατανοήσετε γιατί ο συνεργάτης σας αισθάνεται με αυτόν τον τρόπο.
• Αποφύγετε τους «τέσσερις ιππείς της αποκάλυψης» – την κριτική, την αμυντική στάση, την περιφρόνηση και την απομόνωση.
• Αναγνωρίστε στο σύντροφό σας καλές προθέσεις.
• Κάντε μια παύση για να σκεφτείτε τα θετικά γνωρίσματα του συντρόφου σας. Ασκηθείτε πάνω στο συναίσθημα της ευγνωμοσύνης.
• Σκεφτείτε τον εαυτό σας και τον σύντροφο σας ως μέλη της ίδιας ομάδας. Ο στόχος σας είναι να εντοπίσετε τις διαφορές σας και να βρείτε μια λύση και όχι να επικρατήσετε.
• Αναγνωρίστε ότι δεν θα είναι πάντα εύκολο να ακολουθήσετε τις παραπάνω προτάσεις, ειδικά εάν ο σύντροφός σας δεν παίζει με τους ίδιους κανόνες.
• Δώστε στον εαυτό σας ένα μάντρα, να το επαναλαμβάνετε όταν αρχίζετε να αισθάνεστε θυμωμένοι για να μένετε προσηλωμένοι στο στόχο σας – ακόμα και αν είναι κάτι εξαιρετικά απλό, όπως η φράση «δείξε κατανόηση».

Πηγή: greatergood.berkeley.edu

The post Τι να κάνετε τις στιγμές που μισείτε το σύντροφό σας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Γρηγόρη Βασιλειάδη,  M.Sc. Ph.D., Διδάκτορα Ψυχολογίας Α.Π.Θ., Ψυχολόγο – Ψυχοθεραπευτή, Μέλος του Σ.Ε.Ψ. (Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων) και της E.F.T.A. (European Family Therapy Association)

Στην καθημερινότητα μας όλοι μας, με κάθε μας σκέψη, με κάθε κίνηση του νου και της καρδιάς μας, με κάθε μας πράξη, σε κάθε μας σχέση, σε κάθε μοναχική μας στιγμή, επιδιώκουμε ενσυνείδητα ή ανεπίγνωστα μας, ένα μόνο πράγμα: την αγάπη.

Έχουμε μια βασική έλλειψη, ένα στόχο, αναζητούμε μια ευκαιρία, έχουμε ένα όνειρο: να αγαπηθούμε. Να βιώσουμε αυτό –που όπως συνηθίζουμε να πιστεύουμε- δεν πήραμε, καθόλου ή πήραμε σε ανεπαρκή βαθμό, από τους γονείς μας, αυτό που δεν βιώνουμε επαρκώς στην σχέση με τον/την σύντροφό μας, με τα παιδιά, ή τους φίλους μας.

Η βασική αυτή έλλειψη κρύβεται πίσω από κάθε βίωμα μοναξιάς, αίσθηση ότι οι άλλοι μας αδικούνε ή μας περιορίζουν, πίσω από κάθε υλική διεκδίκηση, και κάθε αγωνιώδη προσπάθεια επίτευξης ενός ορατού στόχου. Όλη μας η προσωπική και συλλογική ζωή υποκινείται από την βαθύτατη αυτή, αλλά ταυτόχρονα –σε πολλές περιπτώσεις- ανεπαίσθητη ανεπάρκεια: την ανεπάρκεια της αγάπης.

Αν όλοι όμως, σε κάθε συμπεριφορική μας εκδήλωση και συναισθηματική έκφραση, ζητάμε από τους άλλους την αγάπη, τότε ποιος είναι αυτός που είναι σε θέση να την δώσει;

Είναι πρακτικά αδύνατον να δώσει κανείς σε κάποιον άλλον –και μάλιστα σε επαρκή ποσότητα & ποιότητα- κάτι που ο ίδιος δεν έχει, αφού ποτέ δεν το έλαβε, ή το έλαβε σε περιορισμένο βαθμό! Κάθε μας, λοιπόν, απόπειρα να πάρουμε μέσα από μια σχέση μας την αγάπη που μας λείπει είναι καταδικασμένη σε ματαίωση, αφού κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να μας δώσει αυτό που δεν πήρε ο ίδιος ποτέ. Μήπως λοιπόν αυτό που αναζητούμε πυρετωδώς, εκτεταμένα και με κάθε τίμημα, στο χρόνο της ζωής μας είναι μια ουτοπία; Κάτι που δεν υπάρχει και γι’ αυτό δεν μπορεί να δοθεί;

Η αλήθεια είναι ότι, οι περισσότεροι από μας, έχουμε μια εντελώς -γνωστικά & βιωματικά- διαστρεβλωμένη εικόνα της αγάπης.

Θεωρούμε δηλαδή ότι είναι ένα προϊόν συναισθηματικών προθέσεων που, μέσω της σκέψης, του λόγου & των ενεργειών μας μπορεί εκούσια να παραχωρήσουμε σε συγκεκριμένα πρόσωπα και σχέσεις με τις οποίες συνδεόμαστε κατά έναν ιδιαίτερο τρόπο.

Η αγάπη όμως δεν είναι μια περιορισμένη σε ιδιαίτερες σχέσεις συναισθηματική κατάσταση, η οποία βιώνεται υπό συγκεκριμένους όρους, και την «αξίζουν» συγκεκριμένοι άνθρωποι που πληρούν κάποια δεδομένα κριτήρια. Είναι μια -άνευ όρων, χωρο-χρονικών, και σχεσιακών περιορισμών- υπαρξιακή κατάσταση. Επειδή ακριβώς μπορεί να βιωθεί μόνο ως «άνωθεν» δωρεά –δηλαδή, δεν είναι κάτι που «αξίζει» να δοθεί σε κάποιον επειδή έκανε κάτι, ή είναι κάπως- δεν είναι δυνατόν να δοθεί σε κανέναν από κάποιον άλλον άνθρωπο, στο πλαίσιο μια ιδιαίτερης σχέσης. Δεν μπορεί σίγουρα να δοθεί, σε καμία περίπτωση, από κάποιον που δεν του δόθηκε.

Επειδή όμως η απουσία της είναι κυρίως αποτέλεσμα μιας βαθύτατης –και στους περισσότερους από μας ανέγγιχτης και σε πρακτικό επίπεδο αόρατης- οντολογικής ανεπάρκειας, είναι απολύτως φυσικό και αναμενόμενο το γεγονός ότι κανένας άνθρωπος που κρατάει τον εαυτό του περιορισμένο στο επίπεδο της φτωχής ψυχικής του πραγματικότητας δεν μπορεί ούτε να λάβει –απ’ το επίπεδο αυτής της περιοριστικής συνθήκης- ούτε να δώσει αγάπη.

Συνήθως οποιαδήποτε αίσθηση έλλειψης/ανεπάρκειας, –είτε πρόκειται για το αμιγώς υλικό, είτε για το επίπεδο των συναισθημάτων- ωθεί αυτόν που την βιώνει στο να “κλειστεί”, εξαιτίας του φόβου του, ακόμα περισσότερο στο «καβούκι» του. Με τον ίδιο τρόπο, εκείνος που του λείπει η αγάπη, προσπαθώντας να αμυνθεί σε έναν «επικίνδυνο» κόσμο –σε έναν κόσμο σχέσεων, απ΄τον οποίον δεν μπορεί να πάρει αυτό που του λείπει, άρα απειλητικό- τείνει να «κλείνει την πόρτα» σε κάθε ευοίωνο σχεσιακό ερέθισμα, σε κάθε πιθανότητα να αγαπηθεί! Αυτή η επιλεκτική του κλειστότητα γίνεται η φυλακή του. Ολόκληρη η ζωή του μεταμορφώνεται σε τόπο & χρόνο αυτό-εξορίας.

Η αξιοθρήνητη αυτή κατάσταση είναι δυνατόν να αλλάξει μόνο όταν εγώ, εσύ, εμείς, αποφασίσουμε -αποδεχόμενοι τον φόβο μας να αγαπηθούμε- να αφήσουμε κάτω την πανοπλία των περιοριστικών νοητικών μας κατασκευών, και με ειλικρινή ταπείνωση, ανοίξουμε την πόρτα στον όντως Όντα, στον Κύριο της οντολογικής μας επάρκειας & πληρότητας, στον Ιησού Χριστό. Στον διδάσκαλο της ταπείνωσης, στον οδοδείκτη και οδηγό μας προς τον α-ληθή, αναλοίωτο και υπερ-αιώνιο εαυτό μας.

Η αποδοχή λοιπόν αυτής της ψυχικής μας ανεπάρκειας είναι απαραίτητη και βασική συνθήκη για να ανοίξουμε την καρδιά μας στον πνευματικό μας εαυτό. Σ’ αυτόν δηλαδή, που όντας απεριόριστος στο χώρο & τον χρόνο, βιώνει την απόλυτη επάρκειά του ως καθαρή και ανεξάντλητη Αγάπη, τελείως απαλλαγμένη από συμβιβασμούς & προϋποθέσεις.

Έτσι, οι ψυχικές ποιότητες που σε εγκλωβίζουν σε μια συνεχή αίσθηση ανικανοποίητου, και με τις οποίες είχες μέχρι σήμερα ταυτιστεί, υποκαθίστανται –ανάλογα με τον βαθμό της εμπρόθετης ανοιχτότητάς σου- από τις πνευματικές σου ποιότητες.

Σ’ αυτό το επίπεδο, αρχίζεις να βιώνεις αναπόφευκτα την δωρεά της Αγάπης, και ταυτιζόμενος μαζί της, δεν μπορείς παρά να την χαρίζεις σε όλους τους συνανθρώπους σου, άσχετα με το είδος, το βάθος, και την ποιότητα της σχέσης σου μαζί τους. Όλοι οι άνθρωποι είναι για σένα πια αδερφοί σου, και οφείλεις να τους βοηθήσεις να το καταλάβουν. Η ευτυχία σου ολοκληρώνεται στον βαθμό που ο κάθε ένας αδερφός σου αρχίζει να βιώνει τον εαυτό του ως μια ολοκληρωμένη και ψυχο-πνευματικά επαρκή οντότητα, παιδί της μιας και πανανθρώπινης οικογένειας.

The post “Θέλω κάποιος να με αγαπήσει γι’ αυτό ακριβώς που είμαι…” appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Μάρω Μπέλλου, Ψυχολόγο – Ψυχοθεραπεύτρια, Msc στην Ιατρική Ψυχολογία

Ο απόηχος της παράδοσης δεν έχει σβήσει. Στο παρελθόν η δέσμευση σε μία σχέση κρατούσε για πάντα υπό τα ιερά δεσμά του γάμου. Ήταν ένα συμβόλαιο με όρους που έπρεπε να τηρηθούν απαρέγκλιτα εφ’ όρου ζωής. Αυτή η αναμφισβήτητη σταθερότητα από την μία ήταν πηγή ασφάλειας, ενώ από την άλλη ισοδυναμούσε με καταναγκαστική αφοσίωση. Οι κανόνες του παιχνιδιού στο πεδίο των σχέσεων άλλαξαν χωρίς να ακυρώσουν τους παλιότερους κανόνες. Τώρα πια αναζητούμε την ασφάλεια χωρίς τους καταναγκασμούς του παρελθόντος. Καθένας μπορεί να αναρωτηθεί: «ποιο είναι το νόημα να δεσμευτώ σε μία σχέση όταν περιορίζεται η ελευθερία μου;». Σε έναν κόσμο όπου η ανεξαρτησία αποθεώνεται και η εξάρτηση είναι ταμπού, οι σχέσεις είναι ευχή και κατάρα.

Μία σχέση έχει πλέον την φιλοδοξία να υπηρετεί ταυτόχρονα δύο κώδικες: από τη μία η ασφάλεια της δέσμευσης και από την άλλη, η ελεύθερη διάθεση του εαυτού. Η βασική επιδίωξη είναι να είμαστε «ελεύθεροι μαζί». Καθώς η μοναξιά στοιχειώνει την ύπαρξη, αυξάνεται η λαχτάρα για την ασφάλεια της συνύπαρξης. Άνδρες και γυναίκες αναζητούν διακαώς την συντροφικότητα ως αντίδοτο στην μοναχική συνείδηση. Η μοναξιά γεννά ανασφάλεια και μία σχέση μοιάζει πολλά υποσχόμενη ώστε να καλύψει αυτό το κενό. Για να φέρει, όμως, η σχέση την αναμενόμενη ικανοποίηση, αρκεί να μην είναι τροχοπέδη στην ελευθερία έκαστου παρτενέρ. Θέλουμε να έρθουμε κοντά, όχι όμως ασφυκτικά κοντά. Γιατί τότε η αφοσίωση φλερτάρει επικίνδυνα με την καταπίεση. Χρειάζονται κάποιες αποστάσεις ασφαλείας για να γλιτώσει κανείς από τις παρενέργειες μία σχέσης που από καταφύγιο μεταλλάσσεται σε εγκλεισμό. Είναι σαν να παίζουμε με την φωτιά. Όσο καθόμαστε κοντά της μας ζεσταίνει. Αν όμως δεν κρατήσουμε τις ασφαλείς αποστάσεις κινδυνεύουμε να καούμε.

Ακροβατώντας, μεταξύ της ανάγκης για ασφάλεια και της επιθυμίας για ελευθερία αναζητείται μία ισορροπία ανάμεσα στο συνδέομαι και αποσυνδέομαι. Σε μία προσπάθεια να τετραγωνιστεί ο κύκλος των συγκρουόμενων επιθυμιών συνάπτονται υβριδικές σχέσεις που αντιστέκονται στην σταθερότητα του χθες. Πρόκειται για τις «σχέσεις τσέπης», του είδους εκείνου που μπορεί κανείς να βγάζει όποτε χρειάζεται, αλλά να καταχωνιάζει βαθιά όταν του είναι πλέον άχρηστες. Στις σχέσεις τσέπης συσφίγγονται οι δεσμοί και συγχρόνως κρατούνται χαλαροί, ώστε να μπορούν να λυθούν πάλι χωρίς πολλή καθυστέρηση αν χρειαστεί. Οι σχέσεις τσέπης γεφυρώνουν το χάσμα που υπάρχει στο δίλημμα «μένω ή φεύγω;». Δεν χρειάζεται να διαλέξω ή να πάρω θέση αφού μπορώ να κάνω και τα δύο ανάλογα με τις διαθέσεις της στιγμής. Όλο αυτό το πηγαινέλα μου επιτρέπει να έχω και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο. Εκπληρώνω την επιθυμία να έχω μία συντροφιά χωρίς τις υποχρεώσεις μίας σταθερής σχέσης που σκοντάφτουν πάνω στην ελευθερία μου. Είναι σαν να πίνω καφέ χωρίς καφεΐνη ή μπύρα χωρίς αλκοόλ.

Οι σχέσεις τσέπης προσφέρουν την δυνατότητα να απολαμβάνω τα προνόμια της μοναξιάς, χωρίς όμως να είμαι μόνος ή μόνη.

Μου επιτρέπεται έτσι να είμαι «πάνω στον φράχτη» και δεν πατάω με τα δύο πόδια στο στέρεο έδαφος της μίας ή της άλλης πλευράς, είτε της μοναξιάς είτε της δέσμευσης. Γιατί όταν δεσμεύομαι σε μία σχέση κλείνω την πόρτα σε άλλους ευχάριστους ρομαντικούς δεσμούς ενδεχομένως πιο συναρπαστικούς από αυτόν που βιώνω στο παρόν. Περιμένω ότι ο επόμενος παρτενέρ που θα μου χτυπήσει το κουδούνι είναι πιο πολλά υποσχόμενος από αυτόν που ήδη βρίσκεται μπροστά μου. Οι σχέσεις τσέπης μου δίνουν την ευκαιρία να μην λέω όχι στην συσσώρευση πολλαπλών ανέμελων εμπειριών. Χάρη στο χαλαρό πνεύμα που τις διαπνέει μπορώ να ξεφορτωθώ ελαφρά τη καρδία τον παρτενέρ μόλις εκείνος αρχίσει να μου γίνεται βάρος, ώστε να κυνηγήσω χωρίς περισπασμούς το επόμενο ειδύλλιο.

Στις σχέσεις τσέπης δεν χρειάζεται να κοπιάσω ή να αφιερώσω τον πολύτιμο χρόνο μου. Γλιτώνω να αντιμετωπίσω τις δυσκολίες και τις δοκιμασίες που αναπόφευκτα προκύπτουν στη δημιουργία και την διατήρηση μίας κανονικής σχέσης. Σε μία σταθερή συναισθηματική δέσμευση αυξάνεται το ρίσκο να βιώσω τον πόνο αν επέλθει η διακοπή της. Στις σχέσεις τσέπης, από την άλλη, αποφεύγω να επενδύω συναισθηματικά και αυτό μου μετριάζει την οδύνη της απώλειας.

Η απώλεια μίας σχέσης είναι μία εμπειρία θανάτου «δεύτερου βαθμού», η οποία συχνά μετατρέπεται σε συχνά επαναλαμβανόμενο και απείρως επαναλήψιμο συμβάν. Όταν αντιστέκομαι σθεναρά στα μακρόπνοα σενάρια το πέρασμα στην διακοπή της σχέσης γίνεται ανεμπόδιστα και δίχως δεύτερη σκέψη. Αλώβητος – η από τις αγιάτρευτες πληγές ενός επώδυνου χωρισμού μπορώ να προχωρήσω παρακάτω στην δημιουργία μίας νέας σχέσης καταδικασμένη να έχει την ίδια κατάληξη με τις προηγούμενες. Αντί να συνάπτω μία σταθερή σχέση με έναν παρτενέρ, διατηρώ σταθερή σχέση με την εμπειρία θανάτου δευτέρου βαθμού. Μόνο που στις σχέσεις τσέπης ακόμα και αυτή γλιστράει από πάνω μου, χωρίς να την βιώνω με ιδιαίτερο συναισθηματικό κόστος.

Οι σχέσεις τσέπης έχουν παρόμοια δράση με ένα παυσίπονο. Ανακουφίζουν τις παρενέργειες μίας σταθερής συναισθηματικής δέσμευσης. Η ανακούφιση που προσφέρουν είναι μάλιστα διπλή: τόσο όσο βρίσκομαι εντός σχέσης, όσο βρίσκομαι και εκτός της. Όσο είμαι μέσα σε μία σχέση τσέπης και για όσο αυτή διαρκεί, έχω μία διέξοδο στην ταλάντευση που με ταλανίζει μεταξύ της ανάγκης μου για ασφάλεια και τον διακαή μου πόθο για την προσωπική μου ελευθερία. Όταν πάλι είμαι εκτός της σχέσης το συναισθηματικό κόστος υπολογίζεται από μηδαμινό έως αμελητέο. Η ζημιά δεν είναι δα και τόσο μεγάλη. Στο παρελθόν η δέσμευση σε μία σχέση διαρκούσε «μέχρι να μας χωρίσει ο θάνατος». Στην ρευστή μοντέρνα ζωή τηρούνται αντίστοιχα με ευλάβεια οι απειράριθμοι κύκλοι «θανάτου – αναγέννησης – θανάτου».  Αυτή η αέναη επανάληψη ενισχύει την ανθεκτικότητα στον βαθύ πόνο. Το πιτσίλισμα γίνεται πιο ασφαλές από ό,τι το κολύμπι στα βαθιά νερά. Οι σχέσεις τσέπης λειτουργούν επιπλέον και σαν συμπλήρωμα διατροφής. Ενισχύουν μεν τις ελλείψεις του οργανισμού, λειτουργούν δε ως υποκατάστατα. Από την άλλη, έχουμε τους καλούς σεφ οι οποίοι επιμένουν, ότι για να γίνει νόστιμο ένα φαγητό  είναι απαραίτητη η ποιότητα των υλικών που θα χρησιμοποιηθούν κατά την ετοιμασία του. Γιατί τα πράγματα να μην είναι ίδια και στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων;

Βιβλιογραφία:
Zygmound Bauman, Ρευστή αγάπη. Εκδόσεις Εστία.

The post Μοναξιά ή δέσμευση; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Μιχαλόπουλο Ευάγγελο, πτυχιούχο ψυχολογίας

Αυτή είναι μια ερώτηση που έχει απασχολήσει για αιώνες φιλοσόφους, ψυχολόγους, ποιητές και προπαντός τους καθημερινούς ανθρώπους, καθώς έχει σοβαρές ψυχοσωματικές επιπτώσεις.

Ο δείκτης διαζυγίων έχει ανέβει αρκετά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και οι λόγοι είναι πολλοί. Για το σκοπό αυτό, στο παρόν άρθρο θα επικεντρωθούμε σ’ έναν παράγοντα, σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, αυτή ανάμεσα στου παιδιού και στο άτομο που το φροντίζει (συνήθως η μητέρα). Η σχέση αυτή δεν είναι μια καινοτομία του σήμερα, αλλά είναι μια μεγάλη κληρονομιά που αποκτήθηκε από τους προγόνους μας, ίσως και από την ανθρωπογένεση. Με άλλα λόγια, η συμπεριφορά αυτή είναι εξελικτική, όπου ένας βαθύς και μακροπρόθεσμος δεσμός αναπτύσσεται ώστε να ικανοποιήσει της σωματικές και ψυχολογικές ανάγκες του παιδιού και που ταυτόχρονα θα το προστάτευε από ένα σκληρό και επικίνδυνο περιβάλλον (επιβίωση) για να μπορέσει να μεγαλώσει και στην συνεχεία να αναπαράγει (Szesenwol και Simpson, 2018).

Οι θεμελιώδες αρχές του δεσμού αυτού έχουν εξελιχτεί μέχρι και σήμερα, και είναι σχεδόν ίδιες. Το μόνο που αλλάζει είναι η λειτουργία και το περιβάλλον, δηλαδή οι σωματικές ανάγκες σήμερα μπορούν να καλυφθούν με ένα μπιμπερό, ενώ οι ψυχολογικές (δυσφορία) καλύπτονται δίνοντας για παράδειγμα του παιδιού μια αγκαλιά ή ένα παιχνίδι. Η σχέση αυτή που αναπτύσσεται λέγεται δεσμός/προσκόλληση (attachment) και ξεκινά από την ‘κούνια’ μας μέχρι και τον θάνατο μας. Με λίγα λόγια, προσκόλληση είναι ένας βαθύς και έντονος συναισθηματικός δεσμός που αναπτύσσεται μεταξύ δυο ατόμων, για παράδειγμα, παιδί-δάσκαλος, μητέρα-κόρη και ούτω τω καθεξής που έχει σαν πρωταρχικό σκοπό την επιβίωση και την ανάπτυξη μας τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά (Bretherton, 1992).

Ο βαθμός της ποιότητας της πρωταρχικής σχέσης γονέας-βρέφος/παιδί, καθώς και οι υπόλοιπες σημαντικές σχέσεις που θα αναπτύξουμε καθώς μεγαλώνουμε, θα επηρεάσει αργότερα τον τρόπο με τον οποίο θα δεσμευτούμε στις ερωτικές μας σχέσεις.

Όταν φτάσουμε στην ενηλικίωσή μας προκύπτουν τέσσερις τύποι προσκόλλησης. Οκαθένας από εμάς κατατάσσεται σε ένα από τα παρακάτω μοντέλα δεσμού:

1. Τύπος ασφαλής
2. Τύπος εμμονικός
3. Τύπος αποφευκτικός/απορριπτικός
4.  Τύπος φοβικός

Ο ασφαλής τύπος αναπτύσσεται όταν το παιδί έχει ποιοτικές και υγιείς σχέσεις με τη μητέρα του, δηλαδή, η μητέρα ανταποκρίνεται με συνεπή και θετικό τρόπο προς τις σωματικές και ψυχολογικές ανάγκες του βρέφους/παιδιού. Αυτό συνεπάγεται ότι είναι πολύ πιθανόν ν’ αναπτύξει υγιείς ερωτικές σχέσης στην ενηλικίωσή του, καθώς αυτοί οι σύντροφοι αναπτύσσουν ευνοϊκές και θετικές συμπεριφορές μέσα στις σχέσεις τους. Εμπιστεύονται τους συντρόφους τους, μοιράζονται τα συναισθήματα τους, παρέχουν υποστήριξη, αισθάνονται άνεση και περνάνε συνήθως ευχάριστα. Γενικά, οι σχέσεις τους τείνουν να είναι δυνατότερες, πιο μακροπρόθεσμες και περισσότερο ικανοποιητικές από τους άλλους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης που θα δούμε αμέσως παρακάτω. Πάραυτα, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν δυσκολίες μέσα στις σχέση τους, αλλά έχουν την ικανότητα να τις ξεπερνούν πιο γρήγορα και λιγότερο ανώδυνα σε σύγκριση με τους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης. Επίσης η συχνότητα των προβλημάτων που παρουσιάζονται στα ασφαλή τύπους ζευγάρια είναι σχετικά λιγότερη σε σχέση με τους μη-ασφαλής τύπου ζευγαριών (McNulty και Shaw, 2018).

Εμμονικός/αγχώδης (preoccupied) είναι ένας ανασφαλής τύπος προσκόλλησης που οι σύντροφοι σχηματίζουν πολύ στενές σχέσεις και φοβούνται την εγκατάλειψη. Είναι απορροφημένοι και έχουν εμμονή για την σχέση τους. Οι σύντροφοι σε αυτήν την κατηγορία δηλώνουν ότι διασκεδάζουν την πολύ στενή επαφή με τον σύντροφο τους, αλλά τείνουν να έχουν πολύ άγχος και αρνητικές συμπεριφορές λόγο του φόβου της εγκατάλειψης, γι’ αυτό έχουν μεγάλα επίπεδα ζήλειας σε σχέση με έναν ασφαλή τύπο συντρόφου, όταν υποψιαστούν ότι χάνουν τον σύντροφο τους από κάποιον τρίτον. Ο φόβος τις εγκατάλειψης, τους κάνει να είναι υπερβολικά υποψιασμένοι και σε πολλές περιπτώσεις ‘γεννούν’ ιστορίες που δεν ισχύουν. Επίσης, φοβούνται την πιθανότητα ότι ο σύντροφος τους θα ανακαλύψει τυχών ελλείμματα στην συμπεριφορά τους και θα τους εγκαταλείψει. Εμφανίζονται νευριασμένοι ή απογοητευμένοι όταν οι ανάγκες τους για προσκόλληση, δηλαδή να έρθουν σε στενή σχέση με τον άλλον σύντροφο δεν ικανοποιείται. Επίσης, τείνουν να είναι αγχώδεις, απαιτητικοί και προσπαθούν να πάρουν τον έλεγχο σε μια προσπάθεια να έρθουν όσο πιο κοντά γίνεται μέσα στην σχέση τους, ενώ ο άλλος σύντροφος προσπαθεί να κρατήσει μια απόσταση.

Το ‘εγώ’ (self) του εμμονικού συντρόφου είναι σε σμίκρυνση όταν είναι έξω από σχέση ψάχνοντας ν’ απαγκιστρωθεί από κάποιο άλλο εγώ, ρουφώντας του ενέργεια ώστε να μεγεθύνει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο άλλος σύντροφος να κουράζεται, να απογοητεύεται και να γίνεται μη-διαθέσιμος. Όταν η σχέση τελειώνει, το εμμονικό ‘εγώ’ συνεχίζει το ψάξιμο δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο. Επίσης, οι εμμονικοί σύντροφοι κυριεύονται από φόβο όταν ξέρουν ότι ο σύντροφος τους δεν τους αγάπα στον βαθμό που πιστεύουν, δεν είναι ανταποκρίσιμος και διαθέσιμος σε αυτούς· τότε τα επίπεδα του άγχους ανεβαίνουν. Αυτοί οι τύποι συντρόφων είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένοι από τον σύντροφό τους και στην ‘extreme’ μορφή τους, θα κάνουν τα πάντα για να μην τους χάσουν, καταφθάνοντας ακόμα και στην βία. Ο τύπος αυτός της προσκόλλησης προέρχεται από το πώς η μάνα ανταποκρίνεται προς τις ανάγκες του παιδιού, δηλαδή έρευνες έχουν βρει ότι εάν η μητέρα δεν ικανοποιεί της ανάγκες του παιδιού τότε όταν μεγαλώσει θα κοιτάξει να τις ικανοποιήσει από κάπου αλλού, και αυτός είναι συνήθως ο σύντροφος (McNulty και Shaw, 2018).

Αποφευκτικός/Απορριπτικός (dismissing) τύπος, είναι το αντίθετο από τον εμμονικό τύπο προσκόλλησης. Εδώ οι σύντροφοι φαίνονται να μην εξαρτούνται καθόλου από τον σύντροφο τους, και θέλουν οι άλλοι να εξαρτούνται από αυτούς. Έχουν χαμηλά επίπεδα άγχους για το εάν τους εγκαταλείψει ο σύντροφός τους, αλλά υψηλό επίπεδο άγχους όταν επρόκειτο να έρθουν σε στενή επαφή με τον σύντροφό τους. Γι’ αυτό μες στην σχέση τους φαίνονται ‘κρύοι’ και αποφεύγουν να έχουν επαφή με τον σύντροφο τους, συγκεκριμένα είναι συναισθηματικά απόμακροι ιδιαίτερα όταν είναι κάτω από συναισθηματική δυσφορία. Δείχνουν ότι δεν ανησυχούν και δεν ενδιαφέρονται για κλειστές τύπου σχέσεις δηλαδή αποφεύγουν σωματικές επαφές όπως η αγκαλιά ή το φιλί, καθώς δείχνουν ότι θεωρούν τους άλλους ασήμαντους. Έχουν μάθει από τις πρώτες επαφές με τους γονείς να μην δείχνουν ότι είναι ‘τρωτοί’ και ότι είναι επαρκείς, δηλαδή όλες οι ανάγκες τους είναι καλυμμένες, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Γι’ αυτό, όταν φοβούνται ή είναι απογοητευμένοι προτιμούν να το κρύψουν από τον σύντροφό τους για να αποφύγουν πιθανή στενή επαφή και ότι ίσως θα πέσουν στην υπόληψή τους. Αυτός ο τύπος συντρόφων αναπτύσσει ένα πρότυπο που βασίζεται στην ιδέα ότι για να διατηρήσεις μια σχέση θα πρέπει να δείξεις στον άλλον ότι δεν τον χρειάζεσαι. Ο συγκεκριμένος αυτός τύπος προσκόλλησης προέρχεται από τις ασυνεπείς ανταποκρίσεις της μάνας προς το νεογέννητο/παιδί (McNulty και Shaw, 2018).

Φοβικός (fearful), αυτός είναι ο τρίτος και τελευταίος τύπος της ανασφαλούς προσκόλλησης. Οι όποιοι σύντροφοι εδώ, πιθανόν να έχουν βιώσει κακούς και βλαβερούς γονείς. Φοβούνται να έρθουν κοντά με τον σύντροφό τους από φόβο μην πληγωθούν αργότερα. Δείχνουν ότι δεν είναι εξαρτημένοι συναισθηματικά από τον σύντροφο τους, αλλά από την άλλη φοβούνται και αγχώνονται μην εγκαταλειφθούν. Νοιώθουν ότι δεν μπορούν να αγαπηθούν και ότι οι σύντροφοί τους δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους, αποφεύγοντας τις κλειστές σχέσεις λόγω της απόρριψης. Είναι παθητικοί και φοβούνται να μιλήσουν για να μην χάσουν τον σύντροφο τους, γι’ αυτό βιώνουν ‘φτωχές’ σχέσεις όπως και τους άλλους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης (Anyika, 2018).

Συνοψίζοντας, ο πρώτος δεσμός με τους γονείς, συνήθως με την μητέρα μας, είναι σημαντικός γιατί γεννά προσδοκίες, πιστεύω, σκέψεις και συμπεριφορές όπου αποτελεί μέρος τις προσωπικότητας μας, καθώς οι μελλοντικές μας σχέσεις κτίζονται πάνω σ’ αυτήν. Οι ασφαλείς τύποι συντρόφων βιώνουν ευχάριστες, ασφαλές, έμπιστες, υγιείς και μακροπρόθεσμες σχέσεις, σε σύγκριση με τους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης (εμμονικός, απορριπτικός και φοβικός) που βιώνουν τοξικές και βραχυπρόθεσμες σχέσεις. Πάρ’ όλα αυτά, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ασφαλείς τύποι συντρόφων δεν βιώνουν δυσκολίες μέσα στις σχέσεις τους. Είναι σημαντικό εδώ να πούμε ότι οι τύποι προσκόλλησης δεν είναι ‘πάγιοι’ αλλά επηρεάζονται από τα δραματικά γεγονότα της ζωής, δηλαδή μια σοβαρή αρρώστια, ένας χωρισμός, ένα τροχαίο και στην ακραία περίπτωση, ένας θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να αλλάξει τον τύπο από ασφαλή σε μη-ασφαλή.

Βλέπουμε πως ανάλογα με τον τύπο δεσμού που ο καθένας μας φέρνει από το παρελθόν, επηρεάζει τα συναισθήματα μας, και σε μεγάλο βαθμό καθορίζει την έκβαση των σχέσεων. Δυστυχώς, από τα στοιχεία που προκύπτουν από τις έρευνες στην θεραπεία ζευγαριών, τα πιο συχνά ζευγάρια που σχηματίζονται είναι όταν ο ένας σύντροφος είναι διαθέσιμος (εμμονικός) και ο άλλος μη-διαθέσιμος (απορριπτικός η φοβικός), που σημαίνει ότι η σχέση έχει πολλές πιθανότητες να αποτύχει. Αυτό συνεπάγεται ότι οι σχέσεις που αναπτύσσουμε είναι δυαδικές και δυναμικές, καθώς ο ένας τύπος της προσκόλλησης προσπαθεί να ‘κουμπώσει’ σ’ έναν άλλον.

Όπως είδαμε, η προσκόλληση είναι επίσης ένα βιολογικό σύστημα προσέγγισης, το όποιο υπάρχει από τη γέννησή μας. Σαν θεωρία είναι σημαντική γιατί συμβάλλει στην επιβίωση, αναπαραγωγή και ανάπτυξη, οργανώνει και εξηγεί μοτίβα συμπεριφοράς συμφώνα με τον τύπο, προβλέπει την έκβαση της σχέσης σε έναν ικανοποιητικό βαθμό, περιέχει το στοιχείο του συναισθήματος και τις κοινωνικοποίησης με το μεγαλύτερο μέρος της συμπεριφοράς αυτής να είναι υποσυνείδητη. Με κάποια τεστ μπορούμε να βρούμε το δικό μας τύπο προσέγγισης και με την ψυχοθεραπεία κάποιος που έχει ανακαλύψει ότι είναι μη-ασφαλής μπορεί να γίνει ασφαλής, δημιουργώντας όμορφες και υγιείς σχέσεις.

Βιβλιογραφία

Anyika, R, (2018) The fearful avoidant attachment style. Retrieved from:https://www.emotionenhancement.com/single-post/Attachment-Styles-In-Adults/The-Fearful-Avoidant-Attachment-Style

Bretherton, I, (1992) The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth. Developmental Psychology (1992), 28, 759-775

McNulty, N, Shaw, S (2018) Adult Attachment Theory. Retrieved from: https://www.psychologyinaction.org/psychology-in-action-1/2018/5/1/adult-attachment-theory

Szesenwol, O, Simpson, A, J (2018) Attachment within life history theory: an evolutionary perspective on individual differences in attachment. ScienceDirect, vol (25), pages 65-70. Retrieved from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352250X18300198?via%3Dihub

The post Γιατί τις περισσότερες φορές οι ερωτικές σχέσεις αποτυγχάνουν; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.