Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS BA, MA, MSc Psychology, Εκπαιδευτικό-Ψυχοεκπαιδεύτρια, Βιβλιοκριτικό

Ο θηλασμός, πέρα από τη βιολογική και διατροφική του σημασία, αποτελεί μια εμπειρία βαθιάς συναισθηματικής και ψυχολογικής σημασίας για τη μητέρα και το βρέφος. Η διαδικασία της γαλουχίας ενισχύει τον συναισθηματικό δεσμό ανάμεσα στους δύο, ενώ παράλληλα την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού.

Έρευνες έχουν δείξει ότι κατά τη διάρκεια του θηλασμού απελευθερώνονται ορμόνες όπως η ωκυτοκίνη και η προλακτίνη, που ευνοούν τη χαλάρωση, την ενίσχυση του συναισθηματικού δεσμού και τη μείωση του στρες (Uvnäs-Moberg et al., 2005). Επιπλέον, η εμπειρία του θηλασμού συχνά ενισχύει την αυτοπεποίθηση της μητέρας σχετικά με τις γονεϊκές της ικανότητες, συμβάλλοντας στην ενδυνάμωσή της ως φροντιστή.

Η ψυχολογική αξία του θηλασμού για το βρέφος σχετίζεται με την αίσθηση ασφάλειας, ζεστασιάς και σταθερότητας.

Η στενή φυσική επαφή κατά τον θηλασμό ενισχύει το αίσθημα του «δεσμού προσκόλλησης» (attachment), σημαντικό για την ανάπτυξη συναισθηματικής σταθερότητας, κοινωνικών δεξιοτήτων και εμπιστοσύνης στον εαυτό και στους άλλους (Bowlby, 1988).

Ψυχολογικές προκλήσεις

Ωστόσο, ο θηλασμός δεν είναι πάντα εύκολη ή αυτονόητα θετική εμπειρία. Μητέρες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη γαλουχία μπορεί να βιώσουν απογοήτευση, ενοχές ή αίσθημα ανεπάρκειας. Η κοινωνική πίεση υπέρ του «αποκλειστικού θηλασμού» μπορεί να επιβαρύνει ψυχολογικά τις γυναίκες που αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να θηλάσουν (Schmeid et al., 2011). Η στήριξη από επαγγελματίες υγείας, οικογένεια και περιβάλλον κρίνεται καθοριστική για τη συναισθηματική ευημερία της μητέρας.

Συμπεράσματα

Η ψυχολογική διάσταση του θηλασμού είναι πολυπαραγοντική και ουσιαστική τόσο για τη μητέρα όσο και για το βρέφος. Η κατανόηση των συναισθηματικών πτυχών του θηλασμού μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη υποστήριξη των γυναικών, τη μείωση του στίγματος γύρω από τις δυσκολίες του θηλασμού και την προώθηση μιας πιο συμπεριληπτικής και ανθρώπινης φροντίδας.

Βιβλιογραφία

Uvnäs-Moberg, K., Handlin, L., & Petersson, M. (2005). Self-soothing behaviors with particular reference to oxytocin release induced by non-noxious sensory stimulation. Frontiers in Psychology, 6, 1529.

Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.

Schmeid, V., Beake, S., Sheehan, A., McCourt, C., & Dykes, F. (2011). Women’s perceptions and experiences of breastfeeding support: A metasynthesis. Birth, 38(1), 49–60.

The post Η ψυχολογική διάσταση του θηλασμού appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Οι άνθρωποι που σταματούν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ακόμη και για μόνο μία εβδομάδα εμφανίζουν σημαντική βελτίωση στη διάθεση και την ψυχική υγεία τους, π.χ. στο άγχος και την κατάθλιψή τους, όπως δείχνει μία νέα βρετανική επιστημονική μελέτη.

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπαθ, με επικεφαλής τον δρα Τζεφ Λάμπερτ του Τμήματος Υγείας, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό κυβερνο-ψυχολογίας, συμπεριφοράς και κοινωνικής δικτύωσης «Cyberpsychology, Behaviour and Social Networking», μελέτησαν 154 ανθρώπους από 18 έως 72 ετών που ήταν καθημερινοί χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: Η μία συνέχισε κανονικά τη χρήση των social media (Facebook, Instagram, Twitter, TikTok) σε καθημερινή βάση, ενώ η δεύτερη σταμάτησε για μία εβδομάδα («απελευθερώνοντας» έτσι κατά μέσο όρο οκτώ έως εννέα ώρες την εβδομάδα). Η ψυχική υγεία των ατόμων αξιολογήθηκε τόσο στην αρχή όσο και στο τέλος της μελέτης.

Διαπιστώθηκε ότι μία εβδομάδα «αποχής» από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν αρκετή για να βελτιωθεί η γενική αίσθηση ψυχικής ευεξίας και να μειωθούν ειδικότερα τα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης.

Ο Λάμπερτ επεσήμανε ότι «η χρήση των social media είναι τόσο γενικευμένη που πολλοί από εμάς το κάνουμε χωρίς να σκεφτόμαστε, από τη στιγμή που ξυπνάμε μέχρι που κλείνουμε τα μάτια μας το βράδυ. Γνωρίζουμε ότι, λόγω αυτής της τεράστιας χρήσης των social media, έχουν εκφραστεί αυξανόμενες ανησυχίες για τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Η μελέτη μας έδειξε ότι πολλοί συμμετέχοντες ανέφεραν οφέλη από την εβδομαδιαία διακοπή των social media, εμφανίζοντας βελτιωμένη διάθεση και λιγότερο άγχος γενικά, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμη κι ένα σύντομο διάλειμμα μπορεί να έχει θετική επίπτωση».

«Φυσικά», πρόσθεσε, «για πολλούς ανθρώπους τα social media αποτελούν μέρος της ζωής τους και αναπόσπαστο τμήμα του ποιοι είναι και πώς αλληλεπιδρούν με τους άλλους. Αν, όμως, αφιερώνει κανείς ώρες κάθε εβδομάδα σε αυτά και νιώθει ότι επηρεάζεται αρνητικά, έχει πράγματι νόημα να σταματήσει τη χρήση τους για να δει κατά πόσο αυτό θα τον βοηθήσει».

Οι ερευνητές θα μελετήσουν, στη συνέχεια, κατά πόσο το ψυχικό όφελος διαρκεί σε βάθος χρόνου, αν η «αποχή» από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαρκέσει πάνω από μία εβδομάδα. Εάν αυτό επιβεβαιωθεί, όπως ανέφεραν, τότε θα πρέπει να ληφθεί υπόψη από τους ειδικούς της ψυχικής υγείας ως ακόμη μία κλινική-θεραπευτική επιλογή.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Το διάλειμμα από τα social media βελτιώνει τη διάθεση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Εσύ τι είναι αυτό που ψάχνεις;» του Jiddu Krishnamurti από τις εκδόσεις Key Books

«Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;»: ένα ερώτημα που απασχολεί τους ανθρώπους εδώ και αιώνες. Τι εννοούμε, όμως, όταν αναφερόμαστε στον σκοπό της ζωής; Πώς αυτό συνδέεται με τους άλλους γύρω μας και τις σχέσεις μας μαζί τους; Και τελικά, τι είναι αυτό που ψάχνουμε;

Στο Εσύ τι είναι αυτό που ψάχνεις;, ο Τζίντου Κρισναμούρτι ένας από τους σπουδαιότερους φιλοσόφους της σύγχρονης εποχής, δίνει τις απαντήσεις που αναζητάμε όλοι για την αγάπη, τις σχέσεις και τον σκοπό της ζωής, με τρόπο διαχρονικό και πανανθρώπινο. Απαντά στα βαθύτερα ερωτήματά μας, που αφορούν τους γονείς και τους συντρόφους έως τους συναδέλφους και τους φίλους, και αποκαλύπτει ένα μονοπάτι για να αγαπάμε πραγματικά τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο γύρω μας.

Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;

Ξεκινώντας, λοιπόν, να βρούμε ποιος είναι ο σκοπός της ζωής, πρέπει να διευκρινίσουμε τι εννοούμε με αυτό – όχι μόνο με τον ορισμό που δίνει το λεξικό, αλλά και με τη σημασία που τελικά δίνουμε σε αυτές τις λέξεις. Σίγουρα, η ζωή αναφέρεται στις καθημερινές πράξεις, τις καθημερινές λέξεις, τα καθημερινά αισθήματα, έτσι δεν είναι; Περιλαμβάνει τους μόχθους, τους πόνους, τα άγχη, τις εξαπατήσεις, τις ανησυχίες, τη ρουτίνα του γραφείου, της επιχείρησης, της γραφειοκρατίας και ούτω καθεξής. Όλα αυτά είναι η ζωή, έτσι δεν είναι; Με τον όρο ζωή εννοούμε όχι ένα μόνο τμήμα ή ένα επίπεδο της συνείδησης, αλλά τη συνολική διαδικασία της ύπαρξης, η οποία συνιστά τη σχέση μας με τα πράγματα, με τους ανθρώπους, με τις ιδέες. Αυτό εννοούμε όταν λέμε ζωή – όχι κάτι αφηρημένο. Αν λοιπόν αυτό εννοούμε ως ζωή, τότε η ζωή έχει σκοπό; Ή μήπως επειδή δεν καταλαβαίνουμε τις πτυχές της ζωής –τον καθημερινό πόνο, το άγχος, τον φόβο, τη φιλοδοξία, την απληστία–, επειδή δεν καταλαβαίνουμε τις καθημερινές δραστηριότητες της ύπαρξης, χρειαζόμαστε έναν σκοπό, μακρινό ή κοντινό;

Γιατί θέλουμε έναν σκοπό;

Θέλουμε έναν σκοπό για να μπορούμε να κατευθύνουμε την καθημερινή ζωή μας προς έναν στόχο. Προφανώς αυτό εννοούμε με τον σκοπό. Αν, όμως, καταλαβαίνω πώς να ζήσω, τότε η ζωή από μόνη της είναι αρκετή, δεν είναι; Σε αυτή την περίπτωση, θέλουμε έναν σκοπό; Αν σ’ αγαπώ ή αν αγαπώ κάποιον άλλο, δεν είναι αυτό από μόνο του αρκετό; Χρειάζομαι τότε έναν σκοπό;

Ασφαλώς, θέλουμε έναν σκοπό μόνο όταν δεν κατανοούμε ή όταν θέλουμε έναν τρόπο συμπεριφοράς με έναν διακριτό στόχο.

Άλλωστε, οι περισσότεροι από μας αναζητούμε έναν τρόπο ζωής, έναν τρόπο συμπεριφοράς, και είτε στρέφουμε το βλέμμα μας στους άλλους, στο παρελθόν, είτε προσπαθούμε να βρούμε έναν τρόπο συμπεριφοράς μέσω της δικής μας εμπειρίας. Όταν ψάχνουμε ένα πρότυπο συμπεριφοράς μέσα από τη δική μας εμπειρία, η εμπειρία μας είναι πάντα εξαρτημένη, έτσι δεν είναι; Όσο ευρείες κι αν είναι οι εμπειρίες που έχει κανείς, εκτός αν οι εμπειρίες αυτές καταρρίπτουν την εξαρτημένη μάθηση του παρελθόντος, κάθε νέα εμπειρία απλώς ενδυναμώνει περισσότερο την εξαρτημένη μάθηση του παρελθόντος. Και αυτό είναι ένα γεγονός που μπορούμε να συζητήσουμε. Εάν στρεφόμαστε σε κάποιον άλλο, στο παρελθόν, σε έναν γκουρού, σε ένα ιδανικό, σε ένα παράδειγμα, για να βρούμε ένα πρότυπο συμπεριφοράς, τότε απλώς αναγκάζουμε την εξαιρετική ζωτικότητα της ζωής να μπει σε ένα καλούπι, να πάρει ένα συγκεκριμένο σχήμα, και έτσι χάνουμε την ταχύτητα, την ένταση, τον πλούτο της ζωής.

Για να ανακαλύψουμε τον σκοπό της ζωής, το μυαλό πρέπει να απελευθερωθεί από κάθε μέτρο σύγκρισης

Συνεπώς, πρέπει να καταστήσουμε απολύτως σαφές τι εννοούμε όταν λέμε σκοπός, αν υπάρχει πράγματι ένας σκοπός. Ίσως ισχυριστείτε ότι όντως υπάρχει ένας σκοπός: να αδράξετε την πραγματικότητα, τον Θεό ή ό,τι άλλο επιθυμείτε. Για να το προσεγγίσετε αυτό, όμως, πρέπει να το γνωρίζετε, να έχετε την επίγνωσή του, πρέπει να έχετε το μέτρο, το βάθος, το νόημά του. Γνωρίζουμε στ’ αλήθεια την πραγματικότητα από μόνοι μας ή μήπως τη γνωρίζουμε μόνο μέσω της αυθεντίας κάποιου άλλου; Μπορείτε, δηλαδή, να ισχυριστείτε ότι ο σκοπός της ζωής είναι να βρείτε την πραγματικότητα, όταν δεν ξέρετε καν τι είναι η πραγματικότητα; Από τη στιγμή που η πραγματικότητα είναι το άγνωστο, το μυαλό που αναζητά το άγνωστο πρέπει πρώτα να ελευθερωθεί από το γνωστό, δεν συμφωνείτε; Αν το μυαλό είναι θολωμένο, φορτωμένο με το βάρος του γνωστού, μπορεί να μετρήσει μόνο βάσει της δικής του κατάστασης, σύμφωνα με τους δικούς του περιορισμούς και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί ποτέ να γνωρίσει πραγματικά το άγνωστο, σωστά; Άρα, αυτό που προσπαθούμε να αναλύσουμε και να ανακαλύψουμε είναι κατά πόσο η ζωή έχει έναν σκοπό και αν αυτός ο σκοπός είναι μετρήσιμος. Αν μπορεί να μετρηθεί μόνο με γνώμονα το γνωστό, με γνώμονα το παρελθόν· και όταν μετράω τον σκοπό της ζωής με γνώμονα το γνωστό, τότε θα τον μετρήσω σύμφωνα με ό,τι μου αρέσει και ό,τι δεν μου αρέσει. Επομένως, ο σκοπός θα εξαρτάται από τις επιθυμίες μου, άρα θα σταματήσει να είναι σκοπός. Φυσικά, αυτό είναι σαφές, έτσι δεν είναι; Μπορώ να κατανοήσω ποιος είναι ο σκοπός της ζωής μόνο μέσα από την οθόνη των δικών μου προκαταλήψεων, των δικών μου θέλω, των δικών μου επιθυμιών – ειδάλλως, δεν μπορώ να κρίνω, μπορώ; Οπότε, το μέτρο, η μεζούρα, το υποδεκάμετρο, είναι η εξαρτημένη μάθηση του μυαλού μου και βρίσκεται σε συμφωνία με ό,τι υπαγορεύει η εξαρτημένη μάθησή μου. Εγώ θα αποφασίσω ποιος είναι ο σκοπός. Ποιος είναι, όμως, ο σκοπός της ζωής; Προκύπτει από την επιθυμία μου, συνεπώς σίγουρα δεν είναι ο σκοπός τη ζωής. Προκειμένου να ανακαλύψετε τον σκοπό της ζωής, το μυαλό πρέπει να είναι ελεύθερο από κάθε μέτρο σύγκρισης, τότε μόνο μπορείτε να τον βρείτε – διαφορετικά, απλώς προβάλλετε τα δικά σας θέλω. Αυτό δεν είναι μια απλή διανοητική διαπίστωση, και αν προχωρήσετε πιο βαθιά, θα δείτε το νόημά του.

The post Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής και γιατί τον αναζητάμε; – Από το βιβλίο του Jiddu Krishnamurti appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Οι διακοπές μπορεί να επιτείνουν την κατάθλιψη είναι το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ο επικεφαλής γερμανικού ιδρύματος που βοηθάει τους πάσχοντες από κατάθλιψη, καθηγητής Ούλριχ Χέγκερλ.

Ο ίδιος εξηγεί ότι η κατάθλιψη έχει την τάση να “ταξιδεύει μαζί με τον πάσχοντα” και προσθέτει ότι “η εμπειρία γίνεται ακόμη πιο επώδυνη όταν κάποιος είναι μακριά από το σπίτι του.”

Όπως λέει ο ίδιος, οι πάσχοντες από κατάθλιψη συχνά αισθάνονται κατάκοποι στη διάρκεια της ημέρας και θέλουν να κοιμούνται πολύ ελπίζοντας ότι θα ξυπνήσουν το άλλο πρωί με καλύτερη διάθεση.

Η αλήθεια όμως είναι, σύμφωνα με τον Χέγκερλ, ότι ο ύπνος και οι διακοπές συχνά επιδεινώνουν την κατάσταση. Εκτός από την διάθεση για ύπνο, συχνά συμπτώματα κατάθλιψης είναι η απόγνωση και η αδυναμία να λειτουργήσει κάποιος στην καθημερινή του ζωή.

H κατάθλιψη έχει την τάση να “ταξιδεύει μαζί με τον πάσχοντα”

Επιπλέον υπάρχουν και σωματικά συμπτώματα, όπως για παράδειγμα έντονοι πονοκέφαλοι και πόνοι στην πλάτη.

Οι υπερβολικές ώρες εργασίας σπανίως αποτελούν αιτία κατάθλιψης. Αντίθετα ως πιθανές αιτίες είναι οι σημαντικές αλλαγές στη ζωή ενός ανθρώπου, όπως μία απώλεια, ακόμη και φαινομενικά θετικά γεγονότα όπως οι διακοπές ή η επιτυχία σε εξετάσεις. “Κάποιες φορές δεν υπάρχει σαφής αιτία,” σχολιάζει ο Χέγκερλ.

Όπως και να  ‘χει κάθε περίπτωση θεωρείται ξεχωριστή και η επίσκεψη σ’ έναν ειδικό είναι απαραίτητη.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ

The post Η κατάθλιψη ίσως γίνεται πιο έντονη στις διακοπές appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

The post Έφυγε από τη ζωή ο διακεκριμένος ψυχίατρος Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Anika Nayak

The post Επτά τρόποι για να έχουμε λιγότερο στρες στα ταξίδια μας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Η αφιέρωση υπερβολικού χρόνου μπροστά σε μια οθόνη έχει αρνητική επίδραση στη φαντασία των παιδιών, σύμφωνα με δημοσκόπηση σε νηπιαγωγούς την οποία επικαλείται η Independent.

Τα παιδιά σήμερα ξοδεύουν πάρα πολύ χρόνο μπροστά σε οθόνες (smartphones, tablets, τηλεόραση). Αν και δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η ενασχόληση με την τεχνολογία συμβάλλει στην ανάπτυξη των παιδιών, οι ειδικοί λένε ότι το να αφιερώνει ένα παιδί υπερβολικό χρόνο μπροστά σε μια οθόνη μπορεί να έχει κόστος στη φαντασία του.

Σε μια δημοσκόπηση που έγινε σε 1.000 νηπιαγωγούς από τον ιστότοπο daynurseries.co.uk, φάνηκε ότι περίπου τα δύο τρίτα των επαγγελματιών που ασχολούνται με παιδιά πιστεύουν ότι οι οθόνες τα κάνουν λιγότερο δημιουργικά.

Συγκεκριμένα, το 48% των νηπιαγωγών δήλωσε ότι υπάρχουν παιδιά με φανταστικούς φίλους στο νηπιαγωγείο, το 72% συμφώνησε ότι το ποσοστό αυτό των παιδιών έχει μειωθεί αισθητά τα τελευταία πέντε χρόνια και το 63% θεώρησε υπεύθυνες τις οθόνες για τη μείωση της εφευρετικότητας.

Οι απόψεις των ειδικών ποικίλουν. Ο Ντέιβιντ Ράιτ, ιδιοκτήτης του παιδικού σταθμού «Paint Pots» στο Σάουθχαμπτον, συμφωνεί με τα ευρήματα της έρευνας και εξηγεί ότι όταν τα παιδιά είχαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, ανάγκαζαν το μυαλό τους να κάνει κάτι δημιουργικό, όπως να φτιάξει έναν φανταστικό φίλο, ενώ, σήμερα, παίρνουν εικόνες από την τηλεόραση ή τα τάμπλετ, κάτι που μειώνει την ικανότητα να χρησιμοποιήσουν τη δική τους φαντασία.

«Δεν αφήνουμε πλέον τα παιδιά να βαρεθούν»

Από την άλλη η δρ. Πέιτζ Ντέιβις καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Γιορκ, λέει πως είναι απλά ο τρόπος που παίζουν τα παιδιά που έχει αλλάξει. Πριν τις οθόνες, κατά την ίδια, το παιχνίδι ήταν πιο αυθόρμητο και τα παιδιά έπαιρναν ερεθίσματα από τους γονείς ή τα άλλα παιδιά, ενώ, σήμερα, δεδομένης της δομή της τηλεόρασης θεωρούν ότι πρέπει να παίξουν με τον τρόπο που αυτή υποδεικνύει.

Πρόσφατη έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Αλμπέρτα στον Καναδά υποστήριξε παράλληλα ότι ο χρόνος που περνούν τα παιδιά μπροστά στην οθόνη σχετίζεται με προβλήματα συμπεριφοράς και προσοχής στα παιδιά. Ανάλογα με το χρόνο που περνούσαν τα παιδιά μπροστά στην οθόνη, βρέθηκαν τα αντίστοιχα πρότυπα συμπεριφοράς.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά που περνούσαν πολύ χρόνο μπροστά στην οθόνη στην ηλικία των τριών και των πέντε ετών είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων προσοχής και συμπεριφοράς.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Η οθόνη ‘σκοτώνει’ τη φαντασία των παιδιών appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Εδώ και αρκετό καιρό παρακολουθώ με λύπη ή και με εκνευρισμό πεποιθήσεις και προβληματισμούς για τους εφήβους από την κοινωνία των ενηλίκων, τις τάσεις της οποίας πιάνω συχνά και τον εαυτό μου να αναπαράγει. Αυτή η κοινωνία εκφράζει έντονη ανησυχία για τις δυσκολίες των εφήβων. Κι όμως αυτή η ανησυχία είναι πολλές φορές γεμάτη υποτίμηση και περιφρόνηση. Κι αν τους συμβεί κάτι τραγικό, θα τους δούμε για δυο, τρεις μέρες με κάποια προσπάθεια κατανόησης. Αλλά αυτό το βλέμμα είναι τόσο παραβιαστικό και ασεβές και γεμάτο με συμπεράσματα βεβιασμένα, που τελικά δεν συνιστά αληθινή στοργή.

Με δεδομένα τα παραπάνω, υπήρξε μεγάλη ανακούφιση για μένα το βιβλίο «Λέγε με ενήλικα» του Matteo Lancini, που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέλευθος. Ο συγγραφέας είναι ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής και καθηγητής σε δύο πανεπιστήμια στο Μιλάνο. Αν και γράφει για όσα κυρίως είδε στην Ιταλία, είναι σαν να διαβάζεις για τη σημερινή Ελλάδα.

Μας λέει πως οι νέοι σήμερα υποφέρουν ψυχικά και πως η πανδημία επιδείνωσε δραματικά στους νέους τάσεις, που ήδη είχαν αρχίσει να φαίνονται σε έναν κόσμο «μετα-ναρκισσιστικό». Σε αυτόν τον κόσμο, παράγονται εκρηκτικές και ανορθόδοξες αντιδράσεις, όταν τα συναισθήματα δεν βιώνονται, όταν δεν τους δίνεται νόημα και δυνατότητα επεξεργασίας.

Το βιβλίο μας καλεί, όπως υποδεικνύει και ο τίτλος του, να σταθούμε αντιλαμβανόμενοι ότι είμαστε εμείς οι ενήλικοι, που ορίζουμε τα πλαίσια μέσα στα οποία αναπτύσσονται τα παιδιά και οι έφηβοι. Οι συμπεριφορές τους και τα συμπτώματά τους είναι ο καθρέφτης των δικών μας συμπεριφορών και συμπτωμάτων.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, πολλοί πιστεύουν ότι οι νέες γενιές έχουν λάβει υπερβολικά πολλά, πως οι έφηβοι είναι κακομαθημένοι και χρειάζονται «χαλινάρια». Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης ενοχοποιούν αποκλειστικά τους γονείς. Όμως, έτσι αγνοούν τις κοινωνικές περιοχές εκτός οικογένειας, όπως το σχολείο και το διαδίκτυο.

Κι έτσι, ο Lancini θεωρεί πως αυτή η προσέγγιση είναι υπεραπλουστευμένη.

Πολλές φορές, μας λέει, το πρόβλημα έγκειται στο ότι εμείς οι ενήλικες έχουμε μεγάλη ανάγκη να φανούμε επαρκείς στο γονεϊκό ή εκπαιδευτικό μας έργο και ταυτόχρονα ανάγκη για πολλά προσωπικά θέλω. Σύμφωνα με τη δική του θεώρηση οι ενήλικες θα πρέπει να αντιληφθούν αρχικά τη δική τους ευαλωτότητα και να υπάρξουν όχι τιμωροί, αλλά συνοδοιπόροι και σωστά πρότυπα.

Ενδεικτικά, σημειώνει:

«εμείς οι ενήλικες είμαστε αυτοί που κάνουμε υπερβολική χρήση του κινητού, της κάμερας, των κοινωνικών δικτύων. Εμείς είμαστε αυτοί που δεν θέλουμε να στερηθούμε τίποτα (…)».

«Ναι, αλλά στα δικά μου χρόνια…», λέμε χωρίς να έχουμε καταλάβει ότι αυτά τα χρόνια έχουν περάσει ανεπιστρεπτί και ότι δεν μπορούμε να παιδαγωγούμε «γαντζωμένοι σε παρωχημένα παρεμβατικά πρότυπα», που υπήρξαν σε εποχές με εντελώς διαφορετικές κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, τεχνολογικές συνθήκες.

Κάποτε οι ενήλικες ζητούσαν από τα παιδιά να είναι υπάκουα. Σήμερα τους ζητάμε να καταλαβαίνουν.

Και όταν δεν καταλαβαίνουν, οι ενήλικες επιστρέφουν στην τιμωρητικότητα των αλλοτινών εποχών, προσπαθούν απελπισμένα να εισάγουν αυστηρούς κανόνες διαχείρισης που όμως στην τωρινή εποχή ελάχιστα αποτελεσματικοί είναι.

Ο συγγραφέας μας καλεί να επενδύσουμε στη σχέση. Όμως η σχέση σήμερα έχει αλλάξει. Φοβόμαστε υπερβολικά τη σχέση, φοβόμαστε την εξάρτηση που φέρνει αναπόφευκτα μία σχέση.  Διαρκώς επιθυμούμε να βάλουμε σε προτεραιότητα τις ατομικές μας ανάγκες στο όνομα μιας ιδεατής αυτονομίας. Κι έτσι, οι σημερινοί έφηβοι φοβούνται τη σχέση, γιατί νιώθουν πως κάτι θα τους στερήσει.

Είναι πολύ ενδιαφέροντα τα όσα γράφει το βιβλίο για το σεξ. Για τους νέους το σεξ σήμερα είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι για εμάς. Ζούμε άλλωστε σε μια εποχή, στην οποία η αναπαραγωγή έχει αποσυνδεθεί από το σεξ -και κάποιες φορές και από τη σχέση- με την τεχνητή γονιμοποίηση. Τώρα οι νέες γυναίκες καλούνται να κάνουν κατάψυξη ωαρίων.

Η πορνογραφία είναι παντού. Για τους εφήβους το σεξ δεν είναι κάτι απαγορευμένο, είναι κάτι το οποίο καταναλώνουν σε τεράστιες ποσότητες και με μεγάλη ευκολία. Δεν είναι κάτι μυστικό, κάτι που ανακαλύπτεται σιγά-σιγά και έχει μαγεία. Οι σχέσεις των σημερινών νέων πρέπει να περιμένουμε ότι θα είναι διαφορετικές από τις δικές μας.

Και όπως το σεξ, έτσι βιώνουν και διαφορετικά το σχολείο. «Αν η άρνησή τους απέναντι στο σχολείο είναι μια υγιής αντίδραση απέναντι σε ένα εκπαιδευτικό μοντέλο που δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές και μελλοντικές ανάγκες των εφήβων;», αναρωτιέται ο Lancini.

Οι σημερινοί μαθητές που φέρουν μια παιδική ηλικία γεμάτη υπερδιέγερση χρειάζονται ένα εκπαιδευτικό σύστημα, που δίνει χώρο στο να διατυπώνονται ερωτήματα, στο να υπάρχει συνεργασία και όχι ατομοκεντρική επιτυχία.

Το βιβλίο αυτό μου άρεσε πολύ, γιατί ως ψυχολόγος πιστεύω πως αν δεν ακούσουμε, αν δεν γνωρίσουμε αληθινά τις νέες γενιές, δεν έχουμε καμιά ελπίδα να τους μεταδώσουμε τίποτα. Και ίσως το πιο σημαντικό, που κρατάω από αυτό ως γονέας, είναι να μην προσπαθούμε να πείσουμε τον εαυτό μας ότι κάνουμε κάτι για το καλό του παιδιού μας, όταν το κάνουμε για τον εαυτό μας.

Γράφει πολύ συγκινητικά στο τέλος ο Lancini:

«Τα παιδιά μας λένε ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός-και τότε βυθιζόμαστε στη θλίψη. Γι’ αυτό σπεύδουμε αμέσως να τους πούμε ότι δεν είναι αλήθεια, ότι όλα πηγαίνουν καλά, ότι εκείνα είναι καλά, γενναία, ότι δεν υποφέρουν στ’ αλήθεια. Σαν να τους λέμε: σε παρακαλώ, μη με απογοητεύσεις κι εσύ, μη με κάνεις να πονέσω. Το έχει ήδη κάνει η ζωή, μην το κάνεις κι εσύ.»

Και καταλήγει:

«Ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να τα ακούσουμε όταν μας λένε ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός με όλο το σοκ που συνεπάγεται».

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post «Λέγε με Ενήλικα» appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων και Ψυχολόγων Δημόσιων Δομών Υγείας εκφράζει τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο του 20χρονου νέου με αυτισμό στο Άργος και τα ειλικρινή του συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του.

Η απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής, ιδίως ενός νέου ανθρώπου, αποτελεί από μόνη της ένα γεγονός που απαιτεί περίσκεψη, σεβασμό και θεσμική διερεύνηση. Η πλήρης διερεύνηση των πραγματικών περιστατικών ανήκει στη Δικαιοσύνη και οφείλει να πραγματοποιηθεί με απόλυτη διαφάνεια, ώστε να αποδοθούν, όπου αναλογούν, οι ευθύνες. Ως επιστημονικός κλάδος, ωστόσο, οφείλουμε να τοποθετηθούμε στα ζητήματα που άπτονται της επιστήμης μας, της ψυχικής υγείας και των δικαιωμάτων των ανθρώπων που υπηρετούμε καθημερινά.

Κάθε περιστατικό κατά το οποίο η κρατική εξουσία ασκείται με τρόπο που οδηγεί στην απώλεια ανθρώπινης ζωής συνιστά εξαιρετικά σοβαρό γεγονός και επιβάλλει όχι μόνο πλήρη λογοδοσία, αλλά και ουσιαστικό αναστοχασμό για τις πρακτικές χρήσης βίας και τις διαδικασίες αποκλιμάκωσης που καλούνται να εφαρμόζουν οι διωκτικές αρχές. Σε ένα κράτος δικαίου, η αποτελεσματικότητα της αστυνόμευσης δεν κρίνεται μόνο από την επιβολή του νόμου, αλλά και από την ικανότητά της να προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, ακόμη και στις πλέον απαιτητικές συνθήκες.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο αναπτύχθηκε μέρος του δημόσιου διαλόγου μετά το τραγικό γεγονός. Η αναφορά στη διάγνωση του νεαρού ανθρώπου χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές ως στοιχείο που επιχειρούσε να ερμηνεύσει ή ακόμη και να δικαιολογήσει όσα συνέβησαν. Ο δημόσιος λόγος, όμως, δεν είναι ουδέτερος. Οι λέξεις που επιλέγονται διαμορφώνουν κοινωνικές αντιλήψεις, κοινωνικές αναπαραστάσεις, οι οποίες επηρεάζουν στάσεις και συμπεριφορές και μπορούν κατά συνέπεια, είτε να ενισχύσουν την κατανόηση είτε να αναπαράγουν στερεότυπα και αποκλεισμούς.

Ο δημόσιος λόγος οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός ώστε να μη νομιμοποιεί τον μισαναπηρισμό, δηλαδή τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις εις βάρος των ατόμων με αναπηρία.

Όταν η αναπηρία ή η νευροδιαφορετικότητα παρουσιάζεται ως τεκμήριο επικινδυνότητας ή ως λόγος περιορισμού της παρουσίας ενός ανθρώπου στον δημόσιο χώρο, δεν περιγράφεται μια πραγματικότητα· αναπαράγεται ένα στερεότυπο που προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και υπονομεύει την κοινωνική ένταξη.

Ο αυτισμός αποτελεί μία νευροαναπτυξιακή κατάσταση και όχι χαρακτηριστικό επικινδυνότητας. Τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού δεν είναι εκ φύσεως περισσότερο βίαια ή απειλητικά από τον γενικό πληθυσμό. Αντιθέτως, η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι συχνότερα γίνονται τα ίδια θύματα βίας, εκφοβισμού και κοινωνικού αποκλεισμού. Η σύνδεση της νευροδιαφορετικότητας με την επικινδυνότητα όχι μόνο στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης, αλλά ενισχύει το κοινωνικό στίγμα που επί δεκαετίες προσπαθούμε ως κοινωνία να περιορίσουμε.

Το τραγικό αυτό περιστατικό αναδεικνύει με τον πλέον εμφατικό τρόπο την ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης των στελεχών των σωμάτων ασφαλείας στην αναγνώριση και στη διαχείριση περιστατικών που αφορούν άτομα με αναπηρία, ψυχικές διαταραχές ή νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η γνώση τεχνικών επικοινωνίας και αποκλιμάκωσης μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία τόσο της ανθρώπινης ζωής όσο και της ασφάλειας όλων των εμπλεκομένων.

Εξίσου σημαντική είναι η ευθύνη των θεσμών, των μέσων ενημέρωσης και όλων όσοι διαμορφώνουν δημόσιο λόγο να αποφεύγουν διατυπώσεις που αναπαράγουν προκαταλήψεις ή μεταθέτουν το επίκεντρο από το ίδιο το περιστατικό στα χαρακτηριστικά του θύματος. Όταν η διάγνωση ενός ανθρώπου γίνεται αντικείμενο δημόσιας αμφισβήτησης ή χρησιμοποιείται ως ερμηνευτικό σχήμα για την απώλεια της ζωής του, τότε η οικογένεια βιώνει μια δεύτερη μορφή τραυματισμού, ενώ παράλληλα στιγματίζεται ολόκληρη η κοινότητα των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους.

Ως νοσοκομειακοί ψυχολόγοι γνωρίζουμε από την καθημερινή μας εμπειρία ότι ο στιγματισμός δεν αποτελεί αφηρημένη έννοια.

Επηρεάζει την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, την εκπαίδευση, την εργασία, την κοινωνική συμμετοχή και τελικά την ποιότητα ζωής χιλιάδων ανθρώπων. Η καταπολέμησή του αποτελεί βασική προϋπόθεση για μία κοινωνία που σέβεται την αξιοπρέπεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών.

Η Πολιτεία έχει υποχρέωση, σύμφωνα με τις αρχές της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, να διασφαλίζει ότι τα άτομα με αναπηρία απολαμβάνουν ισότιμα το δικαίωμα στη ζωή, στην ασφάλεια, στην ελευθερία και στην πλήρη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Η εφαρμογή αυτών των αρχών δεν εξαντλείται στη νομοθεσία· απαιτεί συνεχή εκπαίδευση, διατομεακή συνεργασία και ουσιαστική καλλιέργεια κουλτούρας σεβασμού της διαφορετικότητας.

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων καλεί όλους τους εμπλεκόμενους θεσμούς να συμβάλουν, ο καθένας από τη θέση ευθύνης που κατέχει, στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος όπου η επιστημονική γνώση θα προηγείται των στερεοτύπων, η ψυχραιμία της πόλωσης, η κατανόηση του φόβου και η προστασία της ανθρώπινης ζωής κάθε άλλης σκοπιμότητας.

Η μνήμη του 20χρονου νέου αξίζει τον σεβασμό όλων μας. Ο καλύτερος τρόπος να την τιμήσουμε είναι να εργαστούμε, ώστε κανένας άνθρωπος να μη βιώνει τον αποκλεισμό ή να κινδυνεύει εξαιτίας της αναπηρίας ή της νευροδιαφορετικότητάς του και ώστε κάθε δημόσιος λειτουργός να διαθέτει τα κατάλληλα εφόδια για να προστατεύει αποτελεσματικά την ανθρώπινη ζωή.

Ο Πρόεδρος του ΔΣ
Ευάγγελος Πουλής

Η Γενική Γραμματέας
Μαρία Μεταξά

The post Ανακοίνωση της ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ για τον θάνατο του 20χρονου Θοδωρή στο Άργος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Επιμέλεια – Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA , υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Του Oliver Burkeman

Η  ιδέα πως το να «κάνεις τίποτα» είναι μια δεξιότητα που χρειάζεται να  μάθει κάποιος μπορεί να προκαλεί σύγχυση, τουλάχιστον αρχικά.

Σίγουρα είναι απλά το ζήτημα του να σταματήσει κάποιος να κάνει το παραμικρό. Αυτό δεν είναι; Κι όμως αυτό είναι τελικά εύκολο να το πεις και δύσκολο να το κάνεις. Είναι μια γενική παραδοχή –αναγνωρισμένη από το Βούδα έως τον Τζον Κητς (Άγγλος ρομαντικός ποιητής) – ότι το «πράττειν» μπορεί να γίνει ένα είδος καταναγκασμού, μια εξάρτηση που δεν έχει την αναγνώριση που της αξίζει επειδή η κοινωνία μας επαινεί γι ’αυτήν. Πράγματι,  το να μάθεις να «κάνεις τίποτα» μπορεί να είναι  ζωτικής σημασίας για να πετύχουμε ό,τι επιθυμούμε στους φρενήρεις ρυθμούς που ζούμε. Δείτε γιατί:

1. Το να «κάνεις τίποτα» δε σημαίνει ότι δεν κάνεις κάτι

Αν  υποθέσουμε ότι δεν είσαι νεκρός, είσαι σε μια κατάσταση όπου μονίμως κάνεις κάτι – ακόμα και αν απλώς απολαμβάνεις την αδράνεια. (Για τους ψυχολόγους  το αίσθημα της απόλαυσης είναι κι αυτή μια δεξιότητα που μπορεί να ασκεί κάποιον στο να μαθαίνει να συγκεντρώνεται σε κάθε αίσθηση ξεχωριστά). Αλλά αυτό που συνηθέστερα εννοούμε όταν λέμε «κάνω τίποτα», σημαίνει δεν κάνω κάτι χρήσιμο. Το θέμα είναι ότι το «χρήσιμο» ορίζεται με τρόπους που δεν  μας εξυπηρετούν πάντοτε. Το να εργάζεται κανείς όλο και πιο σκληρά για να αγοράζει όλο και περισσότερα πράγματα είναι χρήσιμο για τους εμπόρους αλλά όχι απαραίτητα για εμάς. Η χρησιμότητα σχετίζεται περισσότερο με το μέλλον: σας αποσπά από το παρόν, κάνοντας όλο και πιο δύσκολο να απολαύσετε τη στιγμή, ίσως λοιπόν το να «κάνεις τίποτα» να είναι συνώνυμο της απόλαυσης της ζωής.

2. Η ανεμελιά, η ξεκούραση ακόμα και η ανία μπορούν να πυροδοτήσουν τη δημιουργικότητα

Υπάρχει λόγος που τόσο πολλοί συγγραφείς και καλλιτέχνες γενικότερα βάζουν  στην καθημερινότητά τους μακρινές βόλτες. Μια εξήγηση είναι «το φαινόμενο της επώασης»:  όταν σταματάει κάποιος να εστιάζει σε αυτό που πρέπει να κάνει φαίνεται πως δίνει άδεια στο ασυνείδητο να ξεκινήσει να εργάζεται. Σε μια έρευνα οι άνθρωποι που γνώριζαν ότι θα επέστρεφαν σε μια δημιουργική δραστηριότητα μετά το διάλειμμα τα πήγαν πολύ καλύτερα σε αυτή τη δραστηριότητα όταν επέστρεψαν σε αυτή σε σχέση με εκείνους που δεν περίμεναν  ότι θα επιστρέψουν στη δραστηριότητα αυτή. Υποθέτουμε ότι είναι η ασυνείδητη επεξεργασία όχι απλά η ανάπαυλα, που κάνει τη διαφορά.

Άλλες έρευνες σχετικές με την ανία, (σε μια από αυτές οι συμμετέχοντες έπρεπε να αντιγράψουν αριθμούς από τον τηλεφωνικό κατάλογο), δείχνουν ότι η ανία κινητοποιεί τους ανθρώπους να επινοήσουν ενδιαφέροντες τρόπους ώστε να την καταπολεμήσουν κι έτσι πυροδοτείται η δημιουργικότητά τους. Επιπλέον, η ελεύθερη σκέψη καταπολεμά την τάση να έχουμε παρωπίδες όπως όταν συγκεντρωνόμαστε αποκλειστικά και μόνο στους στόχους μας.

3. Η υπερδραστηριότητα είναι αντιπαραγωγική

 Εδώ και πολλά χρόνια συγχέουμε την υπερπροσπάθεια με την αποτελεσματικότητα. Μια μέρα που ξοδεύουμε σε δευτερεύουσες εργασίες είναι εξουθενωτική, αλλά εμείς θεωρούμε –συχνά λανθασμένα- ότι κάναμε κάτι απαραίτητο και χρήσιμο. Ο Δανός ειδικός στην εργασία Manfred Kets de Vries, γράφει ότι η υπερδραστηριότητα μπορεί να είναι «ένας πολύ αποτελεσματικός αμυντικός μηχανισμός για να απωθούνται ενοχλητικές σκέψεις και  συναισθήματα». Όταν «κάνουμε τίποτα» πραγματικά ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτά που έχουν σημασία.

4. Η ξεκούραση είναι απαραίτητη για τον εγκέφαλο

Από τη Βιομηχανική Επανάσταση ως σήμερα, αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους σαν να είναι μηχανές, υποθέτοντας ότι αν πιεστούμε πολύ και πιέσουμε και τους άλλους θα επιτύχουμε περισσότερα. Όμως οι νευροεπιστήμονες συνεχώς επιβεβαιώνουν ότι οι εγκέφαλοί μας χρειάζονται ξεκούραση – όχι μόνο για να επαναφορτίσουμε τις μπαταρίες μας αλλά για να μπορέσουμε να επεξεργαστούμε τα δεδομένα που παίρνουμε, να ταξινομήσουμε τη μνήμη μας, να ενισχύσουμε τις διαδικασίες μάθησης και να ενδυναμώσουμε τους νευρώνες που μας επιτρέπουν να κάνουμε όλα τα παραπάνω. Σε μια έρευνα του 2009 η απεικόνιση του εγκεφάλου ανθρώπων στους οποίους ζητήθηκε να χρησιμοποιήσουν ένα τηλεχειριστήριο που δεν λειτουργούσε όπως τα συνηθισμένα, έδειξε ότι η γνωστική διεργασία των ανθρώπων που μάθαιναν κάτι νέο, γινόταν κατά τη διάρκεια των περιόδων χαλάρωσης του εγκεφάλου.

5. Θα μπορείτε να ελέγχετε την προσοχή σας

Μην περιμένετε πως το να «κάνετε τίποτα» θα σας φαίνεται εύκολο στην αρχή: η αντίσταση στην ανάγκη να κάνετε πράγματα απαιτεί αποφασιστικότητα. Στο Βουδισμό σύμφωνα με την εκπαιδεύτρια στο διαλογισμό Susan Piver η υπεραπασχόληση θεωρείται μια μορφή τεμπελιάς – είναι μια αποτυχία να διατηρήσουμε την προσοχή μας απερίσπαστη από κάποιο ασήμαντο email, ιστοσελίδα ή κάποια υποχρέωση που διεκδικεί την προσοχή μας. Ο πειρασμός είναι μεγάλος: η σύγχρονη οικονομία και ειδικά το διαδίκτυο μάχονται για να τους δώσουμε την προσοχή μας. Τα καλά νέα είναι ότι το να μάθουμε «να κάνουμε τίποτα» θα μας βοηθήσει να ξαναπάρουμε στα χέρια μας τον έλεγχο της προσοχής μας σε κάθε περίσταση. Ένα είναι το κόλπο: προγραμματίστε κάποια στιγμή μέσα στη μέρα να «κάνετε τίποτα» με τον ίδιο τρόπο που προγραμματίζετε τις υπόλοιπες ασχολίες της μέρας. Απλά μην περιμένετε να σας κατανοήσουν οι υπόλοιποι αν ισχυριστείτε ότι δε μπορείτε να φανείτε συνεπείς σε κάποια κοινωνική υποχρέωση επειδή είστε απασχολημένοι με το να «κάνετε τίποτα».

Πηγή: The Guardian

The post Γιατί το να “κάνουμε τίποτα” μας κάνει καλό appeared first on Ψυχο-γραφήματα.