Η δημιουργία τέχνης είναι ένας υπέροχος τρόπος για να διεγείρουμε τον εγκέφαλο μας. Αλλά δεν είναι ο μόνος τρόπος να επωφεληθούμε από την τέχνη.

Πρόσφατες μελέτες στον τομέα της νευροεπιστήμης έχουν χρησιμοποιήσει προηγμένες τεχνολογίες για να ρίξουν λίγο φως στο τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μας όταν εξετάζουμε την τέχνη που δημιουργήθηκε από κάποιον άλλο. Μια μελέτη του 2014 εξέτασε έρευνες από νευροεπιστήμονες που είχαν σαρώσει τον εγκέφαλο ανθρώπων που κοιτούσαν πίνακες ζωγραφικής. Η μελέτη διαπίστωσε ότι η προβολή έργων ζωγραφικής πυροδότησε περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την οπτική κατανόηση, αλλά έδειξε επίσης ότι η θέαση έργων τέχνης οδηγούσε σε εγκεφαλική δραστηριότητα που σχετίζεται με συναισθήματα, ευχαρίστηση, ανταμοιβή, και μάθηση.

Μελέτες έχουν δείξει επίσης πως το να κοιτάμε την τέχνη μπορεί να μας κάνει ακόμα πιο “έξυπνους”. Το 2013, μια μελέτη 11.000 μαθητών διαπίστωσε ότι είχαν ισχυρότερες δεξιότητες κριτικής σκέψης αφού είχαν επισκεφτεί ένα μουσείο τέχνης από ό,τι πριν από την επίσκεψη. Άλλες έρευνες έχουν επισημάνει πως η τέχνη ενθαρρύνει τον εγκέφαλο μας να αναπτύξει νέες συνδέσεις και μονοπάτια, ακόμη και να μας κάνει πιο ανθεκτικούς στο στρες.

Πηγή: Eyes of Light – Φόρεας Τέχνης στην Υγεία

Αρχική πηγή: “Visual art changes the way we think”, Paintings in Hospitals. 

The post Οι εικαστικές τέχνες αλλάζουν τον τρόπο που σκεφτόμαστε appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, Ψυχολόγο – Οικογενειακή Σύμβουλο

Και ξαφνικά προσγειώνεσαι στην ενήλικη ζωή, έχοντας μαζί σου μία αποσκευή. Είναι αυτή η αποσκευή που κουβαλάς από τότε που θυμάσαι τον εαυτό σου. Τι περιέχει αυτή; Όνειρα, στόχους, προσδοκίες, γνώσεις, ικανότητες, επιτυχίες, απογοητεύσεις, φόβους, επιδοκιμασίες, επικριτικές φωνές και άλλα πολλά. Για να γεμίσει αυτή η αποσκευή, χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια, αρκετές καταστάσεις. Έφτασες να είσαι από μικρό παιδί, έφηβος και από έφηβος τώρα ενήλικας. Και τρομάζεις, τρομάζεις πολύ γιατί κάπου εκεί στην εφηβεία νόμιζες πως ξεκαθάρισες την βαλίτσα σου, πέταξες όσα δεν ήθελες και κράτησες αυτά που σε ικανοποιούσαν. Είσαι, όμως σίγουρος ότι κράτησες τα σωστά; Άφησες χώρο στη βαλίτσα για νέα πράγματα, στόχους, εμπειρίες, συναισθήματα; Πέταξες όλα εκείνα που δεν θα χρειαστείς;

Σε όλο αυτό το ταξίδι μέχρι την προσγείωση σου στην ενηλικίωση, ήταν παρόντες ή και απόντες δύο σημαντικοί άνθρωποι, οι γονείς σου.

Ήταν αυτοί που πάσχιζαν με έμμεσο ή άμεσο τρόπο να σου γεμίσουν ή να σου αδειάσουν την βαλίτσα από ό,τι αυτοί θεωρούσαν περιττό. Ήταν αυτοί που σε επιβράβευαν σε μία επιτυχία σου, γεμίζοντας με αυτοεκτίμηση την αποσκευή ή αυτοί που προσδοκούσαν πολλά από σένα, δημιουργώντας χώρο για φόβους και ενοχές. Ήταν αυτοί που σου κρατούσαν το χέρι, που σε συμβούλευαν στις εύκολές και δύσκολες στιγμές. Αυτοί που τελικά κάποιες φορές για όσα επέλεξες ή δεν επέλεξες θα αναφωνήσουν “Είδες που στα έλεγα εγώ;”.

Υπάρχουν, όμως και εκείνοι οι ενήλικες που θα ήθελαν να είχαν γεμίσει τις βαλίτσες τους με άλλες αλήθειες, αυτές που ξέχασαν να τους πουν οι γονείς τους, αυτές που ούτε οι ίδιοι οι γονείς γνώριζαν ή ασυνείδητα έκρυψαν. Στην ερώτηση “Τι θα ήθελες να σου έχουν πει οι γονείς σου για τη ζωή που δεν σου το είπαν;”, οι απαντήσεις ποικίλλουν, είναι μοναδικές και όλους κάπου μας αγγίζουν. Τι απαντήσατε εσείς σε αυτή την ερώτηση;

1. Η ΖΩΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΔΙΚΑΙΗ ΚΑΙ ΟΜΟΡΦΗ, ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΝ ΜΑΣ ΦΕΡΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΦΕΡΟΜΑΣΤΕ ΕΜΕΙΣ.

“Ότι υπάρχουν φοβίες, που αν δε τις ζήσω, δε μπορώ να φανταστώ καν ότι υπάρχουν! Ότι η ζωή είναι σκληρή, πολύ σκληρή και μόνο όταν το συνειδητοποιήσει κανείς αυτό.. Παύει να είναι”

“Ότι οι άνθρωποι δε θα σου φερθούν πάντα το ίδιο καλά με εσένα..”

“Ότι η ζωή δε θα σε ανταμείψει υποχρεωτικά, επειδή είσαι καλό παιδί!”

“Το ότι ο κόσμος είναι απαθής και ζει κλεισμένος μέσα στο ψέμα του”

“Ό,τι ο κόσμος που μας περιτριγυρίζει είναι και κακός τελικά…..!!!!!”

2. Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΟΥ ΚΑΙ Η ΑΓΑΠΗ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΌΤΕΡΟ ΟΠΛΟ ΣΟΥ. ΝΑ ΑΓΑΠΑΣ ΤΙΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΣΟΥ, ΝΑ ΣΕ ΑΠΟΔΕΧΕΣΑΙ, ΝΑ ΣΕ ΘΑΜΑΥΜΑΖΕΙΣ.

“Το να εμπιστεύεσαι και να πιστεύεις στον εαυτό σου….”

“Ζήσε παιδί μου τη ζωή σου και ας φας τα μούτρα σου! Η ζωή είναι γεμάτη υπέροχη μαθήματα και εμείς θα  είμαστε μαζί σου σε αυτά. :)”

“Να κοιτάζουμε να είμαστε πρώτα εμείς ευτυχισμένοι για να μπορούμε να την προσφέρουμε στους άλλους.”

“Δεν χρειάζεται να υποδύεσαι τον τέλειο άνθρωπο. Όταν κάνεις λάθος, παραδέξου το, δεν είναι ντροπή. Αυτοσαρκάσου, αποδέξου τις αδυναμίες σου και πάντα να προσπαθείς να βελτιώνεσαι.”

“Δεν υπάρχουν πρέπει στη ζωή. Ζήσε τη ζωή σου όπως εσύ τη θες .Άδραξε κάθε στιγμή και κάθε ευκαιρία.”

“Nα αγαπώ και να προσέχω πρώτα από όλους τον εαυτό μου , να χαρώ την ζωή μου ό,σο είμαι νέα, να διεκδικώ τα θέλω μου , να εκφράζω τα συναισθήματά μου …….πολλά θα ήθελα να μου έχουν πει , μα περισσότερα να μην έχουν κάνει !!!!”

“Να έχεις πάντα φωνή και άποψη. Να βγαίνεις μπροστά να την λες. Αξίζεις. Να το διεκδικείς.”

“Ότι δεν χρειάζεται «να είσαι πάντα η καλύτερη » και να μη φοβάμαι να αποτύχω. Αντιθέτως να χαίρομαι και να παίρνω δύναμη από κάθε αποτυχία που βιώνω αφού αυτή θα με οδηγήσει στην αυτοβελτίωση. Επίσης, δεν έχει σημασία τι έγινες ή θα γίνεις στη ζωή σου, αλλά η προσπάθεια του να γίνεις κάτι. ☺️(εντάξει το δεύτερο μου το είχαν πει αλλά θα ήθελα να το ακούω πιο συχνά)”

“Οι δικές σου ανάγκες ως προτεραιότητα δεν είναι εγωισμός” (..το κατάφερα ομως χάθηκε χρόνος) 😉”

3. ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΗΡΩΕΣ, ΕΧΟΥΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ, ΚΑΤΙ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ, ΕΧΟΥΝ ΜΙΑ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΚΟΥΒΑΛΑΝΕ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΕΙ.

“Πως είναι κ αυτοί άνθρωποι !!”

“Οι γονείς μας κάναν ό,τι καλύτερο μπορούσαν. Πολλές φορές αυτό μπορεί να ήταν πολύ λίγο για εμάς. Όμως χρειάζεται πάντα να κοιτάμε πως μεγάλωσαν οι ίδιοι και τι έζησαν εκείνοι ως παιδιά. Θα ήθελα να μου είχαν πει ότι ο κόσμος είναι Παραδεισένιος και ότι όταν αποδέχεσαι και αγαπάς τον εαυτό σου, εκπέμπεις απέραντη αγάπη και αυτό μόνο θα συναντάς στο δρόμο σου! Δεν το ήξεραν όμως. Έτσι τους το μαθαίνω τώρα εγώ!”

“Να ήτανε ειλικρινείς σε όλα τα στάδια τις ζωής μού χωρίς να με προστατεύουν πάντοτε για το τί θα δω η τι θα ακούσω Επίσης να με αφήνανε να κάνω λάθη.”

4. ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ. Η ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΜΑΣ ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΜΑΣ ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ.

“Να μην επωμιστώ αυτό που ενδεχομένως επωμίστηκαν από τους δικούς τους. Να γίνω άνθρωπος εντελώς διαφορετικός από εκείνους όσων αφορά τα λάθη τους κ να μην επιτρέψω στα παιδιά μου αύριο να συμπεριφέρονται σε μένα όπως εγώ σε εκείνους τώρα.

Το κλειδί της επιτυχίας είναι φυσικά να μη γίνω εγώ σαν αυτούς για να μην επιβαρύνω τα παιδιά μου.”

5. Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΗ, ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΟΜΟΡΦΗ. ΜΠΟΡΕΙ ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ ΝΑ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΗΜΑ, ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ, ΤΟ ΣΕΞ, ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ. ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ ΤΗΝ ΖΩΗ ΜΕ ΧΑΛΑΡΗ ΜΑΤΙΑ.

“Χαλαρά , γιατί η ζωή είναι λίγη και η καλή ζωή ακόμα πιο λίγη!!”

“Τίποτα δεν είναι δεδομένο”

“Τiς αλήθειες της”

Οι γονείς τελικά πολλά σου είπαν πολλά δεν σου είπαν, πολλά ανακάλυψες μόνος σου, πολλά θα μάθεις στη συνέχεια της ενήλικης ζωής σου. Μήπως ήρθε η στιγμή να αναλογιστείς και την αντίθετη ερώτηση “Τι εσύ δεν έχεις πει ποτέ στους γονείς σου που θα ήθελες να τους πεις;”

Εύχομαι το δικό σου ταξίδι στην ενηλικίωση να είναι μαγικό, μοναδικό, να σε φέρει πιο κοντά στις αλήθειες σου, να σε κάνει να αγαπήσεις και να αγαπηθείς. Να πιστέψεις σε σένα. Να συγχωρήσεις τους γονείς σου. Μα πάνω απ’ όλα να συγχωρήσεις τον εαυτό σου. Το αξίζεις!

Πηγή: The Psy Trap

The post Όλα αυτά που θα ήθελες να σου είχαν πει οι γονείς σου για την ζωή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Τα παιδιά έχουν εύθραυστο εγκέφαλο. Εάν ο 10χρονος Τζίμι χτυπήσει το κεφάλι του στο τσιμέντο, θα υποστεί μεγαλύτερο τραυματισμό από ό,τι ο 35χρονος πατέρας του υπό τις ίδιες συνθήκες.

Οι περισσότεροι από εμάς ενστικτωδώς το γνωρίζουμε αυτό πολύ καλά. Αυτό που συχνά αγνοούμε είναι το γεγονός ότι ο εγκέφαλος των παιδιών δεν είναι μόνο σωματικά πιο εύθραυστος αλλά και διανοητικά. Οι ψυχολόγοι παρομοιάζουν τον εγκέφαλο ενός παιδιού με ένα μαλακό, εντυπωσιακό παιχνίδι. Τα σκληρά λόγια που ο πατέρας του Τζίμι θα μπορούσε να ξεστομίσει μπορεί να παραμείνουν στον γιο του για χρόνια.

Αυτές οι φαινομενικά ακίνδυνες λέξεις μπορεί να επηρεάσουν την ψυχολογική ανάπτυξη ενός παιδιού μέχρι την ενήλικη ζωή του. Αυτό που ακολουθεί είναι μια λίστα με 4 ψυχικά επιβλαβείς φράσεις που τα παιδιά ακούνε πολύ συχνά.

1. “Είσαι πολύ ευαίσθητος”

Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, πολλά παιδιά γεννιούνται απλά με ένα πιο συντονισμένο νευρικό σύστημα. Ως αποτέλεσμα, αντιδρούν γρήγορα και έντονα σε όλα σχεδόν. Οι γονείς τέτοιων παιδιών κάνουν συχνά το λάθος να προσπαθούν να “ξεπλύνουν” αυτήν την ευαισθησία.

Με την πάροδο του χρόνου, η χημεία του εγκεφάλου εξασθενεί και μειώνεται η ικανότητα της ενσυναίσθησης. Εξάλλου, αν διδαχτούν ότι τα συναισθήματά τους δεν έχουν σημασία, γιατί να νομίζουν ότι για κάποιους άλλους έχουν;

Ο παιδοψυχολόγος Elinor Bashe ενθαρρύνει τους γονείς να ακούν και να αποδέχονται τα συναισθήματα ενός παιδιού, ακόμα κι αν δεν φαίνονται λογικά.

2. “Αυτή είναι η ζωή”

Όταν το παιδί σας έρχεται στο σπίτι αναστατωμένο επειδή ο έρωτάς του απέρριψε την πρόσκληση του χορού, μπορεί να είναι δελεαστικό να πείτε, “Λοιπόν, αυτή είναι η ζωή”. Αυτό που εννοεί αυτή η φράση είναι, “Η εμπειρία σου δεν είναι μοναδική, οπότε ξεκόλλα.”

Αυτό μπορεί να είναι απολύτως κατάλληλο να το πούμε σε έναν 25χρονο υπό τις ίδιες συνθήκες. Όμως ο εγκέφαλος ενός παιδιού δεν είναι σε θέση να κατανοήσει το γεγονός ότι οι εμπειρίες του δεν είναι μοναδικές. Όταν του το πεις, θα αισθανθεί ένοχο, απογοητευμένο και μπερδεμένο. Αντ’ αυτού, πρέπει να επικυρώσετε την εμπειρία του και στη συνέχεια να ενθαρρύνετε την ανθεκτικότητα.

3. “Επειδή το λέω εγώ”

Το καταλαβαίνω. Ο μικρός Τζίμι αρνείται να κοιμηθεί στις 8 μ.μ. εκτός αν ξέρει το γιατί. Η μαμά του, εξοργισμένη ουρλιάζει, “Θέλεις να μάθεις γιατί; Επειδή το λέω ΕΓΩ.”

Αυτή είναι μια φοβερή απάντηση. Τείνει να δημιουργεί δυσαρέσκεια στα παιδιά γιατί τα αναγκάζει να αποδεχτούν μια δογματική πίστη. Αυτό θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μια διαμάχη εξουσίας όταν το παιδί μαθαίνει να καταλήγει σε δικές του απαντήσεις που αμφισβητούν την εξουσία των γονιών του.

Αντίθετα, όσο απογοητευτικό κι αν είναι, γιατί να μην απαντήσετε στην ερώτηση; Οι γονεϊκές αποφάσεις σας βασίζονται στη λογική – γιατί να μην τις μοιραστείτε με το παιδί σας; Θα το βοηθήσει να καταλάβει ότι, μερικές φορές, η εξουσία γνωρίζει καλύτερα.

4. “Σκάσε”

Τα παιδιά μαθαίνουν από πολύ μικρή ηλικία ότι η φράση «σκάσε» εννοείται ως προσβολή. Και ας το παραδεχτούμε – το τελευταίο άτομο που πρέπει να προσβάλει ένα παιδί είναι ο γονέας του. Τώρα, είναι πιθανό να έχετε έναν πολύ καλό λόγο για να πείτε στο παιδί σας κάτι τέτοιο.

Αυτός ο λόγος είναι πιθανό ότι είστε συγκλονισμένοι. Συμβαίνει. Το παιδί σας δεν θα σταματήσει να τραγουδά τον Justin Bieber και είναι πραγματικά απογοητευτικό. Αλλά αντί να τους πείτε τόσο άγρια και άκομψα να σταματήσει, γιατί να μην του εξηγήσετε τον λόγο: “Η μαμά είχε μια κουραστική μέρα και θα εκτιμούσε πραγματικά λίγη ησυχία” ή ακόμα καλύτερα, δώστε στο παιδί σας την ευκαιρία να κάνει όλον τον θόρυβο που θέλει και να του πείτε ότι την ώρα «Χ», πρέπει να είναι ήσυχο.

Πηγή: Upbility.gr (Μετάφραση / Προσαρμογή)   

Αρχική πηγή: Helen Noronha, Mind Journal

The post Ψυχικά επιβλαβείς φράσεις που ακούν συχνά τα παιδιά appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post «Το Σώμα Δεν Ξεχνά» του Bessel A. Van Der Kolk  appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Η κατάθλιψη αποτελεί ένα φάσμα δυσάρεστων συναισθηματικών καταστάσεων, οι οποίες μπορεί να είναι φυσιολογικές ή παθολογικές. Πιο συγκεκριμένα, η κατάθλιψη μπορεί να είναι μία φυσιολογική διάθεση απέναντι στην απώλεια αγαπημένων προσώπων, ένα σύμπτωμα, ως αντίδραση στο άγχος, ή μια αντίδραση ασθενών με οργανικά ή ψυχιατρικά προβλήματα. Κάποιες φορές, όμως, πρόκειται για μία σοβαρή ψυχιατρική διαταραχή ή σύνδρομο, όπως είναι η Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή.

Δεν αποτελεί ένα απλό συναίσθημα. Είναι η κατάσταση εκείνη που βιώνει το άτομο, κατά την οποία η στενοχώρια εδραιώνεται στη ψυχή του και δεν επηρεάζεται ακόμη και από ευχάριστα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω του. Εμποδίζει την συνήθη λειτουργικότητά του και επιμένει για αρκετές εβδομάδες, μήνες ή και χρόνια.

Μπορεί να διαγνωστεί σε άτομα όλων των ηλικιών, κοινωνικο-οικονομικών στρωμάτων, φύλων και μορφωτικών επιπέδων.

Αιτίες που προκαλούν κατάθλιψη

Οι πιο συχνοί παράγοντες που διαμορφώνουν όλο το φάσμα της κατάθλιψης είναι οι νευροενδοκρινικές διαταραχές, το οικογενειακό περιβάλλον, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (απώλεια προσώπου, ξαφνικός χωρισμός, απώλεια εργασίας), η κληρονομικότητα, τα ψυχοτραυματικά γεγονότα της ζωής του ατόμου, οι προδιαθεσικές καταστάσεις, κάποια σωματικά νοσήματα όπως η δυσλειτουργία του θυρεοειδή, παθήσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν το συναίσθημα, μορφές καρκινικής νόσου, φαρμακολογικές ή ψυχοδραστικές ουσίες και σημαντικοί ψυχοπαθολογικοί παράγοντες.

Οι παραπάνω αιτίες και παράγοντες ωθούν το άτομο να διαμορφώσει μια συγκεκριμένη ιδέα για τον εαυτό του όπου χαρακτηρίζεται από αρνητισμό.

• Θεωρεί τον εαυτό του ανάξιο και πιστεύει πως δεν έχει τις ικανότητες να αλλάξει τη ζωή του γιατί δεν αξίζει να το κάνει.
• Δεν κάνει σχέδια για το μέλλον γιατί πιστεύει ότι δεν υπάρχει λόγος καθώς δεν θα βιώσει όμορφες και ευτυχισμένες στιγμές.
• Το συναίσθημα της δυστυχίας καλύπτει σαν ένα βαρύ πέπλο κάθε δραστηριότητα και σκέψη και το άτομο είναι πεπεισμένο πως δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει την κατάσταση.
• Έχει καταληφθεί από ματαιότητα και απελπισία.

Πρώτα συμπτώματα κατάθλιψης

Σύμφωνα με την Ψυχολόγο Ελένη Μαυρουκλή σε άρθρο της για τα πρώτα σημάδια της κατάθλιψης αναφέρει: «Συχνά συμβαίνουν στη ζωή μας γεγονότα που μας κάνουν να χάνουμε την διάθεσή μας και να νιώθουμε αβοήθητοι, απελπισμένοι και χωρίς ενδιαφέρον. Άλλες πάλι φορές μπορεί να νιώθουμε θλιμμένοι κάποια περίοδο χωρίς να έχει προηγηθεί κάποιο συγκεκριμένο γεγονός.

Αν και στην καθομιλουμένη χρησιμοποιούμε συχνά τον όρο «κατάθλιψη» για μια ποικιλία καταστάσεων που μας προκαλούν κακή διάθεση, οι ειδικοί κάνουν έναν σημαντικό διαχωρισμό μεταξύ των διαγνωστικών κατηγοριών που εμπίπτουν στις Καταθλιπτικές Διαταραχές και διαφοροποιούν σαφώς την Κλινική Κατάθλιψη (Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή) από τις καταθλιπτικές διαταραχές που δεν συναντούν όλα τα κριτήρια προκειμένου να τεθεί η διάγνωση της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής.

Είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί ότι αν νιώθετε τα συναισθήματα θλίψης και της έλλειψης ευχαρίστησης να επιμένουν για μεγάλο διάστημα και να σας προκαλούν σημαντική αλλαγή στην λειτουργικότητά σας στην καθημερινή και την εργασιακή σας ζωή τότε είναι πολύ σημαντικό να συμβουλευτείτε ειδικό Κλινικό Ψυχολόγο ή Ψυχίατρο προκειμένου να διερευνήσετε μαζί του καλύτερα και πιο εμπεριστατωμένα το ζήτημά σας».

Τι δεν πρέπει να λέμε… όταν κάποιος είναι αντιμέτωπος με την κατάθλιψη

• Μα όλα καλά σου πάνε. Ποιο είναι το πρόβλημα σου;
• Δεν κουράστηκες να είσαι συνέχεια έτσι;
• Εσύ πρέπει να δώσεις την ώθηση στον εαυτό σου και να βγεις από όλο αυτό.
• Όλα είναι μέσα στο μυαλό σου. Κακώς είσαι έτσι.
• Νόμιζα πως είσαι δυνατός/ δυνατή αλλά έκανα λάθος.
• Κάνεις σα μικρό παιδί.
• Δε βαρέθηκες να λυπάσαι τον εαυτό σου;
• Η ευτυχία είναι επιλογή.
• Νομίζεις ότι εσύ έχεις προβλήματα. Που να ακούσεις τα δικά μου.
• Και για αυτό είσαι έτσι; Σιγά!
• Να δοκιμάσεις γιόγκα/ βιταμίνες/ προσευχή κ.α. κα θα σου περάσει. Το έκανα εγώ και είμαι μια χαρά.
• Είμαστε οι σκέψεις μας. Αν αρχίσεις να σκέφτεσαι θετικά όλα θα πάνε καλά.
• Μην τον/ την πιστεύεται. Τα κάνει όλα για να τραβήξει την προσοχή.
• Αν θέλεις να σταματήσεις να νιώθεις έτσι πάψε να το σκέφτεσαι.
• Μου φαίνεται πως σου αρέσει να νιώθεις έτσι.
• Δεν προσπαθείς αρκετά.
• Έχουμε βαρεθεί να σε βλέπουμε σε αυτή τη κατάσταση.
• Σε νιώθω. Και εγώ είχα περάσει πολύ δύσκολα όταν…
• Τι να πει και η μαμά σου, που έχει περάσει τόσα. Τα δικά σου δεν είναι τίποτα.

Ενας δικός μου άνθρωπος με κατάθλιψη με χρειάζεται, πως μπορώ να βοηθήσω;

• Να του πούμε αυτό που νιώθουμε: «Είμαι εδώ και θέλω να σε βοηθήσω».
• Να ρωτήσουμε τον φίλο/αδερφό/γονέα/συνάδελφο που πάσχει από Καταθλιπτική Διαταραχή τι μπορούμε να κάνουμε για να τον βοηθήσουμε.
• Να τον διαβεβαιώσουμε ότι δεν φέρει καμία ευθύνη για αυτό που του συμβαίνει.
• Όταν μας λέει κάτι σε σχέση με το θέμα που αντιμετωπίζει να τον κατανοούμε και να τον συναισθανόμαστε, να είμαστε παρόν και να τον ακούμε πραγματικά.
• Δώστε του χρόνο και κάντε υπομονή.

Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Έχει μια ξεχωριστή παιδική ηλικία και μοναδικά βιώματα που δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει πλήρως. Μειώνοντας τη σημασία των συναισθημάτων του καταθλιπτικού ατόμου, κάνοντας το να ντρέπεται για όσα χωρίς να επιδιώκει αισθάνεται και λέγοντας του πως επιλέγει να περνά τη ζωή του μέσα στη «μαύρη τρύπα» της κατάθλιψης το μόνο που καταφέρνει κανείς είναι να το κάνει να νιώθει περισσότερες τύψεις, άγχος και απόγνωση.

Πηγή: Melapus

The post Όλα όσα δεν πρέπει να λέγονται σε άτομα που έχουν κατάθλιψη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, BA, MA, MSc Psychology

Η θλίψη είναι μια συναισθηματική αντίδραση στην απώλεια. Συνήθως περιλαμβάνει διάφορα στάδια, τα οποία περιλαμβάνουν την άρνηση, το θυμό, τη διαπραγμάτευση, την κατάθλιψη, και την αποδοχή (Kubler-Ross, 1969). Παρά το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι περνούν από αυτά τα στάδια σε μια αρκετά προβλέψιμη σειρά, υπάρχει σημαντική επικάλυψη μεταξύ των σταδίων. Δουλεύοντας μέσα από τα στάδια της θλίψης μπορεί τελικά να οδηγηθεί κάποιος στα θετικά αποτελέσματα της ανάκτησης, την ανάλυση και την ανθεκτικότητα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα αυτά είναι σαν μια μακρινή ακτή, όταν κάποιος πνίγεται σε εκείνα τα πρώτα ισχυρά κύματα της θλίψης. Για να κατανοηθεί η διαδρομή από το πένθος και τη θλίψη προς την αποδοχή, την προσαρμοστικότητα και την ανθεκτικότητα, μπορεί να είναι χρήσιμο να κατανοηθούν κάποιες από τις εμπλεκόμενες διαδικασίες. Η λέξη πένθος αναφέρεται στην κατάσταση της ύπαρξης που προκύπτει από μια σημαντική απώλεια. Περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα αντιδράσεων – συναισθηματικές, γνωστικές, συμπεριφορικές, σωματικές και πνευματικές.

Η θλίψη αφορά την εσωτερική διαδικασία της επανάκτησης, της ισορροπίας. Απαιτεί αναδιοργάνωση και στα δύο επίπεδα, το συναισθηματικό και το γνωστικό, και περιλαμβάνει μια επαναξιολόγηση της ζωής και των πνευματικών ανησυχιών. Η λεγόμενη «προκαταβολική» θλίψη αναφέρεται σε θλίψη που εμφανίζεται πριν από την απώλεια. Αν και δεν προετοιμάζει για την απώλεια, η θλίψη αυτή δίνει χρόνο για την επίλυση ορισμένων ζητημάτων. Για το λόγο αυτό, ο ξαφνικός θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου είναι ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση για τους επιζώντες, διότι δεν παρέχει καθόλου χρόνο προετοιμασίας. Η λέξη πένθος αναφέρεται στη δημόσια έκφραση της θλίψης, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών τελετουργιών, οι οποίες μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από πολιτισμό σε πολιτισμό. Η εμπειρία της θλίψης είναι εσωτερική, ιδιωτική, και έχει ατομικιστικό χαρακτήρα, η διαδικασία του πένθους είναι πιο εξωτερική, δημόσια και εμπεριέχει πολιτιστική έκφραση.

Στο κλασικό άρθρο του, ο Engel (1961) θέτει το ερώτημα, «Είναι μια ασθένεια η θλίψη;» Η θλίψη, γενικά, δεν θεωρείται διαταραχή, αλλά μάλλον θεωρείται ως μια προσαρμογή σε μια απώλεια. Από την άποψη αυτή, η διαδικασία του θρήνου είναι παρόμοια με τη διαδικασία της επούλωσης. Περιλαμβάνει εργασία μέσα από τα στάδια της θλίψης/πένθους. Τα καθήκοντα του πένθους περιλαμβάνουν βίωμα του πόνου, της θλίψης, αποδοχή της πραγματικότητα της απώλειας, την προσαρμογή σε ένα περιβάλλον στο οποίο ο αγαπημένος λείπει, και την ανάκληση κάποιας συναισθηματικής ενέργειας και επανεπένδυση σε μια άλλη σχέση. Η αποτυχία να ολοκληρώθουν αυτά μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια/περιπλεγμένη θλίψη, η οποία είναι ένα είδος παρατεταμένης θλίψης που σχετίζεται με την κατάθλιψη και φυσικά μπορεί να εμποδίσει την περαιτέρω ανάπτυξη και εξέλιξη. Για παράδειγμα, η απουσία της οικογένειας, αγαπημένων προσώπων ή η κοινωνική υποστήριξη κατά τη διάρκεια του πένθους μπορεί να περιπλέξει τη διαδικασία. Μερικά από τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια για ανθρώπους με το λεγόμενο «άλυτο πένθος» είναι τα παρακάτω:

-Αποφυγή της κηδείας, δεν επισκέπτονται τον τάφο, ή δεν συμμετέχουν σε άλλες τελετές.

– Δεν είναι σε θέση να μιλήσουν για το χαμένο αγαπημένο πρόσωπο χωρίς να αντιμετωπίζουν έντονο πόνο.

-Βιώνουν μια έντονη αντίδραση θλίψης η οποία ενεργοποιείται από κάποιο σχετικά μικρό συμβάν.

-Διαπιστώνουν ότι τα θέματα της απώλειας φαίνεται να έρχονται συχνά σε καθημερινές συνομιλίες.

-Μια αδυναμία ή απροθυμία να κινηθούν προς τα υλικά αγαθά (π.χ. ρούχα, αντικείμενα κτλ.) που ανήκουν στο αγαπημένο τους πρόσωπο.

-Αίσθημα υποχρέωσης να μιμηθούν τις συνήθειες ή τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του αγαπημένου προσώπου.

-Ανάπτυξη σωματικών συμπτωμάτων όπως αυτές που βιώνει ο αποθανών πριν από το θάνατο.

-Ανάπτυξη αυτοκαταστροφικών σκέψεων ή, αντίθετα, την ανάπτυξη φόβων ή φοβίας για την ασθένεια ή το θάνατο.

-Κάνοντας ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως αποκλείοντας παλιούς φίλους, τα μέλη της οικογένειας, ή δραστηριότητες που σχετίζονται με το χαμένο αγαπημένο πρόσωπο.

-Βιώνοντας ανεξήγητες περιόδους θλίψης ή «κατάθλιψη επέτειων»

Η επίλυση της θλίψης απαιτεί την αποδοχή της πραγματικότητας της απώλειας, γνωστικά και συναισθηματικά, και την αναδιοργάνωση των πτυχών της ζωής, παρά την απώλεια. Ωστόσο, η επίλυση δεν είναι μια επιστροφή στο «παλιό εαυτό». Κανένας δεν επιστρέφει ποτέ πραγματικά στον παλιό του εαυτό. Αντ’ αυτού, μπορεί να ενσωματώσει την εμπειρία και να εξελιχθει, προχωρόντας σε ένα νέο εαυτό, ο οποίος φυσικά συνδέεται με τον παλιό. Για να φτάσει κανείς στην επίλυση απαιτείται διεργασία μέσω της θλίψης, η οποία απαιτεί χρόνο. Η παλιά παροιμία λέει, «ο χρόνος γιατρεύει όλες τις πληγές», αν λοιπόν και ο χρόνος που απαιτείται για τη θεραπεία μπορεί να διαφέρει από άτομο σε άτομο, η διαδικασία του θρήνου περιλαμβάνει αρκετές βασικές εργασίες (Bonanno & Kaltman, 1999). Οι εργασίες που περιγράφονται παρακάτω μπορεί να συμβούν με ένα λιγότερο ή περισσότερο ομαλό τρόπο, αν και υπάρχει σημαντική επικάλυψη μεταξύ τους.

Βιώνοντας το συναισθηματικό πόνο της απώλειας. Στην πρώτη φράση του βιβλίου A Grief Observed,  το οποίο δημοσιεύθηκε από το προσωπικό ημερολόγιο του οποίου η γυναίκα είχε πεθάνει, ο συγγραφέας CS Lewis (1961, σ. 15), παρατήρησε, «Κανείς δεν μου είπε ποτέ ότι η θλίψη έμοιαζε τόσο με τον φόβο». Ο πόνος και η οδύνη της θλίψης δεν μπορούν να  ξεπεραστούν από την αποφυγή του πόνου, αλλά μάλλον με τη βίωση και την εργασία μέσα από τον πόνο. Αν και η πρώτη αντίδραση ενός ατόμου σε μια τραγική απώλεια μπορεί να περιλαμβάνει μούδιασμα ή αίσθημα κενού, το πρώτο κύριο καθήκον ενός ατόμου περιλαμβάνει το απλό, αλλά φαινομενικά ανυπέρβλητο έργο του βιώματος  του πόνου της απώλειας.

Μιλώντας για το αγαπημένο σας πρόσωπο και το θάνατο. Αργά ή γρήγορα, ο πόνος της απώλειας περιλαμβάνει συζητήσεις για το αγαπημένο πρόσωπο που έχει χαθεί. Είναι συχνά μια ιστορία που πρέπει να ειπωθεί ξανά και ξανά. Ωστόσο, υπάρχει ένα οδυνηρό παράδοξο για τη θλίψη. Μερικές φορές, η οικογένεια και οι φίλοι μπορεί να μην είναι διαθέσιμοι, αλλά κάποιοι γνωστοί ακόμα και άγνωστοι που ακόμα κανείς δεν σκέφτηκε ή δεν υπολόγισε καθόλου μπορεί να φαίνενται και να είναι πιο έτοιμοι να ακούσετε. Εν πάση περιπτώσει, είναι σημαντική η επαφή με όσους ενδιαφέρονται, ιδιαίτερα σε εκείνους που γνώριζαν και νοιαζόταν για το αγαπημένο πρόσωπο, αυτό μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία της ανταλλαγής.

Ενσωμάτωση της θετικής και της αρνητικής πλευράς. Κατά την πρώτη, το χαμένο αγαπημένο πρόσωπο μπορεί να εξιδανικεύεται, έτσι ώστε ο επιζών να θυμάται μόνο τη θετική πλευρά, ενώ η ζωή χωρίς το αγαπημένο σας πρόσωπο μπορεί να είναι κενή, γεμάτη μοναξιά, και ζοφερή. Υπάρχουν πολλά παράδοξα στην εμπειρία της θλίψης. Για παράδειγμα, οι πιο υπέροχες αναμνήσεις από το παρελθόν γίνονται ξαφνικά οι πιο οδυνηρές αναμνήσεις από την απώλεια. Σε άλλες εποχές, μια ανάμνηση των δύσκολων στιγμων του παρελθόντος, μπορεί να φέρουν ένα απρόσμενο χαμόγελο. Αν οι επιζώντες συνεχίσουν να μοιράζονται τις ιστορίες, και αρχίζουν να ζουν ένα διαφορετικό είδος ζωής, οι έντονες αντιθέσεις του μαύρου και του λευκού τελικά θα συγχωνευθούν σε πιο ρεαλιστικές αποχρώσεις του γκρι. Τελικά, οι υπέροχες αναμνήσεις από το παρελθόν μπορεί να γίνει παρήγορες υπενθυμίσεις της ελπίδας και της χαράς.

Η αποδοχή της πραγματικότητας της απώλειας. Αν και δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα, το σοκ της απώλειας αγαπημένου προσώπου θα ξεκινήσει να φθείρεται, και η πραγματικότητα της μοναξιάς θα θέτει τις βάσεις της. Στο βιβλίο που έχει περιγραφεί ως ένα από τα 10 πιο σημαντικά βιβλία που γράφτηκαν ποτέ, ο Ραβίνος Harold Kushner τονίζει ότι η διαδικασία της ανάκαμψης περιλαμβάνει  στο να πάρει όλα αυτά τα ερωτήματα του γιατί που επικεντρώνονται στο παρελθόν και τον πόνο: «Γιατί συνέβη αυτό;» Αντ ‘αυτού, πρέπει να θέσουμε το ερώτημα που ανοίγει την πόρτα για το μέλλον: «Τώρα που αυτό έχει συμβεί, τι θα κάνω γι’ αυτό;» (1981, σελ. 137). Καθώς ο επιζών συνεχίζει να μοχθεί κατά μήκος της διαδρομής προς την ανάκαμψη και την αποδοχή, κάνοντας μικρά βήματα προς τη δημιουργία μιας νέας ζωής και πάλι, η αποδοχή μιας νέας πραγματικότητας αρχίζει σιγά-σιγά να αναδύεται.

Βρίσκοντας νόημα στην εμπειρία. Ο επιζών του Ολοκαυτώματος και ψυχίατρος Viktor Frankl έγραψε κάποτε, «Αν υπάρχει ένα νόημα στη ζωή, τότε πρέπει να υπάρχει νόημα και στον πόνο και στη δυστυχία» (1969, σελ. 106). Ο Frankl έζησε τον πόνο από τα τρία χρόνια στα τέσσερα διαφορετικά ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μετά την απελευθέρωση από τα στρατόπεδα του θανάτου, όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, στη Βιέννης, έμαθε ότι η σύζυγός του, ο αδελφός του, και οι δύο γονείς του είχαν σκοτωθεί στα στρατόπεδα. Ο Frankl βρήκε λύτρωση με την εύρεση νοήματος. Σε μια συνέντευξη λίγο πριν από το θάνατό του στην ηλικία των 92, σημείωσε ότι ακόμα λάμβανε κατά μέσο όρο 23 γράμματα κάθε μέρα, ως επί το πλείστον από εκείνους που τον ευχαριστούσαν τον για τη συγγραφή ενός βιβλίου που άλλαξε τη ζωή τους («Frankl dies», 1997). Το επίτευγμα ζωής του Frankl δεν ήταν μόνο το μνημειώδες βιβλίο του, αλλά και το γεγονός ότι ο πόνος του είχε διαμορφωθεί σε ένα μέσο λύτρωσης που άλλαξε τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων. Η ζωή του είναι μια ιστορία λύτρωσης, η διαδικασία της μετατροπής του πόνου σε ένα σημαντικό σκοπό στη ζωή. Όπως ο ίδιος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, «Τα βάσανα, ο πόνος παύει να είναι πόνος κατά κάποιο τρόπο, τη στιγμή που βρίσκει νόημα» (1969, σελ. 179).

Σταδιακή εξασθένηση του συναισθηματικού πόνου. Στην αρχή, τα κύματα της θλίψης είναι πολύ ισχυρά, συχνά χτυπούν δυνατά, σαν μια ψυχική συντριπτική ήττα. Με την πάροδο του χρόνου, τα κύματα γίνονται όλο και μικρότερα, ενώ οι περίοδοι ύφεσης γίνονται όλο και περισσότερες. Τελικά, θα έρθουν στιγμές, όπου τα κύματα θα μεταμορφωθουν σε γλυκές αναμνήσεις.

Η οδυνηρή εμπειρία του θρήνου της απώλειας μπορεί τελικά να οδηγήσει στα θετικά αποτελέσματα της ανάκαμψης, της επίλυσης/αποδοχής και της ανθεκτικότητας/προσαρμοστικότητας. Η Ανάκαμψη περιλαμβάνει τη συνειδητή διαδικασία της εργασίας μέσα από τα στάδια της θλίψης. Η επίλυση/αποδοχή αφορά την τελική έκβαση της αποδοχής της πραγματικότητας της απώλειας, γνωστικά και συναισθηματικά, και την αναδιοργάνωση των πτυχών της ζωής. Και η ανθεκτικότητα/ προσαρμοστικότητα αναφέρεται στην θετική ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές κρίσεις, ακόμη και την καταστροφή.

Ενώ πολλοί άνθρωποι ολοκληρώνουν τις εργασίες του πένθους για τους δικούς τους, η διαδικασία ανάκτησης μπορεί συχνά να διευκολυνθεί από την ομιλία με έναν ψυχολόγο που διαθέτει κατάρτιση και εμπειρία στην παροχή συμβουλών θλίψης. Αν και δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, υπάρχουν μερικοί αποτελεσματικοί τρόποι εργασίας μέσα από τα στάδια της θλίψης για να ανακαλύψετε τα θετικά αποτελέσματα που είναι σχεδόν απίθανο να αντιληφθεί κάποιος όταν πνίγεται σε εκείνα τα πρώτα ισχυρά κύματα της θλίψης.

Βιβλιογραφία

Bonanno, G. A., & Kaltman, S. (1999). Toward an integrative perspective on bereavement. Psychological Bulletin, 125(6), 1004-1008.

Engel, G. (1961). Is grief a disease? Psychosomatic Medicine, 23, 18–22.

Frankl dies at age 92. (1997, November). Monitor on Psychology, 28(11), 46.

Frankl, Viktor E. (1969). Man’s search for meaning: An introduction to logotherapy. New York: Washington Square Press.

Kubler-Ross, E. (1969). Death and dying. New York: Macmillan.

Kushner, H. (1981). When bad things happen to good people. New York: Avon Books.

Lewis, C. S. (1961). A grief observed. San Francisco: Harper.

The post Η Θλίψη και το Πένθος: Το Ταξίδι από τον Πόνο στην Αποδοχή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Γεωργία Φέλιου, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας

Πώς συνδυάζεται ο υπαρξισμός (που περιλαμβάνει έννοιες όπως π.χ. η εγκόσμια ρίψη, η έλλειψη νοήματος, κτλ.) με την ύπαρξη του Θεού;

Αν και ο κάθε ένας υπαρξιστής λέει εντελώς διαφορετικά πράγματα από τον άλλο, εντούτοις υπάρχει κοινή θεματολογία:

1. Οι υπαρξιστές θεωρούν ότι ο άνθρωπος δεν έχει μια προκαθορισμένη ουσία ή σκοπό που να του έχει δοθεί από το Θεό ή τη φύση. Εξαρτάται από τον κάθε ένα από μας ξεχωριστά να αποφασίσουμε ποιοι και τι είμαστε μέσω των πράξεών μας. Είναι το πολύ γνωστό απόφθεγμα του Σαρτρ: «η ύπαρξη προηγείται της ουσίας». Δηλαδή, πρώτα υπάρχουμε, σε ένα κόσμο τον οποίο δεν επιλέξαμε, και κατόπιν εξαρτάται από εμάς να καθορίσουμε την ταυτότητά μας , τα βασικά μας χαρακτηριστικά καθώς ζούμε τη ζωή μας και δρούμε μέσα σε αυτήν. Ως εκ τούτου, η ουσία μας (το σύνολο των καθορισμένων χαρακτηριστικών) επιλέγεται, δεν δίνεται, δεν είναι δεδομένη.
2. Δεύτερον, οι υπαρξιστές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι αποφασίζουν οι ίδιοι για τη μοίρα τους και είναι υπεύθυνοι για το τι κάνουν τη ζωή τους. Έχουμε ελεύθερη βούληση με την έννοια ότι όποιοι και αν είναι οι βιολογικοί ή οι κοινωνικοί παράγοντες που  επηρεάζουν τις αποφάσεις μας είναι στο δικό μας χέρι να αποφασίσουμε πώς να διαχειριστούμε αυτούς του παράγοντες και να κάνουμε τις όποιες αλλαγές. Ακριβώς επειδή είμαστε κατ’ ουσίαν αυτοδημιούργητοι έχουμε την πλήρη ευθύνη για το τι θα κάνουμε την ζωή μας.
3. Οι υπαρξιστές ενδιαφέρονται να βρουν ποιος είναι ο ποιο αυθεντικός τρόπος να πραγματώσουμε τη ζωή μας ως άτομα. Συνήθως συμμορφωνόμαστε στις απαιτήσεις της «αγέλης». Κατ’ αυτόν τον τρόπο ζούμε μια ζωή μη-αυθεντική, όχι πραγματικά δική μας. Για να γίνουμε αυθεντικοί, πρέπει να αναλάβουμε τη ζωή μας με καθαρότητα και ένταση[1]. Αυτά, τα βιώνουμε σε στιγμές συναισθηματικών εμπειριών όπως η υπαρξιακή αγωνία και η υπαρξιακή ενοχή. Σε τέτοιες περιπτώσεις καταλαβαίνουμε καλά τι συμβαίνει στη ζωή μας.
4. Τέλος, ο υπαρξισμός  θεωρεί ότι δεν μπορούμε να κρυφτούμε πίσω από υπερβατικές αρχές για να ζήσουμε τη ζωή μας, πιο σωστά να αποφύγουμε να ζήσουμε τη ζωή μας. Βρισκόμαστε «ριγμένοι» στον κόσμο. Χωρίς να το έχουμε επιλέξει, χωρίς να έχουμε κάποιες οδηγίες. Δεν ξέρουμε πώς είναι σωστό για μας να ζήσουμε. Πρέπει να αναλάβουμε οι ίδιοι αυτή την ευθύνη.

Κάτω από αυτό το πρίσμα  δύσκολα βρίσκουμε γέφυρες με την πίστη στο Θεό. Ποιο Θεό, όμως; Ποιός υπαρξισμός επίσης είναι αυτός που είναι ασύμβατος με την πίστη; Ποια πίστη;

Τι σημαίνει να είσαι ένθεος; Τι σημαίνει να είσαι ένθεος υπαρξιστής;

Έχει υπάρξει ένας προβληματισμός, που πρώτος ο Σαρτρ τον έθεσε, ως προς το αν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ των ένθεων και τον άθεων υπαρξιστών. Ο Kierkegaard, ο Marcel και ο Jaspers ομαδοποιούνται μαζί ως ένθεοι (εμείς θα προσθέταμε φυσικά ως ένθεους υπαρξιστές και τον Martin Buber, τον Nikolai Berdyaev, τον περσοναλισμό του Emmanuel Mounier, τον Paul Tillich, τον John Macquarrie, τον Lev Shestof, τον Miguel de Unamuno και τον Fyodor Dostoevsky). Οι περισσότεροι, εκτός του Buber, χριστιανοί. Αφήνουμε κατά μέρος τους φαινομενολόγους όπως ο Levinas, ο Ricoeur, κ.α. για να μην τα μπερδέψουμε. Δεν θα τους αναλύσουμε. Δεν προλαβαίνουμε. Θα επικεντρωθούμε στις ερωτήσεις μας.

Ομαδοποιούνται, λοιπόν, μαζί  αλλά όλοι αυτοί έχουν τόσο διαφορετικές τοποθετήσεις και θεωρίες ο ένας από τον άλλο συμπεριλαμβανομένου το πώς βιώνουν τη θρησκευτικότητά τους. Π.χ. Ο Kierkegaard μιλάει για σχέση με το συγκεκριμένο (για δυαδική σχέση με το Θεό) ενώ ο Marcel και ο Jaspers μιλάνε για τη σχέση με το «μυστήριο» ο ένας και το «υπερβατικό» ο άλλος. Ταυτόχρονα οι άθεοι υπαρξιστές όπως ο Χάιντεγκερ (που καθόλου δεν συμφωνούσε με το χαρακτηρισμό του υπαρξιστή) και ο Σαρτρ μοιάζουν να συμφωνούν με τον Kierkegaard ότι η δέσμευση σε ένα σκοπό είναι απαραίτητο στοιχείο για μια πλήρη ζωή. Και ο διαχωρισμός μεταξύ ένθεων και άθεων υπαρξιστών μοιάζει  όλο και πιο δύσκολος όταν αναλογιστούμε ότι το πιο σημαντικό  για τους ένθεους στοχαστές δεν είναι το τι είδους πίστη ακολουθεί ο κάθε άνθρωπος αλλά η εσωτερική κατάσταση του πιστού, το πώς σχετίζεται  με την πίστη του. Π.χ. ο Kierkegaard θεωρεί σημαντικό όχι αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «αντικειμενική αλήθεια» αυτού που πιστεύει κάποιος αλλά την ένταση της πίστης (την υποκειμενική αλήθεια). Αυτή η ιδέα της έντασης (των συναισθημάτων) και της δέσμευσης (σε ένα σκοπό, π.χ.) και η σχέση αυτών των 2 με την αυθεντικότητα είναι στην προβληματική όλων των υπαρξιστών.

Όσον αφορά λοιπόν τα κοινά σημεία των υπαρξιστών, μια πιθανή απάντηση των ένθεων θα ήταν:

1’ Ποια ύπαρξη; Ποια τα χαρακτηριστικά της; Από πού προήλθε. Τι είναι; (Σε αυτό, οι άθεοι υπαρξιστές είναι κάπως ασαφείς).Εξ’ άλλου, όσον αφορά την ελευθερία να δημιουργούμε τον εαυτό μας, οι ένθεοι δεν διαφωνούν. Ο Θεός μα ς έπλασε ελεύθερους και είναι στο χέρι μας το τι θα μας κάνουμε. «Εκ του όντος η ουσία» (Γρηγόριος Παλαμάς).

2’. Δεν υπάρχει σύγκρουση απόψεων.

3’. Δεν υπάρχει σύγκρουση απόψεων.

4’. Όντως, δεν μπορούμε να κρυφτούμε πίσω από υπερβατολογικές αρχές για να αποφύγουμε τις ευθύνες μας. Η πίστη δεν είναι δικαιολογία, π.χ. διαβάζω τη Βίβλο και επαναπαύομαι ότι βρήκα τις απαντήσεις.

Άρα:

Ελευθερία/ελεύθερη βούληση/ευθύνη: Δεν υπάρχει διαφωνία μεταξύ ένθεων και άθεων.

Εγκόσμια ρίψη: Η πίστη δεν μας θωρακίζει από αυτή. Η πίστη είναι ένα άνοιγμα στην ετερότητα του Άλλου σε απόλυτο βαθμό. Αυτή η ετερότητα μας εκθέτει σε αναθεωρήσεις (προκαταλήψεων, παγιωμένων θέσεων), στον αναστοχασμό και στην αυτοκριτική και μας φέρνει προ των ευθυνών μας απέναντι στον οποιοδήποτε άλλο.

Αυθεντικότητα: Για τον Σαρτρ αυθεντικότητα σημαίνει τη συνειδητοποίηση ότι ακριβώς επειδή είμαστε ελεύθεροι να μεταμορφώσουμε τον εαυτό μας  μέσω των επιλογών μας, το να διατηρήσουμε στο χρόνο μια συγκεκριμένη ταυτότητα είναι θέμα επιλογής. Παρόμοια σκέφτεται και ο Kierkegaard και ο Χάιντεγκερ που θεωρούν ότι διατηρούμε την όποια ταυτότητά μας μέσω της «επανάληψης» των επιλογών μας. Γενικώς πάντως στους ένθεους υπαρξιστές η αυθεντικότητα έχει σχέση με τον Άλλο και τη δέσμευσή μας προς αυτόν: για τον Marcel η δημιουργική αφοσίωση και όχι η δουλική υποταγή, για τον Buber η σχέση Εγώ-Εσύ εν αντιθέσει με το Εγώ-Αυτό. Η αυθεντικότητα εστιάζεται στις διαλογικές σχέσεις και όχι στις ωφελιμιστικές ή τις χειριστικές. Και βέβαια, υπάρχει αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «ορθόδοξο υπαρξισμό» (βλέπε Μητροπολίτη Περγάμου Ζηζιούλα αλλά και Χρήστο Γιανναρά), ο οποίος μιλάει για τη σχέση προσώπων και λέει ότι μόνο ως πρόσωπα μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί. Είμαι μια ολόκληρη όχι μόνο θεολογική αλλά και φιλοσοφική προσέγγιση η οποία έχει τεράστιο πλούτο και αξίζει να μελετηθεί ξεχωριστά.

Σχέση

Στους ένθεους υπαρξιστές είναι η σχέση το βασικό θέμα. Η αίσθηση της σχέσης με ένα άλλο πρόσωπο. Άρα, το θέμα είναι πώς σχετιζόμαστε με την εγκόσμια ρίψη, τον Άλλο, την αυθεντικότητά του, την αυθεντικότητά μας. Δέχονται την εγκόσμια ρίψη αλλά δεν απορροφώνται από αυτή. Το κυριότερο είναι η Σχέση που μας εμπλουτίζει, διότι ο Θεός προπορεύεται του ανθρώπου. Αλλιώς είναι είδωλο. Ο Βιβλικός Θεός μας καλεί συνεχώς σε αναθεωρήσεις οι οποίες παραπέμπουν σε μια αυθεντική ζωή, η οποία έχει επικαλυφθεί από τη σκουριά της καθημερινότητας και της συμβατικής σκέψης και ηθικής.

Η έμφαση στο σχεσιακό μέρος του εαυτού δείχνει και το ημιτελές, το ανολοκλήρωτο της ανθρώπινης ύπαρξης, κατά την άποψη των ένθεων υπαρξιστών. Δηλαδή: είμαστε σε σχέση, άρα ανοιχτοί, άρα ανολοκλήρωτοι και συνεχώς μεταβαλλόμενοι.

Ο  Kierkegaard, λέει ότι ο άνθρωπος είναι μια σχέση που σχετίζεται με τον εαυτό της, με την έννοια ότι είναι μια σύνθεση το απέραντου και του πεπερασμένου, του χρονικού και του αιώνιου, της ελευθερίας και της αναγκαιότητας. Είναι η διαδικασία ενός έντονου στοχασμού για τον εαυτό που οδηγεί στη συνειδητοποίηση των αντιθετικών αυτών συστατικών και στην αποδοχή του εαυτού. Μιλάει για τα τρία στάδια που θα τα εξετάζουμε πάλι όταν μιλήσουμε για την πίστη. Από την άποψη της σχέσης, υπάρχουν 3 τρόποι ύπαρξης: Η αισθητική ύπαρξη είναι συνεχώς συνδεδεμένη με τον εξωτερικό κόσμο. Απορροφάται από τις εξωτερικές παρορμήσεις και δραστηριότητες. Μας απασχολεί  η διασκέδασή μας, η απόλαυσή μας, το «χάι» μας. Το αισθητικό άτομο ζει για τη στιγμή. Οι επιλογές του άγονται και φέρονται από τα εξωτερικά ερεθίσματα· το ίδιο συμβαίνει και για το νόημα της ζωής του. Η ηθική ύπαρξη είναι κοντά στην υποκειμενικότητα[2]. Η ηθική ύπαρξη, υπό μία έννοια, είναι πιο κοντά στην ευθύνη για το συνάνθρωπο (και το Θεό) καθώς στο στάδιο αυτό ο άνθρωπος παραιτείται από την πλήρη εγωκεντρικότητά του και την ηδονοθηρία της αισθητικής φάσης και αρχίζει να κάνει χώρο για τον Άλλο μέσω της υποταγής σε κοινούς κανόνες. Βέβαια, και η ηθική φάση περιέχει πολλά προβλήματα: πολλές φορές οδηγεί στην αυτοδικαίωση και το φαρισαϊσμό ενώ ταυτόχρονα μπορεί να υποτάξει τον άνθρωπο σε απρόσωπες ηθικές αρχές (μιλάμε εδώ για τον ηθικισμό) που επιβάλλουν την ομοιομορφία και εμποδίζουν έτσι την αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου. Γι’ αυτό όσο κι αν είναι ένα βήμα προόδου σε σχέση με το αισθητικό στάδιο, η ηθική υπολείπεται ακόμα πολύ, κατά τον Kierkegaard, ο οποίος, γι’ αυτό το λόγο προτείνει τελικά την υπέρβαση και της ηθικής και τη μετάβαση στο στάδιο της Πίστης.

Η θρησκευτική ύπαρξη συνίσταται στη προσωπική σχέση μεταξύ του ατόμου και του Θεού.

Αυτή η σχέση είναι η συνειδητοποίηση της αληθινής ατομικότητάς μας στο εδώ και στο τώρα, στην παρούσα στιγμή. Είναι μία εξαιρετικά  υποκειμενική και άμεση εμπειρία. Δεν γίνεται ούτε να την συλλάβουμε ούτε να την επικοινωνήσουμε ως μία αντικειμενική γνώση.  Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το Θεό αντικειμενικά διότι ο Θεός είναι υποκείμενο (στον «ορθόδοξο υπαρξισμό» θα λέγαμε πρόσωπο) και μόνο ως τέτοιο σχετίζεται. Σε αυτό το επίπεδο το πρόσωπο αντιλαμβάνεται την αιωνιότητα.

Η συνειδητοποίηση της ατομικότητας, του αληθινού μας εαυτού, μέσω της σχέσης είναι κάτι για το οποίο έχει μιλήσει και ο Jaspers. Ποια είναι η αληθινή ατομικότητα, ο αληθινός εαυτός; Η μη-πραγματιστική, η μη-αντικειμενική διάσταση της ανθρωπότητας. Η Existenz. Η  Existenz μπορεί να πραγματοποιηθεί σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής μας, ή σε οριακές καταστάσεις (θάνατος, ενοχή, πόνος, αγώνας) ή με την υπαρξιακή επικοινωνία με έναν άλλο άνθρωπο. Οι οριακές καταστάσεις απαιτούν μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που σκεφτόμαστε. Ο τρόπος που καλούμαστε να τις αντιμετωπίσουμε δεν είναι με μαθηματικούς ή άλλους επιστημονικούς υπολογισμούς ή με κάποια αντικειμενική γνώση αλλά με το να γίνουμε η Existenz που είμαστε πάντα δυνάμει. Οι οριακές καταστάσεις είναι απαραίτητες για τον εσωτερικό στοχασμό, για να στοχαστούμε τον εαυτό μας, να χτίσουμε μια σχέση (μη-αντικειμενική) με τον εαυτό μας. Αυτή η αυτοσυνείδηση της Existenz, συνοδεύεται με τη συνειδητοποίηση της Υπέρβασης η οποία δεν βασίζεται σε αντικειμενικές αποκαλύψεις αλλά εκδηλώνεται μέσω γρίφων. Υπάρχει εδώ μια διαπροσωπική επικοινωνία. Η Existenz έχει να κάνει με μια τριμερή σχέση: τη σχέση του εαυτού με τον εαυτό του, τη σχέση με ένα άλλο πρόσωπο ως Existenz και τη σχέση με την Υπέρβαση.  Για να υπάρχει μια υπαρξιακή επικοινωνία πρέπει, κατά Γιάσπερς, να υπάρχουν κάποιες ηθικές προϋποθέσεις[3].

Ο Buber αναλύει τις σχέσεις Εγώ-Αυτό, Εγώ-Εσύ. Η σχέση Εγώ-Εσύ είναι μια σχέση πρόσώπων, θα λέγαμε όπου ο ένας βλέπει στον άλλο τη μοναδικότητά του και την αποδέχτεται σχετιζόμενος με ελευθερία και σεβασμό. Στη σχέση Εγώ-Αυτό (που μερικές φορές είναι απαραίτητη) ο άλλος «αντικειμενοποιείται».  Τον βλέπουμε ως ένα αντικείμενο (χρηστικό μερικές φορές) προς ανάλυση, εξέταση, κρίση (άρα και επίκριση), κτλ. Να προσθέσουμε ότι και με τη φύση μπορούμε να έχουμε σχέση Εγώ-Εσύ.

Ο Marcel θεωρεί ότι η πραγματική προσωπικότητα πραγματώνεται όταν συμμετέχουμε στο Μυστήριο της ύπαρξης, στο οποίο μυστήριο έχουμε πρόσβαση όταν είμαστε σε διαλογική σχέση με το προσωπικό Εσύ ή το Απόλυτο Εσύ (το Θεό). Πώς έχουμε πρόσβαση στο μυστήριο; Μέσω της αγάπης, της αφοσίωσης, της ελπίδας και της πίστης.

Τι κοινό έχουν όλοι αυτοί; Κατ’ αρχάς τον διαχωρισμό μεταξύ αυθεντικής και μη-αυθεντικής σχέσης (εδώ βλέπουμε ότι μια παρόμοια προσέγγιση έχει και ο Χάιντεγκερ). Όλοι επίσης συμφωνούν ότι οι μη-αυθεντικές σχέσεις είναι απαραίτητες σε αυτή τη ζωή αν και χαρακτηρίζονται με αρνητικά πρόσημα (αντικειμενικότητα, δημόσιες, αφηρημένες, επιδερμικές, μη-συνειδητοποιημένες, εγωκεντρικές, κτλ). Η υπέρβαση της αναυθεντικότητας απαιτεί συνεχή προσπάθεια. Και εδώ βλέπουμε πως οι άθεοι υπαρξιστές συμφωνούν… εκτός από το κομμάτι του Υπερβατικού Εσύ!

Ως εκ τούτου: Η σχέση με το Θεό, κατά τους ένθεους υπαρξιστές δεν βασίζεται τόσο ή δεν βασίζεται καθόλου στην ηθική, όσο στην Αγάπη και την αυτοπαράδοση του ανθρώπου στην Ετερότητα του Θεού. Η ανάδυση, δηλαδή, της ατομικότητας συμβαίνει στη συνάντηση με τον όντως Άλλο που είναι ο Θεός.

Διαβάστε εδώ το Μέρος ΙΙ.

Το κείμενο είναι από την ομιλία της κ.Φέλιου στο Εργαστήρι Υπαρξιακών θεμάτων του “γίγνεσθαι“.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:
Βαλ, Ζ. (1988). Εισαγωγή στις φιλοσοφίες του υπαρξισμού. 2^η εκδ. Αθήνα: Δωδώνη.

Audi, R. (ed.) (1999). The Cambridge dictionary of philosophy. 2^nd. ed. Cambridge: Cambridge University Press.

Berdyaev, N. (2009). The divine and the human. San Rafael: Semantron Press.

Buber, M. (1951). Two types of faith. Oxford: Routledge.

Moore, C. H. (ed.) (2002). Provocations: spiritual writings of Kierkegaard. Farmington: Bruderhof Foundation.

Marcel, G. (1950). The mystery of being. Chicago: Henry Regnery.

The post Ένθεοι υπαρξιστές- ΜΕΡΟΣ Α’ appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγο, ΜΑ, Υπ. Διδάκτορα Παντείου

Πώς η έννοια του θανάτου επηρεάζει την εν ζωή συμπεριφορά μας;

Ο Freud υποστήριζε πως οι άνθρωποι έχουμε μια παράξενη συμπεριφορά σε ότι αφορά το θάνατο, τον περιβάλλουμε με σιγή κι αναφερόμαστε σε αυτόν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις όταν για παράδειγμα χάνεται κάποιος ορειβάτης, όταν συμβαίνει κάποιο εργατικό δυστύχημα και συγκινούμαστε βαθιά όταν χάνεται κάποιο οικείο σε μας άτομο.

Σε μια προφορική διάλεξη[1] ο Freud επεσήμανε ότι «κανείς δε θα μπορούσε να συμπεράνει από τη συμπεριφορά μας ότι αναγνωρίζουμε το θάνατο ως αναγκαιότητα και ότι έχουμε τη βέβαιη πεποίθηση πως καθένας από μας είναι χρεωμένος στη φύση με το θάνατό του. Αντιθέτως, κάθε φορά έχουμε μια εξήγηση που υποβαθμίζει αυτή την αναγκαιότητα σε σύμπτωση». Αυτή η σημείωση του Freud που φέρει στην επιφάνεια την απροθυμία με την οποία αντιμετωπίζουμε το ζήτημα του δικού μας θανάτου, συμπίπτει με τη «θεωρία του δικαίου κόσμου» του Lerner, σύμφωνα με την οποία «στη ζωή έχουμε τελικά εκείνο που μας αξίζει». Ο Lerner υποστηρίζει πως καθώς μας είναι ανυπόφορη η αίσθηση πως δεν ελέγχουμε τα γεγονότα που μας αφορούν άμεσα, αναπτύσσουμε πολλές φορές την τάση να θεωρούμε ότι τα θύματα δυσάρεστων ακόμα και ακραίων καταστάσεων είναι τα ίδια υπαίτια της δυστυχίας τους.  Ίσως με παρόμοιο τρόπο να αντιμετωπίζουμε ακόμα και το θάνατο των άλλων.

Επειδή είναι πολύ διαταρακτικό το συναίσθημα της απώλειας, τυχαίας ή μη, ο άνθρωπος προσπαθεί να την εκλογικεύσει, μεταξύ άλλων, για να αποφύγει τη σκέψη πάνω στη δική του περατότητα.

Ο Freud, με το έργο του «Πέρα από την αρχή της ηδονής», διαλογιζόμενος πάνω στο θέμα του θανάτου, διατυπώνει τη δεύτερη θεωρία του για τις ενορμήσεις και εισάγει την έννοια της ενόρμησης του θανάτου, που έχει σκοπό την πλήρη μείωση των διεγέρσεων. Ο Φώτης Μπόμπος σημειώνει ότι η ενόρμηση του θανάτου αντιτίθεται σε αυτήν της ζωής που οργανώνει και συναρθρώνει κάθε άλλη ενόρμηση. Οι δυο ενορμήσεις βρίσκονται σε διαρκή αντιπαλότητα καθώς, σύμφωνα με το Μπόμπο, « η δράση της ενόρμησης της ζωής είναι κατά κάποιο τρόπο θορυβώδης και η παρουσία της γίνεται εμφανής με την επένδυση, ενώ η δράση της ενόρμησης του θανάτου είναι κυρίως σιωπηλή και γίνεται αντιληπτή  μέσω των αποεπενδύσεων».

Ο θάνατος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και παρά το γεγονός ότι πολλές φορές επιλέγουμε να μην το σκεφτόμαστε, μια και μόνη στιγμή συνειδητοποίησης της περατότητάς μας μπορεί να μας κάνει να αποφασίσουμε να δίνουμε νόημα σε κάθε μας πράξη, να κάνουμε τέχνη για να εξασφαλίσουμε κάποια μορφή αθανασίας μέσω του έργου μας ή ακόμα και να αποφασίσουμε να κάνουμε οικογένεια για να συνεχίσουμε να «ζούμε» μέσω από τις αναμνήσεις των οικείων μας. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον το οποίο είναι «επιφορτισμένο» με το βαρύ ψυχολογικό φορτίο της επίγνωσης ότι κάποτε θα πεθάνει.

Διαβάστε επίσης:
Μικρές και μεγάλες αθανασίες

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Σίγκμουντ Φρόυντ, «Πέρα από την αρχή της ηδονής», εκδόσεις Επίκουρος
Σίγκμουντ Φρόυντ, «Η σχέση μας με το θάνατο», εκδόσεις Επίκουρος
Παπαστάμου Στάμος, «Εισαγωγή στην κοινωνική ψυχολογία», εκδόσεις Πεδίο
Μπόμπος Φώτης, «Γύρω από την ενόρμηση του θανάτου», στο ψυχαναλυτικό περιοδικό «Εκ των Υστέρων», τεύχος 7,  Ιούνιος 2002.

The post Ο Θάνατος ως κομμάτι της ζωής appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, BA, MA, MSc Psychology

Οι απώλειες είναι η σκιά όλων των υπαρχόντων μας –υλικών και άυλων»
Carlos Sluzki, Οικογενειακός θεραπευτής

Ξέρω γιατί προσπαθούμε τους νεκρούς να τους κρατήσουμε ζωντανούς: προσπαθούμε να τους κρατήσουμε ζωντανούς, για να τους κρατήσουμε κοντά μας. Ξέρω επίσης ότι αν είναι να συνεχίσουμε κι εμείς η ζωή μας, έρχεται μια στιγμή κατά την οποία πρέπει να αποκοπούμε απ΄τους νεκρούς, να τους αφήσουμε να φύγουν, να τους κρατήσουμε νεκρούς. Να τους αφήσουμε να γίνουν η φωτογραφία στο τραπέζι. Να τους αφήσουμε να γίνουν το όνομα στους λογαριασμούς διαχείρισης. Να τους αφήσουμε να φύγουν στο νερό.

Didion, 2005

Ετυμολογικά η λέξη απώλεια πηγάζει από το αρχαίο ελληνικό ρήμα ὄλλυμι ή ὀλύω, το οποίο απαντάται συνηθέστερα ως σύνθετο ἀπόλλυμι ή ἀπολλύω. Στην παθητική φωνή είναι ἀπόλλυμαι και σημαίνει χάνομαι και πεθαίνω (Στεργιάννη, 2020). Στην καθημερινή ζωή, η λέξη απώλεια μπορεί να εμφανιστεί με περισσότερα του ενός νοήματα τα οποία σχετίζονται με τη στέρηση για κάτι που είχαμε, με την αποτυχία να κρατήσουμε ή να αποκτήσουμε κάτι πολύτιμο για εμάς, με την αισθητή έκπτωση κάποιας ιδιότητας ή διαδικασίας και με την καταστροφή ή τον αφανισμό, αλλά ακόμη και με την πιο προσωπική αποστέρηση ατόμων από την παρελθοντική ή/και παροντική ζωή μας (Neimeyer, 2006). Στην ψυχολογία η απώλεια έχει να κάνει με την φανταστική όσο και στην πραγματική απώλεια ενός ατόμου ή αντικειμένου προσκόλλησης. Σύμφωνα με τον ψυχαναλυτή John Bowlby, η έννοια της προσκόλλησης αφορά στην τάση των ανθρώπων να δημιουργούν ισχυρούς δεσμούς με συγκεκριμένα πρόσωπα [ή και αντικείμενα], ο αποχωρισμός από τα οποία είναι πιθανό να οδηγήσει σε ποικίλα οργανικά και ψυχολογικά προβλήματα (Χουντουμάδη& Πατεράκη, 2008; Μελίσοβα, 2017; Στεργιάννη, 2020). Η απώλεια έχει μια ευρεία έννοια ενώ το πένθος είναι οι συγκινησιακές, γνωστικές, λειτουργικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις του ατόμου στην απώλεια αγαπημένου προσώπου ή ενός αφηρημένου υποκατάστατου όπως για παράδειγμα η ελευθερία (Freud, 1917).

Ανεξάρτητα από όρους και στάδια πένθους τα οποία πολλάκις αναφέρονται στη βιβλιογραφία, αυτό που είναι ζωτικής σημασίας είναι να μπορέσουν οι πενθούντες να μάθουν να ζουν με διαφορετικούς τρόπους προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη νέα κατάσταση μέσα από την αποδοχή (Kubler-Ross, 1969), την αναδιοργάνωση (Parkes, 1972) ή την ανανέωση (Sanders, 1989). Οι στόχοι (Worden, 2009) για να βοηθηθούν οι πενθούντες συνοψίζονται ως εξής:

• Να δεχτούν το γεγονός του θανάτου. Το προσφιλές πρόσωπο πέθανε και δεν θα επιστρέψει. Ακόμα κι αν ο θάνατος είναι αναμενόμενος όπως για παράδειγμα σε μια μακροχρόνια ασθένεια, υπάρχει πάντα η αίσθηση ότι δεν είναι αλήθεια, ότι δεν συνέβη. Ίσως εμφανισθεί επιλεκτική απώλεια μνήμης ή/και στροφή στη θρησκεία με ιδιαίτερη προσήλωση (Schwartberg & Halgin, 1991).
• Να επεξεργαστούν τον πόνο του θρήνου για να μπορέσουν να προχωρήσουν στη ζωή (Parkes, 1972). Οι άνθρωποι αυτοί καλούνται να διαχειριστούν ένα πλήθος συναισθημάτων όπως άγχος, ενοχή, αγωνία, μοναξιά, φόβο, θλίψη.
• Προσαρμογή σε μια νέα πραγματικότητα όπου το αγαπημένο πρόσωπο δεν θα είναι εκεί. Υπάρχει προσαρμογή εξωτερικής φύσης όπως το νέο περιβάλλον, μεγάλωμα παιδιού χωρίς σύντροφο, το να ζεις στο «άδειο» σπίτι, διαχείριση οικονομικών, εκμάθηση νέων ρόλων που προηγουμένως είχε ο/η εκλιπών/εκλιπούσα. Σε όλο αυτό, προστίθεται η προσαρμογή εσωτερικής φύσης όπως ο αυτοπροσδιορισμός και κυρίως το να βιωθεί ο ίδιος ο άνθρωπος ως όλον με τον εαυτό του κι όχι μέρος μιας δυάδας. Στο σημείο αυτό, να αναφερθεί η πνευματική προσαρμογή η οποία σχετίζεται με υπαρξιακά ερωτήματα (Stroebe, Schut &Finkernauer, 2001).
• Ο Volkan (1985) επισημαίνει ότι ο θρήνος τελειώνει όταν αυτός που πενθεί δεν χρειάζεται να επανενεργοποιήσει την εκπροσώπηση του νεκρού σε υπερβολικό βαθμό στη ροή της καθημερινότητας. Άρα, πρέπει να βρεθεί μια σύνδεση μεταξύ του/ της εκλιπόντα/εκπλιπούσας ως μέσο έναρξης μιας νέας ζωής.

Σύμφωνα με τον Worden (2009), στην όλη τη διαδικασία πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν παράγοντες (οι οποίοι επηρεάζουν την ένταση και τη διάρκεια του πένθους όπως ο ρόλος του νεκρού στη ζωή του ατόμου (συντροφος/συζυγος, γονιός, αδελφός/η, παιδί, παπούδες), ποια ήταν η σχέση μεταξύ πενθούντα-εκλιπόντα (ασφάλεια, συγκρούσεις, εξάρτηση), πως πέθανε το άτομο (φυσικός θάνατος, ατύχημα, δολοφονία), προηγούμενες εμπειρίες (αντιδράσεις σε άλλους θανάτους, ιατρικό ιστορικό), η προσωπικότητα του ατόμου (ηλικία, φύλο, αυτοεκτίμηση, οι αξίες για τον κόσμο), υποστηρικτικό δίκτυο (άνθρωποι του περιβάλλοντός τους που μπορούν να τους στηρίξουν), άλλοι στρεσογόνοι παράγοντες (οικονομικά προβλήματα, εργασία). Να θυμόμαστε πάντα πως η κάθε ιστορία είναι διαφορετική, ο κάθε πόνος είναι διαφορετικός και κυριότερα, πως ο καθένας βιώνει την απώλεια με το δικό του μοναδικό τρόπο. Η διαδικασία του πένθους είναι μια φυσιολογική διαδικασία και το ζήτημα είναι οι άνθρωποι να βοηθηθούν είτε από το πλαίσιό τους είτε από ειδικούς ψυχικής υγείας (ιδανικά κι απ΄τα δύο), ώστε να συνεχίσουν να ζουν λειτουργικά με το πένθος τους κι όχι όπως λένε πολλοί ξεπερνώντας το.

Βιβλιογραφία

Didion, J. (2005). The year of Magical Thinking. Εκδόσεις Κέδρος.

Freud, S. (1917). Μεταψυγχολογικά κείμενα του 1915. Πένθος και Μελαγχολία. Εκδόσεις Επίκουρος (2005).

Kubler-Ross, E. (1969). On Death and Dying. New York: Springer Publishing.

Μελίσοβα, Σ. (2017). Η απώλεια στην παιδική ηλικία και η αντιμετώπισή της. Αθήνα: Παπαζήσης.

Neimeyer, R.A. (2006). Να αγαπάς και να χάνεις. Αντιμετωπίζοντας την απώλεια. Αθήνα: Κριτική.

Parkes, C. M. (1972). Bereavement: Studies of Grief in Adult Life. London and New York. Penguin ed.

Sanders, C. (1989). Grief: The mourning after. New York: Wiley.

Schwartberg, S. &Halgin, R. (1991). Treating grieving clients: The importance of cognitive change. Professional Psychology, 22, 240-246.

Stroebe, M. S., Schut, H., & Finkenauer, C. (2001). The traumatixation of grief: A conceptual framework for understanding the trauma-bereavement interface. Israel Journal of Psychiatry and Related Sciences, 38, 185-201.

Στεργιάννη, Α. (2020). Η Δραματική Τέχνη ως μέσο διαχείρισης των μορφών απώλειας στην παιδική ηλικία: Μία έρευνα δράσης στο 5ο Δημοτικό Σχολείο Ναυπλίου. Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Χουντουμάδη, Α., & Πατεράκη, Λ. (2008). Λεξικό ψυχολογίας. Αθήνα: Τόπος.

Volkan, V. (1985). Complicated mourning. Annual of Psychoanalysis, 12, 323-348.

Worden, W. J. (2009). Grief counseling and grief therapy: A handbook for the mental health practitioner. New York: Springer Publishing Company.

The post Αντιμετωπίζοντας το πένθος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Επιμέλεια –Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA, υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Από την  Judith Orloff, MD

Στο νέο μου βιβλίο εστιάζω στη σημασία της συγχώρεσης και στο λόγο που η εκδίκηση «δε δουλεύει». Η συγχώρεση είναι η πράξη της απελευθέρωσης από την επιθυμία να τιμωρήσουμε κάποιον ή τον ίδιο μας τον εαυτό για κάποιο παράπτωμα. Είναι μια κατάσταση απόδοσης χάριτος, δεν είναι κάτι που μπορεί κανείς να υποκριθεί ή να εκβιάσει. Δεν υπάρχουν παράδρομοι σε αυτό.  Κάποιοι από τους ασθενείς μου λανθασμένα, σε μια προσπάθεια να γίνουν «πνευματικοί» έχουν προσπαθήσει να συγχωρήσουν κάποιον που τους «μαχαίρωσε πισώπλατα» πρόωρα.  Πρώτα πρέπει να βιώσεις  το θυμό σου πριν αρχίσεις να συγχωρείς.  Οδηγώ τους ασθενείς μου σταδιακά στην κατάσταση της μεγαλοψυχίας που απαιτείται για τη συγχώρεση της ζημιάς που του έχουν προξενήσει άλλοι ή οι ίδιοι στους εαυτούς τους.

Η εκδίκηση είναι η επιθυμία για ανταπόδοση όταν κάποιος σε αδικεί. Είναι φυσικό να νιώθεις θυμωμένος, να λες «δε θα αφήσω αυτόν τον ***να τη γλιτώσει». Παρ’ όλ’ αυτά, η επιθυμία για εκδίκηση σε συρρικνώνει, σου βγάζει το χειρότερό σου εαυτό, σε εξισώνει με αυτούς του πικρόχολους ανθρώπους που όλοι αποστρεφόμαστε. Επιπλέον, οι μελέτες δείχνουν ότι η επιθυμία για εκδίκηση αυξάνει το άγχος, βλάπτει την υγεία και πλήττει το ανοσοποιητικό σύστημα.

Σίγουρα αν κάποιος σας χτυπήσει με ένα ξύλο θα έχετε την παρόρμηση να ανταποδώσετε άμεσα – αυτή άλλωστε είναι η ρίζα όλων των πολέμων. Όμως αν θέλουμε να εξελιχθούμε ως άτομα αλλά και ως είδος, χρειάζεται να αντισταθούμε στη συνήθη λαχτάρα για εκδίκηση και να αναζητήσουμε ένα πιο θετικό τρόπο να επανορθώσουμε τις αδικίες.

Μια τέτοια αντιμετώπιση δε θα σας κάνει μαλθακό, απλά θα αρνείστε να αντιδράσετε με καταστροφικούς τρόπους  που θα  σας εμποδίζουν εσαεί  να βρείτε τη γαλήνη σας. Όπως έλεγε ο Κομφούκιος : «Πριν μπείτε σε μια διαδικασία εκδίκησης, σκάψτε δυο τάφους».

Αντ’ αυτού προτείνω μια εκδοχή του «όταν σε χτυπήσουν στρέψε και το άλλο μάγουλο» με τρόπο που να διαφυλάσσει αυτά που είναι σημαντικά για σας. Το πραγματικά δύσκολο κομμάτι  όμως, συνεχίζει να είναι το να βλέπεις κάποιον να μην αντιμετωπίζει καμία συνέπεια για κάτι που έκανε και να μην μπορείς να κάνεις τίποτα για αυτό. Μπορεί η σύζυγός σας να σας άφησε για το δάσκαλο της yoga ή να «σας την έφερε» ο συνάδελφός σας. Αυτό που με παρηγορεί όταν αντιμετωπίζω παρόμοιες καταστάσεις στη ζωή μου είναι η πίστη στο νόμο του κάρμα, ότι δηλαδή αργά ή γρήγορα αποδίδεται δικαιοσύνη. Να θυμάστε ότι  η καλύτερη εκδίκηση είναι η δική σας επιτυχία, ευτυχία και ο θρίαμβος που νιώθετε γνωρίζοντας ότι δεν έχετε επιτρέψει σε εκδικητικούς ανθρώπους να ταράξουν τη γαλήνη σας.

Η συγχώρεση απευθύνεται στο δράστη και όχι στην πράξη. Δεν αφορά στο παράπτωμα αλλά στον πόνο που σας προξένησε ο δράστης. Αυτό δε σημαίνει φυσικά ότι θα επιστρέψετε στο σύζυγο που σας κακοποιεί επειδή τον συμπονάτε. Είναι φυσικό να θέλετε να αποφύγετε την κακομεταχείριση. Όταν πάρετε κάποια απόσταση από τα γεγονότα μπορείτε να προσπαθήσετε να συγχωρήσετε τους άλλους κατανοώντας τα συνειδητά ή ασυνείδητα αίτια που τους ωθούν να συμπεριφέρονται άσχημα.

Η επιθυμία μας να μεταμορφώσουμε το θυμό σε γαλήνη, αξίζει την αναγκαστικά επώδυνη, ψυχική αναστάτωση.

Για να βιώσετε τη συγχώρεση, δοκιμάστε αυτή την άσκηση:

1. Ταυτοποιήστε το άτομο με το οποίο είσαι θυμωμένος.

 Ξεκινήστε από κάποιον που είναι χαμηλά στη λίστα σας και μπορείτε να τον συγχωρήσετε άμεσα. Παίρνοντας μια γεύση συγχώρεσης, προχωρήστε, βάζοντας πιο απαιτητικούς στόχους.

2. Αντιμετωπίστε τα συναισθήματά σας με ειλικρίνεια.

Μιλήστε με τον ψυχοθεραπευτή σας, τους φίλους σας, το υποστηρικτικό σας δίκτυο, ώστε να απελευθερώσετε το θυμό σας. Σας συστήνω επίσης να καταγράφετε τα συναισθήματά σας σε ένα ημερολόγιο για να ξορκίσετε τα αρνητικά συναισθήματα. Ύστερα αποφασίστε αν θέλετε να θέσετε το ζήτημα υπό συζήτηση.

3. Αρχίστε να συγχωρείτε

Φέρτε στο μυαλό σας το άτομο που σας έχει θυμώσει. Αναρωτηθείτε : «ποιες συναισθηματικές ελλείψεις τον ώθησαν να μου συμπεριφερθεί άσχημα;» Αυτός είναι ο χώρος που μπορεί να δράσει η συγχώρεση. Μην αποδεχτείτε την κακομεταχείριση ασφαλώς, αλλά προσπαθήστε να συμπονέσετε την ψυχρότητα κάποιου ή την αδιαφορία του.

Ας δούμε πώς λειτουργεί η συγχώρεση σε ένα εύρος καταστάσεων που έχετε κάθε λόγο να νιώθετε θυμωμένοι. Σας βοηθάει να έχετε έναν πιο καλοπροαίρετο τρόπο σκέψης, ανεξάρτητα από το αν θα αποφασίσετε να έρθετε σε αντιπαράθεση με κάποιον.

• Ένας φίλος σας συμπεριφέρεται άσχημα όταν περνάει μια δύσκολη μέρα
  Θυμηθείτε πως κανείς δεν είναι τέλειος. Ίσως έτσι καταφέρετε να ξεπεράσετε αυτό το συμβάν. Αν του /της το αναφέρετε μην το «κάνετε μεγάλο θέμα». Παραβλέψτε το.
• Ένας συνάδελφος καρπώνεται τα οφέλη μιας δικής σας ιδέας
  Ελαχιστοποιήστε τη ζημιά, αναφέροντας το παράπτωμα στο συνάδελφο, στον προϊστάμενό σας, στο τμήμα Προσωπικού και μην εμπιστευτείτε σε αυτό το άτομο καμία νέα ιδέα σας. Προσπαθήστε ωστόσο να συγχωρήσετε το συνάδελφό σας που ένιωσε τόσο ανασφαλής και άπληστος, που έπεσε τόσο χαμηλά ώστε να δράσει κακοπροαίρετα και να κλέψει την ιδέα σας.
• Η πεθερά σας είναι απαιτητική
  Διατηρήστε τα όριά σας με σταθερό και ευγενικό τρόπο, ώστε σταδιακά να βρείτε συμβιβαστικές λύσεις. Σκεφτείτε ότι πίσω από αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να κρύβεται ένας φόβος ότι θα απομείνει μόνη της, ότι γερνάει ότι αποκόβεται από την οικογένειά της, ότι δεν είναι σημαντική πια. Αυτές οι σκέψεις μπορεί να απαλύνουν τις αντιδράσεις σας.
• Είχατε δεχτεί κακοποίηση ως παιδί
  Η θεραπευτική διαδικασία της παιδικής κακοποίησης απαιτεί τεράστια αποθέματα συμπόνιας πρωτίστως για σας και μπορεί να επιστρατευτεί με τη βοήθεια και άλλων κακοποιημένων ανθρώπων, της οικογένειάς σας, των φίλων σας ή ενός ψυχοθεραπευτή. Αν αισθάνεστε έτοιμος να εργαστείτε με στόχο να συγχωρήσετε ένα κακοποιητικό άνθρωπο, είναι απαραίτητο να αναζητήσετε τα αίτια στο δικό του ψυχικό πόνο που τον ώθησαν να συμπεριφερθεί σε έναν άλλο άνθρωπο με τόσο βλαβερό τρόπο. Σε καμία περίπτωση δε συγχωρείτε τη συμπεριφορά, ούτε επιστρέφετε σε εκείνη τη θέση, αλλά καθώς αντιλαμβάνεστε τη συναισθηματική «αναπηρία» ενός τέτοιου ανθρώπου, ενεργοποιείτε το αίσθημα της συμπόνιας και μαζί με αυτό ανοίγετε το δρόμο για την απελευθέρωσή σας. 

Η συγχώρεση είναι μια λύση μεταμόρφωσης του θυμού πάνω σε εντελώς διαφορετική βάση από τη συνηθισμένη. Σας απελευθερώνει από την παγίδα εκδικητικότητας χωρίς τέλος έτσι ώστε να κατορθώσετε να βιώσετε περισσότερη χαρά και ενότητα. Η συγχώρεση είναι πιο ευεργετική για σας από οτιδήποτε άλλο γιατί απελευθερώνει την αρνητικότητα και σας επιτρέπει να προχωρήσετε μπροστά. Μπορεί να μη διαλύει το θυμό εντελώς, αλλά σας δίνει την ελευθερία της γνώσης ότι μπορείτε να καταφέρετε τόσα πολλά.

Πηγή: www.psychologytoday.com

The post Δοκιμάστε τη συγχώρεση αντί για εκδίκηση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.