Επιμέλεια – Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA , υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Του Oliver Burkeman

Η  ιδέα πως το να «κάνεις τίποτα» είναι μια δεξιότητα που χρειάζεται να  μάθει κάποιος μπορεί να προκαλεί σύγχυση, τουλάχιστον αρχικά.

Σίγουρα είναι απλά το ζήτημα του να σταματήσει κάποιος να κάνει το παραμικρό. Αυτό δεν είναι; Κι όμως αυτό είναι τελικά εύκολο να το πεις και δύσκολο να το κάνεις. Είναι μια γενική παραδοχή –αναγνωρισμένη από το Βούδα έως τον Τζον Κητς (Άγγλος ρομαντικός ποιητής) – ότι το «πράττειν» μπορεί να γίνει ένα είδος καταναγκασμού, μια εξάρτηση που δεν έχει την αναγνώριση που της αξίζει επειδή η κοινωνία μας επαινεί γι ’αυτήν. Πράγματι,  το να μάθεις να «κάνεις τίποτα» μπορεί να είναι  ζωτικής σημασίας για να πετύχουμε ό,τι επιθυμούμε στους φρενήρεις ρυθμούς που ζούμε. Δείτε γιατί:

1. Το να «κάνεις τίποτα» δε σημαίνει ότι δεν κάνεις κάτι

Αν  υποθέσουμε ότι δεν είσαι νεκρός, είσαι σε μια κατάσταση όπου μονίμως κάνεις κάτι – ακόμα και αν απλώς απολαμβάνεις την αδράνεια. (Για τους ψυχολόγους  το αίσθημα της απόλαυσης είναι κι αυτή μια δεξιότητα που μπορεί να ασκεί κάποιον στο να μαθαίνει να συγκεντρώνεται σε κάθε αίσθηση ξεχωριστά). Αλλά αυτό που συνηθέστερα εννοούμε όταν λέμε «κάνω τίποτα», σημαίνει δεν κάνω κάτι χρήσιμο. Το θέμα είναι ότι το «χρήσιμο» ορίζεται με τρόπους που δεν  μας εξυπηρετούν πάντοτε. Το να εργάζεται κανείς όλο και πιο σκληρά για να αγοράζει όλο και περισσότερα πράγματα είναι χρήσιμο για τους εμπόρους αλλά όχι απαραίτητα για εμάς. Η χρησιμότητα σχετίζεται περισσότερο με το μέλλον: σας αποσπά από το παρόν, κάνοντας όλο και πιο δύσκολο να απολαύσετε τη στιγμή, ίσως λοιπόν το να «κάνεις τίποτα» να είναι συνώνυμο της απόλαυσης της ζωής.

2. Η ανεμελιά, η ξεκούραση ακόμα και η ανία μπορούν να πυροδοτήσουν τη δημιουργικότητα

Υπάρχει λόγος που τόσο πολλοί συγγραφείς και καλλιτέχνες γενικότερα βάζουν  στην καθημερινότητά τους μακρινές βόλτες. Μια εξήγηση είναι «το φαινόμενο της επώασης»:  όταν σταματάει κάποιος να εστιάζει σε αυτό που πρέπει να κάνει φαίνεται πως δίνει άδεια στο ασυνείδητο να ξεκινήσει να εργάζεται. Σε μια έρευνα οι άνθρωποι που γνώριζαν ότι θα επέστρεφαν σε μια δημιουργική δραστηριότητα μετά το διάλειμμα τα πήγαν πολύ καλύτερα σε αυτή τη δραστηριότητα όταν επέστρεψαν σε αυτή σε σχέση με εκείνους που δεν περίμεναν  ότι θα επιστρέψουν στη δραστηριότητα αυτή. Υποθέτουμε ότι είναι η ασυνείδητη επεξεργασία όχι απλά η ανάπαυλα, που κάνει τη διαφορά.

Άλλες έρευνες σχετικές με την ανία, (σε μια από αυτές οι συμμετέχοντες έπρεπε να αντιγράψουν αριθμούς από τον τηλεφωνικό κατάλογο), δείχνουν ότι η ανία κινητοποιεί τους ανθρώπους να επινοήσουν ενδιαφέροντες τρόπους ώστε να την καταπολεμήσουν κι έτσι πυροδοτείται η δημιουργικότητά τους. Επιπλέον, η ελεύθερη σκέψη καταπολεμά την τάση να έχουμε παρωπίδες όπως όταν συγκεντρωνόμαστε αποκλειστικά και μόνο στους στόχους μας.

3. Η υπερδραστηριότητα είναι αντιπαραγωγική

 Εδώ και πολλά χρόνια συγχέουμε την υπερπροσπάθεια με την αποτελεσματικότητα. Μια μέρα που ξοδεύουμε σε δευτερεύουσες εργασίες είναι εξουθενωτική, αλλά εμείς θεωρούμε –συχνά λανθασμένα- ότι κάναμε κάτι απαραίτητο και χρήσιμο. Ο Δανός ειδικός στην εργασία Manfred Kets de Vries, γράφει ότι η υπερδραστηριότητα μπορεί να είναι «ένας πολύ αποτελεσματικός αμυντικός μηχανισμός για να απωθούνται ενοχλητικές σκέψεις και  συναισθήματα». Όταν «κάνουμε τίποτα» πραγματικά ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτά που έχουν σημασία.

4. Η ξεκούραση είναι απαραίτητη για τον εγκέφαλο

Από τη Βιομηχανική Επανάσταση ως σήμερα, αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους σαν να είναι μηχανές, υποθέτοντας ότι αν πιεστούμε πολύ και πιέσουμε και τους άλλους θα επιτύχουμε περισσότερα. Όμως οι νευροεπιστήμονες συνεχώς επιβεβαιώνουν ότι οι εγκέφαλοί μας χρειάζονται ξεκούραση – όχι μόνο για να επαναφορτίσουμε τις μπαταρίες μας αλλά για να μπορέσουμε να επεξεργαστούμε τα δεδομένα που παίρνουμε, να ταξινομήσουμε τη μνήμη μας, να ενισχύσουμε τις διαδικασίες μάθησης και να ενδυναμώσουμε τους νευρώνες που μας επιτρέπουν να κάνουμε όλα τα παραπάνω. Σε μια έρευνα του 2009 η απεικόνιση του εγκεφάλου ανθρώπων στους οποίους ζητήθηκε να χρησιμοποιήσουν ένα τηλεχειριστήριο που δεν λειτουργούσε όπως τα συνηθισμένα, έδειξε ότι η γνωστική διεργασία των ανθρώπων που μάθαιναν κάτι νέο, γινόταν κατά τη διάρκεια των περιόδων χαλάρωσης του εγκεφάλου.

5. Θα μπορείτε να ελέγχετε την προσοχή σας

Μην περιμένετε πως το να «κάνετε τίποτα» θα σας φαίνεται εύκολο στην αρχή: η αντίσταση στην ανάγκη να κάνετε πράγματα απαιτεί αποφασιστικότητα. Στο Βουδισμό σύμφωνα με την εκπαιδεύτρια στο διαλογισμό Susan Piver η υπεραπασχόληση θεωρείται μια μορφή τεμπελιάς – είναι μια αποτυχία να διατηρήσουμε την προσοχή μας απερίσπαστη από κάποιο ασήμαντο email, ιστοσελίδα ή κάποια υποχρέωση που διεκδικεί την προσοχή μας. Ο πειρασμός είναι μεγάλος: η σύγχρονη οικονομία και ειδικά το διαδίκτυο μάχονται για να τους δώσουμε την προσοχή μας. Τα καλά νέα είναι ότι το να μάθουμε «να κάνουμε τίποτα» θα μας βοηθήσει να ξαναπάρουμε στα χέρια μας τον έλεγχο της προσοχής μας σε κάθε περίσταση. Ένα είναι το κόλπο: προγραμματίστε κάποια στιγμή μέσα στη μέρα να «κάνετε τίποτα» με τον ίδιο τρόπο που προγραμματίζετε τις υπόλοιπες ασχολίες της μέρας. Απλά μην περιμένετε να σας κατανοήσουν οι υπόλοιποι αν ισχυριστείτε ότι δε μπορείτε να φανείτε συνεπείς σε κάποια κοινωνική υποχρέωση επειδή είστε απασχολημένοι με το να «κάνετε τίποτα».

Πηγή: The Guardian

The post Γιατί το να “κάνουμε τίποτα” μας κάνει καλό appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Anika Nayak

The post Επτά τρόποι για να έχουμε λιγότερο στρες στα ταξίδια μας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Αθηνά Πάσχου, Ψυχολόγο, MSc στην Αντιμετώπιση του Πόνου

Το θέμα «διακοπές» έχει μελετηθεί από πολλούς ερευνητές,  οι οποίοι στην πλειοψηφία τους διερευνούν τον τρόπο διαχείρισης κάποιων χρόνιων ιατρικών καταστάσεων μέσα στο διάστημα αυτό, ζητήματα σχετικά με την οικογένεια και τα εμπλεκόμενα συναισθήματα, τη διατήρηση μιας ισορροπημένης δίαιτας και θέματα που αφορούν ειδικά τις γιορτές των Χριστουγέννων (διατροφή, οικογένεια, νέα ξεκινήματα).

Για ποιο λόγο όμως χρειάζεται να κάνουμε διακοπές; 

Όπως διαβάζουμε σε άρθρο με τίτλο «Οι διακοπές μας κάνουν πιο ευτυχισμένους από τα υλικά αγαθά», οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι οι εμπειρίες ενός ταξιδιού προκαλούν στους ανθρώπους μεγαλύτερη χαρά από τα υλικά αγαθά. Ο βασικός λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ότι συνιστούν μια πιο προσωπική και εξατομικευμένη εμπειρία. Κατά συνέπεια, 1) δεν μπορούν να συγκριθούν εύκολα με τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων, όπως συμβαίνει με ένα υλικό αγαθό (πχ με το κινητό τηλέφωνο) και 2) αναφέρεται η παρατήρηση του Γκίλοβιτς ο οποίος σε άρθρο του στο περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology τονίζει ότι «οι εμπειρίες είναι εγγενώς λιγότερο συγκρίσιμες κι έτσι υποσκάπτονται πολύ λιγότερο από τις κοινωνικές συγκρίσεις» (http://www.enet.gr). Με λίγα λόγια, δεν υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια που να αξιολογούν ως «καλές» ή «κακές» τις διακοπές των ατόμων, οπότε μπορεί ο καθένας χωρίς περιορισμό και χωρίς επιρροή να τις θεωρεί ως τις καλύτερες ή τις χειρότερες κατά βούληση.

Η υγεία και η ευζωία (well–being) βελτιώνονται κατά την περίοδο των διακοπών (de Bloom και συν., 2011). Παρ’ όλα αυτά είναι ασαφές εάν αυτή η γενική βελτίωση αφορά όλους τους εργαζόμενους. Σε σχετική έρευνα των de Bloom και συν. (2011) που έγινε μέσα σε διάστημα 7 εβδομάδων, συμμετείχαν 96 εργαζόμενοι των οποίων η υγεία και η ευζωία αξιολογήθηκαν σε 5 χρονικές φάσεις: δύο εβδομάδες πριν, κατά τη διάρκεια, 1, 2 και 4 εβδομάδες μετά από τις διακοπές (συγκεκριμένα ήταν χειμερινές διακοπές που θα συμπεριελάμβαναν και χειμερινά σπορ). Οι παράγοντες που αξιολογήθηκαν ήταν το επίπεδο υγείας, η διάθεση, το αίσθημα κούρασης, η ένταση, το επίπεδο ενέργειας και η ικανοποίηση. Όπως διαπιστώθηκε, το 60% του δείγματος βίωσε σημαντική βελτίωση της υγείας και της ευζωίας μετά τις διακοπές. Όμως, μια μικρή ομάδα βίωσε καθόλου (23%) ή αρνητική (17%) επίδραση. Για της επίτευξη της ευεργετικής επίδρασης των διακοπών, οι ερευνητές προτείνουν ιδιαίτερα ευχάριστες δραστηριότητες, την αποφυγή αρνητικών συμβάντων (ίσως μέσω της -κατά το δυνατόν- αποφυγής των παραγόντων που μπορεί να τα προκαλέσουν) καθώς και τον περιορισμό των παθητικών δραστηριοτήτων.

Αναφορικά με την καταλληλότερη διάρκεια των διακοπών, φαίνεται πως οι διακοπές που διαρκούν περισσότερο και εμπεριέχουν τη συνεχόμενη  απουσία από τη δουλειά, βοηθούν τους εργαζόμενους να συνέλθουν περισσότερο από τις μικρότερες περιόδους παύσεων, όπως είναι τα απογεύματα ή τα Σαββατοκύριακα (Eden, 2001; Etzion, 2003).

Μπορούμε να κάνουμε διακοπές από το σπίτι μας;

Στο ερώτημα αυτό, που είναι ιδιαίτερα σύγχρονο λόγω των περιορισμών που οι περισσότεροι άνθρωποι καλούμαστε πλέον να κάνουμε, μπορούμε να απαντήσουμε εντοπίζοντας μερικά κύρια χαρακτηριστικά των διακοπών. Οι διακοπές σημαίνουν μια παύση της συνηθισμένης ροής της καθημερινότητάς μας. Είναι ένα διάλειμμα σε ό,τι έχουμε μάθει και κάνουμε κάθε μέρα κατ’ επανάληψη.

Ας ξεκινήσουμε από την αλλαγή της σχέσης μας με την ώρα για παράδειγμα. Σε αυτή την περίπτωση, διακοπές σημαίνει ότι δε φοράμε το ρολόι μας, ή έστω ότι δεν το κοιτάζουμε τόσο τακτικά και κυρίως ότι δε σχεδιάζουμε τη μέρα μας σύμφωνα με τις ενδείξεις του. Μπορούμε να σηκωνόμαστε από το κρεβάτι όποτε νιώθουμε έτοιμοι να το κάνουμε, να τρώμε όποια στιγμή πεινάσουμε και όχι επειδή «μεσημέριασε» ή επειδή «έχει πάει 4μμ!» και να κοιμόμαστε όσο αργά το βράδυ επιθυμούμε, χωρίς ενοχές ή πίεση μήπως την επόμενη μέρα δε θα έχουμε ενέργεια.

Δεύτερο παράδειγμα είναι οι δραστηριότητες που κάνουμε μέσα στη μέρα. Κατά τη συνηθισμένη ροή, όλοι έχουμε ορισμένα «πρέπει» στα οποία προσπαθούμε να ανταποκριθούμε καθημερινά. Αυτά μπορεί να είναι οι δουλειές του σπιτιού, οι συχνές εξωτερικές δουλειές και άλλα ανάλογα με την ηλικία και τον τρόπο ζωής του καθένα. Διακοπές σε αυτόν τον τομέα σημαίνει ότι κάνουμε μεν αυτές τις μικροϋποχρεώσεις εάν είναι απαραίτητες, αλλά όποτε και εάν μας έρθει η όρεξη, ή ότι τις κάνουμε με έναν πιο διασκεδαστικό τρόπο. Για παράδειγμα, μπορούμε να τις συνδυάσουμε με έναν καφέ πριν ή μετά με καλή παρέα, ή να τις κάνουμε μετά μουσικής. Μπορούμε να οργανώσουμε ένα μικρό πάρτι με φίλους το οποίο θα γίνει η αφορμή να βρούμε την ενέργεια να κάνουμε μια καλή φασίνα στο σπίτι μας.

Άλλο παράδειγμα είναι οι άνθρωποι που βλέπουμε κάθε μέρα και επίσης το τι κάνουμε μαζί τους. Συγχρονίζοντας τα ωράριά μας με τους γύρω μας, πολλές φορές μπαίνουμε σε μια ρουτίνα που σε βάθος χρόνου δεν προσφέρει ικανοποίηση αλλά αντίθετα αποστερεί από τις εμπειρίες που μοιραζόμαστε μαζί με τους άλλους την απόλαυση. Μπορούμε λοιπόν, να εμπεριέχουμε το στοιχείο της έκπληξης και του απρόβλεπτου, ακόμη και στα πιο μικρά καθημερινά πράγματα! Επίσης, σε περίοδο διακοπών όπου δεν πιεζόμαστε να έχουμε συγκεκριμένα ωράρια, είναι ευκαιρία να προσπαθήσουμε να ξαναβρεθούμε με φίλους που έχουμε απομακρυνθεί. Ίσως και να κάνουμε ένα σύντομο ταξίδι στην πόλη τους, εάν ζουν μακριά, ή να τους προσκαλέσουμε σε εμάς για λίγες μέρες.

Συνοπτικά θα λέγαμε ότι, όχι μόνο δεν είναι επιθυμητό, αλλά είναι και ανθυγιεινό να στερούμαστε εντελώς τις διακοπές μέσα στο έτος. Καθώς οι διακοπές σημαίνουν ουσιαστικά την παύση, το διάστημα που «κόβει» μια συνεχόμενη περίοδο και που μας βοηθάει να κάνουμε στη συνέχεια νέα ξεκινήματα και να θέσουμε νέους στόχους, έχουμε τη δυνατότητα να απολαύσουμε τα οφέλη τους με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Μπορεί να μην έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε ένα μεγάλο ταξίδι ή να ξεκουραστούμε για πολλές μέρες, αλλά ευκολότερα μπορούμε να περάσουμε κάποιον καιρό αλλιώτικα από το υπόλοιπο διάστημα του χρόνου. Χρειάζεται φαντασία, καλή παρέα και μια πολύ προσωπική, ατομική «συνταγή διακοπών».  

Βιβλιογραφία

de Bloom, J, Geurts SAE, Sonnentag S, et al: How does a vacation from work affect employee health and well-being? Psychology & Health 26 (12): 1606-1622, 2011.

Eden, D: Vacations and other respites: Studying stress on and off the job. In C. Cooper & I.T. Robertson (Eds.), Well-being in organizations (pp. 305–330). West Sussex, UK: John Wiley & Sons, 2001.

Etzion, D: Annual vacation – Duration of relief from job stressors and burnout. Anxiety, Stress and Coping 16: 213–226, 2003.

The post Διακοπές με «οδηγία ιατρού» appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Της Εphrat Livni (*)

Στην κουλτούρα της βιασύνης που κυριαρχεί στις ημέρες μας, οι πιο πλούσιοι είναι εκείνοι που ελέγχουν την καθημερινότητά τους. Παρόλο που αισθανόμαστε όμως πολύ απασχολημένοι, που παραπονούμαστε για στρες και το μόνο που θέλουμε στην πραγματικότητα να κάνουμε είναι να βλέπουμε Netflix, γεμίζουμε τις ημέρες μας με σχέδια και δεν αφήνουμε ούτε μια ώρα άδεια από τον φόβο μη βαρεθούμε.

Αυτό το καλοκαίρι, ακολουθήστε την αντίθετη προσέγγιση. Μην κάνετε σχέδια. Ξεχάστε το ημερολόγιο. Μην ανεβείτε στο Κιλιμάντζαρο ή στο Εβερεστ, με τις ατελείωτες ουρές του. Ξεχάστε τον στόχο να ζήσετε στην Πορτογαλία σαν ντόπιος, παρόλο που θα είστε τουρίστας. Μην κλείσετε τίποτα μέσω Airbnb. Απολαύστε το να μην ξέρετε πού θα πάτε και τι θα κάνετε κι αφήστε τον χρόνο να κυλήσει. Οσο περισσότερο φοβάστε ότι θα βαρεθείτε, τόσο πιθανότερο είναι ότι αυτό ακριβώς το είδος διαλείμματος θα σας απελευθερώσει και θα σας οδηγήσει σε νέα ύψη δημιουργικότητας και χαλάρωσης. Η ανία κάνει καλό στην υγεία.

Ένας λόγος που πολλοί από εμάς νιώθουμε ιδιαίτερα αγχωμένοι είναι ότι η τεχνολογία μάς ψυχαγωγεί διαρκώς.

Ο εγκέφαλός μας είναι συνηθισμένος να καταναλώνει μεγάλες ποσότητες περιεχομένου και σπανίως αποσυνδεόμαστε από τα εξωτερικά ερεθίσματα. Το αποτέλεσμα είναι να αισθανόμαστε ότι πάντα κάνουμε κάτι, μεγάλο μέρος αυτής της κατανάλωσης όμως δεν μας αποφέρει τίποτα. Γεμίζει απλώς τον χρόνο, αυτό το πράγμα που λέμε πάντα ότι είναι πολύτιμο αλλά το ξοδεύουμε απλόχερα.

Η ανία κάνει καλό στην εγκέφαλο, στη φαντασία και στην παραγωγικότητα, υποστηρίζει η Σάντι Μαν, συγγραφέας του βιβλίου «The Upside of Downtime» και λέκτορας ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Central Lancashire. Η ανία είναι «μια αναζήτηση νευρικής διέγερσης που δεν ικανοποιείται», είπε στο περιοδικό ΤΙΜΕ. Η έρευνά της, όπως και οι έρευνες άλλων κοινωνικών επιστημόνων, δείχνει ότι η χαλάρωση του εγκεφάλου οδηγεί σε έμπνευση και ανανέωση.

Το επιχείρημα ότι δεν μπορούμε να μην κάνουμε σχέδια επειδή πρέπει να κρατάμε απασχολημένα τα παιδιά μας και επειδή οι ημέρες της άδειάς μας είναι πολύτιμες δεν στέκει. Πρώτα απ’όλα, οι ψυχολόγοι λένε ότι κάνει καλό στα παιδιά να βαριούνται στις καλοκαιρινές τους διακοπές, καθώς χρησιμοποιούν τη φαντασία τους για να ψυχαγωγηθούν.

Υστερα, το να προσθέτουμε ένα πλήρες χρονοδιάγραμμα διακοπών σε μια έτσι κι αλλιώς φορτωμένη ζωή υπονομεύει την ίδια την ιδέα των διακοπών. Όταν ξοδεύουμε τις ημέρες που είμαστε ελεύθεροι τρέχοντας να κάνουμε πράγματα που υποτίθεται ότι θα μας διασκεδάσουν, δεν ανακαλύπτουμε ποτέ το βάθος της προσωπικότητάς μας, δεν σκάβουμε ποτέ στην επινοητικότητά μας και επιστρέφουμε από τις διακοπές πιο εξαντλημένοι απ’όταν φύγαμε. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μη χαλαρώνουμε και να νιώθουμε διαρκώς αγχωμένοι.

Παρόλο λοιπόν που σας φαίνεται εφιαλτικό, κλείστε αυτό το καλοκαίρι το ημερολόγιό σας. Αποφύγετε τις υποχρεώσεις που δεν προκύπτουν αυθόρμητα. Ισως αυτό να είναι το καλύτερό σας καλοκαίρι εδώ και χρόνια, ιδιαίτερα αν βαριέστε μέχρι θανάτου και πιστεύετε ότι δεν έχετε τίποτα να φοβηθείτε.

(*) Η Εφράτ Λίβνι είναι συγγραφέας και δικηγόρος

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Το κλειδί για ένα τέλειο καλοκαίρι είναι να μην κάνουμε σχέδια appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Η Αμερικανίδα ψυχοθεραπεύτρια, γνωστή για την προσέγγισή της στην οικογενειακή θεραπεία Βιρτζίνια Σατίρ (Virginia Satir) συνήθιζε να λέει ότι ένας άνθρωπος χρειάζεται καθημερινά τέσσερις αγκαλιές για να επιβιώσει, οκτώ για να ζήσει καλά και δώδεκα για να είναι ευτυχισμένος. Την αναγκαιότητα και την καθοριστική σημασία της αγκαλιάς επιβεβαιώνουν και τα αποτελέσματα έρευνας σε παιδιά που μεγάλωσαν σε ορφανοτροφείο που έδειξε ότι η ομάδα των παιδιών που δεχόταν καθημερινά τις αγκαλιές των φροντιστών σε τρεις ολιγόλεπτες συναντήσεις μαζί τους, παρουσίαζε καλύτερους δείκτες ανάπτυξης και μικρότερη ευαλωτότητα σε ασθένειες, σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά.

Τα παραπάνω επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ψυχίατρος- ψυχοθεραπευτής Ιάκωβος Μαρτίδης, τονίζοντας ότι όλα αυτά είναι συμβατά και με τα αποτελέσματα της έρευνας 80 χρόνων του Χάρβαρντ που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα και αποκαλύπτουν ότι αυτό που κάνει τους ανθρώπους ευτυχισμένους είναι η ποιότητα των σχέσεων που έχουν με τους άλλους και όχι η δόξα, το χρήμα και η ομορφιά.

«Είναι καθοριστική η σημασία της αγκαλιάς στη ζωή μας, είτε είμαστε παιδιά, είτε ενήλικες. Η αγκαλιά σημαίνει αποδοχή, ενθάρρυνση, αγάπη και είναι βασική ανάγκη του ανθρώπου. Όταν οι άνθρωποι αγκαλιάζονται τρυφερά, εκκρίνουν την ορμόνη ωκυτοκίνη, που σχετίζεται με το αίσθημα της ηρεμίας, ενώ μειώνονται σε αυτούς τα επίπεδα της κορτιζόλης που θεωρείται η ορμόνη του στρες. Με τον ίδιο τρόπο, όμως μπορεί να λειτουργήσει και μια κουβέντα όπως το “μπράβο”, το “χαίρομαι για σένα”, “αισθάνομαι καλά που είμαι μαζί σου”, “τι νόστιμο το φαγητό που έφτιαξες”. Όλα αυτά είναι “αγκαλιές” και δυστυχώς συνήθως είμαστε αρκετά τσιγκούνηδες σε τέτοιου είδους αντιδράσεις. Δε λέμε εύκολα ένα “ευχαριστώ”, δεν αναδεικνύουμε εύκολα ένα θετικό κομμάτι του άλλου. Συνήθως αναδεικνύουμε ό,τι στραβό βρίσκουμε στο διπλανό μας», εξηγεί ο κ. Μαρτίδης.

Ο ίδιος χαρακτηρίζει πολύ λανθασμένη την αντίληψη που επικρατούσε παλαιότερα και καλούσε τους γονείς να μην παίρνουν τα παιδιά αγκαλιά με το αιτιολογικό ότι θα κακομάθαιναν. «Τα μωρά δεν θέλουν απλώς μια αγκαλιά, την έχουν ανάγκη. Και όταν θέλουν κάτι, το εκφράζουν με το κλάμα. Τη στιγμή εκείνη, αν δεν λάβουν την αγκαλιά θα νιώσουν αβοήθητα, ανασφαλή και μόνα και θα αισθανθούν ότι δεν μπορούν να εμπιστευτούν τον ίδιο τους το γονιό», λέει. Προσθέτει, επίσης, ότι οι συνέπειες της στέρησης της αγκαλιάς ακολουθούν τους ανθρώπους και στην ενήλικη ζωή τους καθώς τούς είναι ιδιαίτερα δύσκολο, εφόσον δεν μπορούσαν να εμπιστευτούν τους γονείς τους, να εμπιστευτούν άλλους ανθρώπους.

Σύμφωνα με τον κ. Μαρτίδη, το άγγιγμα και η αγκαλιά που προσφέρουν οι γονείς στα παιδιά τους, διεγείρει τον οργανισμό των παιδιών και τα βοηθά στην υγιή ψυχοσωματική τους ανάπτυξη. Σε ένα ευρύτερο επίπεδο, το άγγιγμα έχει βρεθεί στο επίκεντρο θεραπειών, όπως η θεραπευτική ιππασία που εφαρμόζεται για την κινητική και κοινωνική αποκατάσταση ανθρώπων με ή χωρίς αναπηρία και έχει οφέλη στη βελτίωση της υγείας και της ζωής τους. Ενδεικτική, άλλωστε, του ρόλου και της σημασίας της αγκαλιάς, είτε της σωματικής είτε της ψυχολογικής, είναι η αναφορά της μητέρας Τερέζας ότι «υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που πεθαίνουν για μια μπουκιά ψωμί, αλλά υπάρχουν περισσότεροι που πεθαίνουν για μια σταλιά αγάπης…».

Σήμερα πια, σε αντίθεση με το παρελθόν, οπότε προτεραιότητα των προηγούμενων γενεών ήταν η επιβίωση, το ενδιαφέρον των γονέων -και όχι μόνο- εστιάζεται σε ζητήματα, όπως η σημασία της αγκαλιάς, ενώ πολλοί είναι εκείνοι που απευθύνουν σχετικά ερωτήματα σε ειδικούς. Υπάρχει, ακόμη, η σχετική γνώση, η πληροφορία και η διάθεση του κόσμου, γεγονός που θεωρείται ενθαρρυντικό από τον κ. Μαρτίδη ώστε να βελτιωθούν η γνώση των ανθρώπων για τον εαυτό τους, η σχέση τους μαζί του και κατ’ επέκταση η ποιότητα των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων.

«Ο εαυτός μας είναι για μας ο πιο σημαντικός άνθρωπος στον κόσμο. Τον κουβαλάμε 24 ώρες το 24ωρο, όπως η χελώνα το καβούκι της. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε τις ανάγκες του, να χορτάσουμε την ψυχή του, γιατί αν δεν το κάνουμε αυτό θα έχουμε πρόβλημα. Αν είμαστε εμείς καλά, θα είμαστε καλά και με τους δικούς μας ανθρώπους και η ποιότητα των σχέσεων μαζί τους θα καθορίσει και την ποιότητα της ζωής μας. Ένα χαμόγελο, ένα νεύμα με κατανόηση, μια πράξη καλοσύνης μπορούν να μας γεμίσουν», συμπληρώνει ο κ.Μαρτίδης με νόημα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Οι αγκαλιές αναγκαίες για την επιβίωση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Μπορεί οι διακοπές να σηματοδοτούν στιγμές χαλάρωσης και ξεγνοιασιάς για τις περισσότερες οικογένειες, ωστόσο για κάποιες το καλοκαίρι συνιστά περίοδο σκληρών διαπραγματεύσεων και εντάσεων. Συγκεκριμένα, οι διακοπές μετά το διαζύγιο σε μια οικογένεια, ειδικά οι πρώτες συνεπάγεται ένα ακανθώδες ζήτημα εφόσον οι ισορροπίες έχουν διαταραχθεί και απαιτείται ειδική διαχείριση.

Αρχικά, το διαζύγιο και οι μετέπειτα οικογενειακές σχέσεις πυροδοτούν μια σειρά από μεταβατικές εμπειρίες και αλλαγές στους ρόλους των μελών τους. Έχουν σημειωθεί σημαντικές επιδράσεις στη ψυχοκοινωνική προσαρμογή των παιδιών με σημαντικότερη τη διευκόλυνση ή αντίστροφα τον περιορισμό της θετικής εξέλιξης των παιδιών. Οι ελάχιστες συγκρούσεις, η δημιουργία συνεργατικής και υποστηρικτικής φροντίδας με αμοιβαίες συναινέσεις και εμπιστοσύνη χτίζουν το κατάλληλο περιβάλλον για την ορθή ανατροφή των παιδιών χωρίς άγχος και χωρίς υιοθέτηση αρνητικών συμπεριφορών.

Ειδικότερα, τα παιδιά καλούνται στις πρώτες διακοπές να τις περάσουν σε δύο δόσεις, το οποίο μέχρι πρότινος δε συνέβαινε με αποτέλεσμα να παρουσιάζονται δυσκολίες σε όλα τα εμπλεκόμενα μέλη. Πάραυτα, με οργάνωση και σωστή προετοιμασία το καλοκαίρι μπορεί να αποβεί αξέχαστο προσφέροντας χαρά και ξεκούραση σε όλους.

Πώς θα μπορούσαμε να εξασφαλίσουμε χαρούμενες διακοπές τόσο για το παιδί όσο και για εμάς;

Α. Προηγούμενος σχεδιασμός

• Συχνές παρανοήσεις και προστριβές δημιουργούνται στο(ν)/(μη) σχεδιασμό των αδειών και στο διαχωρισμό των ημερών που έκαστος θα περάσει με το παιδί μαζί. Αρχίζουμε τις συζητήσεις όσο τον δυνατόν νωρίτερα ώστε να εξασφαλίσουμε και για τους δύο τις καλύτερες δυνατές ημερομηνίες και να μη βρεθούμε προ εκπλήξεως. Συζητάμε με ψυχραιμία και προσπαθούμε να κάνουμε από κοινού βήματα και να μη λειτουργήσουμε ιδιοτελώς.
• Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να επικοινωνηθεί από τον γονέα που έχει την κύρια επιμέλεια το πρόγραμμα του παιδιού όσον αφορά τις ώρες φαγητού, φαρμακευτική αγωγή κ.λπ. ώστε να μην υπάρχει αναντιστοιχία στο πλαίσιο που θέτει ό ένας κηδεμόνας σε σχέση με τον άλλον. Η απόκλιση μπορεί να δημιουργήσει αναστάτωση σε αυτό που το παιδί έχει μάθει, άρα κρίνεται αναγκαίο να συμφωνήσουμε σε ένα «θεωρητικό» συμβόλαιο.

 Β. Προετοιμασία του παιδιού

• Τα παιδιά μικρότερης ηλικίας επειδή διακατέχονται από άγχος αποχωρισμού ενδεχομένως να εμφανίσουν αρνητικές αντιδράσεις στην ιδέα της απομάκρυνσης απ’ το βασικό γονέα-φροντιστή που συνήθως είναι η μαμά. Οι γονείς από κοινού πρέπει να προετοιμάσουν το παιδί νωρίτερα και να τους εξηγήσουν με κατανόηση και υπομονή ότι οι διακοπές είναι μια ευκαιρία για το ίδιο το παιδί να εμπλουτίσει τη σχέση του με τον γονέα που λόγω διαζυγίου δεν περνά τον ίδιο χρόνο. Μπορεί να χρειαστεί να υπενθυμίσουμε ότι, για τον χωρισμό δε φταίει κάποιος και φυσικά το ίδιο το παιδί αλλά είναι μια επιλογή ζωής που αλλάζει την καθημερινότητα της οικογένειας αλλά όχι την αγάπη και τη φροντίδα.
• Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο γονέας που μένει πίσω μόνος του θα είναι καλά, θα συνεχίσει την εργασία του ή ό,τι άλλο έχει προγραμματίσει και θα αναμένει τη δική του σειρά να πάει διακοπές με το παιδί του.
• Τηρούμε τη δέσμευση ότι θα έχουμε καθημερινή επικοινωνία, όσες φορές θελήσει το παιδί να επικοινωνήσει και να μοιραστεί σκέψεις και εμπειρίες.

Γ. Κατά τη διάρκεια των διακοπών

• Σε περίπτωση που το παιδί βρίσκεται διακοπές με τον άλλο γονέα και κάποια στιγμή δε θελήσει να επικοινωνήσει διότι παίζει, είναι στη θάλασσα κ.λπ. δε χρειάζεται να απαιτήσετε να το κάνει και να νιώσετε ότι σας ξέχασε. Πιθανότητα το παιδί αισθάνεται ασφάλεια και απολαμβάνει τον χρόνο του εκεί και δε θέλει να διακόψει. Είναι σημαντικό να ξέρει ότι επικοινωνήσατε και ότι νοιάζεστε γι’ αυτό.

Επιπρόσθετα, η επικοινωνία μας στο παιδί αναφορικά με τον άλλο γονέα θα πρέπει να μην έχει επικριτικό ή απαξιωτικό ύφος.

Μην ξεχνάτε ότι το παιδί θέλει να συσχετίζεται ομαλά και με τους δύο γονείς και τρέφει εξίσου δυνατά συναισθήματα. Το να του προκαλέσουμε ενοχές ότι μας ξέχασε ή ότι περνάει καλύτερα εκεί απ’ ότι με εμάς μόνο σύγχυση και αμφιθυμία μπορεί να επιφέρει στο παιδί.

• Απ’ την άλλη, αν βρισκόμαστε στη θέση του γονέα που έχει περάσει το λιγότερο χρόνο με το παιδί και πηγαίνουμε διακοπές μπορούμε να εμπλακούμε σε δραστηριότητες, να έρθουμε σε επαφή με τη φύση ή να ξεκινήσουμε ένα χόμπι με σκοπό να συνδεθούμε με το παιδί μας και να χτίσουμε ξεχωριστά πλέον τη σχέση μας.

Δ. Ο γονέας που μένει χωρίς το παιδί

• Για το διάστημα που το παιδί θα βρίσκεται διακοπές με τον άλλον κηδεμόνα, καλό θα ήταν και να το δούμε σαν μια ευκαιρία για να αναστοχασμό και επαναπροσδιορισμό του ρόλου μας στο χρόνο που δεν έχουμε την επιμέλεια του παιδιού. Το να ανησυχούμε που δεν έχουμε τον έλεγχο της φροντίδας και την επίβλεψη του παιδιού μπορεί να είναι δυσλειτουργικό για τις μεταξύ μας σχέσεις. Τα παιδιά προσαρμόζονται πιο γρήγορα απ’ ότι νομίζουμε στις διακοπές τους και κατά πάσα πιθανότητα θα περνάνε ωραίες στιγμές.
• Επί τη ευκαιρία, μπορούμε και εμείς που μένουμε πίσω να αξιοποιήσουμε το χρόνο μας κάνοντας πράγματα που μας αρέσουν αλλά αδυνατούσαμε να πραγματοποιήσουμε λόγω παιδιού. Δίνουμε και εμείς χρόνο στον εαυτό μας και στον κοινωνικό περίγυρό μας, που λόγω γονικών υποχρεώσεων είχε παραγκωνιστεί.
• Μην ξεχνάμε ότι και το παιδί έχει την ανάγκη να βρίσκονται δίπλα σε γονείς που μεριμνούν και για τη δική τους ευεξία και ξεκούραση.

Τέλος, ως ενήλικα μέλη θα πρέπει να μην ξεχνάμε ότι η εικόνα μιας ευτυχισμένης οικογένειας που στις διακοπές είναι όλοι μαζί σε μια παραλία κάτω απ’ τον ήλιο δεν αντικατοπτρίζει πάντοτε την πραγματικότητα και δε χρειάζεται αν είμαστε χωρισμένοι να το διοχετεύσουμε στα παιδιά ως έλλειμμα ή προσωπική αποτυχία. Είναι σκόπιμο να λάβουμε υπόψη μας ότι το διαζύγιο δεν συνιστά ένα στατικό γεγονός και απαιτεί συναισθηματική ωριμότητα, ενσυναίσθηση χωρίς εγωκεντρικά στοιχεία με επίκεντρο το όφελος και μόνο του παιδιού. Εξάλλου, οι γονείς ακόμα και αν επιλέξουν χωριστούς δρόμους ως ζευγάρι να διανύσουν, παραμένουν οι κύριοι φροντιστές και υπεύθυνοι για την κάλυψη συναισθηματικών και υλικών αναγκών και τη διαπαιδαγώγησή του.

Για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία ή διευκρίνιση μπορείτε να καλέσετε δωρεάν στην «Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών 116111», ώστε να συζητήσετε με έναν ψυχολόγο του Οργανισμού «Το Χαμόγελο του Παιδιού» όλα αυτά που μπορεί να σας απασχολούν σε σχέση με το παιδί σας.

Βιβλιογραφία:

Buchanan, C.M., & Heiges, K.L.(2001). When conflict continues after the marriage ends: Effects on post-divorce conflict on children

Amato PR, Keith B. Parental divorce and the well-being of children: a meta-analysis. Psychol Bull. 1991 Jul;110(1):26-46.

The post Πρώτες Καλοκαιρινές διακοπές των παιδιών μετά το διαζύγιο των γονέων appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Γεωργία Μουσσαλή, Τελειόφοιτη Ψυχολογίας ΕΚΠΑ

Ανοίγουμε το TikTok για «λίγα λεπτά» και βρισκόμαστε να κοιτάμε την οθόνη σαράντα λεπτά αργότερα, χωρίς να θυμόμαστε τι ακριβώς είδαμε. Κάτι μας κράτησε εκεί — αλλά τι; Και ποιος, τελικά, «θέλει» τι;

Η συνήθης απάντηση είναι τεχνολογική: ο αλγόριθμος μαθαίνει τις προτιμήσεις μας και μας σερβίρει περιεχόμενο που μας κρατάει. Αυτό είναι αλήθεια — αλλά είναι μόνο η μισή ιστορία. Η άλλη μισή αφορά κάτι βαθύτερο: τη δομή της ανθρώπινης επιθυμίας.

Η επιθυμία δεν είναι ανάγκη

Ο Γάλλος ψυχαναλυτής Ζακ Λακάν έκανε μια διάκριση που, στη σημερινή εποχή των social media, αποκτά καινούρια επικαιρότητα: η επιθυμία δεν είναι το ίδιο με την ανάγκη. Η ανάγκη έχει αντικείμενο και ικανοποιείται — πεινάω, τρώω, χορταίνω. Η επιθυμία, αντίθετα, είναι δομικά ανικανοποίητη. Δεν αναζητά να γεμίσει ένα κενό· τρέφεται από αυτό.

Γι’ αυτό η επιθυμία δεν σβήνει όταν βρούμε αυτό που νομίζαμε ότι θέλαμε. Μετακινείται αλλού. Η ικανοποίηση είναι πάντα ελλιπής, πάντα αναβαλλόμενη — και αυτό δεν είναι δυσλειτουργία. Είναι η ίδια η κινητήρια δύναμη της ανθρώπινης ζωής.

Στο πλαίσιο του TikTok, αυτή η «μετατόπιση» γίνεται ορατή σε κάθε swipe up. Το κενό που αφήνει το τέλος ενός βίντεο δεν είναι ένα σφάλμα στη διαδικασία, αλλά η προϋπόθεση για το επόμενο. Αν ένα βίντεο μας ικανοποιούσε πλήρως, θα κλείναμε την εφαρμογή. Η επιτυχία του αλγορίθμου έγκαιται στο να διατηρεί το υποκείμενο σε μια κατάσταση «σχεδόν ικανοποίησης», όπου το επόμενο κλικ υπόσχεται την ολοκλήρωση που το προηγούμενο απλώς υπαινίχθηκε.

Το TikTok ως μηχανή επιθυμίας

Το TikTok δεν εφηύρε αυτή τη δομή. Την εκμεταλλεύτηκε με εκπληκτική αποτελεσματικότητα. Ο αλγόριθμος του For You Page λειτουργεί με βάση μικροσήματα: πόσα δευτερόλεπτα παρέμεινες σε ένα βίντεο, αν το ξαναείδες, αν έκανες pause, αν μοιράστηκες. Δεν χρειάζεται να πεις τι θέλεις — το δείχνεις με κάθε χειρονομία σου. Και ο αλγόριθμος δεν σου δίνει αυτό που θέλεις. Σου δίνει αυτό που θα σε κρατήσει να θέλεις.

Εδώ βρίσκεται η γοητεία — και ο κίνδυνος. Το TikTok είναι δομημένο γύρω από τη μετατόπιση της επιθυμίας: κάθε βίντεο υπόσχεται κάτι — χιούμορ, συγκίνηση, πληροφορία, αναγνώριση — αλλά δεν το εκπληρώνει πλήρως. Το επόμενο βίντεο είναι πάντα εκεί, υπόσχεται λίγο περισσότερο. Αυτή η αέναη κύλιση δεν είναι τυχαία· είναι ο μηχανισμός.

Αυτή η διαδικασία προσομοιάζει σε αυτό που η ψυχανάλυση ονομάζει objet petit a (το αντικείμενο-αίτιο της επιθυμίας). Το αντικείμενο αυτό δεν είναι κάτι χειροπιαστό, αλλά η ίδια η απώλεια που μας ωθεί να ψάχνουμε. Το TikTok μετατρέπει το περιεχόμενο σε μια αλυσίδα από τέτοια αντικείμενα. Κάθε βίντεο λειτουργεί ως ένας “σημαίνων” που παραπέμπει στον επόμενο, δημιουργώντας μια σημειωτική αλυσίδα που δεν σταματά ποτέ σε ένα τελικό νόημα ή μια οριστική πλήρωση.

Το ζήτημα του Άλλου

Στη λακανική θεωρία, η επιθυμία δεν είναι ποτέ μόνο δική μας. Σχηματίζεται σε σχέση με τον Άλλο — τον πολιτισμό, τη γλώσσα, τα κοινωνικά πρότυπα που μας προηγούνται και μέσα στα οποία μεγαλώνουμε. Θέλουμε αυτό που ο Άλλος μας υποδεικνύει ως επιθυμητό.

Το TikTok λειτουργεί ως ένας νέος τύπος Άλλου — ένας ψηφιακός Μεγάλος Άλλος, αν θέλουμε να το πούμε με λακανικούς όρους. Μας λέει τι είναι δημοφιλές, τι «αξίζει» να δει κανείς, τι είδους ζωή είναι ελκυστική. Και ταυτόχρονα μας μαθαίνει ποια είμαστε — γιατί μέσα από αυτό που μένουμε να βλέπουμε, αναδύεται κάτι για τις ασυνείδητες επιθυμίες μας.

Αυτό εξηγεί και μια παράδοξη εμπειρία που πολλοί αναγνωρίζουν: το TikTok μερικές φορές «ξέρει» κάτι για εμάς πριν το ξέρουμε εμείς. Το να βλέπεις βίντεο που αφορούν μια κατάσταση που δεν έχεις ακόμη ονοματίσει — ένα συναίσθημα, μια δυσκολία, μια ταυτότητα — μπορεί να είναι αποκαλυπτικό. Και ταυτόχρονα, μπορεί να σε εγκλωβίζει σε μια αφήγηση για τον εαυτό σου που ο αλγόριθμος ενίσχυσε, αλλά εσύ δεν επέλεξες.

Σε αυτό το σημείο, ο Μεγάλος Άλλος παύει να είναι μια αφηρημένη κοινωνική σύμβαση και γίνεται ένας κώδικας. Ο αλγόριθμος καθρεφτίζει το ασυνείδητό μας, αλλά είναι ένας καθρέφτης που παραμορφώνει. Μας επιστρέφει μια εικόνα του εαυτού μας βασισμένη σε “δεδομένα”, η οποία όμως συχνά στερείται το βάθος της υποκειμενικής εμπειρίας. Όταν το TikTok “αποφασίζει” ότι είμαστε καταθλιπτικοί, ιδεοψυχαναγκαστικοί ή λάτρεις της κηπουρικής, μας προσφέρει μια έτοιμη ταυτότητα. Η επιθυμία μας τότε κινδυνεύει να γίνει μια αντανάκλαση των στατιστικών πιθανοτήτων του συστήματος.

Η Οπτική της Απόλαυσης (Jouissance)

Πέρα από την επιθυμία, υπάρχει και η έννοια της απόλαυσης (jouissance). Στην ψυχανάλυση, η απόλαυση δεν είναι απαραίτητα ευχάριστη· είναι μια έντονη, συχνά οδυνηρή ικανοποίηση που ξεπερνά την αρχή της ηδονής. Το “doomscrolling” —η ασταμάτητη κύλιση σε περιεχόμενο που συχνά μας προκαλεί άγχος ή δυσφορία— είναι η επιτομή αυτής της απόλαυσης.

Γιατί συνεχίζουμε να βλέπουμε βίντεο που μας κάνουν να νιώθουμε ανεπαρκείς; Γιατί καταναλώνουμε περιεχόμενο που μας εξοργίζει; Επειδή το ασυνείδητο βρίσκει μια παράδοξη ικανοποίηση στην επανάληψη.

Ο αλγόριθμος, αναγνωρίζοντας την ένταση της προσοχής μας (ακόμη και αν αυτή είναι αρνητική), μας εγκλωβίζει σε έναν κύκλο επανάληψης.

Αυτή η επανάληψη είναι δομικό στοιχείο της ενόρμησης του θανάτου, της τάσης δηλαδή του ψυχισμού να επιστρέφει σε μια κατάσταση έντασης που είναι ταυτόχρονα καθηλωτική και καταστροφική για τον ελεύθερο χρόνο και τη δημιουργικότητά μας.

Η Αισθητική της Αμεσότητας και η Κατάργηση του Χρόνου

Το TikTok έχει αναδιαμορφώσει την αίσθηση του χρόνου. Τα βίντεο είναι σύντομα, η εναλλαγή αστραπιαία. Στην ψυχαναλυτική διαδικασία, ο χρόνος και η παύση είναι απαραίτητα για την επεξεργασία του τραύματος και της επιθυμίας. Το TikTok καταργεί την παύση.

Όταν δεν υπάρχει κενό ανάμεσα στα ερεθίσματα, το υποκείμενο δεν έχει το χρόνο να “συμβολοποιήσει” αυτό που βλέπει. Η εμπειρία παραμένει στο επίπεδο του Φαντασιακού — της εικόνας που μας αιχμαλωτίζει. Χωρίς το Συμβολικό (τον λόγο, τη σκέψη, την κριτική απόσταση), γινόμαστε έρμαια της εικόνας. Η ταχύτητα του TikTok δρα ως αναισθητικό απέναντι στην υπαρξιακή αγωνία, αλλά ταυτόχρονα εμποδίζει την ανάδυση μιας αυθεντικής υποκειμενικής φωνής.

Η Κοινωνική Διάσταση: Επιθυμία και Μίμηση

Ο Ρενέ Ζιράρ, αν και όχι λακανικός, μίλησε για τη “μιμητική επιθυμία”, μια ιδέα που συμπληρώνει τη λακανική προσέγγιση. Επιθυμούμε αυτό που επιθυμούν οι άλλοι, επειδή θέλουμε να είμαστε αυτοί οι άλλοι. Το TikTok είναι το απόλυτο εργαστήριο μιμητισμού.

Τα “trends” (τάσεις) δεν είναι απλώς μόδες. Είναι συλλογικές τελετουργίες όπου χιλιάδες άνθρωποι επαναλαμβάνουν την ίδια κίνηση, το ίδιο τραγούδι, την ίδια ατάκα. Μέσα από αυτή τη μίμηση, το άτομο νιώθει ότι ανήκει κάπου, ότι ο Μεγάλος Άλλος το αναγνωρίζει. Όμως, αυτή η ένταξη έχει ένα τίμημα: την ομογενοποίηση της επιθυμίας. Αν όλοι επιθυμούμε το ίδιο “αισθητικό” (aesthetic), τότε η προσωπική μας επιθυμία εξατμίζεται μέσα στο πλήθος.

Παθητική κατανάλωση ή ενεργή επιθυμία;

Το ερώτημα που τίθεται δεν είναι αν το TikTok είναι «καλό» ή «κακό». Είναι πιο ενδιαφέρον: ποια είναι η σχέση μας με την επιθυμία μας μέσα σε αυτό το περιβάλλον;

Η ψυχανάλυση δεν προτείνει αποχή. Προτείνει κάτι δυσκολότερο: να αναρωτηθούμε τι επιθυμούμε πραγματικά — και αν αυτό που επιθυμούμε είναι δικό μας, ή αν μας δόθηκε έτοιμο, συσκευασμένο σε 15 δευτερόλεπτα.

Κάθε φορά που σταματάμε τη ροή και αναρωτιόμαστε «γιατί αυτό με κράτησε;», ασκούμε κάτι σπάνιο στην εποχή μας: μια μικρή πράξη αυτογνωσίας σε ένα περιβάλλον σχεδιασμένο για να μας κρατά αναίσθητους.

Συμπέρασμα: Προς μια Ηθική της Επιθυμίας στον Ψηφιακό Κόσμο

Η πρόκληση του TikTok είναι τελικά ηθική. Η “ηθική της ψυχανάλυσης”, όπως την όρισε ο Λακάν, συνοψίζεται στη φράση: “Έχεις δράσει σύμφωνα με την επιθυμία σου;”. Σε έναν κόσμο όπου οι αλγόριθμοι προλαμβάνουν κάθε μας ανάγκη και κατευθύνουν κάθε μας παρόρμηση, η απάντηση σε αυτό το ερώτημα γίνεται όλο και πιο θολή.

Το TikTok μας “θέλει” ως καταναλωτές μιας ατέρμονης απόλαυσης. Μας θέλει ως πηγή δεδομένων που τροφοδοτούν το σύστημα. Εμείς, όμως, τι θέλουμε από αυτό; Αν το χρησιμοποιούμε ως εργαλείο δημιουργικότητας και σύνδεσης, παραμένοντας ενήμεροι για τους μηχανισμούς του, ίσως καταφέρουμε να διασώσουμε ένα κομμάτι της υποκειμενικότητάς μας.

Αν όμως αφεθούμε στην αέναη κύλιση, κινδυνεύουμε να γίνουμε το αντικείμενο της επιθυμίας του αλγορίθμου, αντί για το υποκείμενο της δικής μας ζωής. Η αυτογνωσία ξεκινά εκεί που τελειώνει η αυτόματη κίνηση του αντίχειρα στην οθόνη. Ξεκινά στη σιωπή που ακολουθεί το κλείσιμο της εφαρμογής, εκεί όπου η επιθυμία, ελεύθερη πια από τα ψηφιακά δεσμά, μπορεί επιτέλους να βρει το δικό της, μοναδικό δρόμο.

Βιβλιογραφία

Fink, B. (1997). A clinical introduction to Lacanian psychoanalysis: Theory and technique. Harvard University Press.

Girard, R. (1979). Deceit, desire, and the novel: Self and other in literary structure (Y. Freccero, Trans.). Johns Hopkins University Press. (Original work published 1961).

Lacan, J. (1998). The Seminar of Jacques Lacan: Book XI. The four fundamental concepts of psychoanalysis (A. Sheridan, Trans.). W. W. Norton & Company. (Original work published 1973).

Lacan, J. (2006). Écrits: The first complete edition in English (B. Fink, Trans.). W. W. Norton & Company.

Srnicek, N. (2017). Platform capitalism. Polity Press.

Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the frontier of power. PublicAffairs.

The post Το TikTok ως μηχανή επιθυμίας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Μία από τις πολλές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι η αύξηση της συχνότητας, και κατά συνέπεια, των επιπτώσεων, των δασικών πυρκαγιών σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο στόχος της δημοσίευσης της ανασκόπησης για τον αντίκτυπο των πυρκαγιών στην ψυχική υγεία “The impact of wildfires on mental health: a scoping review”, από την Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Alberta στον Καναδά, είναι να συνοψίσει τα ευρήματα για μετατραυματικό στρες, κατάθλιψη και αγχώδη διαταραχή από 254 σχετικές μελέτες. Τα αποτελέσματα, τα οποία συνοψίζει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών, δείχνουν αυξημένο ποσοστό των νοσημάτων αυτών, από την άμεση περίοδο της πυρκαγιάς έως χρόνια μετά.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες, τα μεγαλύτερα σε διάρκεια καλοκαίρια και τα κύματα καύσωνα είναι όλα συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση της συχνότητας των πυρκαγιών. Οι πυρκαγιές ασκούν διάφορες επιπτώσεις και κινδύνους για τη δημόσια υγεία, συμπεριλαμβανομένης της αυξημένης νοσηρότητας και θνησιμότητας. Όπως αναφέρεται στην ανασκόπηση αυτή, οι πυρκαγιές καταστρέφουν σπίτια και χώρους εργασίας και επηρεάζουν πολυάριθμες ιατρικές καταστάσεις, όπως την χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), το άσθμα, την υπέρταση, τον διαβήτη. Ο αντίκτυπος των πυρκαγιών στην ψυχική υγεία των επιζώντων έχει βρεθεί τόσο στον ενήλικο όσο και στον παιδιατρικό πληθυσμό, με τα παιδιά και τους εφήβους να αντιμετωπίζουν επίσης υψηλότερα ποσοστά διαταραχών διάθεσης και άγχους μετά την πυρκαγιά. Οι αλλαγές συμπεριφοράς μετά την πυρκαγιά στα παιδιά μπορεί να περιλαμβάνουν αυξημένη ευερεθιστότητα και αλλαγές στη συγκέντρωση, στον ύπνο και στην ακαδημαϊκή απόδοση. Οι επιπτώσεις από τις πυρκαγιές μπορεί να είναι ευρέως διαδεδομένες λόγω της ικανότητας του καπνού που δημιουργείται από τις πυρκαγιές να διαχέεται και να επιμένει, με την πλειονότητα των μελετών παρακολούθησης να διεξάγονται εντός 1 έως 2 έτη μετά την πυρκαγιά. Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις για συνεχιζόμενες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία σε πιο διαχρονικές μελέτες που έγιναν 10-20 χρόνια μετά την πυρκαγιά.

Πιο αναλυτικά, με την ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας φαίνεται ότι:

1. Διαταραχή μετατραυματικού στρες

Στον ενήλικο πληθυσμό, στους 6 μήνες μετά από μια πυρκαγιά, το ποσοστό επιπολασμού του μετατραυματικού στρες κυμάνθηκε από 12 έως 26%. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι από 3 έως 10 χρόνια μετά την πυρκαγιά, το ποσοστό μετατραυματικού στρες που σχετίζεται με πυρκαγιά μειώθηκε από 16% σε 8%.

Τα ποσοστά ψυχοπαθολογίας μετά την πυρκαγιά έχουν επίσης μελετηθεί στον παιδιατρικό πληθυσμό.

Στην υποξεία φάση μετά την πυρκαγιά, ο αριθμός των παιδιών με σημαντικά συμπτώματα μετατραυματικού στρες μπορεί να φτάσει το 92%.

Μελέτες που αξιολόγησαν το ποσοστό πιθανού μετατραυματικού στρες 6 μήνες μετά την πυρκαγιά βρήκαν παρόμοια αποτελέσματα με το 9-12% των παιδιών και των εφήβων να εμφανίζουν μέτριο έως σοβαρό ποσοστό μετατραυματικού στρες. Παράγοντες που είναι σημαντικοί για την αύξηση του κινδύνου για μετατραυματικό στρες μετά την πυρκαγιά περιλαμβάνουν προσωπική μαρτυρία για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, απώλεια σπιτιού, φόβο για τη ζωή ή τη ζωή των αγαπημένων προσώπων, σημαντική υλική ζημιά ή αίσθημα έλλειψης υποστήριξης από την οικογένεια, τους φίλους ή/και την Πολιτεία. Για τα παιδιά, ένας μεγαλύτερος προγνωστικός παράγοντας της αυξημένης συναισθηματικής δυσφορίας μετά την πυρκαγιά ήταν ο φόβος για τη ζωή των γονιών τους, ακόμη περισσότερο από τον φόβο για την ίδια τους τη ζωή.

2. Κατάθλιψη

Μετά το μετατραυματικό στρες, η μείζονα καταθλιπτική διαταραχή είναι μια από τις πιο κοινές ψυχιατρικές ασθένειες που μελετήθηκαν και ελέγχθηκαν μετά από φυσικές καταστροφές. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι υπάρχουν υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και συναφών συμπτωμάτων μετά την πυρκαγιά σε ενήλικες, τα οποία μπορεί να επιμείνουν έως και 10 χρόνια. Στον ενήλικο πληθυσμό, οι μελέτες έχουν βρει ποσοστά κατάθλιψης περίπου 3 μήνες μετά την πυρκαγιά, μεταξύ 25 και 33%. Στους 6 μήνες μετά την πυρκαγιά, τα εκτιμώμενα ποσοστά μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής είναι μεταξύ 10% και 17%.

Τα ποσοστά κατάθλιψης μετά την πυρκαγιά έχουν επίσης μελετηθεί σε παιδιά και εφήβους. Η κατάθλιψη σε παιδιά 6 μήνες μετά την πυρκαγιά είχε βρεθεί σε ένα ποσοστό 5%. Ωστόσο, μια πιο πρόσφατη μελέτη βρήκε υψηλότερο ποσοστό κατάθλιψης 6 μήνες μετά την πυρκαγιά στο 20%.

3. Αγχώδης διαταραχή

Υπάρχει επίσης ένας αριθμός μελετών που διερευνούν τα ποσοστά αγχώδους διαταραχής μετά την πυρκαγιά, αν και τα στοιχεία είναι λιγότερα από αυτά για το μετατραυματικό στρες και την κατάθλιψη. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μετά την πυρκαγιά έχουν δείξει υψηλότερα ποσοστά άγχους τόσο στους ενήλικες όσο και στους παιδιατρικούς πληθυσμούς. Στους ενήλικες που συμμετείχαν στην έρευνα 3 μήνες μετά την πυρκαγιά, το 27% πληρούσε κριτήρια για μια αγχώδη διαταραχή εκτός από τη διαταραχή πανικού και το 17% είχε συμπτώματα σχετιζόμενα με διαταραχή πανικού.

Το άγχος σε παιδιά και εφήβους μετά την πυρκαγιά έχει επίσης μελετηθεί, αν και σε μικρότερο βαθμό από τους ενήλικες. Στους 6 μήνες μετά την πυρκαγιά, το 14% των παιδιών είχαν συμπτώματα που υποδήλωναν αγχώδη διαταραχή. Στους 18 μήνες μετά την πυρκαγιά το 27% των μαθητών είχαν υποψίες για άγχος, ενώ μια άλλη μελέτη δεν βρήκε διαφορά στο ποσοστό των αγχωδών διαταραχών μεταξύ των ομάδων που εκτέθηκαν στην πυρκαγιά και των ομάδων ελέγχου.

Συμπερασματικά, φαίνεται από τη διεθνή βιβλιογραφία, ότι οι ψυχολογικές επιπτώσεις από τις πυρκαγιές είναι σημαντικές σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου. Επομένως, προσθέτει, χρειάζονται αποτελεσματικές στρατηγικές ανοικοδόμησης των περιοχών, όπως και μέτρα δημόσιας υγείας και δυνατότητα ψυχολογικής υποστήριξης, ώστε να αντιστραφούν οι επιπτώσεις αυτές και να ελαχιστοποιηθούν οι μακροχρόνιες επιπτώσεις τους.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των πυρκαγιών appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, Ψυχολόγο – Οικογενειακή Σύμβουλο

Το καλοκαίρι είναι η αγαπημένη εποχή των περισσότερων ατόμων. Είναι μία εποχή που περιμένουμε να έρθει και να φέρει μαζί της θετικά συναισθήματα, ήλιο, θάλασσα, όμορφες στιγμές και ανεβασμένη ψυχολογία. Όμως, όσο παράξενο και αν ακούγεται η κατάθλιψη ζει και υπάρχει και στους καλοκαιρινούς μήνες, κάνοντας αισθητή την παρουσία της στις ζωές πολλών ανθρώπων. Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνες, τα ποσοστά κατάθλιψης παγκοσμίως αυξάνονται από Μάϊο μέχρι αρχές Σεπτέμβρη.

Αναρωτιέσαι γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό; Οι λόγοι είναι πολλοί και ιδιαίτερης σημασίας ο καθένας. Ουσιαστικά, το καλοκαίρι μιλάμε για μία εποχιακή κατάθλιψη, μία εποχιακή συναισθηματική διαταραχή. Βλέπουμε, λοιπόν πώς όχι μόνο ο χειμώνας αποτελεί κάποιες φορές “εχθρό” της συναισθηματικής μας κατάστασης, αλλά και το καλοκαίρι μπορεί να μεταμορφωθεί σε ένα “μαύρο τέρας μελαγχολίας” που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε.

Ποιοι λόγοι μπορούν να οδηγήσουν το άτομο σε καλοκαιρινή κατάθλιψη;

1. Εξωτερική εμφάνιση και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Το καλοκαίρι είναι η εποχή που αναδεικνύεται το σώμα μας περισσότερο. Η θάλασσα παραμένει στις πρώτες επιλογές των περισσότερων και η έκθεση του σώματος με μαγιό δυσκολεύει τα άτομα με διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος. Δυσκολεύει όλους αυτούς που δυσανασχετούν με την εξωτερική τους εμφάνιση, τα κιλά τους και την εικόνα του σώματος τους να νιώσουν καλά με τον εαυτό τους και να απολαύσουν τις καλοκαιρινές στιγμές. Όλο αυτό οδηγεί στην αύξηση των επιπέδων άγχους καθώς και όλων των μελαγχολικών συναισθημάτων. Συναισθήματα και σκέψεις όπως “είναι χάλια το σώμα μου”, “δεν αξίζω”, “είμαι η χειρότερη και η πιο άσχημη σε ολόκληρη την παραλία”. Σκέψεις, οι οποίες σαμποτάρουν τον εαυτό μας και μειώνουν την αυτοεκτίμησή μας. Μάλιστα, οι άνθρωποι που βιώνουν όλα τα παραπάνω, τείνουν να αποφεύγουν τις καλοκαιρινές εκδηλώσεις και την θάλασσα, με αποτέλεσμα να απομονώνονται από τους άλλους και να αυξάνουν παράλληλα το καταθλιπτικό σύμπτωμα.

2. Ελεύθερος χρόνος και περισσότερες αρνητικές σκέψεις. Το καλοκαίρι είναι η εποχή, όπου οι περισσότεροι θα πάρουν άδεια από την δουλειά τους, θα έχουν περισσότερο χρόνο χαλάρωσης, ξεκούρασης και προσωπικών στιγμών. Κάποιες φορές, όμως ο ελεύθερος χρόνος μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά στον τρόπο που σκεφτόμαστε για εμάς, για τις σχέσεις μας, για την δουλειάς μας, για όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Κάποιες φορές ο ελεύθερος χρόνος μας κάνει να σκεφτόμαστε περισσότερο όλα αυτά που μας απασχολούν σε σημείο υπερανάλυσης.

Η υπεραναλυση ομως, συχνα φερνει παραλυση. Παραλυση τόσο σωματικη οσο και συναισθηματικη, προκαλωντας μας συχνα επιπονα και δυσαρεστα συναισθηματα.

3. Οικονομικά προβλήματα. Η καθημερινότητα μας είναι γεμάτη από οικονομικές υποχρεώσεις και οικονομικές δυσκολίες που απομακρύνουν από όλα αυτά που θα ήθελες να κάνεις το καλοκαίρι. Λες όχι στις διακοπές, σε μία βραδινή έξοδο, στο καινούριο φόρεμα που ήθελες να αγοράσεις. Και όλα αυτά σε κάνουν να αναρωτιέσαι τι νόημα έχει το καλοκαίρι αν δυσκολεύομαι οικονομικά, αν δεν μπορώ να ζήσω όλα αυτά που θέλω; Το άγχος για ακόμα μία φορά κάνει την εμφάνιση του, προκαλώντας μας στενάχωρα συναισθήματα. Ακόμα και αν επιλέξουμε τελικά να πάμε διακοπές, κάποιες φορές βιώνουμε ενοχές λόγω των οικονομικών δυσκολιών, ένα συναίσθημα αυτοκατηγορίας και τιμωρίας του εαυτού εν όψει οικονομικών δυσκολιών.

4. Η υψηλή θερμοκρασία και η μεγαλύτερη διάρκεια της ημέρας. Η αφόρητη, υπερβολική ζέστη προκαλεί ένα αίσθημα δυσφορίας στο σώμα και στην υγεία μας, κάτι που πολύ συχνά τείνει να ρίχνει την ψυχολογία μας.

Σίγουρα όπως κάθε κατάθλιψη, έτσι και η καλοκαιρινή μπορεί να αντιμετωπιστεί, ακόμα και να την σταματήσουμε πριν καν μας επισκεφτεί. Με ποιους τρόπους μπορεί να γίνει αυτό;

– Υγιεινός τρόπος ζωής και καλός ύπνος. Η έλλειψη ύπνου, καθώς και η ανθυγιεινή διατροφή ενισχύουν τα συμπτώματα κατάθλιψης. Είναι σημαντικό το καλοκαίρι να τρεφόμαστε σωστά και να κοιμόμαστε αρκετά. Άλλωστε η ψυχή ακολουθεί το σώμα. Αν αισθάνεται το σώμα μας καλά ακολουθεί και η ψυχή, και φυσικά το αντίθετο.

– Ενδυνάμωση αυτοεκτίμησης και αγάπη προς τον εαυτό μας. Ήρθε η ώρα να αναλογιστείς πάνω στα θετικά εξωτερικά και εσωτερικά σου κομμάτια, να αρχίζεις να αποδέχεσαι τα αρνητικά σου σημεία, να προσπαθείς να αλλάξεις προς το καλύτερο, πάντα με γνώμονα την σωματική και ψυχική σου υγεία και όχι κάτω από πίεση και εξαντλητικές δίαιτες. Είναι σημαντικό να σε αγαπήσεις και να σε αγκαλιάσεις. Είναι απαραίτητο αυτό το καλοκαίρι να νιώθεις καλά με τον εαυτό σου. Να αφήσεις τον πραγματικό σου εαυτό ελεύθερο, αυθόρμητο και αυθεντικό.

– Προτεραιότητες και ποιοτικός χρόνος. Είναι η ώρα να πάρουμε μολύβι και χαρτί και να σημειώσουμε μικρούς στόχους και προτεραιότητες, με τις οποίες θα θέλαμε να ασχοληθούμε το φετινό καλοκαίρι. Είναι σημαντικό να επενδύσουμε σε ποιοτικό χρόνο με τα αγαπημένα μας πρόσωπα, να προσφέρουμε στιγμές ξεγνοιασιάς στον εαυτό μας, να ασχοληθούμε με δραστηριότητες και χόμπι που πάντα θέλαμε, αλλά ποτέ δεν βρίσκαμε την κατάλληλη στιγμή.

– Αναζήτηση βοήθειας από ειδικό. Δεν είναι ντροπή να ζητήσουμε την βοήθεια κάποιου ειδικού ψυχικής υγείας, αν δούμε πως τα συμπτώματα της καταθλιπτικής διάθεσης συνεχίζουν και μας κλέβουν το χαμόγελο από το καλοκαίρι μας. Δεν πρέπει να αγνοούμε το πως νιώθουμε την κάθε στιγμή, να ακούμε το συναίσθημα μας και να το εκφράζουμε. Η ψυχική υγεία άλλωστε είναι το πολυτιμότερο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε στον εαυτό μας όλες τις εποχές του χρόνου.

The post Καλοκαιρινή κατάθλιψη; Και όμως υπάρχει! appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τους Ελίντα Καλπογιάννη, Παιδιατρική Εργοθεραπεύτρια
Κωνσταντίνο Φύσσα, Ψυχοθεραπευτή
Εύη Αβδελιδου, Σχολική Ψυχολόγο  * 

Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους είναι πολύ σηµαντικό καθώς συµβάλλει στη νοητική, κοινωνική και αισθησιοκινητική ανάπτυξη των παιδιών. Παρά τη µεγάλη του σηµασία, όµως, τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως τα παιδιά παίζουν έξω όλο και λιγότερο. Κάποιοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η µείωση του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους, και ιδιαίτερα στη φύση, έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών.

Τα παιδιά περνούν πολύ χρόνο µπροστά σε οθόνες και σε κλειστούς χώρους, εν µέρει επειδή δεν επιτρέπεται να παίζουν ελεύθερα σε εξωτερικούς χώρους. Όταν τους επιτρέπεται, συχνά δεν βρίσκουν κατάλληλους χώρους και οµάδες άλλων παιδιών για να παίξουν. Σε πρόσφατη διεθνή έρευνα (Dorothy,2009), το 54 τοις εκατό των µητέρων κατέταξαν το να παίζουν έξω, σε µια παιδική χαρά ή το πάρκο, µεταξύ των δραστηριοτήτων που έκαναν τα παιδιά τους πιο ευτυχισµένα. Το εξωτερικό παιχνίδι ξεπέρασε όλες τις άλλες δραστηριότητες, συµπεριλαµβανοµένης της τηλεόρασης (41 τοις εκατό) και της χρήσης ηλεκτρονικών παιχνιδιών (19 τοις εκατό). Μια άλλη έρευνα (Clarke, 2010) έδειξε ότι το 89 τοις εκατό των παιδιών προτιµάει το υπαίθριο παιχνίδι µε τους φίλους του παρά την τηλεόραση.

Τα παραπάνω στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτό που οι περισσότεροι γνωρίζουµε ενστικτωδώς, πως τα παιδιά έχουν τη διάθεση και την επιθυµία να παίζουν σε εξωτερικούς χώρους. Έρευνες δείχνουν, όµως, πως πέρα από τον περιορισµό των κατάλληλων εξωτερικών χώρων παιχνιδιού, κυρίως στις πόλεις, το παιχνίδι έξω έχει µειωθεί και λόγω κάποιων δυσλειτουργικών αντιλήψεων των ενηλίκων. Σύµφωνα µε τους Sutterby και Frost (2002) πάρα πολλοί εκπαιδευτικοί, πολιτικοί και γονείς πιστεύουν ότι το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο παίρνει πολύ χρόνο σε σχέση µε τις ακαδηµαϊκές δραστηριότητες. Έτσι το διάλειµµα και το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε πολλά σχολεία έχει περιοριστεί ή έχει εντελώς εξαλειφθεί. Επίσης, συχνά οι ενήλικες αποφεύγουν να εκθέτουν τα παιδιά σε παιχνίδι έξω λόγω φόβων πως τα παιδιά θα κρυώσουν, θα λερωθούν, θα χτυπήσουν ή θα εκτεθούν σε µικρόβια.

Παιχνίδι σε φυσικό και διαµορφωµένο εξωτερικό περιβάλλον

Υπάρχουν δυο διαφορετικά ήδη εξωτερικών χώρων για παιχνίδι: το φυσικό περιβάλλον και το διαµορφωµένο περιβάλλον. Σίγουρα υπάρχουν διάφορες σε αυτά τα δύο περιβάλλοντα, αλλά και τα δύο µε τον τρόπο τους συµβάλλουν στην ανάπτυξη του παιδιού, καθώς η ποικιλοµορφία του εξωτερικού περιβάλλοντος επιδρά στη συµπεριφορά και ενισχύει τις ευκαιρίες για δηµιουργικότητα, για µάθηση και για ανάπτυξη. Έρευνες στη Νορβηγία (Fjortoft and Sageie,2000) κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι η δοµή του εξωτερικού περιβάλλοντος έχει άµεση σχέση µε τον τύπο του παιχνιδιού που θα επιλέξουν τα παιδιά.

Παιχνίδι στο φυσικό περιβάλλον

Το παιχνίδι στο φυσικό περιβάλλον είναι το λιγότερο διερευνηµένο. Αφορά χώρους που δεν έχουν διαµορφωθεί από ανθρώπους, δηλαδή δάση, λιβάδια, παραλίες, ποτάµια, λίµνες κ.λπ. Οι ειδικοί δεν εστιάζονται την έκταση του χώρου, άρα µπορεί να είναι από ένα µικρό ρέµα, µέχρι η πλαγιά ενός βουνού.

Ο τρόπος που οι ενήλικες και τα παιδιά αντιλαµβάνονται το φυσικό περιβάλλον είναι διαφορετικός. Οι ενήλικες «βλέπουν» το περιβάλλον πιο µακροσκοπικά ενώ τα παιδιά πιο µικροσκοπικά. Για παράδειγµα, ο ενήλικας µπορεί να επιλέξει ένα σηµείο χάρη στην όµορφη θέα ή στην ποικιλία του τοπίου, ενώ τα παιδιά µπορεί να εστιαστούν σε πολύ συγκεκριµένο σηµείο του περιβάλλοντος, για παράδειγµα σε µια µυρµηγκοφωλιά, σε έναν κορµό δέντρου ή σε µια λακκούβα µε νερό. Τα παιδιά αντιλαµβάνονται το περιβάλλον πιο λειτουργικά, ως χώρο για παιχνίδι, ενώ οι ενήλικες το βλέπουν πιο πολύ από την αισθητική οπτική. Αυτό πρέπει να το έχουµε υπόψη µας, όταν είµαστε µε τα παιδιά στη φύση ή όταν σχεδιάζουµε µια γωνιά παιχνιδιού.

Ο Richard Louv στο βιβλιο του Last Child in the Woods: Saving Our Children from Nature-Deficit Disorder υποστηρίζει ότι είναι σηµαντικό τα παιδιά να παίζουν σε εξωτερικούς χώρους και υποστηρίζει ότι η µείωση του παιχνιδιού στο φυσικό περιβάλλον έχει αρνητικές επιπτώσεις στην την υγεία των παιδιών, χρησιµοποιώντας µάλιστα τον όρο «διαταραχές εξαιτίας της αποµάκρυνσης από τη φύση». Υποστηρίζει ότι τα παιδιά στη φύση βρίσκουν ελευθερία, φαντασία και ιδιωτικότητα, φτιάχνουν έναν κόσµο που ξεχωριστός από τον κόσµο των ενηλίκων και πολλές φορές φαντασιακό. Η ποικιλία των αισθητηριακών ερεθισµάτων που υπάρχει στη φύση δεν µπορεί να αναπαραχθεί ή να αντιγραφεί σε κατασκευασµένα περιβάλλοντα.

Παιχνίδι σε διαµορφωµένο εξωτερικό περιβάλλον

Οι Bixler και Floyd (1997) υποστηρίζουν ότι µερικές φορές η φύση µπορεί να είναι «άβολη» για αρκετούς ενήλικες και παιδιά που έχουν συνηθίσει τη ζωή στη πόλη και οι τοποθεσίες µε κατασκευασµένο εξωτερικό περιβάλλον δίνουν στα παιδιά την δυνατότητα να παίξουν έξω µε περισσότερη «ασφάλεια» από ό,τι σε ένα δάσος ή σε ένα λιβάδι. Για να ισχύει κάτι τέτοιο, όµως, το περιβάλλον πρέπει να έχει διαµορφωθεί έτσι ώστε να προσφέρει παρόµοιες ευκαιρίες µε τον φυσικό χώρο, κάτι που, δυστυχώς, τις περισσότερες φορές δεν συµβαίνει.

Για τα παιδιά, ο χώρος της αυλής, του παιδικού σταθµού ή και του σχολείου αποτελεί τον πιο σηµαντικό εξωτερικό και διαµορφωµένο χώρο για παιχνίδι.

Είναι σηµαντικό να συµπεριλαµβάνουµε και φυσικά στοιχεία στους διαµορφωµένους εξωτερικούς χώρους. Έχει παρατηρηθεί ότι οι αυλές µε πράσινο ενισχύουν το συνεργατικό παιχνίδι έναντι του ανταγωνιστικού. Σύµφωνα µε τους Dyment and Bell’s «οι αυλές έγιναν πιο ειρηνικές και αρµονικές όταν προστέθηκαν τέτοια στοιχεία πρασίνου».

Αυτά τα στοιχεία «πρασίνου» µπορεί να είναι κάτι σχετικά απλό, όπως κάποια δέντρα, ένα µικρό παρτέρι, γλάστρες ή κάτι πιο πολύπλοκο.

Εισάγοντας στοιχεία «πρασίνου» τα παιδιά έχουνε περισσότερες επιλογές για δραστηριότητες, ανάλογα µε τις ανάγκες τους και τα ενδιαφέροντα τους. Άλλα παιδιά µπορεί να σκαλίζουν, αλλά να ποτίζουν, άλλα να φυτεύουν κ.λπ.

Η αξία του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους

 Ένα σηµαντικό πρόβληµα είναι, όπως έχει προαναφερθεί, η διαφορετική στάση που έχουν οι ενήλικες και τα παιδιά για τη σηµασία του παιχνιδιού. Όλοι συµφωνούν ότι τα παιδιά πρέπει να παίζουν έξω, όµως συχνά η πραγµατικότητα απέχει από τη θεωρία. Το παιχνίδι στον εξωτερικό χώρο, είτε στη φύση είτε σε διαµορφωµένους χώρους, είναι όµως θεµελιώδες για την ανάπτυξη των παιδιών.

Το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο προσφέρει στα παιδιά ποικιλία περιβαλλοντικών ερεθισµάτων, που συµβάλλουν στην καλύτερη υγεία τους, την αύξηση της φυσικής τους δραστηριότητας, την ανάπτυξη της αισθητηριακής τους επεξεργασίας, τη βελτίωση των κινητικών τους δεξιοτήτων, τη ρύθµιση της διέγερσής τους, την ανάπτυξη του πειραµατισµού, καθώς και την κοινωνικότητά τους.

Το εξωτερικό περιβάλλον, είτε αυτό είναι κατασκευασµένο είτε φυσικό, είναι σηµαντικό για την ανάπτυξη των παιδιών και αυτό θα πρέπει να λαµβάνεται υπόψη στον προγραµµατισµό και το σχεδιασµό, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, ειδικά για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, είναι πολύ σηµαντικό καθώς βοηθάει στην ανάπτυξη τοµέων όπως:

• η περιέργεια
• η εξερεύνηση
• η ανάληψη ρίσκου και η αξιολόγησή του
• ο συντονισµός των αδρών και λεπτών κινήσεων
• η αισθητηριακή επεξεργασία
• η συγκέντρωση
• η αυτορρύθµιση
• η ικανότητα απορρόφησης πληροφοριών
• η κοινωνικοποίηση

Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους και ιδιαίτερα στη φύση προσφέρει:

Σωµατική υγεία

Βοηθάει στην καλή σωµατική υγεία και πιο ειδικά στην καταπολέµηση της παιδικής παχυσαρκίας και την πρόληψη του διαβήτη και των καρδιαγγειακών παθήσεων. Επίσης το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους λειτουργεί προληπτικά για δυσκολίες όρασης, όπως η µυωπία.

Ψυχική υγεία

Ειδικοί συνδέουν το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, και ιδιαίτερα στη φύση, µε βελτίωση της διάθεσης και της συµπεριφοράς των παιδιών, για παράδειγµα σε παιδιά µε δυσκολίες προσοχής και υπερκινητικότητας.

Χαρά και ευχαρίστηση

Όπως έχει πει και ο Nuffield (στο Warlde, 2003) «η καλύτερη προετοιµασία για την ενήλικη ζωή είναι να έχουµε µια γεµάτη και ευχάριστη παιδική ηλικία». Οι περισσότερες χαρούµενες αναµνήσεις που έχουµε από την παιδική µας ηλικία είναι συνήθως από παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους.

Γνωριµία µε τον κόσµο

Η µάθηση στο εξωτερικό περιβάλλον είναι πιο αποτελεσµατική και πιο διασκεδαστική. Τα παιδιά µπορούν να µάθουν αριθµητική, γλώσσα, φυσική, χηµεία, οικολογία και πολλά άλλα, ενώ έρχονται σε επαφή µε τη φύση. Τα παιδιά έτσι µαθαίνουν µε βιωµατικό τρόπο, συγκεντρώνονται καλύτερα και µπορούν να θυµούνται περισσότερες πληροφορίες, επειδή µαθαίνουν µε τρόπο που έχει νόηµα.

Μάθηση για τον εαυτό τους και το περιβάλλον

Μαθαίνουν για τις συναισθηµατικές τους ικανότητες και τις σωµατικές τους ικανότητες. (Πόσο ψηλά µπορώ να ανέβω; Τι θα γίνει άµα πέσω;) Μαθαίνουν για την αξία του φυσικού περιβάλλοντος και για τη θέση του ανθρώπου στο περιβάλλον.

Ενίσχυση διαφορετικών ειδών παιχνιδιού

Κινητικό παιχνίδι.

Ιδιαίτερα για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας πρέπει να υπάρχει δυνατότητα να εµπλακούν σε κινητικές δραστηριότητες, όπως το να κυλιστούν στο έδαφος, να συρθούν, να τρέξουν, να αναρριχηθούν και να αιωρηθούν σε κούνιες.

Κοινωνικό παιχνίδι

Τα παιδιά χρειάζονται πολλές ευκαιρίες σε εξωτερικό χώρο για να εξασκήσουν και να βελτιώσουν την κοινωνικές τους δεξιότητες και ικανότητες, όπως να σπρώχνουν κάποιον στη κούνια, να µοιράζονται τα παιχνίδια στην αµµοδόχο, να συναποφασίζουν τους κανόνες σε ένα παιχνίδι. ∆ραστηριότητες όπως η κηπουρική, η παρατήρηση του καιρού, ένα πικνίκ στην αυλή είναι δραστηριότητες που βοηθούν στο κοινωνικό παιχνίδι.

Παιχνίδι φαντασίας

Η αυλή είναι καλό να περιλαµβάνει κατασκευές που τα παιδιά θα µπορούν να αλλάξουν, να προσαρµόσουν και να τις κάνουν όπως θέλουν, σύµφωνα µε ό,τι έχουν φανταστεί. Αυτές οι κατασκευές ενισχύουν το πλούσιο φανταστικό παιχνίδι των παιδιών. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε απλά, χωρίς κόστος υλικά, όπως χαρτόκουτα, µονωτική ταινία, µπογιές, υφάσµατα κ.λπ., για να φτιάξουν τα παιδιά ένα σπίτι, ένα κάστρο ή έναν πύραυλο.

Παιχνίδι µε κανόνες

Παιχνίδια όπως το κυνηγητό, το κρυφτό, τα παιχνίδια µε µπάλα είναι σχεδιασµένα για εξωτερικούς χώρους. Παιχνίδια όπως το κουτσό ή το λάστιχο, που µπορούν να παιχτούν και σε περιορισµένους εξωτερικούς χώρους. Να επιτρέπουµε στα παιδιά να είναι παιδιά Να κάνουν αυτά που τους αρέσουν, να πηδάνε, να τρέχουν, να φωνάζουν, να κρύβονται, να πετάνε πράγµατα Οι παραπάνω δραστηριότητες δεν µπορούν να γίνουν σε κλειστούς χώρους. Το παιχνίδι έξω καλύπτει τις βασικές ανάγκες των παιδιών για ελευθερία, περιπέτεια, πειραµατισµό, ανάληψη ρίσκου κ.λπ. (Greenman, 1993).

Καλές πρακτικές για γονείς

• Οργανώνετε τακτικές επισκέψεις σε εξωτερικούς χώρους για να παίξουν τα παιδιά. • Γνωρίστε εξωτερικούς και ασφαλείς χώρους στη γειτονιά σας.

• Βγάζετε τακτικά τα παιδιά έξω για παιχνίδι, όλες τις εποχές του χρόνου.

• Προσπαθήστε τα παιδιά να έχουν τουλάχιστον 30 λεπτά εξωτερικού παιχνιδιού κάθε µέρα.

• Περιορίστε τη χρήση της τηλεόρασης και των ηλεκτρονικών συσκευών.

• Σκεφτείτε τα πολλαπλά πλεονεκτήµατα του παιχνιδιού στη φύση.

• ∆ηµιουργήστε ένα χώρο στο µπαλόνι ή στην αυλή, που να είναι για τα παιδιά. Αυτό µπορεί να είναι κάτι µικρό, όπως µια γλάστρα, ένα παρτέρι, µία λεκάνη µε νερό, όπου θα µπορούν να παίξουν και να εξερευνήσουν τα παιδιά.

• Το καλοκαίρι χρησιµοποιήστε το στοιχείο του νερού, µε διάφορους τρόπους. Για παράδειγµα, µπορείτε να γεµίσετε έναν κουβά µε νερό για να παίξετε, χρησιµοποιώντας πλαστικά ποτήρια, χωνιά, νεροφατσούλες, ψαράκια κ.λπ.

Ενδιαφέρουσες προτάσεις για παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο (ανά εποχή):

Fun Outdoor Activities for Kids

http://www.sparkpeople.com/resource/fitness_articles.asp?id=1619

Collecting the best ideas for outdoor play and spaces from around the blogosphere.

http://theplayfiles.blogspot.com.au/

60 Nature Play Ideas for Kids

http://theimaginationtree.com/2012/08/60-nature-play-ideas-for-kids.html

* Το υλικό προέρχεται από το εγχειρίδιο προαγωγής του παιχνιδιού για γονείς. Πρόγραµµα “Η ∆ύναµη του παιχνιδιού”.Το εγχειρίδιο αυτό δηµιουργήθηκε στα πλαίσια του προγράµµατος “Η δύναµη του παιχνιδιού”, που πραγµατοποιήθηκε µε δωρεά του Ιδρύµατος Σταύρος Νιάρχος.

http://www.eefs.eu/paizontas/MANUAL-%CE%93%CE%9F%CE%9D%CE%95%CE%99%CE%A3.pdf

Αναφορά: Καλπογιάννη, E., Φύσσας, K., Αβδελίδου, E. (2015) Εγχειρίδιο προαγωγής του παιχνιδιού για γονείς. Πρόγραµµα “Η ∆ύναµη του παιχνιδιού”. www.paizontas.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Τα είδη του παιχνιδιού

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bixler, R. D and Floyd, M. F. (1997) Nature is Scary, Disgusting, and Uncomfortable. Environment and Behavior. 29 (4).

Singer,D.G., Singer,J.L., D’Agostino, H. and DeLong, R. (2009) Children’s Pastimes and Play in Sixteen Nations: Is Free-Play Declining? American Journal of Play. 1

Dyment, J.E. and Bell, A.C. (2008) Grounds for movement: green school grounds as sites for promoting physical activity. Health Education Research. 23 (6).

Clarke, B. (2010) Family Kids and Youth, Playreport: International Summary of Research Results, published online, available at www.fairplayforchildren.org/pdf/1280152791.pdf.

Fjortoft, I. and Sageie, J. (2000) The natural environment as a playground for children: Landscape description and analysis of a natural playscape. Landscape and Urban Planning. 48

Greenman, J. (1993) It ain’t easy being green. Beginnings workshop. Child Care Information Exchange. 91: 336-337.

Louv, R. (2008) Last Child in the Woods and The Nature Principle. Algonquin Books of Chapel Hill.

Ihn, H. (1998) Analysis of perschool children’s equipment choices and play behaviors in outdoor environments .Early Childhood News, 10(4), 20-22.

Johnson, C. & Wardle,F. (2005) Play, Development and Early Education, Allyn and Bacon, Boston, MA. by Pearson Education.

Sutterby, J. A., & Frost, J. L. (2002) Making playgrounds fit for children and children fit on playgrounds. Young Children. 57 (3): 36-42.

Wardle, F, (2003) Introduction to early childhood education. A multidimensional approach to child-centered care and learning. Boston, MA: Allyn and Bacon.

The post Παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους και επαφή µε τη φύση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.