Κοινωνική Ψυχολογία – Ψυχο-γραφήματα

Ο Θάνατος ως κομμάτι της ζωής

Δήμητρα Διδαγγέλου — Thu, 09 Apr 2026 05:12:13 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄

Από την Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγο, ΜΑ, Υπ. Διδάκτορα Παντείου

Πώς η έννοια του θανάτου επηρεάζει την εν ζωή συμπεριφορά μας;

Ο Freud υποστήριζε πως οι άνθρωποι έχουμε μια παράξενη συμπεριφορά σε ότι αφορά το θάνατο, τον περιβάλλουμε με σιγή κι αναφερόμαστε σε αυτόν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις όταν για παράδειγμα χάνεται κάποιος ορειβάτης, όταν συμβαίνει κάποιο εργατικό δυστύχημα και συγκινούμαστε βαθιά όταν χάνεται κάποιο οικείο σε μας άτομο.

Σε μια προφορική διάλεξη[1] ο Freud επεσήμανε ότι «κανείς δε θα μπορούσε να συμπεράνει από τη συμπεριφορά μας ότι αναγνωρίζουμε το θάνατο ως αναγκαιότητα και ότι έχουμε τη βέβαιη πεποίθηση πως καθένας από μας είναι χρεωμένος στη φύση με το θάνατό του. Αντιθέτως, κάθε φορά έχουμε μια εξήγηση που υποβαθμίζει αυτή την αναγκαιότητα σε σύμπτωση». Αυτή η σημείωση του Freud που φέρει στην επιφάνεια την απροθυμία με την οποία αντιμετωπίζουμε το ζήτημα του δικού μας θανάτου, συμπίπτει με τη «θεωρία του δικαίου κόσμου» του Lerner, σύμφωνα με την οποία «στη ζωή έχουμε τελικά εκείνο που μας αξίζει». Ο Lerner υποστηρίζει πως καθώς μας είναι ανυπόφορη η αίσθηση πως δεν ελέγχουμε τα γεγονότα που μας αφορούν άμεσα, αναπτύσσουμε πολλές φορές την τάση να θεωρούμε ότι τα θύματα δυσάρεστων ακόμα και ακραίων καταστάσεων είναι τα ίδια υπαίτια της δυστυχίας τους. Ίσως με παρόμοιο τρόπο να αντιμετωπίζουμε ακόμα και το θάνατο των άλλων.

Επειδή είναι πολύ διαταρακτικό το συναίσθημα της απώλειας, τυχαίας ή μη, ο άνθρωπος προσπαθεί να την εκλογικεύσει, μεταξύ άλλων, για να αποφύγει τη σκέψη πάνω στη δική του περατότητα.

Ο Freud, με το έργο του «Πέρα από την αρχή της ηδονής», διαλογιζόμενος πάνω στο θέμα του θανάτου, διατυπώνει τη δεύτερη θεωρία του για τις ενορμήσεις και εισάγει την έννοια της ενόρμησης του θανάτου, που έχει σκοπό την πλήρη μείωση των διεγέρσεων. Ο Φώτης Μπόμπος σημειώνει ότι η ενόρμηση του θανάτου αντιτίθεται σε αυτήν της ζωής που οργανώνει και συναρθρώνει κάθε άλλη ενόρμηση. Οι δυο ενορμήσεις βρίσκονται σε διαρκή αντιπαλότητα καθώς, σύμφωνα με το Μπόμπο, « η δράση της ενόρμησης της ζωής είναι κατά κάποιο τρόπο θορυβώδης και η παρουσία της γίνεται εμφανής με την επένδυση, ενώ η δράση της ενόρμησης του θανάτου είναι κυρίως σιωπηλή και γίνεται αντιληπτή μέσω των αποεπενδύσεων».

Ο θάνατος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και παρά το γεγονός ότι πολλές φορές επιλέγουμε να μην το σκεφτόμαστε, μια και μόνη στιγμή συνειδητοποίησης της περατότητάς μας μπορεί να μας κάνει να αποφασίσουμε να δίνουμε νόημα σε κάθε μας πράξη, να κάνουμε τέχνη για να εξασφαλίσουμε κάποια μορφή αθανασίας μέσω του έργου μας ή ακόμα και να αποφασίσουμε να κάνουμε οικογένεια για να συνεχίσουμε να «ζούμε» μέσω από τις αναμνήσεις των οικείων μας. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον το οποίο είναι «επιφορτισμένο» με το βαρύ ψυχολογικό φορτίο της επίγνωσης ότι κάποτε θα πεθάνει.

Διαβάστε επίσης:
Μικρές και μεγάλες αθανασίες

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Σίγκμουντ Φρόυντ, «Πέρα από την αρχή της ηδονής», εκδόσεις Επίκουρος
Σίγκμουντ Φρόυντ, «Η σχέση μας με το θάνατο», εκδόσεις Επίκουρος
Παπαστάμου Στάμος, «Εισαγωγή στην κοινωνική ψυχολογία», εκδόσεις Πεδίο
Μπόμπος Φώτης, «Γύρω από την ενόρμηση του θανάτου», στο ψυχαναλυτικό περιοδικό «Εκ των Υστέρων», τεύχος 7, Ιούνιος 2002.

[1] Η επεξεργασμένη της μορφή έχει περιληφθεί στις «Επίκαιρες παρατηρήσεις για τον πόλεμο και το θάνατο»

The post Ο Θάνατος ως κομμάτι της ζωής appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Γιατί η υπερβολική σιγουριά για τον εαυτό μπορεί να βλάπτει

Ρεβέκκα Τσοχαντάρη — Tue, 17 Mar 2026 05:05:37 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 5 ΄

Eπιμέλεια– Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά
Της Susan Krauss Whitbourne, Ph.D.

Η πρώτη γνωριμία με κάποιον μπορεί να σας δώσει την ευκαιρία για οξυδερκείς παρατηρήσεις σε σχέση με την ιδιοσυγκρασία του. Η πρώτη σας εντύπωση θέτει τη βάση για το πώς θα εξελιχθεί η σχέση σας με αυτό το άτομο. Ίσως έχετε ένα ραντεβού με μια νέα οδοντίατρο γιατί δεν είστε πια ικανοποιημένοι από τον προηγούμενο. Ύστερα από μια γρήγορη ματιά στη στοματική σας κοιλότητα, σας αναφέρει αμέσως τις διαδικασίες που πιθανόν χρειάζεστε, πόσο θα κοστίσουν και ποια θα πρέπει να είναι η συχνότητα των ραντεβού σας. Σας υπενθυμίζει ότι πριν το επόμενο ραντεβού σας θα πρέπει να πλένετε τα δόντια σας και να τα καθαρίζετε με νήμα επιμελώς, ώστε να μην υπάρχουν υπολείμματα τροφής ανάμεσα στα δόντια σας. Σας λέει επίσης ότι χρειάζεται ν’ αγοράσετε ακριβές συσκευές εκ των οποίων και μια ηλεκτρική οδοντόβουρτσα και μια συσκευή καθαρισμού δοντιών με νερό. Έχετε ζαλιστεί από τον όγκο της πληροφορίας, φεύγετε από το ιατρείο και αναρωτιέστε αν θα ήταν καλό να δείτε και άλλους οδοντιάτρους πριν επιστρέψετε σ’ εκείνη για το δεύτερο ραντεβού σας. Μοιάζει δεσποτική και θα προτιμούσατε κάποια που δεν είναι τόσο απαιτητική από την πρώτη συνάντηση, ακόμα και αν οι οδηγίες που σας έδωσε ήταν σωστές.

Οι επιστήμονες που μελετούν τη διαχείριση των εντυπώσεων ενδιαφέρονται να εντοπίσουν τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων απέναντι στην προσωπικότητα, στο ύφος επικοινωνίας και στην εμφάνιση των άλλων. Η παρακάτω έρευνα μπορεί να σας δώσει σημαντικές απαντήσεις σε σχέση με το γιατί νιώσατε έτσι στην αλληλεπίδρασή σας με αυτή την οδοντίατρο αλλά και πώς να παρουσιάζετε καλύτερα τον εαυτό σας στους άλλους ανθρώπους. Η υπερβολική σιγουριά στην πρώτη συνάντηση από αυτή την άποψη, αφήνει την εντύπωση πως είστε δεσποτικοί, υπερβολικοί στις απαιτήσεις που μπορεί να έχετε από τον άλλο άνθρωπο και πως μπορεί να τον επισκιάσετε κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Υπάρχει επίσης περίπτωση αν συστηθείτε στους άλλους κάπως επιθετικά ν’ αποκαλύψετε υπερβολικά πολλές πληροφορίες για εσάς. Η οδοντίατρος δεν έδωσε υπερβολικά πολλές πληροφορίες για την ίδια, αλλά ίσως έχετε γνωρίσετε άλλους ανθρώπους σε κοινωνικές περιστάσεις που μοιράζονται μαζί σας την ιστορία της ζωής τους από το πρώτο λεπτό της συνάντησής σας μονολογώντας ακατάπαυστα για πέντε λεπτά, περιγράφοντας μια σειρά από προσωπικές στιγμές που σας φέρνουν σε αμηχανία. Αυτό σας κάνει να θέλετε να τρέξετε να βρείτε έναν πιο ευχάριστο συνομιλητή.

Σε νέα έρευνα του WayneCrawfordκαι των συνεργατών του (2018) από το πανεπιστήμιο του Τέξας στο Άρλινγκτον, χρησιμοποιήθηκε η θεωρία της αυτο-επιβεβαίωσης για να κατανοηθούν καλύτερα οι ασυμφωνίες ανάμεσα στον τρόπο που συστήνονται οι άνθρωποι και στον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι άλλοι την παρουσία τους. Επιστρέφοντας στο παράδειγμα των ανθρώπων που αποκαλύπτουν πολλά για τον εαυτό τους από την πρώτη στιγμή της γνωριμίας τους με κάποιον, με τη συνδρομή της θεωρίας της αυτοεπιβεβαίωσης διαπιστώνουμε πως εκείνοι θεωρούν πως είναι απλώς κοινωνικοί και φιλικοί ενώ οι άλλοι μπορεί να τους θεωρήσουν εκνευριστικούς.

Σύμφωνα με τη θεωρία της αυτο-επιβεβαίωσης, οι άνθρωποι επιθυμούν να τους βλέπουν οι άλλοι με τον ίδιο τρόπο που αντιλαμβάνονται οι ίδιοι τον εαυτό τους. Συνεπώς, «εφόσον η αυτο-αντίληψη και η αυτο-εικόνα είναι πολύ σημαντικές για την κατανόηση του εαυτού και της πραγματικότητας, οι άνθρωποι προστατεύουν την άποψη που έχουν για τον εαυτό τους.

Αισθανόμαστε πιο χαρούμενοι όταν η προσωπική μας άποψη για τον εαυτό μας συμπίπτει με αυτή που έχουν οι άλλοι για εμάς.

Οι άνθρωποι είμαστε προκατειλημμένοι υπέρ του εαυτού μας όταν αυτο-αξιολογούμαστε (εκτός αν πάσχουμε από κατάθλιψη), κι έτσι – σύμφωνα με την πρόταση της θεωρίας- επιθυμούμε και οι άλλοι να μας αξιολογούν εξίσου θετικά μ’ εμάς.

Κατά συνέπεια, το άτομο που συμπεριφέρεται με υπερβολική σιγουριά, όταν γνωρίζει νέους ανθρώπους θεωρεί ότι αυτή η τακτική είναι κατάλληλη. Η οδοντίατρος πιστεύει ότι παρέχει πληροφορίες ζωτικής σημασίας τις οποίες έχετε ανάγκη άμεσα, αντί να περιμένει να σας γνωρίσει καλύτερα, διότι αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως μια ικανή επαγγελματία που γνωρίζει πολύ καλά τι κάνει. Το αποτέλεσμα με όρους διαχείρισης των εντυπώσεων είναι ασυμφωνία ανάμεσα στον τρόπο που το δρων υποκείμενο (σε αυτή την περίπτωση η οδοντίατρος) και το κοινό (εσείς) ερμηνεύουν τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με την θεωρία της αυτο-επιβεβαίωσης, όταν εμφανιστεί αυτή η ασυμφωνία, εκείνος που θα βιώσει τις αρνητικές συνέπειες είναι το δρων υποκείμενο.

Έτσι, το πρόβλημα των ανθρώπων που συμπεριφέρονται με υπερβολική σιγουριά είναι ότι πιστεύουν πως κάνουν το σωστό και όταν ανακαλύπτουν πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει (για παράδειγμα δεν κλείσατε δεύτερο ραντεβού με τη συγκεκριμένη οδοντίατρο), αυτή η ασυμφωνία μειώνει τη θετική τους αυτο-εικόνα. Φυσικά, υπάρχει περίπτωση ορισμένοι άνθρωποι να προτιμούν να λαμβάνουν αυτές τις πληροφορίες αμέσως κι έτσι να μην προκύψει ασυμφωνία. Σε αυτή την περίπτωση, η οδοντίατρος και ο ασθενής θα έχουν εναρμονίσει τις ερμηνείες τους σε σχέση με τη συμπεριφορά της οδοντιάτρου.

Τα δεδομένα στην έρευνα του Crawfordκαι των συνεργατών του προέκυψαν από τις απαντήσεις 175 εργαζομένων σε μια κυβερνητική υπηρεσία (εκ των οποίων το 61% γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 43 έτη) σε ερωτηματολόγια αυτο-αξιολόγησης των στρατηγικών διαχείρισης των πρώτων εντυπώσεων τους στο χώρο εργασίας τους και σε σχέση με την ικανοποίησή που παίρνουν από τη δουλειά τους. Οι προϊστάμενοί τους (60% γυναίκες με μέσο όρο τα 47 έτη) παρείχαν αξιολογήσεις σε παράλληλες κλίμακες σε σχέση με τους υφιστάμενους τους που συμπεριλάμβαναν μια κλίμακα που μετρούσε πόσο αρεστοί τους ήταν οι υπάλληλοί τους.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι προέκυψαν αρνητικά αποτελέσματα για τους υφιστάμενους των οποίων οι αυτο-αξιολογήσεις απέκλιναν από αυτές των προϊσταμένων τους. Για παράδειγμα, όταν οι προϊστάμενοι εκτιμούσαν ότι οι υφιστάμενοί τους είχαν πιο ευνοϊκή εικόνα για τον εαυτό τους σε σχέση με αυτή που αξιολογούσαν οι ίδιοι, οι υπάλληλοι αποδεικνύονταν συχνά λιγότερο ικανοποιημένοι από την εργασία τους και λιγότερο συμμορφωμένοι με τις πρακτικές της επιχείρησης.

Από θεωρητική άποψη, η μελέτη του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Άρλινγκτον ήταν σημαντική γιατί έδειξε πως σε ό,τι αφορά στη διαχείριση των εντυπώσεων χρειάζεται να εξετάζουμε εξίσου το δρων υποκείμενο και το κοινό και όχι απλώς τις αυτο-αξιολογήσεις των δρώντων (όπως συμβαίνει συχνά σε αυτό το πεδίο ερευνών).

Επιστρέφοντας στο αρχικό ζήτημα, αυτό των ανθρώπων που συμπεριφέρονται με υπερβολική σιγουριά, μπορούμε πια να κατανοήσουμε πως αυτό δεν συμβαίνει πάντα από την πλευρά τους. Αν αναρωτηθούμε ποιος έχει την ευθύνη γι’ αυτή την συμπεριφορά, η απάντηση είναι κανείς, καθώς είναι κάτι που προκύπτει από την αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων. Ο άνθρωπος που μοιράζεται υπερβολικά πολλές πληροφορίες μαζί σας σ’ ένα πάρτυ και σας φαίνεται εκνευριστικός, μπορεί σε κάποιον άλλον να φαίνεται λαμπερός και ενδιαφέρον.

Προκειμένου ν’ αποφύγετε να είστε εκείνος με την υπερβολικά «άνετη» συμπεριφορά, η έρευνα του Crawfordκαι των συνεργατών του αποτελεί μια πρόταση ώστε να μάθετε να «διαβάζετε» το κοινό σας.

Μην συμπεριφέρεστε με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους που συναντάτε.

Ο Crawfordκαι οι συνεργάτες του σημείωσαν πως σε ορισμένα ζεύγη υφισταμένου -προϊσταμένου η ασυμφωνία ελαττωνόταν όσο αυξανόταν το χρονικό διάστημα που συνεργάζονταν μεταξύ τους. Η ενθουσιώδης συμπεριφορά, η εξομολογητική διάθεση και οι επίμονες προσπάθειες να κάνουν οι άλλοι αυτό που εσείς θεωρείτε σωστό μπορεί να είναι αποτελεσματικές με το σύντροφο ή τον καλύτερο σας φίλο, αλλά θα αποθαρρύνουν σίγουρα κάποιον που δεν σας έχει γνωρίσει ποτέ ξανά.

Για να συνοψίσουμε, η αίσθηση εαυτού που έχουν οι άνθρωποι επηρεάζεται πολύ από τον τρόπο που τους αξιολογούν οι άλλοι, όπως άλλωστε υπέδειξαν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Άρλινγκτον. Το να διατηρήσετε την αίσθηση αυταξίας σας και πληρότητας μπορεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη διασφάλιση ότι καταφέρατε να κάνετε την εντύπωση που εσείς επιθυμείτε.

Βιβλιογραφική αναφορά

Crawford, W. S., Kacmar, K. (M.)., & Harris, K. J. (2018). Do you see me as I see me? The effects of impression management incongruence of actors and audiences. Journal of Business and Psychology, doi:10.1007/s10869-018-9549-6

Πηγή: www.psychologytoday.com

The post Γιατί η υπερβολική σιγουριά για τον εαυτό μπορεί να βλάπτει appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ghosting: τι συμβαίνει με την ψηφιακή απόρριψη

syntaktis4 — Tue, 03 Mar 2026 05:10:30 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄

Ως ghosting oρίζεται η συμπεριφορά με την οποία κάποιος τερματίζει ξαφνικά μια διαπροσωπική σχέση, αποσυρόμενος από κάθε μορφή επικοινωνίας, χωρίς να δώσει την παραμικρή εξήγηση. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που έχει απασχολήσει το 84% των ατόμων της γενιάς Z αλλά και των Μillenials. Δηλαδή το 84% των ατόμων από 18 έως 42 ετών.

Το Thriving Center of Psychology, μια υπηρεσία που συνδέει ανθρώπους με θεραπευτές σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες, πρόσφατα δημοσίευσε μια έρευνα την οποία διεξήγαγε προκειμένου να μάθουμε γιατί οι άνθρωποι της νέας γενιάς κάνουμε και υφιστάμεθα ghosting σε τόσο μεγάλο βαθμό.

Στην έρευνα πήραν μέρος 1.014 συμμετέχοντες από 18 και 42 ετών. Οι ερωτηθέντες απάντησαν σε ζητήματα σχετικά με την πρακτική του ghosting και τον τρόπο με τον οποίο το εν λόγω φαινόμενο επηρέασε τη ζωή τους.

Το 84% των ερωτηθέντων δήλωσαν πως έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με το ghosting τουλάχιστον μια φορά, ενώ το 65% παραδέχθηκε πως έχει επιστρατεύσει την εν λόγω πρακτική σε βάρος δυνητικών συντρόφων.

Σε ό,τι αφορά το γιατί οι άνθρωποι κάνουν ghosting

Κύριος λόγος για το 64% τοις εκατό των ερωτηθέντων είναι επειδή απλά δεν ενδιαφέρονται να πάνε παρακάτω τη σχέση. Το 56% των συμμετεχόντων δηλώνουν ότι εξαφανίζονται σιωπηλά, επειδή διστάζουν να έρθουν σε μια «μετωπική» σύγκρουση και προσπαθούν να την αποφύγουν πάση θυσία. Το 44% αποδίδει το ghosting στο άγχος και την καταπίεση που μας προξενούν οι υπερβολικά υψηλές προσδοκίες του άλλου ατόμου, ενώ το 41% κάνει λόγο για έλλειψη χημείας και ισχυρής σύνδεσης. Τέλος, το 39% των ανθρώπων υποστηρίζουν ότι γκρέμισαν κάθε γέφυρα επικοινωνίας επειδή προσβλήθηκαν από κάτι που έκανε ή είπε ο/η υποψήφιος/α σύντροφος, ενώ το 29% κατηγορεί για τη συμπεριφορά του τα ζητήματα ψυχικής υγείας που αντιμετώπιζε την περίοδο που έκανε ghosting.

Μετά το ghosting, η συντριπτική πλειοψηφία, το 86% των ερωτηθέντων αισθάνθηκαν ανακούφιση, ενώ το 69 τοις εκατό αισθάνθηκε ενοχή και το 46% μεταμέλεια.

Δεδομένου ότι το ghosting είναι ιδιαίτερα συνηθισμένο μεταξύ όσων χρησιμοποιούμε εφαρμογές γνωριμιών, τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων αντιλαμβάνονται αυτή την αλλόκοτη μορφή εξαφάνισης ως φυσικό επακόλουθο του διαδικτυακού φλερτ.

Στις ρομαντικές σχέσεις, το 34% αναφέρει ότι το ghosting προέκυψε πριν από το πρώτο ραντεβού. Το 26% αντιμετώπισε το φαινόμενο μετά το πρώτο ραντεβού, το 22% μετά από αρκετές εξόδους, ενώ το 10% μετά από μερικούς μήνες διαδοχικών συναντήσεων.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Ghosting: τι συμβαίνει με την ψηφιακή απόρριψη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πες μου πώς τελειώνει – Γιατί το δυστύχημα στα Τέμπη θα μας ακολουθεί για χρόνια

syntaktis4 — Sat, 28 Feb 2026 06:30:37 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Από τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή
www.expressingmyself.gr

Οι μέρες περνούν και η οποιαδήποτε αναφορά στο τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη παραμένει δύσκολη, οι ερμηνείες και οι αναλύσεις πολλές φορές χάνονται στο συναίσθημα. Παρ’ όλα αυτά, έχει την αξία του να αρχίσουν να αναδύονται οι λέξεις για να αρθρώσουν το ανείπωτο, να του δώσουν μια μορφή.

Είναι δεδομένο ότι βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα εθνικό πένθος και συλλογικό τραύμα, όπως και ότι ξύπνησε σε πάρα πολλούς Έλληνες και Ελληνίδες προηγούμενα τραύματα ή μνήμες από απώλειες.

Το σοκ, η άρνηση, ο πόνος, η θλίψη, ο αποτροπιασμός είναι μερικά μόνο από τα συναισθήματα που βιώνονται, όπως συμβαίνει σε κάθε τέτοιο γεγονός. Τα υπαρξιακά ερωτήματα γίνονται πιο έντονα από ποτέ και ειδικά το γιατί∙ και φυσικά στη συγκεκριμένη περίπτωση εγείρονται επίσης πολλά πολιτικά ερωτήματα για μια χώρα που τρώει τα παιδιά της σαν τον Κρόνο. Όλα τα παραπάνω είναι απολύτως φυσιολογικά.

Εκείνο που είναι αξιοσημείωτο στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι η μεγάλη ένταση αυτών των συναισθημάτων και η αίσθηση του μουδιάσματος και του αποσυντονισμού ενός πολύ μεγάλου κομματιού του πληθυσμού. Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό;

Κατ’ αρχήν ας δούμε τις συνθήκες που έγινε το δυστύχημα.

Το μέσο ήταν το τρένο. Ένα μέσο που σχεδόν κάθε Έλληνας ή Ελληνίδα το έχει χρησιμοποιήσει ή τουλάχιστον έχει κάποιο αγαπημένο πρόσωπο που το χρησιμοποιεί συχνά. Το τρένο είναι ένα οικονομικό μέσο μεταφοράς για το μέσο πολίτη, τους φοιτητές, τους εκδρομείς και ειδικά τα βραδινά δρομολόγια, θεωρούνται μια καλή λύση από πολύ κόσμο.

Σχεδόν όλες/όλοι έχουμε να θυμόμαστε κάποιο ταξίδι με τρένο, μια ιστορία δική μας ή τουλάχιστον από φίλο. Το μέσο του δυστυχήματος (και του θανάτου), δηλαδή, είναι ένα κοινό σημείο αναφοράς με τα θύματα για μια πάρα πολύ μεγάλη μερίδα του πληθυσμού.

Έπειτα είναι το πού έγινε το δυστύχημα. Στη γραμμή Αθήνα – Θεσσαλονίκη, η οποία ενώνει τις δύο μεγάλες πόλεις και που την χρησιμοποιούν καθημερινά εκατοντάδες κόσμου.

Ας δούμε και τη χρονική στιγμή που έγινε.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια από την τραγωδία στο Μάτι και την περίοδο που γίνεται η δίκη, τρία χρόνια πανδημίας, έναν χρόνο πολέμου στην Ουκρανία, λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές.

Από ψυχολογική σκοπιά τα τελευταία χρόνια δεν υπάρχει γερή ψυχική βάση στο άτομο και στην κοινωνία για να μπορέσει να σηκώσει άλλο βάρος.

Η ψυχική ανθεκτικότητα βρίσκεται ήδη σε καμπή.

Είναι μια περίοδος κατά την οποία ήδη πολλοί άνθρωποι έχουν λυγίσει από τα δεινά των τελευταίων χρόνων ή βρίσκονται στα όρια. Οτιδήποτε μικρό μπορεί να γίνει η σταγόνα που θα ξεχειλίσει το ποτήρι, πόσο μάλλον όταν είναι κάτι τόσο τραγικό.

Όλα τα παραπάνω είναι μια μίνι ανασκόπηση του τι – πώς- πού έγινε που μπορεί να εξηγήσει μεγάλο μέρος των συνεπακόλουθων συναισθημάτων και αντιδράσεων, όμως από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσει το τόσο μεγάλο σάστισμα και κυρίως να δώσει στοιχεία του τι μέλλει γενέσθαι μέσα μας και έξω από εδώ και στο εξής.

Ο δικός μου τρόπος για να επεξεργάζομαι όσα νιώθω και να ξεπερνώ τις δύσκολες στιγμές είναι το γράψιμο. Για σχεδόν τριάντα πέντε χρόνια γράφω στο προσωπικό μου ημερολόγιο, όμως είναι από τις λίγες φορές που δεν έτρεξα αμέσως να γράψω. Τις πρώτες μέρες δεν το προσπάθησα καν, δεν μου έβγαινε. Υπήρχε ένα μούδιασμα. Λογικό. Και πράγματι, υπάρχουν έρευνες που επιβεβαιώνουν πως πολλές φορές το προσωπικό γράψιμο αμέσως μετά από ένα τραυματικό γεγονός δεν βοηθά[1]. Ίσα ίσα μπορεί να οξύνει τα συναισθήματα.

Δυο – τρεις μέρες μετά άνοιξα το λαπ τοπ για να γράψω ένα άρθρο, ίσως να ήταν πιο εύκολο αν έπαιρνα μια απόσταση ή αν έκανα μια εκλογίκευση. Έγραψα μια πρόταση, την έσβησα. Δεύτερη, το ίδιο. Το έκλεισα. Πολύ νωρίς. Βγήκα για περπάτημα.

Μια εβδομάδα μετά, προσπάθησα ξανά να γράψω στο ημερολόγιο. Λίγες λέξεις, σκόρπιες, προτάσεις που δεν έβγαζαν ιδιαίτερο νόημα. Συναισθηματικά θραύσματα. Και κάπου εκεί κατάλαβα τι μου έφταιγε. Το γεγονός αυτό δεν μπορούσε να βρει τη θέση του μέσα μου. Δεν μπορούσα να το τοποθετήσω. Τι ήταν αυτό που συνέβη; Ή μάλλον «είναι», γιατί είναι κάτι που ακόμα εξελίσσεται. Ένα ατύχημα; Δυστύχημα; Τραγωδία; Ανθρώπινο λάθος; Πολιτικό; Κρατικό; Οικονομικό; Προσωπικό; Συλλογικό; Υπαρξιακό;

Λίγες εβδομάδες πριν από το δυστύχημα είχα διαβάσει το βιβλίο της Valeria Luiselli «Tell me how it ends»[2] και τις τελευταίες μέρες μου έρχεται συχνά στο νου. Στις σελίδες του βιβλίου η βραβευμένη Μεξικανή συγγραφέας ανοίγει το θέμα με τα χιλιάδες ασυνόδευτα παιδιά που περνούν παράνομα τα σύνορα από το Μεξικό στις ΗΠΑ και γράφει από την εμπειρία της ως μεταφράστρια των όσων λένε αυτά τα παιδιά στο δικαστήριο. Διηγείται κάποιες από αυτές τις ιστορίες στην κόρη της η οποία την ρωτά επιτακτικά: «Μαμά, πώς τελειώνει η ιστορία;» Κι εκείνη δεν ξέρει τι να απαντήσει.

Κάπως έτσι και στην περίπτωση των Τεμπών νιώθω ότι δεν γνωρίζουμε όχι το τέλος της ιστορίας αλλά την αρχή. Μια από τις προσεγγίσεις για να μπορέσεις να ξεπεράσεις ένα δυσάρεστο συμβάν είναι να κατασκευάσεις μια ιστορία και να βγάλεις ένα νόημα από αυτήν. Για να γίνει αυτό όμως, όπως κάθε ιστορία έτσι και αυτή, θα πρέπει να έχει μια αρχή, μια μέση και ένα τέλος. Το πρόβλημα με την συγκεκριμένη περίπτωση είναι ότι γνωρίζουμε το τέλος, έχουμε κάποια εικόνα από τη μέση αλλά σίγουρα όχι την αρχή. Πώς ξεκίνησε όλο αυτό; Σε ποιο σημείο θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί; Ποιος φταίει; Γιατί έγινε;

Ένα επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι αν η δικαιοσύνη θα μπορέσει ποτέ να αποκαταστήσει αυτό το κομμάτι της ιστορίας ώστε να γίνει ολόκληρη.

Μόνο αν συμβεί αυτό θα μπορέσουμε να το τοποθετήσουμε εξωτερικά και κυρίως εσωτερικά, θα γίνει κάτι συγκεκριμένο, θα βρούμε τον τρόπο να το επεξεργαστούμε και ίσως κάποτε να το ξεπεράσουμε, να το διορθώσουμε, να προχωρήσουμε ως άτομα και ως χώρα. Αν όχι, θα συνεχίσουμε να αναμασούμε εικόνες άθλιες, λέξεις που δεν γίνονται προτάσεις, μνήμες κατακερματισμένες, θα περιφερόμαστε σαν τραυματίες με πληγές ανοιχτές σε μια χώρα φάντασμα.

[1] J. Pennebaker & J.Evans, Expressive Writing: Words That Heal, Idyll Arbor, 2014.

[2] Coffee House Press, 2017.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Πες μου πώς τελειώνει – Γιατί το δυστύχημα στα Τέμπη θα μας ακολουθεί για χρόνια appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Δημιουργία συντροφικών σχέσεων στην ενήλικη ζωή

syntaktis4 — Tue, 10 Feb 2026 05:12:36 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Από την Μυρτώ Λεμονούδη

Η αλληλεπίδραση και η επικοινωνία μεταξύ δύο ανθρώπων αποτελεί μία αναγκαία και απαραίτητη προϋπόθεση για να αναπτυχθεί μία σχέση (Kelley et al., 1983). Πολλές φορές σκεφτόμαστε ότι θα θέλαμε μία σχέση και ενδόμυχα ευχόμαστε να συμβεί. Η επικοινωνία αποτελεί το πρώτο «κλειδί» για να διαμορφωθεί μία συντροφική σχέση, η σύναψη της οποίας αποτελεί μία δυναμική διαδικασία, που αφορά την ενεργό συμμετοχή και προσπάθεια και των δύο πλευρών.

Οι ικανοποιητικές συντροφικές σχέσεις παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο για την ανάπτυξη μίας ισορροπημένης προσωπικής ζωής και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του ανθρώπου. Η πλειονότητα των ατόμων αξιολογούν ως σημαντική τη δημιουργία σχέσεων και την θεωρούν απαραίτητη για την προσωπική ευεξία, ευτυχία και ικανοποίηση (Diener & Oishi, 2005). Πολύ συχνά κυριαρχούν λανθασμένα στερεότυπα και μύθοι αναφορικά με την προσέγγιση ενός συντρόφου που παρεμποδίζουν τελικά τη σύναψη ή/και τη διατήρηση μίας σχέσης.

Υπάρχουν άνθρωποι που παρουσιάζουν ελλείμματα σε δεξιότητες σχετικά με την αναζήτηση και επιλογή συντρόφου, όπως και την έναρξη και διαμόρφωση μίας σχέσης. Επιπλέον, δυσλειτουργικές αντιλήψεις, στερεότυπα και μύθοι παρεμποδίζουν τη σύναψη ή/και τη διατήρηση μίας συντροφικής σχέσης, και αυτό τους δυσκολεύει και τους αποθαρρύνει από την προσπάθεια (Regan, 2011). Οι δεξιότητες όμως αφορούν ικανότητες που δεν είναι έμφυτες στον άνθρωπο και ως εκ τούτου μπορούμε να τις «μάθουμε και να εκπαιδευτούμε σε αυτές». Εμπόδια μπορεί να μας βάλει και ο ίδιος μας ο εαυτός, δηλαδή το πώς βλέπουμε και αξιολογούμε τον εαυτό μας και τους άλλους, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν οι εμπειρίες μας, η κοινωνία, ο πολιτισμός κτλ. Οι σκέψεις και οι αντιλήψεις μας για τις σχέσεις και τους συντρόφους επηρεάζουν τον τρόπο που νιώθουμε για αυτές και ως εκ τούτου, το πως σκεφτόμαστε και συμπεριφερόμαστε.

Αναζήτηση και προσέγγιση ενός ατόμου που με ενδιαφέρει

Η αναζήτηση ενός συντρόφου είναι μία διαδικασία κατά την οποία θα κληθούμε να δείξουμε το ενδιαφέρον μας ή να αποδεχτούμε το ενδιαφέρον του άλλου ατόμου. Είναι λοιπόν σημαντικό να εντοπίσουμε ποια κομμάτια του εαυτού μας θα προσπαθήσουν να μας εμποδίσουν σε αυτό και να πειραματιστούμε με το να λειτουργήσουμε λίγο διαφορετικά προκειμένου να δούμε τι αποτέλεσμα θα έχουμε.

Για τους περισσότερους ανθρώπους οι πιο μεγάλες ανησυχίες σχετικά με τη διαδικασία του φλερτ αφορά ζητήματα όπως:

πως θα κάνω κάποιον/α να με προσέξει;
πως μπορώ να καταλάβω αν το άλλο άτομο ενδιαφέρεται;
τι θα πω;
τι κινήσεις πρέπει να κάνω για να δείξω ότι δε θα ήθελα να μείνουμε μόνο φίλοι;

Το πρώτο βήμα είναι να βγαίνουμε σε μέρη όπου έχει κόσμο, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα που έχει ο καθένας. Η διεύρυνση του κοινωνικού μας κύκλου βοηθάει πάντα στη γνωριμία νέων ατόμων. Το να είμαστε ευδιάθετοι και χαμογελαστοί, να μιλάμε, να κινούμαστε στον χώρο, είναι σημαντικές παράμετροι για αυτές τις κοινωνικές συναναστροφές.

Παρατηρούμε τα άλλα άτομα, κοιτάζουμε διακριτικά αν κάποιος μας ενδιαφέρει και είτε προσεγγίζουμε σταδιακά, είτε δείχνουμε απλά τη διαθεσιμότητα μας.

Σε μία συζήτηση δείχνουμε ενδιαφέρον προς το άλλο άτομο, συζητάμε για τα ενδιαφέροντα μας, εκφράζουμε τις απόψεις μας και δε χρειάζεται να προσπαθήσουμε να εντυπωσιάσουμε. Ο μη λεκτικός τρόπος επικοινωνίας, είναι επίσης πολύ σημαντικός, όπως για παράδειγμα η βλεμματική επαφή και η στάση του σώματος (Regan, 2011).

Επιλογή ενός εν δυνάμει συντρόφου

Η επιλογή ενός συντρόφου είναι μία εξίσου σημαντική διαδικασία στη δημιουργία σχέσεων και δεν είναι μία διαδικασία που γίνεται «τυχαία». Όπως έχει φανεί από μελέτες της κοινωνικής ψυχολογίας, το στερεότυπο «τα ετερώνυμα έλκονται» δεν ισχύει παρά μόνο στα αρχικά στάδια της σχέσης. Η ομοιότητα (και όχι η υπερβολική ομοιότητα) ανάμεσα σε δύο άτομα ενισχύει την έλξη μεταξύ τους. Η έλξη προκύπτει από πρόσωπα που μας μοιάζουν σε κάποιες διαστάσεις, είτε είναι οικεία, είτε δείχνουν διαθέσιμα, είτε εκδηλώνουν συμπεριφορές που δείχνουν ανταπόκριση. Από την άλλη πλευρά η εξωτερική εμφάνιση παίζει ρόλο, αλλά δεν είναι ο μόνος παράγοντας. Άλλωστε δε συμφωνούμε όλοι για το τι είναι «όμορφο», «ωραίο», κτλ.

Πολλοί άνθρωποι περιμένουν τον «κεραυνοβόλο έρωτα», καθώς αυτόν αναγνωρίζουν ως την πιο «γνήσια» μορφή του έρωτα. Αυτό τους κάνει συχνά να πιστεύουν πως η τύχη θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην εύρεση συντρόφου και ως εκ τούτου, δεν προσπαθούν και οι ίδιοι «να βοηθήσουν τη τύχη τους» με το να ενεργήσουν προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους. Ακόμα και όταν πιστεύουμε πως ερωτευόμαστε με την «πρώτη ματιά», καλό είναι να αναρωτηθούμε μήπως τελικά είχαμε ήδη διαμορφώσει κάποια κριτήρια επιλογής για το ποιος θα μπορούσε να μας ενδιαφέρει, τα οποία επηρέασαν την έλξη που αισθανθήκαμε για το άλλο άτομο.

Το να έχουμε κάποια κριτήρια επιλογής είναι πολύ σημαντικό, καθώς αυτό σημαίνει πως έχουμε ήδη σκεφτεί τι είναι αυτό που θέλουμε και τι είναι αυτό που έχουμε ανάγκη από μία σχέση. Αυτό μας βοηθάει να αποκλείσουμε άτομα που πιστεύουμε πως δε θα μας ταίριαζαν, αποφεύγοντας έτσι να σχετιστούμε με άτομα που σε άλλη περίπτωση θα κρίναμε ως «ακατάλληλους συντρόφους». Προσοχή όμως, να μην πέσουμε στην παγίδα να γίνουμε τελικά άκαμπτοι ως προς τις επιλογές μας, σαν να αναζητούμε τον «τέλειο σύντροφο» ή να πιστεύουμε ότι εμείς είμαστε οι «τέλειοι σύντροφοι», κάτι που επίσης θα έφερνε το αντίθετο αποτέλεσμα (Regan, 2011).

Είναι ψυχολογική ανάγκη όλων μας να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου, ότι υπάρχει συντροφικότητα και μία αίσθηση ότι έχουμε κάποιον διαθέσιμο για μας. Επιθυμούμε την στενή επικοινωνία και τη συζήτηση προσωπικών εμπειριών. Οι σχέσεις μαθαίνονται και είναι ευχάριστες. Συχνά γίνονται περίπλοκες, δύσκολες και απαιτούν προσπάθεια, όμως αυτό δεν πρέπει να μας αποθαρρύνει, άλλωστε αυτό είναι που τις κάνει ενδιαφέρουσες. Να θυμάστε πως αν δε δοκιμάσετε δε θα αποτύχετε, αλλά δε θα επιτύχετε κιόλας.

Βιβλιογραφία

Brehm, S.S., Miller, R.S., Perlman, D. & Campbell, S.M. (2002). Intimate Relationships, 3rd ed. New York : McGraw-Hill.

Diener, E. & Oishi, S. (2005). The Nonobvious Social Psychology of Happiness. Psychological Inquiry, 16(4), pp. 162-167.

Kelley, H. H., Berscheid, E., Christensen, A., Harvey, J. H., Huston, T. L., Levinger, G., McClintock, E., Peplau, L. A., & Peterson, D. R. (1983). Analyzing close relationships. In H. H. Kelley, E. Berscheid, A. Christensen, J. H. Harvey, T. L. Huston, G. Levinger, E. McClintock, L. A. Peplau & D. R. Peterson (Eds.), Close relationships (pp. 20–67). New York: Freeman.

Regan, P. (2011). Close Relationships. New York : Routledge.

Πηγή: Ψ-Δίκτυο

The post Δημιουργία συντροφικών σχέσεων στην ενήλικη ζωή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Εμπόδια στην ανθρώπινη επικοινωνία

syntaktis4 — Sun, 08 Feb 2026 05:08:01 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Από τη Γεωργία Πολάκη*, Ατομική και Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που παρεμποδίζουν την επικοινωνία να είναι λειτουργική και αποτελεσματική, ανάμεσά τους και οι ιδέες που έχει ο καθένας για το τι σημαίνει επικοινωνία. Οι περισσότερες από αυτές τις ιδέες είναι μύθοι που βασίζονται σε κοινωνικές ή οικογενειακές πεποιθήσεις ή διαμορφώνονται από έντονα προσωπικά βιώματα. Κάποιοι από αυτούς είναι:

Οι άνθρωποι με επικοινωνιακές δεξιότητες γεννιούνται, δε γίνονται.

Είναι αλήθεια ότι κάποιοι άνθρωποι είναι από παιδιά πιο εξωστρεφή και επικοινωνιακά διαθέτοντας μάλιστα μεγάλη ενσυναίσθηση. Ωστόσο η καλή επικοινωνία είναι μια δεξιότητα που μαθαίνεται. Ολοι μπορούμε να βελτιώσουμε την επικοινωνία μας μαθαίνοντας τεχνικές αλλά κυρίως μαθαίνοντας τον ίδιο μας τον εαυτό. Κι αυτό γιατί η αυτογνωσία μας βοηθά να αποκτήσουμε ενσυναίσθηση και να μπαίνουμε στη θέση του άλλου, πράγμα που είναι ο πιο καθοριστικός παράγοντας αποτελεσματικής επικοινωνίας.

Η συχνότητα – ποσότητα της επικοινωνίας αντανακλά και την ποιότητά της.

Το ότι μιλάμε πολύ δε σημαίνει απαραίτητα ότι επικοινωνούμε κιόλας! Συχνά αυτό που οι περισσότεροι ονομάζουμε επικοινωνία είναι παράλληλοι μονόλογοι καθώς οι ομιλητές δεν έχουν τη διάθεση ή τη δυνατότητα να αντιληφθούν τί πραγματικά τους λέει ο άλλος. Οι άνθρωποι μαθαίνουμε να επικοινωνούμε με τον τρόπο που ακούγαμε να επικοινωνούν οι δικοί μας όταν ήμασταν παιδιά. Εφαρμόζοντας αυτούς τους τρόπους – που στην πλειοψηφία τους είναι αναποτελεσματικοί, οδηγούμαστε σε επικοινωνιακά αδιέξοδα.

Η απόλυτη ειλικρίνεια βοηθά στην επικοινωνία.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούμε πως είναι ηθική μας υποχρέωση να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς. Η ειλικρίνεια σαφώς και αποτελεί μια σημαντική αρετή σε μια σχέση. Υπάρχουν ωστόσο και περιπτώσεις που μπορεί να είναι απειλητική ή και καταστροφική για τη σχέση σε περιπτώσεις που ένας άνθρωπος δεν μπορεί να «σηκώσει» μια αλήθεια και δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μια πραγματικότητα. Επίσης υπάρχουν περιπτώσεις που το να εμπιστευόμαστε τα πάντα στον άλλον δε βοηθά τη σχέση, εφόσον ο άλλος δεν έχει την ανάλογη ωριμότητα που απαιτείται για να το διαχειριστεί.

Αν με αγαπάς πραγματικά θα πρέπει να μαντεύεις τις ανάγκες μου.

Πιστεύουμε ότι ο άλλος μας ξέρει άρα (οφείλει να) γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τι αισθανόμαστε και τι θέλουμε. Μερικές φορές φτάνουμε στο σημείο να πιστεύουμε ότι αφού μας αγαπά θα πρέπει να θέλει αυτό που θέλουμε και εμείς. Τέτοιες πεποιθήσεις αναδύονται συχνά σε σχέσεις οικειότητας με τους σημαντικούς άλλους π.χ. μέσα σε ένα ζευγάρι.

Όμως, εγώ και ο σημαντικός άλλος (σύντροφος, παιδί, συγγενής κτλ) είμαστε δύο ξεχωριστοί άνθρωποι που ο καθένας έχει τις δικές του απόψεις, ανάγκες, κίνητρα και σκέψεις.

Δεν είναι δυνατόν να περιμένω από τον άλλο να καλύπτει όλες μου τις ανάγκες ή να μαντεύει ανά πάσα στιγμή αυτό που χρειάζομαι.

Δεν υπάρχουν, όπως λέμε, αυτονόητα στην επικοινωνία. Είμαστε ενήλικες και είναι προσωπική μας ευθύνη να επικοινωνούμε τα «θέλω» μας. Η αυτοαποκάλυψη, το πώς δηλαδή αισθανόμαστε και τι ανάγκη έχουμε, διευκολύνεται, όταν έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας και είμαστε σε θέση να αποκαλύψουμε στον άλλο τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας, χωρίς να φοβόμαστε ότι θα μας πληγώσει ή θα μας απορρίψει.

«Μιλάμε μόνο με τις λέξεις»

Π.χ. ένα ζευγάρι συζητά για την αγορά ενός αυτοκινήτου. Ενώ όμως φαίνεται το θέμα να είναι ουδέτερο και να προσπαθούν μαζί να καταλήξουν σε μία απόφαση, κάποια στιγμή αρχίζει να υπάρχει ένταση η οποία κλιμακώνεται και καταλήγει σε καυγά.

Κι αυτό γιατί η ανθρώπινη επικοινωνία διεξάγεται σε δύο (2) επίπεδα συγχρόνως. Το ένα είναι το λεκτικό (το περιεχόμενο της συζήτησης). Όμως εκτός από αυτά που λέμε, υπάρχουν και αυτά που αισθανόμαστε για τον εαυτό μας και τον άλλο την ώρα που επικοινωνούμε. Μπορεί να αισθανόμαστε απόρριψη, ζήλεια, φόβο κ.α. Όλα αυτά αποτυπώνονται στα μη λεκτικά μηνύματα που στέλνουμε (έκφραση του προσώπου, στάση του σώματος, βλεμματική επαφή, χειρονομίες, κινήσεις, τόνος/ένταση φωνής, σιωπή, παύσεις). Στο επίπεδο αυτό τα μηνύματα αφορούν στο πώς ο ένας συνομιλητής βλέπει τον άλλο και πώς αισθάνεται γι’ αυτόν. Τα μηνύματα αφορούν στη σχέση των συνομιλητών («σε δέχομαι», «σε εμπιστεύομαι», «με καταπιέζεις», «δεν συμφωνώ μαζί σου»).

Η μη λεκτική επικοινωνία συμβαίνει κυρίως σε ασυνείδητο επίπεδο, αλλά επηρεάζει σε πολύ μεγάλο βαθμό τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους.

Έχουμε καλή επικοινωνία, όταν συμφωνούμε και δεν συγκρουόμαστε με τον άλλο.

Κάτι τέτοιο είναι δύσκολο, αν όχι ανέφικτο. Δεν μπορούμε να συμφωνούμε πάντα. Στόχος σε μια περίπτωση σύγκρουσης δεν είναι να δικαιωθεί ένα από τα δύο μέλη («έχω δίκιο/έχεις άδικο), αλλά να λυθεί η σύγκρουση χωρίς κερδισμένους και ηττημένους.

“Η κατανόηση αυτών των μύθων και των λόγων για τους οποίους δεν ισχύουν θα συμβάλλει στην εξάλειψη πιθανών φραγμών και θα ανοίξει τον δρόμο για μια πιο αποτελεσματική και γόνιμη επικοινωνία”.

Βιβλιογραφία

Ανδρούτσου Β , « Λόγος και Επικοινωνία», Οικογενειακή Θεραπεία, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Bateson Gregory (2000). Steps to an Ecology of Mind.University of Chicago Press, edition 2000, Originally published 1972

Bateson, G., Jackson, D. D., Jay Haley& Weakland, J., “Toward a Theory of Schizophrenia”, Behavioral Science, vol.1, 1956, 251–264. (Reprinted in Steps to an Ecology of Mind)

Brown, B. (2012). Daring greatly: How the courage to be vulnerable transforms the way we live, love, parent, and lead. Penguin

Josien, M., Bαγιάτης, Γ. & Γιαννουλέας, M. (1995). H επικοινωνία μέσα καi έξω από τον εργασιακό χώρο. Aθήνα: Eλληνικά Γράμματα

Kelly G. , psychology of personal constructs, N York,1955

Κούρτη, Ε. (2007). Η μη λεκτική επικοινωνία στο σχολείο. ΥΠΕΠΘ, Πανεπιστήμιο Αθηνών.

______________________________________________________________________

*Η Γεωργία Πολάκη (Οικογενειακή και Σωματοκεντρική ψυχοθεραπεύτρια, Ενεργειακή θεραπεύτρια REIKI, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας) έχει εκπαιδευτεί στη Σωματικά Επικεντρωμένη Gestalt (Gestalt Embodiment), στη θεραπεία τραυματισμένου εσωτερικού παιδιού μέσω Αναδρομής (Regression Therapy), στην Τεχνική της Άδειας Καρέκλας Gestalt και στην Προσωποκεντρική Μη κατευθυντική Παρεμβατική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία. Eίναι Ενεργειακή θεραπεύτρια (Reiki Healer in Usui system of Natural Healing). Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια Ψυχικής Αρχιτεκτονικής, Reiki και Βιωματικής Ανατομίας σε Χανιά και Αθήνα και εκπαιδεύτηκε στην Οικογενειακή θεραπεία (Family Therapy) στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου 2019-2022. Πραγματοποιεί ατομικές συνεδρίες δια ζώσης ή μέσω Skype.

The post Εμπόδια στην ανθρώπινη επικοινωνία appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πένθος και στερεότυπα για το φύλο

syntaktis4 — Fri, 06 Feb 2026 05:11:14 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Θυμάμαι έναν αδελφό του παππού μου που φορούσε πάντα μαύρα πουκάμισα και μαύρα παντελόνια μέσα από τις κρητικές του μπότες. Είχε κάποτε χάσει ένα μικρό παιδί. Αυτός ο θείος ήταν ο μόνος άντρας που έχω δει, που εξέφρασε για δεκαετίες το πένθος του στον τρόπο που ντυνόταν. Ήταν επιλογή του. Αντίθετα, οι αμέτρητες γυναίκες που όταν έχαναν έναν κοντινό συγγενή φορούσαν μαύρα, δεν είχαν επιλογή. Αν δεν το έκαναν, θα θεωρούνταν ανεκδιήγητες και θα εξοστρακίζονταν από την κοινότητα.

Η κοινωνία δεν αναμένει το ίδιο είδος πένθους από τον άντρα και τη γυναίκα. Σε κάποια πολιτισμικά πλαίσια έχει υπάρξει μάλιστα ανάλγητη με τις γυναίκες. Στο γνωστό μυθιστόρημα του Ιούλιου Βερν, «Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες» ο Φιλέας Φογκ σώζει μια Ινδή πριγκίπισσα από την πυρά. Έπρεπε να καεί ζωντανή δίπλα στον νεκρό της σύζυγο.

Η πενθούσα γυναίκα λοιπόν έπρεπε να πάψει να ζει ή απλώς να αποσύρεται. Υπάρχει ένα έμμετρο παραμύθι από την Καστοριά (καταγραφή του Γιώργου Παλάτσιου), που μιλά για μια κοπέλα, λυπημένη για τον θάνατο των γονιών της. Σε κάποιο σημείο λέει:

Νύχτωσε και τα ζωντανά της φύσης κοιμηθήκαν

και ξύπνησαν τα πνεύματα και όλα τα δαιμόνια.

-Κόρη έλυσε τα μαλλιά που τα ‘χε πένθους τάμα

κι ο Διάολος εμήνυσε να πάμε να τη φάμε.

Σε αυτό το παραμύθι βλέπουμε την παραδοσιακή κοινωνία να περιμένει από την πενθούσα γυναίκα να καταστείλει τη θηλυκότητα της. Και αργότερα, όμως, σε πολλά λογοτεχνικά έργα ή ταινίες υπήρχε το στερεότυπο της χήρας, που αποπλανά τους άντρες, που παρουσιαζόταν ως σαγηνευτική, μα ταυτόχρονα ως ιδιαίτερα ανήθικη.

Υπάρχουν όμως και πιο «θετικά» στερεότυπα για τη γυναίκα που πενθεί. Για παράδειγμα, μία μητέρα που χάνει ένα παιδί μερικές φορές αγιοποιείται. Μπορεί να συγκριθεί ακόμη και με την Παναγία.

Η Παναγία είναι ένα θρησκευτικό πρόσωπο στα πλαίσια του ιερού, η κάθε πενθούσα μητέρα είναι τρωτός άνθρωπος με ό,τι αυτό συνεπάγεται, δηλαδή με τις αδυναμίες που χαρακτηρίζουν τον κάθε άνθρωπο και τα λάθη που είναι στη φύση μας να κάνουμε. Πολλές φορές νιώθει κανείς δέος, όταν βλέπει έναν άνθρωπο που αντιμετωπίζει με αξιοπρέπεια μια πολύ μεγάλη δυσκολία. Ωστόσο, όταν δίνουμε τον τίτλο του «αγίου» ή του «ήρωα» σε ανθρώπους που πονούν, αν και τους θαυμάζουμε, τους βαραίνουμε ταυτόχρονα με πολύ υψηλές προσδοκίες και δεν τους αφήνουμε χώρο για ανθρώπινες ανάγκες.

Κι επίσης, μήπως η αγιοποίηση και η ηρωοποίηση της μητρότητας κάπως αδικεί τον πατρικό ρόλο, συντηρώντας την άποψη ότι τα παιδιά είναι αποκλειστικότητα των μητέρων;

Τι συμβαίνει, όμως, με το πένθος στον άντρα; Στον άντρα για πάρα πολλά χρόνια επιτρεπόταν να εκφράζει μόνο τον θυμό του. Οποιοδήποτε συναίσθημα λύπης ή φόβου ήταν απαγορευμένο, αυτόματα τον έβαζε σε μία υποδεέστερη θέση αδύναμου, που δεν εκπλήρωνε τις απαιτήσεις του φύλου του. Το κλάμα ήταν επίσης απαγορευμένο. Πολλοί άντρες δυσκολεύονται να κλάψουν σε μια κηδεία, σε αντίθεση με τις γυναίκες, από τις οποίες είναι αναμενόμενο.

Η κοινωνία λοιπόν δεν περιμένει -και ίσως δεν επιτρέπει- στον άντρα να αποσυρθεί μετά από ένα πένθος. Αντίθετα, αναμένεται να παραμείνει δραστήριος, ενεργητικός, γιατί «οι άντρες είναι δυνατοί». Ακόμη κι αν συνειδητοποιεί άλλα συναισθήματα, όπως βαθιά θλίψη ή αίσθημα κενού ή φόβου, συχνά δεν τα μοιράζεται ούτε με τα πιο κοντινά του πρόσωπα.

Αντίθετα, ο θυμός, η δυναμικότητα στην πενθούσα γυναίκα είναι κάτι που ξενίζει. Ερμηνεύονται σαν έλλειψη αληθινού πόνου. Άλλωστε, ο θυμός και η δυναμικότητα ποτέ δεν υπήρξαν ιδιαίτερα επιτρεπτά χαρακτηριστικά στη γυναίκα.

Στην πραγματικότητα, ο θυμός είναι ένα αναπόσπαστο μέρος του πένθους κι αυτό το γνωρίζουν όσοι έχουν έστω και στοιχειώδεις γνώσεις Ψυχολογίας. Το στάδιο του θυμού είναι ένα από τα βασικά στάδια του πένθους, που έχει περιγράψει η Elizabeth Kübler-Ross. Σήμερα τα στάδια αυτά δεν θεωρούνται γραμμικά, όπως υπέδειξε εκείνη, αλλά φάσεις που επανέρχονται ως κύματα.

Εν κατακλείδι, τα στερεότυπα, όσο κι αν μας βοηθούν να βάζουμε μια τάξη μέσα στο μυαλό μας, πολύ συχνά μας περιορίζουν. Μας κάνουν αυστηρούς ή άδικους με τους άλλους ή με τον εαυτό μας. Ο άνθρωπος που πενθεί θα βιώσει άρνηση, θυμό, θλίψη και ο στόχος είναι να φτάσει στην αποδοχή και στην ανεύρεση ενός νέου νοήματος, ενός νέου τρόπου να ζει συμφιλιωμένος με την απώλεια.

Οι άνθρωποι, όμως, πενθούν με βάση τις ψυχικές τους δυνάμεις, επηρεασμένοι από εμπειρίες του παρελθόντος και τραύματα καθώς και από το πώς έχουν μάθει να διαχειρίζονται από παιδιά τον πόνο.

Αναρωτιέμαι, έτσι, αν είναι δόκιμο να περιμένουμε να πενθούν οι άλλοι όπως περιμένουμε ή όπως θεωρούμε εμείς ως λογικό ή σωστό. Είναι σαν να νομίζουμε πως έχουμε δικαίωμα στον πόνο τους. Άραγε ορίζεται από τρίτους ο πόνος ενός ανθρώπου, μετριέται ή ζυγίζεται; Μήπως πληροί προδιαγραφές ή έχει κανένα νόημα να συγκρίνεται με κάποιο άλλο πόνο;

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Πένθος και στερεότυπα για το φύλο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Αντι-ghosting, το αντίδοτο στην ψηφιακή εξαφάνιση

syntaktis4 — Sun, 01 Feb 2026 05:10:20 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄

Ομολογουμένως, οι περισσότεροι είμαστε ήδη εξοικειωμένοι με το φαινόμενο του ghosting: Τον ξαφνικό τερματισμό της επικοινωνίας μας με ένα άλλο άτομο, χωρίς εξήγηση. Το ghosting, ως φαινόμενο, είναι ακόμα πιο συνηθισμένο στον κόσμο των social media και των εφαρμογών γνωριμιών.

Ωστόσο ο όρος «αντι-ghosting» είναι κάτι καινούργιο. Το αντι-ghosting περιγράφει την απόφασή μας να ενημερώσουμε ένα άτομο με το οποίο έχουμε βγει ραντεβού ότι δεν θέλουμε να συνεχίσουμε να βλεπόμαστε και συνήθως, γίνεται με την αποστολή ενός γραπτού μηνύματος.

Ουσιαστικά, το αντι-ghosting σημαίνει ότι έχoυμε την ωριμότητα να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας, αντί να εξαφανιζόμαστε από προσώπου γης, αφήνοντας το υποψήφιο ταίρι γεμάτο ερωτηματικά.

Για παράδειγμα μπορούμε να στείλουμε ένα:

«Γεια σου, πέρασα πολύ ωραία χθες βράδυ. Όμως μου φαίνεται πως ψάχνουμε διαφορετικά πράγματα. Ελπίζω να βρεις αυτό που αναζητάς».

Οι ειδικοί συνιστούν ωστόσο, να μην προτείνουμε το ενδεχόμενο να μείνουμε φίλοι. Εκτός αν είναι κάτι που πραγματικά το βλέπουμε ως πιθανότητα.

Aκόμα κι αν αισθανόμαστε άβολα με την απόφασή μας να απογοητεύσουμε κάποιον/α, είναι πολύ πιο ευγενικό από το να τον/την αφήσουμε να ελπίζει. Εκτός αν υπάρχουν ανησυχίες ότι αυτό το ξεκάθαρο μήνυμα θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια ή την ευημερία μας.

Κι αν εμείς λάβουμε αντι-ghosting μήνυμα; Θα πρέπει να απαντήσουμε;

Η απόρριψη, ακόμα κι αν δεν μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα ένα δυνητικό ταίρι, εξακολουθεί να μας πληγώνει. Εάν ωστόσο το αντι-ghosting μήνυμα που λάβαμε είναι ευγενικό, οι ειδικοί σχέσεων συνιστούν να στείλουμε μια συνοπτική απάντηση όπως:

«Ευχαριστώ που μου το λες ευθέως. Ελπίζω να βρεις (κι εσύ) αυτό που ψάχνεις. Καλή τύχη!»

Ωστόσο, αν λάβουμε ένα αγενές μήνυμα το καλύτερο είναι να το αγνοήσουμε και να προχωρήσουμε τη ζωή μας.

Στην περίπτωση που έχουμε να κάνουμε με ένα μήνυμα που είναι γραμμένο σε ωραίο τόνο, αυτό δεν σημαίνει σώνει και ντε πως θα πρέπει να απαντήσουμε ευθύς αμέσως.

Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να αφιερώσουμε λίγο χρόνο, προκειμένου να έρθουμε σε επαφή με τα συναισθήματά μας. Μπορεί να έχουμε στο μυαλό μας διάφορες απαντήσεις. Έχει σημασία αυτή που θα στείλουμε, να είναι εκείνη που μας εκφράζει περισσότερο.

Πάντως, όπως κι αν αποφασίσουμε να διαχειριστούμε την απόρριψη, θα πρέπει να είμαστε ευγνώμονες που το άλλο άτομο ξεκαθάρισε τις προθέσεις του γρήγορα.

Θα μπορούσε να μας ταλαιπωρήσει με μισόλογα, να μας δεσμεύσει εγκεφαλικά και συναισθηματικά και να χάσουμε άθελά μας ένα σωρό ευκαιρίες για φλερτ. Όσο πιο σύντομα πάρουμε το πράσινο ή το κόκκινο φως, τόσο πιο άμεσα θα μπορέσουμε να πάμε μπροστά στην ερωτική μας ζωή και να αγκαλιάσουμε νέες περιπέτειες.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Αντι-ghosting, το αντίδοτο στην ψηφιακή εξαφάνιση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας θέτοντας τα όριά μας

syntaktis4 — Tue, 13 Jan 2026 05:09:41 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Συγγραφέας: Suzanne Degges-White Ph.D.
Μετάφραση: Μύρω Χριστοδούλου

Αν κάποιος σας συμβουλέψει να βάλετε τα όρια σας απέναντι στους άλλους ίσως να το εκλάβετε ως κριτική στη συμπεριφορά σας ή την τάση σας να είστε “το καλό παιδί’. Ωστόσο, ο καθορισμός υγιών ορίων δε λύνει απλώς ένα άμεσο πρόβλημα σε σχέση με κάποιο άτομο που μπορεί να σας ζητά περισσότερα απ’ όσα μπορείτε να δώσετε, αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να διαμορφώσει εκ νέου τον τρόπο που βλέπετε τον εαυτό σας, τις σχέσεις σας και τους ανθρώπους με τους οποίους έχετε δημιουργήσει αυτές τις σχέσεις. Όταν θέτουμε όρια που αντικατοπτρίζουν το ποιοι είμαστε και τι εκτιμούμε, η ζωή μας μπορεί να αλλάξει με διάφορους τρόπους.

10 θετικά της θέσπισης ορίων

Είμαστε συμπονετικοί προς τους άλλους και αναγνωρίζουμε τους περιορισμούς τους.
Βιώνουμε λιγότερο θυμό ή δυσαρέσκεια προς τους ανθρώπους επειδή είμαστε σε θέση να αποδεχτούμε ότι ο καθένας έχει δικαίωμα να θέσει όρια.
Κερδίζουμε μια αίσθηση εσωτερικής γαλήνης και ασφάλειας από το να αισθανόμαστε την ανάγκη να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις των άλλων που εξυπηρετούν μόνο τους ίδιους. Παρόλο που αυτό μπορεί να μη γίνει από τους άλλους σεβαστό αμέσως ή ίσως και ποτέ, με το να εκφράζετε λεκτικά τα όριά σας δημιουργείτε μια άμυνα μέσα στην οποία μπορείτε να αισθάνεστε ασφαλείς να την τηρείτε.
Κερδίζετε τον χρόνο και την ενέργεια που χρειάζεστε για να ασχοληθείτε με τα πράγματα που αξίζουν περισσότερο για εσάς και όχι με αυτά που είναι σημαντικά για τους άλλους.
Κατακτάτε μια αίσθηση αυτοσεβασμού αφού δεν παραμερίζετε τις ανάγκες σας για να εκπληρώσετε τις ανάγκες των άλλων. Και οι άλλοι, θα σας σεβαστούν που θέσατε αυτή την γραμμή.
Όταν ξεκαθαρίζετε τι είναι και τι δεν είναι λογικό να περιμένουν οι άλλοι από εσάς, οι συγκρούσεις με τους άλλους μειώνονται. Εάν δηλώσετε αυστηρά τα όρια σας και γίνουν τρόπος ζωής, οι άλλοι χάνουν τα πολεμοφόδια που ενδεχομένως να φυλάττουν για να σας δημιουργήσουν τύψεις για να συμφωνήσετε σε κάτι που θα ευχόσασταν να μην είχατε συμφωνήσει.
Τα όρια συμβάλλουν στη βελτίωση της επικοινωνίας. Καθορίζετε βασικούς κανόνες και δείχνετε μ’ αυτό τον τρόπο στους άλλους που οριοθετήστε. Έτσι, υποδεικνύετε στους άλλους να κάνουν το ίδιο στη σχέση σας μαζί τους και τις σχέσεις τους με τους άλλους.
Καθώς κτίζετε υγιή όρια, κτίζετε παράλληλα και την αυτοεκτίμησή σας. Θα αρχίσετε να συνειδητοποιείτε ότι η αυτοεκτίμηση σας δεν πρέπει να βασίζεται στο πώς σας χρησιμοποιούν οι άλλοι, αλλά στο πώς χρησιμοποιείτε εσείς τα ταλέντα και τα χαρίσματα σας. Καθώς επικοινωνείτε τα όριά σας, θα αποκτήσετε παράλληλα εμπιστοσύνη στον εαυτό σας.
Όταν υπερασπίζεστε ή ξεκαθαρίζετε τα όριά σας τότε μένουν λιγότερα περιθώρια για παρεξηγήσεις και ενοχές κι έτσι μειώνεται το στρες και η ανησυχία σας. Μπορεί στην αρχή να δυσκολευτείτε να επικοινωνήσετε το σημείο των ορίων σας ωστόσο όταν τα εφαρμόζετε και τα τιμάτε το άγχος μειώνεται.
Τέλος, τα ξεκάθαρα όρια έχουν ως αποτέλεσμα οι άλλοι να σας κατανοούν και να σας αποδέχονται περισσότερο. Τα όρια αντικατοπτρίζουν τις αξίες μας και όταν βλέπουμε τι αξίζει για τους άλλους, βοηθά στο να καταλάβουμε ποιοι είναι.

Όταν σκέφτεστε τα όρια, ποιοι τύποι αυτών έρχονται πρώτα στο μυαλό σας;

Ενώ ο σκοπός είναι να θέσετε περιορισμούς στο τι περιμένουν και απαιτούν οι άλλοι από εσάς, υπάρχουν πολλά είδη ορίων που απαιτούνται σε κάθε περίπτωση.

Παρακάτω αναφέρονται κάποιες κατηγορίες που συνήθως παραβιάζονται εκτός και αν τις αναγνωρίσουμε, επικοινωνήσουμε και τις διατηρήσουμε.

8 τύποι ορίων και πώς τους αναγνωρίζουμε

Σωματικός: «Μην με πλησιάζεις». «Μην μπαίνεις στο δωμάτιο μου χωρίς να με ρωτήσεις.»
Συναισθηματικός: «Σε παρακαλώ μη με κρίνεις καθώς μοιράζομαι τα συναισθήματα μου.»
Χρονικός: «Μπορώ να μείνω για μία ώρα.» «Έχεις χρόνο να με βοηθήσεις να λύσω αυτό το θέμα;»
Σεξουαλικός: «Θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσουμε αντισύλληψη αν θα κοιμηθούμε μαζί.»
Ηθικός: «Δεν μπορώ να πω ψέματα εκ μέρους σου. Λυπάμαι.»
Διανοητικός: «Είναι εντάξει να διαφωνείς.»
Οικονομικός: «Δεν μπορούμε να το αντέξουμε οικονομικά αυτή τη στιγμή και δεν θα σε αφήσω να το χρεώσεις στην κάρτα μας.»
Πνευματικός: «Δεν μπορώ να σε αφήσω να προσβάλεις την πίστη μου απλά και μόνο επειδή δεν μπορείς να μοιραστείς τα πιστεύω μου.»

Όταν κάποιος που σε νοιάζεται ξεπερνά κάποιο όριο συνειδητά, μπορεί να είναι και μια μορφή κακοποίησης καθώς η κακοποίηση μπορεί να διαμορφωθεί με όλους τους πιο πάνω τρόπους. Όταν κάποιος παραβιάζει ένα από τα όρια σας, είναι σημαντικό να του το υπενθυμίζεται και να μοιράζεστε μαζί του πώς σας κάνει να νιώθετε η έλλειψη σεβασμού του προς αυτό το όριο.

Εξάσκηση των ορίων

Μπορεί να χρειαστεί λίγος περισσότερος χρόνος και σκέψη για να προσδιορίσετε τα ακριβή όριά σας. Μερικές φορές βοηθά το να βγείτε έξω από την κατάσταση και να φανταστείτε τις συμβουλές που θα δίνατε στον εαυτό σας αν ήσασταν φίλος ή σύμβουλός σας. Όταν είστε έτοιμοι/-ες να δηλώσετε και να μοιραστείτε ένα συγκεκριμένο όριο με τους άλλους, φροντίστε να χρησιμοποιήσετε το «Εγώ» (I-statements) για να τονίσετε ότι τα όρια είναι δικά σας να τα ορίσετε και να τα διατηρήσετε. Ακολουθούν ορισμένες προτάσεις για τρόπους για να ανοίξετε τη συζήτηση:

Έχω πρόβλημα όταν…
Δεν θέλω πραγματικά να…
Πραγματικά δεν έχω χρόνο για…
Χρειάζομαι από εσένα να…
Στην πραγματικότητα με ενοχλεί αν ή όταν …
Είναι δύσκολο για εμένα να το πω αλλά…
Νιώθω άβολα με…
Είναι σημαντικό για εμένα να…

Αυτά τα είδη προτάσεων σας επιτρέπουν να έχετε την κυριότητα των ορίων που θέτετε χωρίς να χρειαστεί το απέναντι άτομο να αμυνθεί ή χειρότερα, να επιτεθεί. Καθώς δηλώνετε τι χρειάζεστε από τους άλλους, καθιστάτε τον εαυτό σας ως κάποιον που αξίζει να ερωτηθεί τι χρειάζεται και διαμορφώνετε το σεβασμό που περιμένετε από τον εαυτό και τους άλλους.

Ο καθορισμός ορίων είναι μία από τις πρακτικές που ενδεχομένως να χρειαστεί να κάνετε περισσότερες από μία φορές με τα ίδια άτομα μέχρι να καταλάβουν ότι εννοείτε αυτό που λέτε. Ωστόσο, τα οφέλη που αποκτάτε αξίζουν όλη τη δουλειά που έχει γίνει μέχρι τότε.

Πηγή: psychologytoday.com

The post Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας θέτοντας τα όριά μας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Νιώθουν οι πλούσιοι περισσότερη μοναξιά;

Δήμητρα Διδαγγέλου — Sun, 04 Jan 2026 05:00:39 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 5 ΄

Συγγραφέας: Emiliana R. Simon –Thomas
Επιμέλεια – μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, ΜΑ, Υπ. Διδάκτωρ Παντείου

Δυο νέες έρευνες διαφωνούν για τη συνδιακύμανση της σχέσης ανάμεσα στο εισόδημα και τις κοινωνικές σχέσεις. Η Emiliana Simon-Thomas ρίχνει μια προσεκτικότερη ματιά.

Μπορούν τα χρήματα να αγοράσουν την ευτυχία; Ένας τρόπος να προσεγγίσει κάποιος αυτό το ερώτημα είναι να αναρωτηθεί αν τα χρήματα μπορούν να αγοράσουν τα βασικά συστατικά της ευτυχίας – και δεν υπάρχει πιο ισχυρό συστατικό που να έχει μελετηθεί περισσότερο από τη συμβολή των κοινωνικών σχέσεων στην ευτυχία. Όμως ακόμα και για αυτό το ερώτημα, δηλαδή για το κατά πόσο σχετίζεται το χρήμα με τις κοινωνικές σχέσεις δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση. Δυο νέες έρευνες προσφέρουν αντικρουόμενες ενδείξεις. Η μια θέλει τους περισσότερο εύπορους να αφιερώνουν λιγότερο χρόνο στις κοινωνικές συναναστροφές και η άλλη αφήνει να εννοηθεί ότι οι πλούσιοι αισθάνονται λιγότερη μοναξιά. Τι συμβαίνει στην πραγματικότητα;

Στην πρώτη περίπτωση των μελετών των πανεπιστημίων Emory και Minnesota αναλύθηκαν οι απαντήσεις από σχεδόν 120.000 Αμερικάνους για τη σχέση ανάμεσα στο ετήσιο εισόδημα του νοικοκυριού τους και την κοινωνική συμπεριφορά. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι με υψηλότερα εισοδήματα ξοδεύουν λιγότερο χρόνο στις κοινωνικές επαφές και συνολικά περισσότερο χρόνο μόνοι. Ταυτόχρονα το χρονικό διάστημα που ξοδεύουν σε κοινωνικές συναναστροφές οι εύποροι διατίθεται κυρίως στους φίλους και λιγότερο στην οικογένεια.

Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι οι οικονομικά ισχυρότεροι είναι λιγότερο πιθανό να στηρίζονται στην οικογένεια για οικονομική στήριξη και φροντίδα, επομένως ξοδεύουν το χρόνο τους σε συγκεκριμένες, στρατηγικά επιλεγμένες σχέσεις. Άραγε οι εύποροι να δίνουν προτεραιότητα στην ενδυνάμωση του επαγγελματικού τους δικτύου εις βάρος των «οικογενειακών υποχρεώσεων»; Αυτή η μελέτη δεν απαντά στο συγκεκριμένο ερώτημα, ούτε βάζει σε σύγκριση τη συναισθηματική αξία των σχέσεων με φίλους με τις οικογενειακές σχέσεις και τη σημασία που έχουν στο συνολικό επίπεδο ευτυχίας. Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι θα συμφωνούσαν ότι το αν αφιερώνει κάποιος χρόνο στις κοινωνικές σχέσεις ή σε κάποιο συνδυασμό μεταξύ φίλων και οικογένειας, είναι πιθανό να έχει ως αποτέλεσμα ισχυρότερες και πιο αυθεντικές σχέσεις, ελαχιστοποίηση της πιθανότητας εμφάνισης του αισθήματος της μοναξιάς και μεγαλύτερο όφελος από το αίσθημα της ευτυχίας.

Στη δεύτερη μελέτη, διερευνήθηκε το αίσθημα της μοναξιάς, η κοινή αντίληψη της αντίθεσης ανάμεσα στα αισθήματα της αγάπης και της αποδοχής και ενός παράγοντα που συσχετίζεται με λιγότερη ευτυχία. Οι ερευνητές ορίζουν την μοναξιά ως «σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ της επιθυμητής και της πραγματικής κοινωνικής δραστηριότητας, μιας αντίληψης έλλειψης ελέγχου στην ποσότητα και ειδικότερα στην ποιότητα της κοινωνικής δραστηριότητας των ανθρώπων».

Από τη διερεύνηση των ερευνητικών δεδομένων περίπου 16.000 Γερμανών ενηλίκων, προκύπτει ένα κυμαινόμενο γράφημα του αισθήματος της μοναξιάς κατά τη διάρκεια της ζωής, με ισχυρές «κορυφές» στα 35, ξανά στα 60 και σταθερή άνοδο από τότε και μετά. Άλλες μετρήσεις, όπως η συχνότητα της κοινωνικής επαφής, η οικογενειακή κατάσταση ή ο αριθμός των φίλων δεν αρκούσαν για να εξηγούσαν αυτό το μοτίβο εμφάνισης του αισθήματος της μοναξιάς – οι εξηνταπεντάχρονοι ένιωθαν περισσότερη μοναξιά από τους σαρανταπεντάχρονους ανεξάρτητα από το αν είχαν τον ίδιο αριθμό φίλων. Μια μέτρηση ωστόσο, ξεχώρισε ως αξιόπιστος προβλεπτικός παράγοντας, αντίθετος στο συναίσθημα της μοναξιάς: το εισόδημα. Το υψηλότερο εισόδημα συνδεόταν συστηματικά με χαμηλότερα επίπεδα αυτο-αξιολογούμενης μοναξιάς, ανεξάρτητα από άλλες συνθήκες ζωής.

Είναι επικίνδυνα εύκολο να αποκομίσει κάποιος από αυτή την έρευνα ότι το περισσότερο είναι πάντοτε καλύτερο. Επειδή το χαμηλότερο εισόδημα αποτελούσε ισχυρό προβλεπτικό παράγοντα μοναξιάς, είναι αναμενόμενο να θεωρούμε ότι όσο πιο πολύ αυξάνεται το εισόδημα, τόσο μειώνεται το αίσθημα της μοναξιάς.

Η γραφική απεικόνιση των περισσότερων φαινομένων του πνεύματος, έχει σχήμα U, με παρόμοιες, συνήθως ανεπιθύμητες επιπτώσεις στις πολύ χαμηλές και τις πολύ υψηλές θέσεις και ένα ιδανικό εύρος στο ενδιάμεσο. Σε ότι αφορά το εισόδημα, ενώ οι άνθρωποι με χαμηλότερα εισοδήματα δεν έχουν την ευελιξία να παρευρίσκονται ή να επενδύουν σε περιστάσεις που ενδυναμώνουν τους κοινωνικούς δεσμούς, είναι οι πραγματικά εύποροι άνθρωποι που επιλέγουν να απομακρύνονται από τις σημαντικές συναναστροφές με την οικογένεια, τους φίλους και τους αγνώστους;

Υπάρχει κάποιο ιδανικό εύρος εισοδήματος που εξυπηρετεί την ευζωία, μειώνει το άγχος και ευνοεί την κοινωνική συνεργασία;

Μήπως υπάρχει κάποιο ορόσημο, πάνω από το οποίο μειώνεται η διάθεση για κοινωνικοποίηση; Αυτά είναι ερωτήματα στα οποία θα πρέπει να απαντήσουν περαιτέρω οι ερευνητές.

Αν παραλληλίσουμε τις δυο έρευνες, διαφαίνεται παραδόξως ότι οι άνθρωποι με υψηλότερα εισοδήματα ξοδεύουν λιγότερο χρόνο στις κοινωνικές τους σχέσεις αλλά ισχυρίζονται ότι νιώθουν λιγότερη μοναξιά. Προσπαθώντας να συγκεράσουμε αυτά τα δεδομένα, χρειάζεται πρώτα να λάβουμε υπόψη μας τις έρευνες σχετικά με τον πλούτο και την εξουσία που δείχνουν ότι οι περισσότερο προνομιούχοι – είτε έχουν πράγματι κερδίσει τα χρήματά τους είτε τους έχει ανατεθεί αυτός ο ρόλος σε μια πειραματική συνθήκη – έχουν μια πιο συγκρατημένη, κοινωνικά απόμακρη συμπεριφορά. Ορίζοντας τη συμπεριφορά με όρους «ελέγχου» και «επιθυμητής ποιότητας και ποσότητας», και δεδομένης της ισχυρής τάσης των ανθρώπων να αναλαμβάνουν τον έλεγχο και να υποτιμούν τους άλλους, ίσως είναι αναμενόμενο να αναδυθεί το ζήτημα της μοναξιάς των πλούσιων. Περισσότερο από την χαρτογράφηση της ισχύος ή της αφθονίας των κοινωνικών σχέσεων και την έκπτωση της κοινωνικής επαφής, εκείνο που διαφαίνεται είναι περισσότερο η έλλειψη ενδιαφέροντος που εκδηλώνουν: δεν νιώθω μοναξιά – απλά δεν ενδιαφέρομαι να κάνω δεσμούς με άλλους ανθρώπους.

Η διαμάχη χρήματος και ευτυχίας

Το 1974, ο Richard Easterlin σημειώνει ότι παρά την υπόσχεση για σταθερό αυξανόμενο κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν, τα επίπεδα ευτυχίας του έθνους έμειναν σχεδόν αμετάβλητα στα μέσα της δεκαετίας του ’60, παρά τη συνεχόμενη αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος. Τα επόμενα σαράντα χρόνια, οι επιστήμονες διερευνούσαν «πακέτα» δεδομένων για να διαπιστώσουν αν υπάρχουν μοτίβα συμπεριφοράς και στις δυο κατευθύνσεις: το εισόδημα είναι θετικός προβλεπτικός παράγοντας της ευτυχίας (Justin Wolfers), το εισόδημα δεν συνεπάγεται ευτυχία (Easterlin και πάλι), το εισόδημα είναι παράγοντας ευτυχίας, δεν είναι, είναι πράγματι – αλλά μόνο έως 75.000$ το χρόνο (νικητής του βραβείου Nobel, Daniel Kahneman).

Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι τα χρήματα βοηθούν όταν τα πράγματα είναι απελπιστικά. Αν ανησυχείτε για το φαγητό, τη ζεστασιά ή τη στέγη, το να έχετε κάποια χρήματα ωφελούν καθοριστικά. Όμως, τι συμβαίνει όταν αυτοί οι παράγοντες άγχους δεν ισχύουν;

Μεγάλο μέρος των ερευνών για το συσχετισμό ανάμεσα στα χρήματα και την ευτυχία, τείνει να στηρίζεται στην ενστικτώδη αίσθηση που έχουν οι άνθρωποι για τη σημασία της ευτυχίας – απλά τους ζητείται να τοποθετήσουν τον εαυτό τους σε μια κλίμακα από το «καθόλου ευτυχισμένος» στο «πολύ ευτυχισμένος» – και χρησιμοποιούν τις απαντήσεις για να εξετάσουν παράγοντες που προβλέπουν υψηλά επίπεδα ευτυχίας. Ωστόσο, μια προσέγγιση που υπόσχεται να ρίξει φως είναι να σκεφτούμε πιο βαθιά για την ευτυχία και τι σημαίνει να είναι κάποιος χαρούμενος. Για παράδειγμα, η εξειδικευμένη στο αίσθημα της ευτυχίας Sonja Lyubormirsky ορίζει την ευτυχία ως «την εμπειρία της χαράς, της πληρότητας, της θετικής ευζωίας, σε συνδυασμό με μια αίσθηση ότι η ζωή είναι ωραία, γεμάτη νόημα και αξίζει να τη ζεις. (Ας σημειωθεί ότι παρά το γεγονός ότι το άγχος που συνδέεται με απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, απομυζά το αίσθημα της ευτυχίας, η ευτυχία δεν είναι απλώς η έλλειψη άγχους). Εφόσον το αίσθημα της ευτυχίας είναι τόσο καθορισμένο, οι ερευνητές μπορούν να ερευνήσουν ποια χαρακτηριστικά και συνθήκες μετακινούν ή διαμορφώνουν την ευτυχία – συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνικών επαφών. Τότε, μπορούμε να διερευνήσουμε με ποιο τρόπο το εισόδημα σχετίζεται με αυτά τα χαρακτηριστικά και τις εκάστοτε περιστάσεις, όπως έκαναν οι δυο προηγούμενες έρευνες.

Οι γνώστες ισχυρίζονται πάντα ότι τα χρήματα δεν μπορούν να αγοράσουν την ευτυχία, ότι το μόνο που χρειαζόμαστε είναι η αγάπη. Τα πιο δημοφιλή μέσα ενημέρωσης διαφωνούν, συντηρώντας διδαχές όπως ο υλισμός και ο μακιαβελισμός: δούλεψε σκληρά για να κερδίσεις χρήματα, αποταμίευσε, συγκέντρωσε όσο πιο μεγάλη περιουσία μπορείς και διαφύλαξέ τη με κάθε κόστος. Τι λένε οι έρευνες γι’ αυτό; Οι άνθρωποι που εμπίπτουν στην κατηγορία του «πολύ ευτυχισμένος» έχουν πάντα ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς. Παρόλα αυτά, το προφανώς παράδοξο πόρισμα αυτών των μελετών – ότι οι πιο εύποροι άνθρωποι ξοδεύουν λιγότερο χρόνο κάνοντας κοινωνικές επαφές αλλά δηλώνουν ότι αισθάνονται λιγότερη μοναξιά – απαιτεί περαιτέρω επιστημονική διερεύνηση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στον πλούτο, την κοινωνική επαφή και την ευτυχία.

Πηγή: http://greatergood.berkeley.edu/

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΙΣΗΠΣ:
Τα χρήματα δεν αγοράζουν την ευτυχία

The post Νιώθουν οι πλούσιοι περισσότερη μοναξιά; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.