Από τη Γεωργία Φέλιου, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας

Πώς συνδυάζεται ο υπαρξισμός (που περιλαμβάνει έννοιες όπως π.χ. η εγκόσμια ρίψη, η έλλειψη νοήματος, κτλ.) με την ύπαρξη του Θεού;

Αν και ο κάθε ένας υπαρξιστής λέει εντελώς διαφορετικά πράγματα από τον άλλο, εντούτοις υπάρχει κοινή θεματολογία:

1. Οι υπαρξιστές θεωρούν ότι ο άνθρωπος δεν έχει μια προκαθορισμένη ουσία ή σκοπό που να του έχει δοθεί από το Θεό ή τη φύση. Εξαρτάται από τον κάθε ένα από μας ξεχωριστά να αποφασίσουμε ποιοι και τι είμαστε μέσω των πράξεών μας. Είναι το πολύ γνωστό απόφθεγμα του Σαρτρ: «η ύπαρξη προηγείται της ουσίας». Δηλαδή, πρώτα υπάρχουμε, σε ένα κόσμο τον οποίο δεν επιλέξαμε, και κατόπιν εξαρτάται από εμάς να καθορίσουμε την ταυτότητά μας , τα βασικά μας χαρακτηριστικά καθώς ζούμε τη ζωή μας και δρούμε μέσα σε αυτήν. Ως εκ τούτου, η ουσία μας (το σύνολο των καθορισμένων χαρακτηριστικών) επιλέγεται, δεν δίνεται, δεν είναι δεδομένη.
2. Δεύτερον, οι υπαρξιστές πιστεύουν ότι οι άνθρωποι αποφασίζουν οι ίδιοι για τη μοίρα τους και είναι υπεύθυνοι για το τι κάνουν τη ζωή τους. Έχουμε ελεύθερη βούληση με την έννοια ότι όποιοι και αν είναι οι βιολογικοί ή οι κοινωνικοί παράγοντες που  επηρεάζουν τις αποφάσεις μας είναι στο δικό μας χέρι να αποφασίσουμε πώς να διαχειριστούμε αυτούς του παράγοντες και να κάνουμε τις όποιες αλλαγές. Ακριβώς επειδή είμαστε κατ’ ουσίαν αυτοδημιούργητοι έχουμε την πλήρη ευθύνη για το τι θα κάνουμε την ζωή μας.
3. Οι υπαρξιστές ενδιαφέρονται να βρουν ποιος είναι ο ποιο αυθεντικός τρόπος να πραγματώσουμε τη ζωή μας ως άτομα. Συνήθως συμμορφωνόμαστε στις απαιτήσεις της «αγέλης». Κατ’ αυτόν τον τρόπο ζούμε μια ζωή μη-αυθεντική, όχι πραγματικά δική μας. Για να γίνουμε αυθεντικοί, πρέπει να αναλάβουμε τη ζωή μας με καθαρότητα και ένταση[1]. Αυτά, τα βιώνουμε σε στιγμές συναισθηματικών εμπειριών όπως η υπαρξιακή αγωνία και η υπαρξιακή ενοχή. Σε τέτοιες περιπτώσεις καταλαβαίνουμε καλά τι συμβαίνει στη ζωή μας.
4. Τέλος, ο υπαρξισμός  θεωρεί ότι δεν μπορούμε να κρυφτούμε πίσω από υπερβατικές αρχές για να ζήσουμε τη ζωή μας, πιο σωστά να αποφύγουμε να ζήσουμε τη ζωή μας. Βρισκόμαστε «ριγμένοι» στον κόσμο. Χωρίς να το έχουμε επιλέξει, χωρίς να έχουμε κάποιες οδηγίες. Δεν ξέρουμε πώς είναι σωστό για μας να ζήσουμε. Πρέπει να αναλάβουμε οι ίδιοι αυτή την ευθύνη.

Κάτω από αυτό το πρίσμα  δύσκολα βρίσκουμε γέφυρες με την πίστη στο Θεό. Ποιο Θεό, όμως; Ποιός υπαρξισμός επίσης είναι αυτός που είναι ασύμβατος με την πίστη; Ποια πίστη;

Τι σημαίνει να είσαι ένθεος; Τι σημαίνει να είσαι ένθεος υπαρξιστής;

Έχει υπάρξει ένας προβληματισμός, που πρώτος ο Σαρτρ τον έθεσε, ως προς το αν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ των ένθεων και τον άθεων υπαρξιστών. Ο Kierkegaard, ο Marcel και ο Jaspers ομαδοποιούνται μαζί ως ένθεοι (εμείς θα προσθέταμε φυσικά ως ένθεους υπαρξιστές και τον Martin Buber, τον Nikolai Berdyaev, τον περσοναλισμό του Emmanuel Mounier, τον Paul Tillich, τον John Macquarrie, τον Lev Shestof, τον Miguel de Unamuno και τον Fyodor Dostoevsky). Οι περισσότεροι, εκτός του Buber, χριστιανοί. Αφήνουμε κατά μέρος τους φαινομενολόγους όπως ο Levinas, ο Ricoeur, κ.α. για να μην τα μπερδέψουμε. Δεν θα τους αναλύσουμε. Δεν προλαβαίνουμε. Θα επικεντρωθούμε στις ερωτήσεις μας.

Ομαδοποιούνται, λοιπόν, μαζί  αλλά όλοι αυτοί έχουν τόσο διαφορετικές τοποθετήσεις και θεωρίες ο ένας από τον άλλο συμπεριλαμβανομένου το πώς βιώνουν τη θρησκευτικότητά τους. Π.χ. Ο Kierkegaard μιλάει για σχέση με το συγκεκριμένο (για δυαδική σχέση με το Θεό) ενώ ο Marcel και ο Jaspers μιλάνε για τη σχέση με το «μυστήριο» ο ένας και το «υπερβατικό» ο άλλος. Ταυτόχρονα οι άθεοι υπαρξιστές όπως ο Χάιντεγκερ (που καθόλου δεν συμφωνούσε με το χαρακτηρισμό του υπαρξιστή) και ο Σαρτρ μοιάζουν να συμφωνούν με τον Kierkegaard ότι η δέσμευση σε ένα σκοπό είναι απαραίτητο στοιχείο για μια πλήρη ζωή. Και ο διαχωρισμός μεταξύ ένθεων και άθεων υπαρξιστών μοιάζει  όλο και πιο δύσκολος όταν αναλογιστούμε ότι το πιο σημαντικό  για τους ένθεους στοχαστές δεν είναι το τι είδους πίστη ακολουθεί ο κάθε άνθρωπος αλλά η εσωτερική κατάσταση του πιστού, το πώς σχετίζεται  με την πίστη του. Π.χ. ο Kierkegaard θεωρεί σημαντικό όχι αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «αντικειμενική αλήθεια» αυτού που πιστεύει κάποιος αλλά την ένταση της πίστης (την υποκειμενική αλήθεια). Αυτή η ιδέα της έντασης (των συναισθημάτων) και της δέσμευσης (σε ένα σκοπό, π.χ.) και η σχέση αυτών των 2 με την αυθεντικότητα είναι στην προβληματική όλων των υπαρξιστών.

Όσον αφορά λοιπόν τα κοινά σημεία των υπαρξιστών, μια πιθανή απάντηση των ένθεων θα ήταν:

1’ Ποια ύπαρξη; Ποια τα χαρακτηριστικά της; Από πού προήλθε. Τι είναι; (Σε αυτό, οι άθεοι υπαρξιστές είναι κάπως ασαφείς).Εξ’ άλλου, όσον αφορά την ελευθερία να δημιουργούμε τον εαυτό μας, οι ένθεοι δεν διαφωνούν. Ο Θεός μα ς έπλασε ελεύθερους και είναι στο χέρι μας το τι θα μας κάνουμε. «Εκ του όντος η ουσία» (Γρηγόριος Παλαμάς).

2’. Δεν υπάρχει σύγκρουση απόψεων.

3’. Δεν υπάρχει σύγκρουση απόψεων.

4’. Όντως, δεν μπορούμε να κρυφτούμε πίσω από υπερβατολογικές αρχές για να αποφύγουμε τις ευθύνες μας. Η πίστη δεν είναι δικαιολογία, π.χ. διαβάζω τη Βίβλο και επαναπαύομαι ότι βρήκα τις απαντήσεις.

Άρα:

Ελευθερία/ελεύθερη βούληση/ευθύνη: Δεν υπάρχει διαφωνία μεταξύ ένθεων και άθεων.

Εγκόσμια ρίψη: Η πίστη δεν μας θωρακίζει από αυτή. Η πίστη είναι ένα άνοιγμα στην ετερότητα του Άλλου σε απόλυτο βαθμό. Αυτή η ετερότητα μας εκθέτει σε αναθεωρήσεις (προκαταλήψεων, παγιωμένων θέσεων), στον αναστοχασμό και στην αυτοκριτική και μας φέρνει προ των ευθυνών μας απέναντι στον οποιοδήποτε άλλο.

Αυθεντικότητα: Για τον Σαρτρ αυθεντικότητα σημαίνει τη συνειδητοποίηση ότι ακριβώς επειδή είμαστε ελεύθεροι να μεταμορφώσουμε τον εαυτό μας  μέσω των επιλογών μας, το να διατηρήσουμε στο χρόνο μια συγκεκριμένη ταυτότητα είναι θέμα επιλογής. Παρόμοια σκέφτεται και ο Kierkegaard και ο Χάιντεγκερ που θεωρούν ότι διατηρούμε την όποια ταυτότητά μας μέσω της «επανάληψης» των επιλογών μας. Γενικώς πάντως στους ένθεους υπαρξιστές η αυθεντικότητα έχει σχέση με τον Άλλο και τη δέσμευσή μας προς αυτόν: για τον Marcel η δημιουργική αφοσίωση και όχι η δουλική υποταγή, για τον Buber η σχέση Εγώ-Εσύ εν αντιθέσει με το Εγώ-Αυτό. Η αυθεντικότητα εστιάζεται στις διαλογικές σχέσεις και όχι στις ωφελιμιστικές ή τις χειριστικές. Και βέβαια, υπάρχει αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «ορθόδοξο υπαρξισμό» (βλέπε Μητροπολίτη Περγάμου Ζηζιούλα αλλά και Χρήστο Γιανναρά), ο οποίος μιλάει για τη σχέση προσώπων και λέει ότι μόνο ως πρόσωπα μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί. Είμαι μια ολόκληρη όχι μόνο θεολογική αλλά και φιλοσοφική προσέγγιση η οποία έχει τεράστιο πλούτο και αξίζει να μελετηθεί ξεχωριστά.

Σχέση

Στους ένθεους υπαρξιστές είναι η σχέση το βασικό θέμα. Η αίσθηση της σχέσης με ένα άλλο πρόσωπο. Άρα, το θέμα είναι πώς σχετιζόμαστε με την εγκόσμια ρίψη, τον Άλλο, την αυθεντικότητά του, την αυθεντικότητά μας. Δέχονται την εγκόσμια ρίψη αλλά δεν απορροφώνται από αυτή. Το κυριότερο είναι η Σχέση που μας εμπλουτίζει, διότι ο Θεός προπορεύεται του ανθρώπου. Αλλιώς είναι είδωλο. Ο Βιβλικός Θεός μας καλεί συνεχώς σε αναθεωρήσεις οι οποίες παραπέμπουν σε μια αυθεντική ζωή, η οποία έχει επικαλυφθεί από τη σκουριά της καθημερινότητας και της συμβατικής σκέψης και ηθικής.

Η έμφαση στο σχεσιακό μέρος του εαυτού δείχνει και το ημιτελές, το ανολοκλήρωτο της ανθρώπινης ύπαρξης, κατά την άποψη των ένθεων υπαρξιστών. Δηλαδή: είμαστε σε σχέση, άρα ανοιχτοί, άρα ανολοκλήρωτοι και συνεχώς μεταβαλλόμενοι.

Ο  Kierkegaard, λέει ότι ο άνθρωπος είναι μια σχέση που σχετίζεται με τον εαυτό της, με την έννοια ότι είναι μια σύνθεση το απέραντου και του πεπερασμένου, του χρονικού και του αιώνιου, της ελευθερίας και της αναγκαιότητας. Είναι η διαδικασία ενός έντονου στοχασμού για τον εαυτό που οδηγεί στη συνειδητοποίηση των αντιθετικών αυτών συστατικών και στην αποδοχή του εαυτού. Μιλάει για τα τρία στάδια που θα τα εξετάζουμε πάλι όταν μιλήσουμε για την πίστη. Από την άποψη της σχέσης, υπάρχουν 3 τρόποι ύπαρξης: Η αισθητική ύπαρξη είναι συνεχώς συνδεδεμένη με τον εξωτερικό κόσμο. Απορροφάται από τις εξωτερικές παρορμήσεις και δραστηριότητες. Μας απασχολεί  η διασκέδασή μας, η απόλαυσή μας, το «χάι» μας. Το αισθητικό άτομο ζει για τη στιγμή. Οι επιλογές του άγονται και φέρονται από τα εξωτερικά ερεθίσματα· το ίδιο συμβαίνει και για το νόημα της ζωής του. Η ηθική ύπαρξη είναι κοντά στην υποκειμενικότητα[2]. Η ηθική ύπαρξη, υπό μία έννοια, είναι πιο κοντά στην ευθύνη για το συνάνθρωπο (και το Θεό) καθώς στο στάδιο αυτό ο άνθρωπος παραιτείται από την πλήρη εγωκεντρικότητά του και την ηδονοθηρία της αισθητικής φάσης και αρχίζει να κάνει χώρο για τον Άλλο μέσω της υποταγής σε κοινούς κανόνες. Βέβαια, και η ηθική φάση περιέχει πολλά προβλήματα: πολλές φορές οδηγεί στην αυτοδικαίωση και το φαρισαϊσμό ενώ ταυτόχρονα μπορεί να υποτάξει τον άνθρωπο σε απρόσωπες ηθικές αρχές (μιλάμε εδώ για τον ηθικισμό) που επιβάλλουν την ομοιομορφία και εμποδίζουν έτσι την αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου. Γι’ αυτό όσο κι αν είναι ένα βήμα προόδου σε σχέση με το αισθητικό στάδιο, η ηθική υπολείπεται ακόμα πολύ, κατά τον Kierkegaard, ο οποίος, γι’ αυτό το λόγο προτείνει τελικά την υπέρβαση και της ηθικής και τη μετάβαση στο στάδιο της Πίστης.

Η θρησκευτική ύπαρξη συνίσταται στη προσωπική σχέση μεταξύ του ατόμου και του Θεού.

Αυτή η σχέση είναι η συνειδητοποίηση της αληθινής ατομικότητάς μας στο εδώ και στο τώρα, στην παρούσα στιγμή. Είναι μία εξαιρετικά  υποκειμενική και άμεση εμπειρία. Δεν γίνεται ούτε να την συλλάβουμε ούτε να την επικοινωνήσουμε ως μία αντικειμενική γνώση.  Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το Θεό αντικειμενικά διότι ο Θεός είναι υποκείμενο (στον «ορθόδοξο υπαρξισμό» θα λέγαμε πρόσωπο) και μόνο ως τέτοιο σχετίζεται. Σε αυτό το επίπεδο το πρόσωπο αντιλαμβάνεται την αιωνιότητα.

Η συνειδητοποίηση της ατομικότητας, του αληθινού μας εαυτού, μέσω της σχέσης είναι κάτι για το οποίο έχει μιλήσει και ο Jaspers. Ποια είναι η αληθινή ατομικότητα, ο αληθινός εαυτός; Η μη-πραγματιστική, η μη-αντικειμενική διάσταση της ανθρωπότητας. Η Existenz. Η  Existenz μπορεί να πραγματοποιηθεί σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής μας, ή σε οριακές καταστάσεις (θάνατος, ενοχή, πόνος, αγώνας) ή με την υπαρξιακή επικοινωνία με έναν άλλο άνθρωπο. Οι οριακές καταστάσεις απαιτούν μια ριζική αλλαγή στον τρόπο που σκεφτόμαστε. Ο τρόπος που καλούμαστε να τις αντιμετωπίσουμε δεν είναι με μαθηματικούς ή άλλους επιστημονικούς υπολογισμούς ή με κάποια αντικειμενική γνώση αλλά με το να γίνουμε η Existenz που είμαστε πάντα δυνάμει. Οι οριακές καταστάσεις είναι απαραίτητες για τον εσωτερικό στοχασμό, για να στοχαστούμε τον εαυτό μας, να χτίσουμε μια σχέση (μη-αντικειμενική) με τον εαυτό μας. Αυτή η αυτοσυνείδηση της Existenz, συνοδεύεται με τη συνειδητοποίηση της Υπέρβασης η οποία δεν βασίζεται σε αντικειμενικές αποκαλύψεις αλλά εκδηλώνεται μέσω γρίφων. Υπάρχει εδώ μια διαπροσωπική επικοινωνία. Η Existenz έχει να κάνει με μια τριμερή σχέση: τη σχέση του εαυτού με τον εαυτό του, τη σχέση με ένα άλλο πρόσωπο ως Existenz και τη σχέση με την Υπέρβαση.  Για να υπάρχει μια υπαρξιακή επικοινωνία πρέπει, κατά Γιάσπερς, να υπάρχουν κάποιες ηθικές προϋποθέσεις[3].

Ο Buber αναλύει τις σχέσεις Εγώ-Αυτό, Εγώ-Εσύ. Η σχέση Εγώ-Εσύ είναι μια σχέση πρόσώπων, θα λέγαμε όπου ο ένας βλέπει στον άλλο τη μοναδικότητά του και την αποδέχτεται σχετιζόμενος με ελευθερία και σεβασμό. Στη σχέση Εγώ-Αυτό (που μερικές φορές είναι απαραίτητη) ο άλλος «αντικειμενοποιείται».  Τον βλέπουμε ως ένα αντικείμενο (χρηστικό μερικές φορές) προς ανάλυση, εξέταση, κρίση (άρα και επίκριση), κτλ. Να προσθέσουμε ότι και με τη φύση μπορούμε να έχουμε σχέση Εγώ-Εσύ.

Ο Marcel θεωρεί ότι η πραγματική προσωπικότητα πραγματώνεται όταν συμμετέχουμε στο Μυστήριο της ύπαρξης, στο οποίο μυστήριο έχουμε πρόσβαση όταν είμαστε σε διαλογική σχέση με το προσωπικό Εσύ ή το Απόλυτο Εσύ (το Θεό). Πώς έχουμε πρόσβαση στο μυστήριο; Μέσω της αγάπης, της αφοσίωσης, της ελπίδας και της πίστης.

Τι κοινό έχουν όλοι αυτοί; Κατ’ αρχάς τον διαχωρισμό μεταξύ αυθεντικής και μη-αυθεντικής σχέσης (εδώ βλέπουμε ότι μια παρόμοια προσέγγιση έχει και ο Χάιντεγκερ). Όλοι επίσης συμφωνούν ότι οι μη-αυθεντικές σχέσεις είναι απαραίτητες σε αυτή τη ζωή αν και χαρακτηρίζονται με αρνητικά πρόσημα (αντικειμενικότητα, δημόσιες, αφηρημένες, επιδερμικές, μη-συνειδητοποιημένες, εγωκεντρικές, κτλ). Η υπέρβαση της αναυθεντικότητας απαιτεί συνεχή προσπάθεια. Και εδώ βλέπουμε πως οι άθεοι υπαρξιστές συμφωνούν… εκτός από το κομμάτι του Υπερβατικού Εσύ!

Ως εκ τούτου: Η σχέση με το Θεό, κατά τους ένθεους υπαρξιστές δεν βασίζεται τόσο ή δεν βασίζεται καθόλου στην ηθική, όσο στην Αγάπη και την αυτοπαράδοση του ανθρώπου στην Ετερότητα του Θεού. Η ανάδυση, δηλαδή, της ατομικότητας συμβαίνει στη συνάντηση με τον όντως Άλλο που είναι ο Θεός.

Διαβάστε εδώ το Μέρος ΙΙ.

Το κείμενο είναι από την ομιλία της κ.Φέλιου στο Εργαστήρι Υπαρξιακών θεμάτων του “γίγνεσθαι“.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:
Βαλ, Ζ. (1988). Εισαγωγή στις φιλοσοφίες του υπαρξισμού. 2^η εκδ. Αθήνα: Δωδώνη.

Audi, R. (ed.) (1999). The Cambridge dictionary of philosophy. 2^nd. ed. Cambridge: Cambridge University Press.

Berdyaev, N. (2009). The divine and the human. San Rafael: Semantron Press.

Buber, M. (1951). Two types of faith. Oxford: Routledge.

Moore, C. H. (ed.) (2002). Provocations: spiritual writings of Kierkegaard. Farmington: Bruderhof Foundation.

Marcel, G. (1950). The mystery of being. Chicago: Henry Regnery.

The post Ένθεοι υπαρξιστές- ΜΕΡΟΣ Α’ appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Στέλιο Κυμπουρόπουλο

Πολύ συχνά οι πατέρες της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας στην Ελλάδα χρησιμοποιούν την έκφραση «Παιδί μου, κάνε μια προσευχή και ο Θεός θα σε ακούσει και θα σε βοηθήσει» ώστε να ενισχύσουν τους πιστούς τους και τους ανθρώπους που προσέρχονται στους ναούς, να αντιμετωπίσουν την αγωνία της καθημερινότητας καθώς και σοβαρά προβλήματα που τους επιφυλάσσει η ζωή. Έτσι, η προσευχή χρησιμοποιείται σαν ένα ανώτερο πνευματικό «εργαλείο» για να φέρει την ελπίδα και τη χαρά πως τα πράγματα θα αλλάξουν.

Αυτή η πρακτική όμως, δεν ασκείται μόνο από τους χριστιανούς ορθόδοξους Πατέρες. Κάθε θρησκεία και λατρευτική πίστη, από τις περισσότερο διαδεδομένες μέχρι και τις πιο πρωτόγονες, έχουν ως θεμέλιο άξονα την προσευχή. Μια προσευχή που μπορεί να γίνει είτε κάτω από μια τυπική διαδικασία και έχει αρχή κορύφωση και τέλος είτε μια πιο ελεύθερη προσέγγιση κάτι σαν διάλογος – επαφή μεταξύ του προσώπου που προσεύχεται με το θεό ή με το Θεό. Με το σκεπτικό αυτό η προσευχή χτίζει τις σχέσεις θεού – ανθρώπου, προσδιορίζει το θεό και αποτελεί ένα όπλο για να ξεπεραστούν οι πειρασμοί.

Μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο των «πειρασμών» ανήκουν και τα θέματα της υγείας. Η διαταραχή της υγείας με μια αρρώστια αποτελεί σύμφωνα με τις διδαχές των θρησκειών μια πρόκληση, ένα μάθημα, μια τιμωρία για τον άνθρωπο που την παθαίνει, ενώ με τη βοήθεια της προσευχής επέρχεται ένα καλύτερο αποτέλεσμα. Όπως φαίνεται, η προσευχή και η άσκηση της ιατρικής εμπλέκονται πολύ συχνά για την αποκατάσταση της υγείας του ασθενούς. Με το άρθρο στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό Journal of the American Medical Association (JAMA) «μπορούν οι ιατροί να συστήνουν στους ασθενείς τους να προσεύχονται με σκοπό μια καλύτερη υγεία;» (Marwick, 1995) ξεκίνησε μια αναζήτηση με άγνωστο προορισμό. Η προσευχή, ως διαδικασία πίστης και λατρείας μιας ανώτερης οντότητας, επιτελεί μια ανώτερη λειτουργία ή έχει μονάχα μια θετική επίδραση μέσω της αυθυποβολής που ασκεί ο ίδιος ο άνθρωπος στον εαυτό του; Από τότε και μέχρι σήμερα, η επιστήμη θέτει την προσευχή σα μια άλλη πιθανή θεραπευτική μέθοδο θεραπείας. Άραγε ισχύει αυτή η άποψη;

Πολλές έρευνες και κλινικές μελέτες έχουν διεξαχθεί για να αξιολογηθεί η αξία της προσευχής στη ζωή, και πιο συγκεκριμένα, στην υγεία του ανθρώπου. Τα αποτελέσματα… αντικρουόμενα. Από πολύ νωρίς έχει συσχετιστεί η ωφελιμότητα της αυτο-προσευχής (το ίδιο άτομο προσεύχεται για τον εαυτό του) με έμμεσους και βιολογικούς παράγοντες ή μηχανισμούς. Φαίνεται πως η ευεργετική της επίδραση οφείλεται (1) σε μια συμπεριφορά βασισμένη σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, (2) στην ενισχυμένη κοινωνική στήριξη, (3) στην ελάττωση του άγχους, (4) αλλά και στην ψυχοδυναμική της πίστης (Levin & Vanderpool, 1989; Strawbridge et al., 1997).

Από την άλλη, έχει γνωστοποιηθεί πως όταν το ίδιο το άτομο προσεύχεται ή γνωρίζει ότι κάποιος προσεύχεται για αυτόν αυτόματα διεγείρεται το ανοσοενδοκρινολογικό του σύστημα.

Τόσο η ψυχοφυσιολογία όσο και η ψυχοανοσολογία (δηλαδή η μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ψυχολογικών διεργασιών και του νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπινου σώματος) έχουν αποδείξει την επίδραση των συναισθημάτων και των συγκινήσεων επάνω στην λειτουργία του οργανισμού (Ader, Felten, & Cohen, 1991). Με το σκεπτικό αυτό, για να ξεπεράσουν οι επιστήμονες τα τεχνικά «προβλήματα» που προκύπτουν από την αυτο-προσευχή, με σκοπό να αυξήσουν την αντικειμενικότητα των αποτελεσμάτων τους, ξεκίνησαν να μελετούν, ιδιαίτερα μετά το 2000, την επιρροή που έχει η προσευχή στην υγεία με τη διαδικασία της μεσολαβητικής προσευχής, όταν δηλαδή οι προσευχές ενός προσώπου γίνονται για λογαριασμό ενός άλλου ατόμου, σε διπλές τυφλές μελέτες. Μια ομάδα ανθρώπων δέχονται την προσευχή από άλλους, ενώ σε μια δεύτερη ομάδα δε γίνεται η «υπηρεσία» της προσευχής. Ούτε οι ασθενείς ούτε και οι γιατροί ή οι διαχειριστές της μελέτης συνήθως γνωρίζουν ποιος είναι σε ποια ομάδα. Οι άνθρωποι που κάνουν την προσευχή, οι μεσολαβητές, προσλαμβάνονται σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο και προσεύχονται για τους ανθρώπους που είναι στη μελέτη από μερικές έως πολλές φορές.

Μια τέτοια μελέτη διενεργήθηκε από την Mayo Clinic σε 799 ασθενείς που βρίσκονταν σε  στεφανιαία μονάδα εντατικής θεραπείας (Aviles et al., 2001). Κατά την έξοδο τους οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες που δέχονταν ή δε δέχονταν προσευχή. Η προσευχή διεξήχθη από πέντε άτομα ανά ασθενή, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για 26 εβδομάδες. Το αποτέλεσμα έδειξε πως δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων και άρα ότι η μεσολαβητική προσευχή δεν επηρεάζει τη συγκεκριμένη μελέτη. Σε αντίθετα αποτελέσματα κατέληξε μελέτη που δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά που πραγματοποιήθηκε σε 3393 ασθενείς που είχαν μικροβιαιμία (παρουσία μικροοργανισμών στο αίμα, η οποία ανιχνεύεται με την καλλιέργεια του αίματος) (Leibovici, 2001). Ο συγκεκριμένος ερευνητής διαπίστωσε ότι τα άτομα της ομάδας για τα οποία υπήρχε μεσολαβητική προσευχή είχαν την τάση να παραμείνουν στο νοσοκομείο για λιγότερο χρόνο καθώς και ότι ο πυρετός που είχαν εξαιτίας της μικροβιαιμίας είχε μικρότερη διάρκεια σε σχέση με την άλλη ομάδα. Ξεδιπλώνοντας τα θετικά ευρήματα της προσευχής, μια ενδιαφέρουσα μελέτη παρουσιάστηκε το 2006 με αντικείμενα μελέτης τους γαλάγους (μικρά, νυκτόβια πρωτεύοντα ζώα που ενδημούν στην Αφρική) (Lesniak, 2006). Συγκεκριμένα, 22 γαλάγοι (Otolemur garnettii) με τραύματα που προέκυψαν από συμπεριφορές χρόνιου αυτοτραυματισμού, τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες που δέχονταν ή δε δέχονταν προσευχή. Η προσευχή διήρκησε 4 εβδομάδες. Και οι δύο ομάδες λάμβαναν επιπλέον L-τρυπτοφάνη (απαραίτητο αμινοξύ για την παραγωγή διάφορων πρωτεϊνών από το σώμα). Στα συμπεράσματα βρέθηκε ότι τα ζώα που ήταν στην ομάδα της προσευχής είχαν μεγαλύτερη μείωση του μεγέθους της πληγής και μια μεγαλύτερη βελτίωση σε αιματολογικές παραμέτρους από τα ζώα ελέγχου. Αυτή η μελέτη είναι σημαντική, διότι διεξήχθη σε μη ανθρώπινα είδη. Ως εκ τούτου, η πιθανότητα ενός φαινομένου placebo καταργείται. Τέλος, μια πρόσφατη μετα-ανάλυση (στατιστική επεξεργασία διεθνώς αναγνωρισμένη ως το υψηλότερο πρότυπο της τεκμηριωμένη ιατρικής – evidence-based medicine) 10 προοπτικών τυχαιοποιημένων μελετών σχετικά με την προσευχή περιελάμβανε πάνω από 7.000 ασθενείς (Roberts et al., 2010). Μερικές από αυτές τις μελέτες έδειξαν ότι η μεσολαβητική προσευχή έχει όφελος, ενώ άλλες πως δεν είχε κάποιο αποτέλεσμα. Το συμπέρασμα των συγγραφέων ήταν ότι δεν υπάρχει κάποια αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η προσευχή μειώνει τις χειρουργικές επιπλοκές ή ότι βελτιώνει τα ποσοστά θνησιμότητας.

Όλες οι μελέτες και κυρίως αυτές που αμφισβητούν την δύναμη της προσευχής μετά τη δημοσίευση τους δέχονται πολλαπλές κριτικές τόσο στο σχεδιασμό τους όσο και στα αποτελέσματα που παραθέτουν. Και είναι λογικό αυτό, αν σκεφτεί κανείς ότι η έννοια της προσευχής, και συνεπώς της πίστης, είναι μια απόλυτα προσωπική διαδικασία και δε μπορεί να μετρηθεί (βάση της γνώσης που έχουμε σήμερα) η ένταση της, ο προορισμός της και το περιεχόμενο που της δίνουμε κάθε φορά. Οι ερμηνείες που μπορούν να δοθούν είναι αμέτρητες και μέχρι τώρα η επιστήμη δε δύναται να δώσει μια και μοναδική απάντηση για τη δύναμη και το ρόλο που έχει η προσευχή στη ζωή του ανθρώπου. Γιατί πριν απαντηθεί οριστικά αυτό το ερώτημα πρέπει να δοθούν άλλες απαντήσεις για τη σχέση θεού – ανθρώπου. Έτσι λοιπόν, μέχρι να γίνει αυτό η επιστημονική βάση για την προσευχή δεν είναι σταθερή.

Αυτό που μπορούμε να έχουμε ως τώρα για μια πιθανή απόδειξη είναι μονάχα παραδείγματα ότι η προσευχή κάπως με κάποιο τρόπο βοηθά. Μια βοήθεια που δε σχετίζεται με θρησκείες (Helming, 2011), αλλά ούτε και με τη βαρύτητα της ασθένειας (Helming, 2011; Johnson et al., 2009; Shinoura et al., 2010). Βέβαια, η αναζήτηση της αλήθειας ποτέ δεν πρέπει να σταματά σε οποιοδήποτε ζήτημα. Μέχρι τότε όμως, η προσευχή φανερώνει –από οποιαδήποτε οπτική και αν το εξετάσει κάποιος– πως έχει θετική επίδραση στην υγεία του ανθρώπου. Και αν όχι θετική, τουλάχιστον δεν τον επηρεάζει αρνητικά.

Για αυτό, την επόμενη φορά που κάποιος νιώσει την ανάγκη να προσευχηθεί στο θεό του, ας το κάνει με απελευθερωμένη τη λογική του. Έτσι και αλλιώς δεν υπάρχει πλούσια γνώση για τη συγκεκριμένη διαδικασία, αφού και η επιστήμη δε γνωρίζει!

Διαβάστε επίσης:
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος…

Αναφορές:
Ader, R., Felten, D. L., & Cohen, N. (1991). Psychoneuroimmunology. San Diego: Academic Press.

Aviles, J. M., Whelan, S. E., Hernke, D. A., Williams, B. A., Kenny, K. E., O’Fallon, W. M., & Kopecky, S. L. (2001). Intercessory prayer and cardiovascular disease progression in a coronary care unit population: a randomized controlled trial. Mayo Clinic Proceedings. Mayo Clinic, 76(12), 1192–1198. doi:10.4065/76.12.1192

Helming, M. B. (2011). Healing through prayer: a qualitative study. Holistic Nursing Practice, 25(1), 33–44. doi:10.1097/HNP.0b013e3181fe2697

Johnson, M. E., Dose, A. M., Pipe, T. B., Petersen, W. O., Huschka, M., Gallenberg, M. M., Peethambaram, P., et al. (2009). Centering prayer for women receiving chemotherapy for recurrent ovarian cancer: a pilot study. Oncology Nursing Forum, 36(4), 421–428. doi:10.1188/09.ONF.421-428

Leibovici, L. (2001). Effects of remote, retroactive intercessory prayer on outcomes in patients with bloodstream infection: randomised controlled trial. BMJ (Clinical Research Ed.), 323(7327), 1450–1451.

Lesniak, K. T. (2006). The effect of intercessory prayer on wound healing in nonhuman primates. Alternative Therapies in Health and Medicine, 12(6), 42–48.

Levin, J. S., & Vanderpool, H. Y. (1989). Is religion therapeutically significant for hypertension? Social Science & Medicine (1982), 29(1), 69–78.

Marwick, C. (1995). Should physicians prescribe prayer for health? Spiritual aspects of well-being considered. JAMA: The Journal of the American Medical Association, 273(20), 1561–1562.

Roberts, L., Ahmed, I., Hall, S., & Davison, A. (2010). Intercessory prayer for the alleviation of ill health. The Cochrane Library. John Wiley & Sons, Ltd.
Retrieved from http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD000368.pub3/abstract

Shinoura, N., Onodera, T., Kurokawa, K., Tsukada, M., Yamada, R., Tabei, Y., Koizumi, T., et al. (2010). Damage of left temporal lobe resulting in conversion of speech to Sutra, a Buddhist prayer stored in the right hemisphere. Neurocase, 16(4), 317–320. doi:10.1080/13554790903559689

Strawbridge, W. J., Cohen, R. D., Shema, S. J., & Kaplan, G. A. (1997). Frequent attendance at religious services and mortality over 28 years. American Journal of Public Health, 87(6), 957–961.

The post Προσευχή: μια ανώτερη διαδικασία ή ένα αντικειμενικό εργαλείο για την ενίσχυση της υγείας μας; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη  Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, (BA, MA, Dip.CounsPsy, MSc), Ψυχοθεραπεύτρια -Σύμβουλο -Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας

Ο Δεκέμβριος αγαπημένος μήνας λόγω των γιορτών, της διασκέδασης και της ανάπαυλας για τα μικρά παιδιά. Μήνας χαράς και αισιοδοξίας για όλους μικρούς και μεγάλους με τα υπέροχα στολισμένα χριστουγεννιάτικα δέντρα, τα λαχταριστά γλυκά, με τα λαμπάκια, τις μπάλες, τα παραδοσιακά τραγούδια και ένα γενικότερο κλίμα προσφοράς και αγάπης. Μεγάλος πρωταγωνιστής αυτών των ημερών και αγαπημένος όλων των παιδιών είναι ο Άγιος Βασίλης! Έρχεται κάθε χρόνο φορτωμένος με δώρα και σκορπίζει χαρά και ευτυχία σε όλα τα παιδιά. Ο Santa Claus των Αμερικανών, ο Father Christmas των Άγγλων, ο Père Noël των Γάλλων, ο Weihnachtsmann των Γερμανών, ο Babbo Natale των Ιταλών, ο Julemanden των Δανών, ο Sinterklaas των Ολλανδών, και βέβαια, ο δικός μας ο Άγιος Βασίλης των Ελλήνων που έρχεται από την Καισαρεία…

Στον Δυτικό κόσμο η ύπαρξη του Άγιου Βασίλη στηρίζεται στη ζωή του Αγίου Νικολάου, που χάρισε στους φτωχούς την περιουσία που κληρονόμησε από τους γονείς του. Ο Άγιος Νικόλαος γεννήθηκε στην Μικρά Ασία τον 3^ο αιώνα μ.Χ. Είναι ο προστάτης των παιδιών και των ανθρώπων της θάλασσας. Κατά το 19^ο αιώνα, ο Άγιος Νικόλαος θεωρήθηκε σε ολόκληρη περίπου την Ευρώπη το Christkindlein (το παιδί του Χριστού), ο οποίος παρέδιδε κρυφά παιχνίδια στα παιδιά. Στη χώρα μας ταυτίζεται με το Μέγα Βασίλειο από την Καισαρεία, ο οποίος έκανε πολλά φιλανθρωπικά έργα και όπως αναφέρεται στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς «κρατά χαρτί και καλαμάρι». Ο δικός μας Άγιος Βασίλης είναι πεζοπόρος, κρατά στα χέρια του ένα ραβδί, συζητά με όλους τους ανθρώπους στο δρόμο και εύχεται καλοτυχία και καλή χρονιά στον κόσμο. Δε φέρνει δώρα, αλλά την καλοχρονιά! Η 1η Ιανουαρίου ήταν η μέρα θανάτου του Μεγάλου Βασιλείου και έτσι η ελληνική παράδοση θεώρησε ότι ο Άγιος Βασίλης είναι εκείνος που φέρνει καλοτυχία και ευλογεί τη χρονιά.

Το σημαντικότερο όλων είναι ότι καταφέρνει να ακούει, να γνωρίζει και τις περισσότερες φορές να πραγματοποιεί τις κρυφές επιθυμίες των παιδιών με έναν μαγικό τρόπο. Είναι φίλος τους, ένα πρόσωπο που τα αγαπά, τα προσέχει, ενσαρκώνει στη φαντασία τους αυτόν που θα τους χαρίσει ότι ονειρεύονται. Είναι ένα πρόσωπο που ταυτίζεται με την αισιοδοξία, την πίστη και την ελπίδα. Ιδιαίτερα τα πολύ μικρά παιδιά έλκονται από το μυστήριο και τη μαγεία αυτής της υπέροχης ιστορίας καθώς ακόμη βρίσκονται σε έναν κόσμο που είναι στο μεταίχμιο, η ιδέα λοιπόν, του χαμογελαστού, καλοσυνάτου, ασπρομάλλη παππούλη με τα κόκκινα ρούχα και την μακριά γενειάδα δεν ανατρέπεται ούτε από τα εύλογα ερωτήματα που συχνά ανακύπτουν: «Πώς χωράει μέσα από την καμινάδα;», «Δεν θα καεί που είναι αναμμένο το τζάκι;» ή «Πως θα μπει αφού δεν έχουμε τζάκι;» ή «Πώς δεν θα με ξεχάσει αφού έχει να μοιράσει δώρα σε όλα τα παιδιά;».

Οι πιο «σοβαρές» ερωτήσεις θα έρθουν φυσικά γύρω στην ηλικία των 7 ετών όπου πλέον τα παιδιά έχουν αναπτύξει μια πιο «λογική» σκέψη και ξεκινούν να αμφισβητούν την ιστορία γύρω από τα δώρα και τον ερχομό του Άγιου Βασίλη. Οι γονείς, λοιπόν, αναρωτιούνται «Τι να απαντήσω στο παιδί μου; Ποιο είναι το σωστό;» σε αυτό το σημείο να τονίσουμε ότι δεν υπάρχουν «σωστές» συνταγές, ούτε ειδικά εγχειρίδια οδηγιών για μαζικές αντιμετωπίσεις χειρισμού της κατάστασης. Καταρχήν, το πιο σημαντικό είναι να διατηρήσετε την ψυχραιμία και την υπομονή σας, να ακούσετε προσεκτικά αυτό που λέει το παιδί σας και ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο που βρίσκεται να το φέρετε ομαλά στην πραγματικότητα. Να είστε ξεκάθαροι, δεν χρειάζεται να πείτε ψέματα, μπορείτε να μοιραστείτε με το παιδί σας την αξία και το νόημα αυτής της παράδοσης, άλλωστε αυτό είναι το πιο σημαντικό! Μπορείτε να τους πείτε ότι ο Άγιος Βασίλης είναι κάτι διαφορετικό και εκφράζει κάτι μεγαλύτερο από το να τοποθετεί τα δώρα κάτω από το δέντρο και αυτό που κάνει διαρκεί περισσότερο από τη ζωή του καθενός μας. Είναι κάτι πολύ απλό αλλά στην απλότητα του πράγματος έγκειται η σπουδαιότητά του. Μαθαίνει στα παιδιά πώς να πιστεύουν σε κάτι που δεν έχουν δει ή αγγίξει ποτέ και…αλήθεια δεν είναι πολύ σημαντική και ιδιαίτερη αυτή η δουλειά;

Στην πορεία της ζωής τους τα παιδιά θα χρειαστούν την ικανότητα να πιστεύουν: Στον εαυτό τους, στους φίλους, στα ταλέντα τους, στην οικογένεια και σε τόσα άλλα. Όμως, το πιο αξιοσημείωτο όλων που διδάσκει ο Άγιος Βασίλης είναι ότι θα χρειαστεί να πιστέψουν σε πράγματα που δεν μπορούν να μετρηθούν, σε πιο ουσιαστικές αξίες όπως η αγάπη, η χαρά της προσφοράς και η γενναιοδωρία και η ανθρωπιά, το χαμόγελο και η ευγένεια, αυτές τις σπουδαίες αρετές που θα φωτίσουν μέσα τους τη ζωή, ακόμα και στις πιο σκοτεινές και κρύες στιγμές της.

Ο Άγιος Βασίλης είναι ένας δάσκαλος όλων αυτών και όλοι εμείς μαθητές του και τώρα το μυστικό είναι αυτό: Ότι όλοι εμείς, οι γονείς ή γενικότερα οι «μεγάλοι», τον βοηθάμε κάθε χρόνο να έρθει να φέρει το δώρο του, το οποίο ουσιαστικά είναι η αισιοδοξία και η ελπίδα για κάθε παιδί, για κάθε σπίτι.

Όλοι οι άνθρωποι γεμίζουν την καρδιά τους με χαρά, χάρη σ’ εκείνον, άλλωστε η αλήθεια είναι πως όλοι έχουμε ανάγκη την μαγική ιστορία του.

Με τις καρδιές γεμάτες και ανοιχτές, όλοι μας αναλαμβάνουμε με τη σειρά μας να βοηθήσουμε τον Άγιο Βασίλη να κάνει μια δουλειά που διαφορετικά θα ήταν αδύνατο να διεκπεραιωθεί. Έτσι λοιπόν, όχι, οι γονείς ή οι συγγενείς ή οι νονοί δεν είμαστε ο Άγιος Βασίλης, γιατί ο Άγιος Βασίλης είναι αγάπη, μαγεία, ελπίδα και ευτυχία!

————————–

Τα ιστορικά στοιχεία και μέρος του κειμένου τα δανείστηκα από το άρθρο «ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΙ SANTA CLAUS – Βίοι Παράλληλοι» στο www.livanis.gr

The post Άγιος Βασίλης: Τελικά υπάρχει ή δεν υπάρχει; Τι μπορούμε να πούμε στα παιδιά μας; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

“Είσαι αυτός που είσαι. Όχι αυτό που βλέπουν οι άλλοι όταν σε κοιτάζουν.”

Η αληθινή ιστορία του Ανθρώπου Ελέφαντα που έγινε γνωστή από την πολυβραβευμένη κινηματογραφική ταινία του David Lynch και δεν έχει σταματήσει να εμπνέει το κοινό από την πρώτη της καταγραφή το 1920, ζωντανεύει σε μία καινούργια συγκινητική εκδοχή στο θέατρο Άνεσις.

Το νέο θεατρικό έργο της Τζούλιας Διαμαντοπούλου, βασισμένο στα τεκμήρια που αφήσαν πίσω τους οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της ιστορίας, επιχειρεί να φωτίσει κάποια από τα πιο σκοτεινά ερωτήματα της ανθρώπινης φύσης: Τι μας κάνει ανθρώπινους;  Η βιολογία μας, ο τρόπος που μας αντιμετωπίζουν οι άλλοι, ή μήπως η ίδια, η σπαρακτική μας ανάγκη για εκείνους; Σε τι διαφέρει αλήθεια η λαχτάρα μας για αγάπη και αποδοχή από οποιαδήποτε εξάρτηση; Μπορούμε ποτέ να αποδεχτούμε πραγματικά εκείνο που διαφέρει από εμάς; Μπορούμε ποτέ να αγαπήσουμε πραγματικά, αν δεν έχουμε πρώτα αγαπηθεί;

Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Αγιοπετρίτης-Μπογδάνος συνθέτει μία επίλεκτη ομάδα που αφηγούνται τα όσα έζησε κατά τον πολύπαθο βίο του ο Joseph Merrick. Ένας εμβληματικός αντιήρωας του οποίου το μονοπάτι είναι αφενός σπαρακτικό αλλά ταυτόχρονα και μία φωτεινή πηγή δύναμης και ελπίδας.

Γεννημένος στην Αγγλία το 1862 με ένα σπάνιο σύνδρομο, υπέφερε ήδη ως παιδί από σοβαρές σωματικές δυσμορφίες. Εξαιτίας της όψης του παραγκωνίστηκε πλήρως από την οικογένειά του και φυσικά από την κοινωνία, οδηγώντας τον στη μοναδική του λύση για επιβίωση, το τσίρκο. Παρά τα σκληρά βλέμματα και τη βαναυσότητα που υπέμεινε, ο Merrick κατάφερε να διαφυλάξει την ευγένεια της ψυχής του, το χιούμορ και την ενσυναίσθησή του ανέπαφα. Μέχρι το τέλος της ζωής του το ταλαιπωρημένο σώμα του ήταν γεμάτο από όνειρα.

Σε μια εποχή που αντιμετώπιζε τη διαφορετικότητα με φόβο και αποστροφή, ο Joseph Merrick αντιστάθηκε με σπάνια ψυχική ανθεκτικότητα και αξιοπρέπεια στις αντιλήψεις και τις προκαταλήψεις της κοινής γνώμης. Η οδύσσεια αυτού του ανθρώπου που αναγκάστηκε κατά τη διαδρομή του να αμφισβητήσει κάθε εγγενές χαρακτηριστικό του αλλά και που τελικά είχε τη γενναιότητα να σταθεί ακέραιος μπροστά στον καθρέπτη του, αποτελεί φάρο για κάθε πλάσμα που διαφέρει από την πλειοψηφία.

Με τον βραβευμένο Άλκη Μπακογιάννη στον εμβληματικό ρόλο του “ανθρώπου ελέφαντα” Τζόζεφ Μέρικ, τη Βίκυ Παπαδοπούλου στο ρόλο της Ματζ Κένταλ, τον Δημοσθένη Φίλιππα στο ρόλο του γιατρού Φρέντερικ Τριβς και τον Γιώργο Στάμο στο ρόλο του Τομ Νόρμαν

Σκηνοθετικό Σημείωμα:

“Πρόθεσή μας να αναδείξουμε την οικουμενικότητα της ιστορίας του Merrick. Ενός ανθρώπου που βρέθηκε από το περιθώριο των freak shows, να “πρωταγωνιστεί” στα αστικά σαλόνια του βικτωριανού Λονδίνου. Από θέαμα περιφρόνησης και περίγελου, σε θέαμα της υψηλής τάξης με λαμπερό περιτύλιγμα. Οι δύο όψεις ενός ιδίου νομίσματος. Μέσα από την ιστορία του βασανισμένου Joseph Merrick, αντιλαμβανόμαστε την κοινωνική αλλά και απολύτως ανθρώπινη υποχρέωσή μας να φροντίζουμε ο ένας τον άλλο. Σήμερα, η ιστορία του Joseph Merrick αντηχεί πιο δυνατά από ποτέ. Η ζωή του μας υπενθυμίζει τη σημασία της συμπόνιας και της αξίας κάθε ατόμου, ανεξάρτητα από την εμφάνισή του, την καταγωγή του, το φύλο του ή την όψη του. Η ανθρωπιά, η αποδοχή, ο έρωτας, οι γονεϊκές σχέσεις μπαίνουν στο μικροσκόπιο. Σε έναν κόσμο που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ζητήματα ένταξης , το παράδειγμα του Merrick χρησιμεύει ως ένα οδυνηρό κάλεσμα να κοιτάξουμε κάτω ​​από την επιφάνεια, να αγκαλιάσουμε τη διαφορετικότητα και να γιορτάσουμε τη μοναδική ομορφιά μέσα μας.”

«Ο Άνθρωπος Ελέφαντας», έτσι τον είπαν είναι ένα ταξίδι στα βάθη της ανθρώπινης φύσης, που υμνεί την πίστη απέναντι στο είδος μας και εξετάζει την αντοχή μας ενάντιά του. Τι απόσταση έχουμε διανύσει ως κοινωνία και πόσο δρόμο έχουμε ακόμα μέχρι το διαφορετικό να ενταχθεί στο όλον ανώδυνα, εγκάρδια κι αληθινά;

Η δυστυχία είναι ο κλήρος όλων μας. Αλλά αν αποτελεί ένα μέσο για να σωθούν κάποιοι άλλοι, μήπως τότε η δυστυχία αποκτά νόημα;.”
Δημήτρης Αγιοπετρίτης-Μπογδάνος

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Πρωταγωνιστούν (αλφαβητικά):
Άλκης Μπακογιάννης: Τζόζεφ Μέρικ, ο Άνθρωπος Ελέφαντας
Βικυ Παπαδοπούλου: Ματζ Κένταλ
Γιώργος Στάμος: Τομ Νόρμαν
Δημοσθένης Φίλιππας: Φρέντερικ Τριβς

Συγγραφέας: Τζούλια Διαμαντοπούλου
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Αγιοπετριτής-Μπογδάνος
Πρωτότυπη Μουσική: Αλέξανδρος Δράκος-Κτιστάκης
Σκηνογραφία: Μαριάνθη Ράδου & Δημήτρης Αγιοπετριτής-Μπογδάνος
Ενδυματολογία: Αρχοντούλα Τσατσουλάκη
Φωτισμοί: Σοφία Αλεξιάδου
Κινησιολογία: Κωνσταντίνος Κουνέλας
Βοηθός Σκηνοθέτη: Νάλια Ζήκου
Φωτογραφία / Trailer: Πάτροκλος Σκαφίδας
Γραφιστική Επιμέλεια: Μαύρα Γίδια
Διεύθυνση Παραγωγής: Ιωάννης Παντελίδης
Προβολή/Επικοινωνία: Αγλαΐα Παγώνα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Παραστάσεις: Τετάρτη 20:00, Πέμπτη 21:00, Παρασκευή 18:45, Σάββατο 21:15, Κυριακή: 18:00 μέχρι 13 Απριλίου

Εισιτήρια: more.com

Θέατρο ΑΝΕΣΙΣ: Λεωφ Κηφισίας 14 & Λεωφ. Αλεξάνδρας (Μετρό Αμπελόκηποι)

Τηλέφωνο Επικοινωνίας: 210-0080900 & 210-7718943

The post «Ο άνθρωπος ελέφαντας», έτσι τον είπαν – Πρόταση παράστασης appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Λίγες μέρες πριν γίνει 61 ετών, η συγγραφέας Ανν Λαμότ αποφάσισε να καταγράψει όλα όσα πιστεύει ότι ξέρει με σιγουριά. Μας ταξιδεύει στις διάφορες πτυχές των ανθρώπων που ζουν σε έναν μπερδεμένο, όμορφο, συναισθηματικό κόσμο και μας προσφέρει την χαρακτηριστική σοφία και το χιούμορ της σχετικά με τις οικογένειες, το γράψιμο, τη σημασία του Θεού, του θανάτου και πολλά περισσότερα.

Διάρκεια: 15′:55”

The post Δώδεκα αλήθειες που έμαθα από τη ζωή και το γράψιμο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Γεωργία Φέλιου, Σύμβουλο Ψυχικής Υγείας

Όν

Ο Berdyaev απορρίπτει την όποια επιστήμη του Όντος. Διαφωνεί με την οντολογία του Χάιντεγκερ, με την έννοια της δημιουργίας μιας καινούργιας επιστήμης του Όντος. Είναι πιο κοντά στον Kierkegaard, στο Ντοστογιεφσκι  και στον Νίτσε· ο πραγματικός υπαρξισμός πρέπει να είναι αντι-οντολογικός με την έννοια του να είναι ριζικά αντίθετος σε όποιο διανοητικό σύστημα που προϋποθέτει μια κλειστή έννοια του Όντος και μια οντολογία που διατρανώνει την πρωτοκαθεδρία του απρόσωπου  Όντος. Το πραγματικό και το θεμελιώδες (πρωταρχικό) Όν είναι μια προσωπική ύπαρξη, ένα υποκείμενο μια συγκεκριμένη (απτή) ελευθερία και πνεύμα. Είναι το προσωπικό Όν. Το Όν που είναι διαχωρισμένο από το πρόσωπο δεν έχει ύπαρξη· είναι μη-ύπαρξη. Το Όν ως υποκείμενο ή προσωπική ύπαρξη είναι αυθεντικό, γνήσιο· δεν υπάρχει ανάγκη να το καταλάβουμε εννοιολογικά ή να το τεκμαίρουμε. Το Όν που προϋποτίθεται μέσω μιας αντικειμενοποίησης ή μιας ορθολογικής σκέψης έχει δευτερεύον στάτους. Η υποτιθέμενη πρωτοκαθεδρία ενός απρόσωπου όντος οδηγεί στον ντετερμινισμό, στην καταστροφή της ελευθερίας. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια σχέση αφέντη-δούλου. Η προσωπική  ύπαρξη είναι έξω από ένα τέτοιο Όν· δεν υπόκειται σε ένα τέτοιο όν. Ίσα –ίσα έρχεται σε αντίθεση με αυτό και επαναστατεί εναντίον του. Η προσωπική ύπαρξη είναι μια παραδοχή της υπεροχής της ελευθερίας. Η ελευθερία δεν έχει βάση στο, δεν προέρχεται από το απρόσωπο Όν. Η ελευθερία είναι παράγωγο προσωπικής σχέσης. Το προσωπικό όν είναι ελεύθερο. Το απρόσωπο είναι σκλαβιά. Η Βασιλεία του Θεού, κατά Berdyaev, είναι ο θρίαμβος του προσωπικού επί του απρόσωπου (όπου απρόσωπο, βλέπε ηθικός νόμος, αντικειμενικότητα, κτλ). Ο Berdyaev λέει όχι σε οποιαδήποτε απρόσωπη δομή˙ το προσωπικό έχει, για κείνον ανεξίτηλο βάθος. Πρόκειται για ένα παράλογο μυστήριο που προηγείται οποιουδήποτε οντολογικού  ντετερμινισμού. Είναι η επιθυμία του ανθρώπου για το Θεό που επιθυμεί τον άνθρωπο. Ενάντια, λοιπόν στην αφηρημένη οντολογία και στην παραδοσιακή θεολογία που προσπαθεί να ταιριάξει στο Θεό κατηγορίες Όντος, ο Θεός είναι. Ο Θεός υπάρχει. Μπορούμε να σχετιστούμε μαζί του μόνο συμβολικά και υπαρξιακά. Ο Θεός ενεργεί μέσα από τη αρχή της ελευθερίας και της δημιουργίας.

Πίστη

Για τον Kierkegaard η χριστιανική πίστη αντιπροσωπεύει το ύστατο στάδιο ενός ανθρώπου προς τα βάθη της μοναδικής του ύπαρξης. Είμαστε κοινωνικά όντα και μοιραζόμαστε μια κοινή πραγματικότητα με τους άλλους. Όμως το άτομο χρειάζεται να κάνει ένα προσωπικό ταξίδι, να χαράξει το δικό του μονοπάτι. Η μοναδική αλήθεια που φέρει η χριστιανική πίστη τον ωθεί να το κάνει αυτό. Η πίστη αυτή είναι η πίστη μιας αλήθειας που υπερβαίνει τις συμβατικές κατηγορίες. Σηματοδοτεί το τέλος μιας αβεβαιότητας και το δρόμο προς την εσωτερική του ταυτότητα. Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της ζωής είναι ότι μας βάζει να κάνουμε επιλογές. Η συνειδητοποιημένη επιλογή απαιτεί, κατά τον Kierkegaard μια εσω-στροφή αφού η επιλογή μου πρέπει να εκπορεύεται από μένα και μόνον εμένα. Όποιοι λόγοι παρουσιάσω για να υποστηρίξω την επιλογή που έχω κάνει δεν φτάνουν για να εξηγήσουν, να συλλάβουν την επιλογή. Πάντα θα είμαι τουλάχιστον εν μέρει αυθαίρετος, ποτέ τελείως προσδιορισμένος από του αντικειμενικούς λόγους και τις αιτίες που με οδήγησαν στην όποια επιλογή. Κάθε στιγμή της ζωής μου παρουσιάζει μία αναντικατάστατη μοναδικότητα. Με αυτή την έννοια καμιά στιγμή δεν μπορεί να συνδεθεί άρρηκτα με την προηγούμενή της ή την επόμενή της. Ο ζων ανθρώπινος χρόνος ξεχύνεται ως μια σειρά ξεχωριστών, διαφορετικών στιγμών. Άρα το παρόν και η περίσταση που αυτό οριοθετεί είναι πάντα ριζικά ανοιχτό. Υπ’ αυτή την έννοια, κάθε στιγμή μπορούμε να κάνουμε μια καινούργια αρχή στη ζωή μας και αυτό αν το καλοσκεφτούμε, είναι πολύ απελευθερωτικό. Παρ’ όλα αυτά αντιστεκόμαστε σθεναρά σε αυτή τη θέαση της πραγματικότητας ζητώντας σιγουριά, καθησυχασμό και παρηγοριά σε καθιερωμένα σχήματα, σκέψεις και αποφάσεις λογικά τεκμηριωμένες και καθορισμένες. Η θρησκευτική πίστη μπορεί εδώ να παρεισφρήσει. Σύμφωνα με τον Kierkegaard ο Χριστιανισμός προσφέρει μια αλήθεια εντελώς διαφορετική από αυτή που κατασκευάζει η σκέψη. Διότι απαιτεί ένα τρόπο ζωής βασισμένο στο βίωμα, στην αμεσότητα της εμπειρίας και όχι στην εμπειρία που είναι αποτέλεσμα επεξεργασίας του νου. Η άμεση εμπειρία είναι βαθειά· απαιτεί την παραίτηση από τον στοχασμό και την εμβύθιση στην υποκειμενικότητα. Σε αυτό το σημείο η θρησκευτική δοξασία μετατρέπεται σε Πίστη. Ο Kierkegaard περιγράφει 3 στάδια προόδου: το αισθητικό, το ηθικό και το θρησκευτικό. Στο αισθητικό στάδιο το άτομο προσπαθεί να βρει καταφύγιο στον ηδονισμό και στην προσωπική απόλαυση. Αλλά όλες αυτές οι προσπάθειες καταλήγουν στην ανία και στη απογοήτευση. Το να χρησιμοποιεί κάποιος την προσωπική του ευχαρίστηση ως στάνταρντ  δημιουργεί μια συνεχώς μετατοπιζόμενη, ασταθή και άμορφη ταυτότητα. Στο ηθικό επίπεδο, το άτομο υπακούει καθολικούς και δεσμευτικούς ηθικούς νόμους αναζητώντας ένα πιο σταθερό εαυτό. Αλλά η ηθική έρχεται σε σύγκρουση με τη φωνή της ελευθερίας. Σε αυτό το επίπεδο μπορεί να έχω συνείδηση ότι οι επιλογές μου  δεν είναι υπαγορευμένες. Είμαι ελεύθερος αν και ο νους μου σε αυτό το επίπεδο προσπαθεί να το αρνηθεί αυτό. Μία στιγμή αγωνίας μπορεί να μας οδηγήσει στο θρησκευτικό στάδιο, το στάδιο της Πίστης, όπου βρισκόμαστε σε άμεση επαφή με το τρομακτικό και ταυτόχρονα καθησυχαστικό βάθος της υποκειμενικότητάς μας. Η ειρωνεία και το χιούμορ μπορεί να μας βοηθούν μερικές φορές να καλύψουμε αυτή την αγωνία. Όμως μόνο όταν φτάσουμε σε αυτό το ευάλωτο, τρωτό και επικίνδυνο επίπεδο υποκειμενικότητας μπορεί να βιώσουμε την πραγματική πίστη. Σε μια τέτοια εμπειρία (έξω από τις κατασκευές του νου, την προστασία που μας προσφέρουν οι εννοιολογικές κατασκευές), ο Συγγραφέας της ύπαρξής μας γίνεται Παρών. Ο Θεός ανακαλύπτεται στην αμεσότητα της τρωτής, γυμνής ύπαρξής μας.

Πίστη λοιπόν, είναι αυτό το πάθος (που επέδειξε ο Αβραάμ) που ρισκάρει κάποιος να βιώσει μέσα στον πόνο. Ρισκάρει να πιστέψει το αδύνατο σα να είναι δυνατό, επειδή πιστεύει στην πιθανότητά του.

Για τον Berdyaev, ο Χριστιανισμός συμφιλιώνει τους δύο αντιθετικούς κόσμους της ύλης και του πνεύματος (στο πρόσωπο του Χριστού, ο Θεός γίνεται άνθρωπος. Ενδύεται ανθρώπινη σάρκα). Πώς; Το πνευματικό υπεισέρχεται στο υλικό σε συγκεκριμένες, ξεχωριστές στιγμές: η διάπλαση της ιστορίας, η δουλειά μιας ευφυΐας, τα επιτεύγματα της πολιτικής και της ηθικής, όλα αυτά αντιπροσωπεύουν πνευματικές μεταμορφώσεις σε ένα υλικό κόσμο. Καμιά θεωρία εξέλιξης ή κανένα εννοιολογικό σκεύασμα δεν μπορεί να εγγυηθεί ή και να προβλέψει αυτές τις «εκρήξεις». Αυτή η απρόβλεπτη ενέργεια που ξεπετάγεται και γίνεται ιστορία προέρχεται από ένα άτομο που δημιουργεί το καινούργιο. Επίσης αυτή η εσωτερική, βιωματική εμπειρία  της προσωρινής ύπαρξης δεν μπορεί να κατανοηθεί επαρκώς από την επιστημονική σκέψη και μπορεί κάλλιστα να οδηγήσει στην θρησκευτική πίστη. Ο Χριστός είναι το κατεξοχήν σύμβολο της δημιουργικότητας (του νέου) που υπεισέρχεται στη χρονικότητα και γίνεται ένα με την ιστορία και το άτομο.

Ο Marcel θεωρεί ότι συνεχώς δημιουργούμε τον εαυτό μας με πράξεις αφοσίωσης, δέσμευσης και υποχρέωσης. Αυτές οι πράξεις μπορεί να φαίνονται ακατανόητες από την οπτική γωνία του λογικού και επιστημονικού στοχασμού. Η θρησκευτική πίστη και ο Θεός  που αποκαλύπτει παρέχουν ένα εναλλακτικό  πλαίσιο μέσω του οποίου οι πράξεις αυτές της αφοσίωσης και υποχρέωσης καταφάσκονται. Ο τρόπος, τονίζει που βιώνουμε τον εαυτό μας ως δημιουργικό πρόσωπο δεν πρέπει να συγχέεται με τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας στον στοχασμό και στην ανάλυση. Και εδώ είναι η βάσης της διαφοράς μεταξύ του προβλήματος και αυτού που ο Marcel αποκαλεί μυστήριο. Ένα πρόβλημα το εξετάζουμε επιστημονικά ή στοχαστικά. Το μυστήριο ανακύπτει από μία κατάσταση όπου η συγκεκριμένη ύπαρξη ενός προσώπου βιώνει σε αυτό τον (υλικό) κόσμο τις δυσκολίες της ζωής της. Η γέννηση, η αφοσίωση, ο θάνατος, η διαπάλη, η αγάπη, η σύγκρουση και πολλές άλλες εμπειρίες αποτελούν πρόκληση για τον άνθρωπο με τρόπους που κάνουν τον επιστημονικό στοχασμό μη-εφαρμοστέο. Πρέπει να κατανοήσουμε την πίστη, τη δέσμευση, την αγάπη, τη θρησκευτική πίστη και τη χάρη ως μυστήρια. Άρα, ανακαλύπτεις, π.χ. το Θεό όταν ρισκάρεις να αφοσιωθείς σε άλλους ανθρώπους οι οποίοι φυσικά μπορεί να σε απογοητεύσουν. Ο Θεός είναι το θεμελιώδες, το απόλυτο Πρόσωπο που δεν θα απογοητεύσει την αφοσίωσή σου και θα σου δώσει τη δύναμη να αφοσιωθείς στους άλλους. Η πίστη στον άνθρωπο ξεκινά από την πρωταρχική πίστη στο Θεό. Η πίστη είναι θέμα ελεύθερης επιλογής αλλά δεν είναι μόνο στο χέρι του ατόμου να καθορίσει τη σχέση του με το Απόλυτο. Η πίστη παραμένει ένα θαύμα.

Ο Buber θεωρεί ότι η αναλυτική σκέψη είναι ένας περιορισμός στο Εγώ-Αυτό. Είναι εντελώς απαραίτητη για το σκοπό που εξυπηρετεί. Όμως είναι ένας μόνο τρόπος να υπάρχουμε. Ο άλλος είναι φυσικά αυτός του Εγώ-Εσύ, που είναι μια στιγμή χάρης κατά την οποία είμαι εντελώς παρών στον Άλλο. Μπορώ να αποταθώ σε ένα Άλλο που είναι είτε ένα άλλο πλάσμα ή ο Θεός. Βεβαίως, τα άλλα όντα μπορούν να γίνουν Αυτό (στα μάτια μας, με τη συμπεριφορά μας). Ο Θεός είναι ένα Εσύ που δεν γίνεται Αυτό. Είναι το Αιώνιο Εσύ. Αυτός που απευθύνεται σε μας ακατάπαυστα. Πληροφοριακά μόνο, να πούμε ότι ο Buber στο βιβλίο του «Two Types of Faith», διαφοροποιεί την εβραϊκή από τη χριστιανική πίστη, τονίζοντας ότι για τη δεύτερη είναι απαραίτητο ένα άλμα από την κοινοτική εμπιστοσύνη (να δείχνεις εμπιστοσύνη στην επαφή σου με τον άλλο) που είναι η εβραϊκή, στην πίστη αυτού που μοιάζει αδύνατο, παράλογο, που είναι η χριστιανική.

Θεός

Ο Kierkegaard αντιτάχθηκε πολύ στο όλο πνεύμα της φιλοσοφίας του Χέγκελ. Θα περιοριστούμε στο θέμα μας και θα πούμε ότι το λάθος του Χέγκελ, κατά τον Kierkegaard, ήταν η υπόθεση ότι όλη η πραγματικότητα, συμπεριλαμβανομένου του Θεού, μπορεί να συμπεριληφθεί σε ένα ορθολογικό σύστημα. Θεωρεί ότι ορθολογικά δεν μπορούμε να αποδείξουμε την ύπαρξη του Θεού, ότι πρέπει να παραδεχτούμε ότι δεν υπάρχει (και ούτε πρόκειται) καμιά αντικειμενική βεβαιότητα περί Θεού και να δεχτούμε την προσωπική ευθύνη του αν θα πιστέψουμε ή όχι. Υπ’ αυτή την έννοια έλεγε ότι πρέπει να επιλέξουμε μεταξύ Λογικής (Reason) και Πίστης (Faith), όπως ακριβώς έκανε και ο Αβραάμ όταν πήγε να θυσιάσει τον γιό του Ισαάκ[1]. Θεωρεί επίσης ότι χρειάζεται να ξεφύγουμε από κάθε εικόνα του Θεού που έχει να κάνει με τη δική μας εικόνα (να ξεφύγουμε δηλαδή από ένα Θεό που είναι προβολή του εαυτού μας) και να δούμε το Θεό που δίνεται, που γνωστοποιείται σε μας. Αυτό γίνεται με την αναδιαμόρφωση της σχέσης μας με το Θεό η οποία τελείται μέσω της αποκάλυψης και αυτή η αποκάλυψη γίνεται με την προσωπική σχέση και δέσμευση στο πρόσωπο του Ιησού.

Ο Buber λέει ότι ο Θεός είναι παρόν, στην καθημερινή πραγματικότητα των ανθρώπων. Δεν είναι ο Θεός μία αρχή ή μια ιδέα αλλά Αυτός που απευθύνεται σε μας. Το να πιστεύεις στο Θεό σημαίνει να έχεις επίγνωση του εαυτού σου ως κάποιος στον οποίο ο Θεός απευθύνεται. Αυτό απαιτεί μια προσωπική σχέση.

Χριστιανισμός

Πολλοί ένθεοι υπαρξιστές δεν συμπαθούν τον Χριστιανισμό έτσι όπως εμφανίζεται γενικώς. Ο Kierkegaard δεν συμπαθούσε καθόλου το χριστιανικό κόσμο και τον κομφορμισμό που υπήρχε στους κόλπους του καθώς και τη μηχανιστική πίστη που παρήγαγε. Οι υπόλοιποι ένθεοι υπαρξιστές μετέτρεψαν την κριτική του Kierkegaard για τον Εγελιανό ορθολογισμό σε κριτική εναντίων του θεολογικού ορθολογισμού όπως εμφανίστηκε στο νεοσχολαστικισμό και σε μερικές Ορθόδοξες εκφάνσεις του Χριστιανισμού. Η θεολογία που βασίστηκε στον Kierkegaard αναπτύχθηκε από τον Bultmann και φυσικά τον Paul Tillich, καθώς και από άλλους προτεστάντες θεολόγους. Αυτοί απευθύνονταν κυρίως σε ένα χριστιανικό κοινό. Παρ’ όλα αυτά ήταν εξαιρετικά επικριτικοί προς τις παραδοσιακές θεολογικές φόρμες. Ο Tillich μάλιστα μελέτησε πολύ τον Χάιντεγκερ και εμπνεύστηκε από αυτόν για να ερμηνεύσει και να εκφράσει με νέο τρόπο το μήνυμα του Χριστιανισμού· με ένα τρόπο που να ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα. Η επιρροή του υπαρξισμού υπήρξε λιγότερο έντονη στην καθολική εκκλησία, και όσο για την ορθόδοξη, όπως προαναφέραμε, θα χρειαζόταν μία ανάλυση που ξεπερνά το πλαίσιο αυτού του άρθρου.

Ο Χριστιανισμός και πιο συγκεκριμένα η χριστιανική πίστη, ενέπνευσε με θετικό τρόπο τους Marcel, Berdyaev και Unamuno (ενώ με αρνητικό τον Σαρτρ, π.χ.). Θεολογικά θέματα όπως το μυστήριο, η χάρη, η πίστη, η ελπίδα και φυσικά η αγάπη αφθονούν στα έργα τους αν και εκείνοι ήταν πολύ επιφυλακτικοί μην και ταυτιστούν τα έργα τους με θεολογικές συνιστώσες (με θεολογικούς τρόπους ανάγνωσης/κατανόησης των λεγόμενών τους). Ήθελαν να τονίσουν περισσότερο την ιδιότητά τους ως φιλοσόφων, που είναι φυσικά μια ιδιότητα που εμπεριέχει την κριτική σκέψη και συγκεκριμένα την κριτική στάση ως προς τη θρησκευτική δοξασία. Επιπλέον ήξεραν καλά ότι η φιλοσοφική ενασχόληση είναι μια ιδιωτική, ατομική και όχι μια κοινοτική υπόθεση όπως ο χριστιανισμός.

Ο θρησκευτικός χαρακτήρας της υπαρξιακής φιλοσοφίας, αυτών των φιλοσόφων, βρίσκεται σε αυτή τη λαχτάρα για το Θεό και την αθανασία καθώς και στη μυστηριώδη αίσθηση αυτού που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε θεία παρουσία. Η αρνητική πλευρά της Υπέρβασης είναι αυτό που λέμε πτώση και προπατορικό αμάρτημα. Ο Marcel έλεγε ότι η βασική ανθρώπινη εμπειρία είναι ότι ζούμε σε ένα κατακερματισμένο κόσμο και χρειαζόμαστε σωτηρία. Όλες οι ελπίδες μας είναι στην τελική ελπίδα σωτηρίας. Μόνο ο Θεός, λέει ο Berdyaev, βοηθά τον άνθρωπο να ξεπεράσει τη θεμελιώδη μοναξιά του και να ανακαλύψει ένα σκοπό ανάλογο της ανθρώπινης ύπαρξης. Οι άθεοι υπαρξιστές αφήνουν τον άνθρωπο παγιδευμένο στο κόσμο, να αντιμετωπίζει τον παραλογισμό του θανάτου. Για τον Unamuno, ο θάνατος είναι η πιο τρομακτική κατάσταση που έχει να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος και δημιουργεί μια δίψα για αθανασία ακόμα και αν ο νους απορρίπτει αυτή τη δίψα ως ψευδαίσθηση. Η λαχτάρα για αθανασία οδηγεί τους ανθρώπους να δημιουργήσουν το Θεό αν και αυτό είναι δυνατόν μόνο και μόνο επειδή ο Θεός ήδη έχει δημιουργηθεί μέσα μας (ή για να το πούμε αλλιώς, μας έχει φτιάξει κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν). Για τον Marcel η εμπειρία Θεού είναι και εμπειρία συμμέτοχης στο Ον αν και δεν είμαστε ακριβώς σίγουροι, δεν ξέρουμε ακριβώς σε τι συμμετέχουμε. Η παρουσία του Θεού βρίσκεται στην πνευματική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης, ένα οντολογικό σημείο στο οποίο συνευρίσκονται το θείο με το ανθρώπινο. Η μυστηριώδης παρουσία του θεϊκού στοιχείου δεν γίνεται να ειδωθεί αντικειμενικά. Χρειάζεται ένα είδος τυφλής ενόρασης. Τέλος, ο Θεός είναι περισσότερο παρών σε στιγμές πνευματικής δυσφορίας, στην τραγική αίσθηση της ανθρώπινης μοίρας. Το να πιστεύεις στο Θεό είναι να Τον επιθυμείς και να είναι αδύνατον να ζήσεις χωρίς Αυτόν. Οι χριστιανοί υπαρξιστές δυσπιστούν στις όποιες ορθολογικές προσεγγίσεις του Θεού. Κατ’ αρχάς δεν μπορεί να νοηθεί το Αιώνιο σε πλαίσιο ιστορικότητας. Η χριστιανική αλήθεια μόνο υποκειμενικά μπορεί να βιωθεί, αλλιώς αντικειμενοποιούμε το θείο. Από την άλλοι πολλοί θεολόγοι στράφηκαν στον ένθεο υπαρξισμό για να βρουν ένα φιλοσοφικό πλαίσιο. Για τον Tillich, ο υπαρξισμός είναι φυσικός σύμμαχος αφού ασχολείται με τα σημαντικά προβλήματα της ανθρώπινης κατάστασης και πίστευε ότι τα σύμβολα που εμπεριέχονται στο μήνυμα του Χριστιανισμού δίνουν απάντηση σε αυτά τα προβλήματα. Το να είσαι άνθρωπος σημαίνει  να αντιμετωπίζεις συνεχώς  την ερώτηση του ποιος είσαι και να αντιμετωπίζεις την επιλογή του να είσαι αυθεντικός ή μη αυθεντικός. Η αυθεντικότητα περιλαμβάνει τη δυνατότητα αυθυπέρβασης (να μην είσαι με το πλήθος να είσαι ο εαυτός σου να υπερβείς την αποξένωση) η οποία και μας ολοκληρώνει ως ανθρώπινα όντα.

Τέλος, να πούμε δύο βασικά για μια πολύ σημαντική έννοια, την έννοια του προσώπου, που παίζει τεράστιο ρόλο στον «ορθόδοξο υπαρξισμό».

Πρόσωπο

Πρόσωπον, η μάσκα που φορούσε ο ηθοποιός· persona, το νομικό υποκείμενο με δικαιώματα και υποχρεώσεις, δηλαδή ο φορέας ευθύνης. Στη μοντέρνα φιλοσοφία επεκράτησε η έννοια του προσώπου ως φορέας ευθύνης. Δηλαδή, ο έχων αυτοσυνείδηση, ο έχων μνήμη, ο έχων μια ταυτότητα στο χρόνο. Οι υπαρξιστές το βλέπουν ως ένα δυναμικό γίγνεσθαι (γεγονός) παρά ως μια ουσία συγκεκριμένη. Ένα γίγνεσθαι που πρέπει να γίνει αντιληπτό με όρους αυθεντικής και μη-αυθεντικής ύπαρξης. Το πρόσωπο, δεν συνδέεται με τον κοινωνικό ρόλο. Άρα η κοινωνική περσόνα δεν είναι πρόσωπο, δεν είναι αυθεντική.

Ο Buber θεωρεί ότι η ανθρώπινη ζωή λαμβάνει χώρα σε ένα τόπο όπου υπάρχει δραματική ένταση μεταξύ της παρουσίας και της απουσίας του πραγματικού προσώπου (Εγώ-Εσύ vs. Εγώ-Αυτό). Στο Εγώ-Εσύ μπαίνεις σε ένα πραγματικό διάλογο με τον συγκεκριμένο Άλλο. Το πρόσωπο δεν είναι ένα εσωτερικό και ιδιωτικό φαινόμενο. Γινόμαστε πραγματικά πρόσωπα όταν συναντούμε τους άλλους στον κόσμο ως Εσύ. Το πρόσωπο δεν συνίσταται στην αυτοσυνείδηση αλλά στη σταθερή γνησιότητα στις συνδιαλλαγές μας.

Ο Marcel βλέπει τους ανθρώπους ως ταξιδιώτες οι οποίοι υπερβαίνουν την απλή ύπαρξη  με το να αναζητούν το Ον ή τέλος πάντων την πηγή του υπέρτατου νοήματος. Τονίζει ότι η ύπαρξη είναι ενσώματη και ότι η συνύπαρξή μας με τους άλλους συμβαίνει σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Διαφοροποιεί τη χειριστική  και κτητική στάση προς τους άλλους από τη στάση που επιτρέπει στον Άλλο να είναι παρόν ως Εσύ. Το γνήσιο πρόσωπο προαπαιτεί την αγάπη και την ελπίδα που υπερβαίνουν το νου και τη θέληση. Οι πράξεις σε αυτό τον κόσμο με πραγματώνουν και με αναπτύσσουν ως πρόσωπο αλλά ποτέ δεν με καθορίζουν. Το να είμαι πρόσωπο σημαίνει ότι παίρνω την ευθύνη των πράξεών μου σε σχέση με τους άλλους, αναπτύσσοντας αμοιβαία ελευθερία και συνεργασία με τους άλλους. Η ελευθερία μου, λοιπόν και ο αυτοπροσδιορισμός μου συνδέονται  με αυτό που με υπερβαίνει. Μόνο όταν παραμένω υπόλογος (accountable) προς το Θεό και τους άλλους ανθρώπους μπορώ να διατηρώ επαφή με την πραγματικότητα.

Ο Berdyaev αντιτίθεται  σε όποιες δυνάμεις συντάσσονται με την αντικειμενοποίηση και ό,τι καταργεί/ανατρέπει την ελευθερία του προσώπου και το υποτάσσει στον κομφορμισμό, την αναγκαιότητα ή τη βία. Ό,τι σκλαβώνει το πνεύμα και την επαφή μας με τον εσωτερικό μας κόσμο, βρίσκει τον Berdyaev απέναντι. Το πρόσωπο είναι αυτοκαθοριζόμενο και δημιουργικό. Το πρόσωπο είναι μοναδικό αλλά με καθολική/παγκόσμια σημασία, είναι φθαρτό αλλά με αιώνια δυναμική. Είμαστε διπλά, διφυή όντα, δεμένα με τον εδώ κόσμο και την αντικειμενική αναγκαιότητα και από την άλλη στη σφαίρα της προσωπικής ελευθερίας.

Διαβάστε εδώ το Μέρος Ι.

Το κείμενο είναι από την ομιλία της κ.Φέλιου στο Εργαστήρι Υπαρξιακών θεμάτων του “γίγνεσθαι“.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:
Βαλ, Ζ. (1988). Εισαγωγή στις φιλοσοφίες του υπαρξισμού. 2^η εκδ. Αθήνα: Δωδώνη.

Audi, R. (ed.) (1999). The Cambridge dictionary of philosophy. 2^nd. ed. Cambridge: Cambridge University Press.

Berdyaev, N. (2009). The divine and the human. San Rafael: Semantron Press.

Buber, M. (1951). Two types of faith. Oxford: Routledge.

Moore, C. H. (ed.) (2002). Provocations: spiritual writings of Kierkegaard. Farmington: Bruderhof Foundation.

Marcel, G. (1950). The mystery of being. Chicago: Henry Regnery.

The post Ένθεοι υπαρξιστές – ΜΕΡΟΣ Β’ appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Του  Stephen Temperley

Σε σκηνοθεσία Γιάννου Περλέγκα

Μετά τη μεγάλη επιτυχία της παράστασης «Ο Αδαής και ο Παράφρων» του Τόμας Μπέρνχαρντ, ο Γιάννος Περλέγκας επιλέγει να σκηνοθετήσει στο θέατρο θησείον, ΕΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ το έργο «Φλόρενς Φόστερ Τζένκινς» του Stephen Temperley, με πρωταγωνιστές τους Nαταλία Τσαλίκη και Προμηθέα Αλειφερόπουλο.

«H τέχνη δεν μπορεί να κυβερνιέται από την περίσκεψη και τη σύνεση». Αυτό ισχυρίζεται η Φλόρενς Φόστερ Τζένκινς, η διασημότερη φάλτσα σοπράνο στην ανθρώπινη ιστορία, προκειμένου να δικαιολογήσει την εμμονή της να τραγουδά δημοσίως, και μάλιστα Μότσαρτ. Πολλά χρόνια μετά τον θάνατό της, ο ακομπανιατέρ της στο πιάνο, ένας διαλυμένος ψυχολογικά μουσικός, ο Κόσμε Μακ Μουν, προσπαθεί ακόμα να εξηγήσει το φαινόμενο Τζένκινς.

Μια σπουδή πάνω στο ανέφικτο ιδεώδες της μουσικής, της τυραννίας του «σωστού» και του «λάθους». Μια ακροβατική «κολορατούρα» πάνω στην τέχνη, την αρρώστια, το θάνατο και τη μνήμη.

«Σημασία έχει τι ακούμε εμείς μέσα στο κεφάλι μας» υποστηρίζει η Τζένκινς κατά τη διάρκεια του έργου. Το ζήτημα της πίστης και της έλλειψής της, η φθορά που προκαλούν η αρρώστια και η αποτυχία και η τέχνη ως αντίδοτο κατά του θανάτου και της ερωτικής απουσίας.

Ένα φανταστικό ενθύμιο της Αμερικής των χρόνων 1929-1944, όπου δυο τελείως διαφορετικοί άνθρωποι, που ο καθένας κουβαλά το δικό του στίγμα, συναντιούνται και ενώνονται μέσα στην μουσική βρίσκοντας καταφύγιο μακριά από το φόβο και την αποδοκιμασία. 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Μετάφραση: Γιάννος Περλέγκας – Προμηθέας Αλειφερόπουλος

Σκηνοθεσία: Γιάννος Περλέγκας
Σκηνικά / κοστούμια: Λουκία Χουλιάρα

Κίνηση: Δήμητρα Ευθυμιοπούλου

Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος

Σχεδιασμός-Επιμέλεια Ήχου / Εικόνας: Αφροδίτη Ρήγα 

Βοηθός σκηνοθέτη: Μάγδα Καυκούλα

Βοηθός ενδυματολόγου/ Κατασκευή Κοστουμιών: Σάλι Αλάραμπι

Φωνητική διδασκαλία : Ευαγγελία Καρακατσάνη

Σχεδιασμός κομμώσεων: Σωτήρης Πατεράκης

Ηχογράφηση μουσικής (πιάνο): Θοδωρής Οικονόμου

Ηχοληψία: Κώστας Μπώκος (Studio 19st)

Φωτογραφίες: Κarol Jarek

Γραφιστική επιμέλεια: Μάριος Γαμπιεράκης

Παραγωγή: Μανόλης Σάρδης – PRO4

Παίζουν: Ναταλία Τσαλίκη, Προμηθέας Αλειφερόπουλος

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Πρεμιέρα: Παρασκευή, 04 Νοεμβρίου στις 21:00

Παράταση παραστάσεων: Παρασκευή, 03 Φεβρουαρίου 2017 έως Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2017

Επιπλέον παραστάσεις: Πέμπτη 9-16-23 Φεβρουαρίου στις 21:00

Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Κάθε Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή στις 21:00

Εισιτήριο: 15€ κανονικό, 10€ μειωμένο (φοιτητικό, ΑΜΕΑ, ανέργων, άνω των 65). ΕΙΔΙΚΗ ΤΙΜΗ 10€  την Πέμπτη

Διάρκεια: 90 λεπτά

Διεύθυνση: θησείον, ΕΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ, Τουρναβίτου 7, Ψυρρή

Τηλέφωνο επικοινωνίας για κρατήσεις: 210-3255444 (Δευτέρα έως Παρασκευή 10:00-17:00)

Ticket services

Πανεπιστημίου 39 (εντός Στοάς Πεσματζόγλου)

Τηλεφωνική αγορά 210 7234567

Online: www.ticketservices.gr

θησείον, ΕΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΧΝΕΣ

Τουρναβίτου 7, Ψυρρή

τηλέφωνο ταμείου: 210-3255444

ώρες ταμείου : 17:00 – 20:30 (ανοικτό μόνο τις ημέρες των παραστάσεων)

www.facebook.com/theseumtheatre  | www.pro4.gr

The post Φλόρενς Φόστερ Τζένκινς – Ενθύμιο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Κατεβάστε Αίτηση Συμμετοχής

The post Η σύγκρουση του έρωτα με την πίστη – Προβολή της ταινίας “Πέρα από τους λόφους” appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Το πρόγραμμα εκπαιδευτικών σεμιναρίων ΕΠΕΚΕΙΝΑ-Ψυχαναλυτική Πράξη www.epekeina.gr), ανακοινώνει την οργάνωση Βιωματικής/Εκπαιδευτικής Ημερίδας με θέμα την ψυχαναλυτική προσέγγιση των ασυνείδητων κνήτρων του  εγκλήματος και τη διαλεύκανση/νοηματοδότηση γενικότερα της αντικοινωνικής προδιάθεσης.

Η φονικότητα είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στους ψυχοπαθητικούς, ως η  ζοφερή συνέπεια  της αδυναμίας τους  να τιθασεύσουν τις ενορμήσεις τους. Ωστόσο η βία, ακραία εκδοχή της επιθετικότητας, είναι δυνητικό χαρακτηριστικό κάθε ανθρώπου. Απροσδόκητα γεγονότα, τυχαίες συγκυρίες, επικίνδυνες καταστάσεις μέσα στις οποίες καλείται το υποκείμενο να επιβιώσει είναι σε θέση ν’αλλάξουν μια προβλεπόμενη συμπεριφορά και ν’αποτελέσουν προσδιοριστικό παράγοντα στην πρόκληση μιας επικίνδυνης συμπεριφοράς.

Κατεβάστε ΒΙΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ AΙΤΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

The post Βία – Εγκληματικότητα – Παραβατικότητα appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Το Ινστιτούτο Ψυχοκοινωνικής Ανάπτυξης (Ι.Ψ.Α.) διοργανώνει νέο σεμινάριο με τίτλο: «Η Ανακοίνωση και Η Διαχείριση Αιφνίδιων Γεγονότων σε Παιδιά και Εφήβους». Τα δυσάρεστα γεγονότα αναπόφευκτα αποτελούν μέρος της καθημερινότητας και κομμάτι της ζωής φέρνοντας ξαφνικές και σημαντικές αλλαγές. Η παιδική ηλικία χαρακτηρίζεται από ανεμελιά και αθωότητα. Υπάρχει η πίστη ότι τα παιδιά είναι αθώα και χρειάζεται να καταβάλουμε κάθε προσπάθεια να διατηρήσουμε αυτή την αθωότητα. Έτσι, προσπαθούμε να τα προστατεύσουμε από κάθε γεγονός που θα την «απειλούσε».

ΣΑΒΒΑΤΟ 21 Νοεμβρίου 2015

Ώρα Έναρξης: 10:00 – 12:00

Ως αιφνίδια και δυσάρεστα γεγονότα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν η απώλεια αγαπημένων προσώπων, οι ασθένειες και οι σοβαρές κοινωνικές αλλαγές, όπως  το διαζύγιο, η μετανάστευση του πατέρα και της μητέρας στο εξωτερικό ή ακόμη και η μετακίνηση για επαγγελματικούς λόγους ενός εκ των δύο γονέων. Ένα συχνό ερώτημα που προκύπτει από την εμφάνιση των δυσάρεστων γεγονότων  στη ζωή των παιδιών μας προκαλεί ερωτήματα όπως  «τι θα πούμε στα παιδιά» ή  αλλιώς «πως θα το πούμε στα παιδιά;».

Μέσα από το σεμινάριο θα έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε:

• την έννοια και ορισμό των αιφνίδιων και δυσάρεστων γεγονότων στην καθημερινότητα των  παιδιών και εφήβων.
• τους τρόπους που μπορεί να γίνει η ανακοίνωση αιφνίδιων και δυσάρεστων γεγονότων στα παιδιά και πως στους εφήβους.
• τους τρόπους διαχείρισης αιφνίδιων γεγονότων σε παιδιά και εφήβους.
• την  υπαρξιακή διάσταση των αιφνίδιων και δυσάρεστων γεγονότων στις ζωές παιδιών, εφήβων κι ενηλίκων.

Το σεμινάριο απευθύνεται σε γονείς και σε όλους όσοι εκδηλώνουν ενδιαφέρον για τα παραπάνω ζητήματα και θα πραγματοποιηθεί σε τρεις δίωρες συναντήσεις με πρώτη συνάντηση το Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2015 και ώρα 10.00 – 12.00.

Υπεύθυνη Σεμιναρίου: Δήμητρα Παπαδήμα, MA., Σύμβουλος Παιδιών & Εφήβων – Ψυχοθεραπεύτρια. 

Για περισσότερες πληροφορίες απευθυνθείτε στο τηλ: 2410258040.

The post Η Ανακοίνωση και η Διαχείριση Αιφνίδιων Γεγονότων σε Παιδιά και Εφήβους appeared first on Ψυχο-γραφήματα.