άνθρωπος – Ψυχο-γραφήματα https://www.psychografimata.com ...γιατί όλα είναι θέμα ψυχολογίας Fri, 03 Apr 2026 12:52:15 +0000 el hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.4.19 Ο Θάνατος ως κομμάτι της ζωής https://www.psychografimata.com/o-thanatos-os-kommati-tis-zois/ https://www.psychografimata.com/o-thanatos-os-kommati-tis-zois/#disqus_thread Thu, 09 Apr 2026 05:12:13 +0000 http://psychografimata.com/?p=2315 Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄ Από την Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγο, ΜΑ, Υπ. Διδάκτορα Παντείου Πώς η έννοια του θανάτου επηρεάζει την εν ζωή συμπεριφορά μας; Ο Freud υποστήριζε πως οι άνθρωποι έχουμε μια παράξενη συμπεριφορά σε ότι αφορά το θάνατο, τον περιβάλλουμε με σιγή κι αναφερόμαστε σε αυτόν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις όταν για παράδειγμα χάνεται κάποιος ορειβάτης, όταν συμβαίνει […]

The post Ο Θάνατος ως κομμάτι της ζωής appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄

Από την Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγο, ΜΑ, Υπ. Διδάκτορα Παντείου

Πώς η έννοια του θανάτου επηρεάζει την εν ζωή συμπεριφορά μας;

Ο Freud υποστήριζε πως οι άνθρωποι έχουμε μια παράξενη συμπεριφορά σε ότι αφορά το θάνατο, τον περιβάλλουμε με σιγή κι αναφερόμαστε σε αυτόν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις όταν για παράδειγμα χάνεται κάποιος ορειβάτης, όταν συμβαίνει κάποιο εργατικό δυστύχημα και συγκινούμαστε βαθιά όταν χάνεται κάποιο οικείο σε μας άτομο.

Σε μια προφορική διάλεξη[1] ο Freud επεσήμανε ότι «κανείς δε θα μπορούσε να συμπεράνει από τη συμπεριφορά μας ότι αναγνωρίζουμε το θάνατο ως αναγκαιότητα και ότι έχουμε τη βέβαιη πεποίθηση πως καθένας από μας είναι χρεωμένος στη φύση με το θάνατό του. Αντιθέτως, κάθε φορά έχουμε μια εξήγηση που υποβαθμίζει αυτή την αναγκαιότητα σε σύμπτωση». Αυτή η σημείωση του Freud που φέρει στην επιφάνεια την απροθυμία με την οποία αντιμετωπίζουμε το ζήτημα του δικού μας θανάτου, συμπίπτει με τη «θεωρία του δικαίου κόσμου» του Lerner, σύμφωνα με την οποία «στη ζωή έχουμε τελικά εκείνο που μας αξίζει». Ο Lerner υποστηρίζει πως καθώς μας είναι ανυπόφορη η αίσθηση πως δεν ελέγχουμε τα γεγονότα που μας αφορούν άμεσα, αναπτύσσουμε πολλές φορές την τάση να θεωρούμε ότι τα θύματα δυσάρεστων ακόμα και ακραίων καταστάσεων είναι τα ίδια υπαίτια της δυστυχίας τους.  Ίσως με παρόμοιο τρόπο να αντιμετωπίζουμε ακόμα και το θάνατο των άλλων.

Επειδή είναι πολύ διαταρακτικό το συναίσθημα της απώλειας, τυχαίας ή μη, ο άνθρωπος προσπαθεί να την εκλογικεύσει, μεταξύ άλλων, για να αποφύγει τη σκέψη πάνω στη δική του περατότητα.

Ο Freud, με το έργο του «Πέρα από την αρχή της ηδονής», διαλογιζόμενος πάνω στο θέμα του θανάτου, διατυπώνει τη δεύτερη θεωρία του για τις ενορμήσεις και εισάγει την έννοια της ενόρμησης του θανάτου, που έχει σκοπό την πλήρη μείωση των διεγέρσεων. Ο Φώτης Μπόμπος σημειώνει ότι η ενόρμηση του θανάτου αντιτίθεται σε αυτήν της ζωής που οργανώνει και συναρθρώνει κάθε άλλη ενόρμηση. Οι δυο ενορμήσεις βρίσκονται σε διαρκή αντιπαλότητα καθώς, σύμφωνα με το Μπόμπο, « η δράση της ενόρμησης της ζωής είναι κατά κάποιο τρόπο θορυβώδης και η παρουσία της γίνεται εμφανής με την επένδυση, ενώ η δράση της ενόρμησης του θανάτου είναι κυρίως σιωπηλή και γίνεται αντιληπτή  μέσω των αποεπενδύσεων».

Ο θάνατος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής και παρά το γεγονός ότι πολλές φορές επιλέγουμε να μην το σκεφτόμαστε, μια και μόνη στιγμή συνειδητοποίησης της περατότητάς μας μπορεί να μας κάνει να αποφασίσουμε να δίνουμε νόημα σε κάθε μας πράξη, να κάνουμε τέχνη για να εξασφαλίσουμε κάποια μορφή αθανασίας μέσω του έργου μας ή ακόμα και να αποφασίσουμε να κάνουμε οικογένεια για να συνεχίσουμε να «ζούμε» μέσω από τις αναμνήσεις των οικείων μας. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι ο άνθρωπος είναι το μοναδικό ον το οποίο είναι «επιφορτισμένο» με το βαρύ ψυχολογικό φορτίο της επίγνωσης ότι κάποτε θα πεθάνει.

 

Διαβάστε επίσης:
Μικρές και μεγάλες αθανασίες

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Σίγκμουντ Φρόυντ, «Πέρα από την αρχή της ηδονής», εκδόσεις Επίκουρος
Σίγκμουντ Φρόυντ, «Η σχέση μας με το θάνατο», εκδόσεις Επίκουρος
Παπαστάμου Στάμος, «Εισαγωγή στην κοινωνική ψυχολογία», εκδόσεις Πεδίο
Μπόμπος Φώτης, «Γύρω από την ενόρμηση του θανάτου», στο ψυχαναλυτικό περιοδικό «Εκ των Υστέρων», τεύχος 7,  Ιούνιος 2002.

[1] Η επεξεργασμένη της μορφή έχει περιληφθεί στις «Επίκαιρες παρατηρήσεις για τον πόλεμο και το θάνατο»

The post Ο Θάνατος ως κομμάτι της ζωής appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/o-thanatos-os-kommati-tis-zois/feed/ 2 Προσευχή: μια ανώτερη διαδικασία ή ένα αντικειμενικό εργαλείο για την ενίσχυση της υγείας μας; https://www.psychografimata.com/prosefchi-mia-anoteri-diadikasia-i-ena-antikimeniko-ergalio-gia-tin-enischisi-tis-igias-mas/ https://www.psychografimata.com/prosefchi-mia-anoteri-diadikasia-i-ena-antikimeniko-ergalio-gia-tin-enischisi-tis-igias-mas/#disqus_thread Sun, 05 Apr 2026 05:30:56 +0000 http://psychografimata.com/?p=8727 Χρόνος ανάγνωσης 6 ΄ Από τον Στέλιο Κυμπουρόπουλο Πολύ συχνά οι πατέρες της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας στην Ελλάδα χρησιμοποιούν την έκφραση «Παιδί μου, κάνε μια προσευχή και ο Θεός θα σε ακούσει και θα σε βοηθήσει» ώστε να ενισχύσουν τους πιστούς τους και τους ανθρώπους που προσέρχονται στους ναούς, να αντιμετωπίσουν την αγωνία της καθημερινότητας καθώς και σοβαρά προβλήματα […]

The post Προσευχή: μια ανώτερη διαδικασία ή ένα αντικειμενικό εργαλείο για την ενίσχυση της υγείας μας; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 6 ΄

Από τον Στέλιο Κυμπουρόπουλο

Πολύ συχνά οι πατέρες της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας στην Ελλάδα χρησιμοποιούν την έκφραση «Παιδί μου, κάνε μια προσευχή και ο Θεός θα σε ακούσει και θα σε βοηθήσει» ώστε να ενισχύσουν τους πιστούς τους και τους ανθρώπους που προσέρχονται στους ναούς, να αντιμετωπίσουν την αγωνία της καθημερινότητας καθώς και σοβαρά προβλήματα που τους επιφυλάσσει η ζωή. Έτσι, η προσευχή χρησιμοποιείται σαν ένα ανώτερο πνευματικό «εργαλείο» για να φέρει την ελπίδα και τη χαρά πως τα πράγματα θα αλλάξουν.

Αυτή η πρακτική όμως, δεν ασκείται μόνο από τους χριστιανούς ορθόδοξους Πατέρες. Κάθε θρησκεία και λατρευτική πίστη, από τις περισσότερο διαδεδομένες μέχρι και τις πιο πρωτόγονες, έχουν ως θεμέλιο άξονα την προσευχή. Μια προσευχή που μπορεί να γίνει είτε κάτω από μια τυπική διαδικασία και έχει αρχή κορύφωση και τέλος είτε μια πιο ελεύθερη προσέγγιση κάτι σαν διάλογος – επαφή μεταξύ του προσώπου που προσεύχεται με το θεό ή με το Θεό. Με το σκεπτικό αυτό η προσευχή χτίζει τις σχέσεις θεού – ανθρώπου, προσδιορίζει το θεό και αποτελεί ένα όπλο για να ξεπεραστούν οι πειρασμοί.

Μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο των «πειρασμών» ανήκουν και τα θέματα της υγείας. Η διαταραχή της υγείας με μια αρρώστια αποτελεί σύμφωνα με τις διδαχές των θρησκειών μια πρόκληση, ένα μάθημα, μια τιμωρία για τον άνθρωπο που την παθαίνει, ενώ με τη βοήθεια της προσευχής επέρχεται ένα καλύτερο αποτέλεσμα. Όπως φαίνεται, η προσευχή και η άσκηση της ιατρικής εμπλέκονται πολύ συχνά για την αποκατάσταση της υγείας του ασθενούς. Με το άρθρο στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό Journal of the American Medical Association (JAMA) «μπορούν οι ιατροί να συστήνουν στους ασθενείς τους να προσεύχονται με σκοπό μια καλύτερη υγεία;» (Marwick, 1995) ξεκίνησε μια αναζήτηση με άγνωστο προορισμό. Η προσευχή, ως διαδικασία πίστης και λατρείας μιας ανώτερης οντότητας, επιτελεί μια ανώτερη λειτουργία ή έχει μονάχα μια θετική επίδραση μέσω της αυθυποβολής που ασκεί ο ίδιος ο άνθρωπος στον εαυτό του; Από τότε και μέχρι σήμερα, η επιστήμη θέτει την προσευχή σα μια άλλη πιθανή θεραπευτική μέθοδο θεραπείας. Άραγε ισχύει αυτή η άποψη;

Πολλές έρευνες και κλινικές μελέτες έχουν διεξαχθεί για να αξιολογηθεί η αξία της προσευχής στη ζωή, και πιο συγκεκριμένα, στην υγεία του ανθρώπου. Τα αποτελέσματα… αντικρουόμενα. Από πολύ νωρίς έχει συσχετιστεί η ωφελιμότητα της αυτο-προσευχής (το ίδιο άτομο προσεύχεται για τον εαυτό του) με έμμεσους και βιολογικούς παράγοντες ή μηχανισμούς. Φαίνεται πως η ευεργετική της επίδραση οφείλεται (1) σε μια συμπεριφορά βασισμένη σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, (2) στην ενισχυμένη κοινωνική στήριξη, (3) στην ελάττωση του άγχους, (4) αλλά και στην ψυχοδυναμική της πίστης (Levin & Vanderpool, 1989; Strawbridge et al., 1997).

Από την άλλη, έχει γνωστοποιηθεί πως όταν το ίδιο το άτομο προσεύχεται ή γνωρίζει ότι κάποιος προσεύχεται για αυτόν αυτόματα διεγείρεται το ανοσοενδοκρινολογικό του σύστημα.

Τόσο η ψυχοφυσιολογία όσο και η ψυχοανοσολογία (δηλαδή η μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ψυχολογικών διεργασιών και του νευρικού και ανοσοποιητικού συστήματος του ανθρώπινου σώματος) έχουν αποδείξει την επίδραση των συναισθημάτων και των συγκινήσεων επάνω στην λειτουργία του οργανισμού (Ader, Felten, & Cohen, 1991). Με το σκεπτικό αυτό, για να ξεπεράσουν οι επιστήμονες τα τεχνικά «προβλήματα» που προκύπτουν από την αυτο-προσευχή, με σκοπό να αυξήσουν την αντικειμενικότητα των αποτελεσμάτων τους, ξεκίνησαν να μελετούν, ιδιαίτερα μετά το 2000, την επιρροή που έχει η προσευχή στην υγεία με τη διαδικασία της μεσολαβητικής προσευχής, όταν δηλαδή οι προσευχές ενός προσώπου γίνονται για λογαριασμό ενός άλλου ατόμου, σε διπλές τυφλές μελέτες. Μια ομάδα ανθρώπων δέχονται την προσευχή από άλλους, ενώ σε μια δεύτερη ομάδα δε γίνεται η «υπηρεσία» της προσευχής. Ούτε οι ασθενείς ούτε και οι γιατροί ή οι διαχειριστές της μελέτης συνήθως γνωρίζουν ποιος είναι σε ποια ομάδα. Οι άνθρωποι που κάνουν την προσευχή, οι μεσολαβητές, προσλαμβάνονται σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο και προσεύχονται για τους ανθρώπους που είναι στη μελέτη από μερικές έως πολλές φορές.

Μια τέτοια μελέτη διενεργήθηκε από την Mayo Clinic σε 799 ασθενείς που βρίσκονταν σε  στεφανιαία μονάδα εντατικής θεραπείας (Aviles et al., 2001). Κατά την έξοδο τους οι ασθενείς τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες που δέχονταν ή δε δέχονταν προσευχή. Η προσευχή διεξήχθη από πέντε άτομα ανά ασθενή, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για 26 εβδομάδες. Το αποτέλεσμα έδειξε πως δεν υπήρχε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων και άρα ότι η μεσολαβητική προσευχή δεν επηρεάζει τη συγκεκριμένη μελέτη. Σε αντίθετα αποτελέσματα κατέληξε μελέτη που δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά που πραγματοποιήθηκε σε 3393 ασθενείς που είχαν μικροβιαιμία (παρουσία μικροοργανισμών στο αίμα, η οποία ανιχνεύεται με την καλλιέργεια του αίματος) (Leibovici, 2001). Ο συγκεκριμένος ερευνητής διαπίστωσε ότι τα άτομα της ομάδας για τα οποία υπήρχε μεσολαβητική προσευχή είχαν την τάση να παραμείνουν στο νοσοκομείο για λιγότερο χρόνο καθώς και ότι ο πυρετός που είχαν εξαιτίας της μικροβιαιμίας είχε μικρότερη διάρκεια σε σχέση με την άλλη ομάδα. Ξεδιπλώνοντας τα θετικά ευρήματα της προσευχής, μια ενδιαφέρουσα μελέτη παρουσιάστηκε το 2006 με αντικείμενα μελέτης τους γαλάγους (μικρά, νυκτόβια πρωτεύοντα ζώα που ενδημούν στην Αφρική) (Lesniak, 2006). Συγκεκριμένα, 22 γαλάγοι (Otolemur garnettii) με τραύματα που προέκυψαν από συμπεριφορές χρόνιου αυτοτραυματισμού, τυχαιοποιήθηκαν σε ομάδες που δέχονταν ή δε δέχονταν προσευχή. Η προσευχή διήρκησε 4 εβδομάδες. Και οι δύο ομάδες λάμβαναν επιπλέον L-τρυπτοφάνη (απαραίτητο αμινοξύ για την παραγωγή διάφορων πρωτεϊνών από το σώμα). Στα συμπεράσματα βρέθηκε ότι τα ζώα που ήταν στην ομάδα της προσευχής είχαν μεγαλύτερη μείωση του μεγέθους της πληγής και μια μεγαλύτερη βελτίωση σε αιματολογικές παραμέτρους από τα ζώα ελέγχου. Αυτή η μελέτη είναι σημαντική, διότι διεξήχθη σε μη ανθρώπινα είδη. Ως εκ τούτου, η πιθανότητα ενός φαινομένου placebo καταργείται. Τέλος, μια πρόσφατη μετα-ανάλυση (στατιστική επεξεργασία διεθνώς αναγνωρισμένη ως το υψηλότερο πρότυπο της τεκμηριωμένη ιατρικής – evidence-based medicine) 10 προοπτικών τυχαιοποιημένων μελετών σχετικά με την προσευχή περιελάμβανε πάνω από 7.000 ασθενείς (Roberts et al., 2010). Μερικές από αυτές τις μελέτες έδειξαν ότι η μεσολαβητική προσευχή έχει όφελος, ενώ άλλες πως δεν είχε κάποιο αποτέλεσμα. Το συμπέρασμα των συγγραφέων ήταν ότι δεν υπάρχει κάποια αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η προσευχή μειώνει τις χειρουργικές επιπλοκές ή ότι βελτιώνει τα ποσοστά θνησιμότητας.

Όλες οι μελέτες και κυρίως αυτές που αμφισβητούν την δύναμη της προσευχής μετά τη δημοσίευση τους δέχονται πολλαπλές κριτικές τόσο στο σχεδιασμό τους όσο και στα αποτελέσματα που παραθέτουν. Και είναι λογικό αυτό, αν σκεφτεί κανείς ότι η έννοια της προσευχής, και συνεπώς της πίστης, είναι μια απόλυτα προσωπική διαδικασία και δε μπορεί να μετρηθεί (βάση της γνώσης που έχουμε σήμερα) η ένταση της, ο προορισμός της και το περιεχόμενο που της δίνουμε κάθε φορά. Οι ερμηνείες που μπορούν να δοθούν είναι αμέτρητες και μέχρι τώρα η επιστήμη δε δύναται να δώσει μια και μοναδική απάντηση για τη δύναμη και το ρόλο που έχει η προσευχή στη ζωή του ανθρώπου. Γιατί πριν απαντηθεί οριστικά αυτό το ερώτημα πρέπει να δοθούν άλλες απαντήσεις για τη σχέση θεού – ανθρώπου. Έτσι λοιπόν, μέχρι να γίνει αυτό η επιστημονική βάση για την προσευχή δεν είναι σταθερή.

Αυτό που μπορούμε να έχουμε ως τώρα για μια πιθανή απόδειξη είναι μονάχα παραδείγματα ότι η προσευχή κάπως με κάποιο τρόπο βοηθά. Μια βοήθεια που δε σχετίζεται με θρησκείες (Helming, 2011), αλλά ούτε και με τη βαρύτητα της ασθένειας (Helming, 2011; Johnson et al., 2009; Shinoura et al., 2010). Βέβαια, η αναζήτηση της αλήθειας ποτέ δεν πρέπει να σταματά σε οποιοδήποτε ζήτημα. Μέχρι τότε όμως, η προσευχή φανερώνει –από οποιαδήποτε οπτική και αν το εξετάσει κάποιος– πως έχει θετική επίδραση στην υγεία του ανθρώπου. Και αν όχι θετική, τουλάχιστον δεν τον επηρεάζει αρνητικά.

Για αυτό, την επόμενη φορά που κάποιος νιώσει την ανάγκη να προσευχηθεί στο θεό του, ας το κάνει με απελευθερωμένη τη λογική του. Έτσι και αλλιώς δεν υπάρχει πλούσια γνώση για τη συγκεκριμένη διαδικασία, αφού και η επιστήμη δε γνωρίζει!

 

Διαβάστε επίσης:
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος…

 

Αναφορές:
Ader, R., Felten, D. L., & Cohen, N. (1991). Psychoneuroimmunology. San Diego: Academic Press.

Aviles, J. M., Whelan, S. E., Hernke, D. A., Williams, B. A., Kenny, K. E., O’Fallon, W. M., & Kopecky, S. L. (2001). Intercessory prayer and cardiovascular disease progression in a coronary care unit population: a randomized controlled trial. Mayo Clinic Proceedings. Mayo Clinic, 76(12), 1192–1198. doi:10.4065/76.12.1192

Helming, M. B. (2011). Healing through prayer: a qualitative study. Holistic Nursing Practice, 25(1), 33–44. doi:10.1097/HNP.0b013e3181fe2697

Johnson, M. E., Dose, A. M., Pipe, T. B., Petersen, W. O., Huschka, M., Gallenberg, M. M., Peethambaram, P., et al. (2009). Centering prayer for women receiving chemotherapy for recurrent ovarian cancer: a pilot study. Oncology Nursing Forum, 36(4), 421–428. doi:10.1188/09.ONF.421-428

Leibovici, L. (2001). Effects of remote, retroactive intercessory prayer on outcomes in patients with bloodstream infection: randomised controlled trial. BMJ (Clinical Research Ed.), 323(7327), 1450–1451.

Lesniak, K. T. (2006). The effect of intercessory prayer on wound healing in nonhuman primates. Alternative Therapies in Health and Medicine, 12(6), 42–48.

Levin, J. S., & Vanderpool, H. Y. (1989). Is religion therapeutically significant for hypertension? Social Science & Medicine (1982), 29(1), 69–78.

Marwick, C. (1995). Should physicians prescribe prayer for health? Spiritual aspects of well-being considered. JAMA: The Journal of the American Medical Association, 273(20), 1561–1562.

Roberts, L., Ahmed, I., Hall, S., & Davison, A. (2010). Intercessory prayer for the alleviation of ill health. The Cochrane Library. John Wiley & Sons, Ltd.
Retrieved from http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD000368.pub3/abstract

Shinoura, N., Onodera, T., Kurokawa, K., Tsukada, M., Yamada, R., Tabei, Y., Koizumi, T., et al. (2010). Damage of left temporal lobe resulting in conversion of speech to Sutra, a Buddhist prayer stored in the right hemisphere. Neurocase, 16(4), 317–320. doi:10.1080/13554790903559689

Strawbridge, W. J., Cohen, R. D., Shema, S. J., & Kaplan, G. A. (1997). Frequent attendance at religious services and mortality over 28 years. American Journal of Public Health, 87(6), 957–961.

The post Προσευχή: μια ανώτερη διαδικασία ή ένα αντικειμενικό εργαλείο για την ενίσχυση της υγείας μας; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/prosefchi-mia-anoteri-diadikasia-i-ena-antikimeniko-ergalio-gia-tin-enischisi-tis-igias-mas/feed/ 2 Αλλάζει ο άνθρωπος; – Συνέντευξη με τον παιδοψυχίατρο – ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καραγιάννη https://www.psychografimata.com/%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%ac%ce%b6%ce%b5%ce%b9-%ce%bf-%ce%ac%ce%bd%ce%b8%cf%81%cf%89%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%ad%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%85%ce%be%ce%b7-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%bf%ce%bd/ https://www.psychografimata.com/%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%ac%ce%b6%ce%b5%ce%b9-%ce%bf-%ce%ac%ce%bd%ce%b8%cf%81%cf%89%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%ad%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%85%ce%be%ce%b7-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%bf%ce%bd/#disqus_thread Wed, 06 Mar 2024 05:11:31 +0000 https://www.psychografimata.com/?p=61196 Χρόνος ανάγνωσης 22 ΄ Συνέντευξη στον Δημοσθένη Γκαβέα* Πόσος πόνος και ισοδύναμο θάρρος χρειάζεται για να πεις θ’ αλλάξω; Είναι τελικά η ελπίδα ευλογία; Σε πόσα αδιέξοδα πρέπει να βρεθείς για να επιζητήσεις την αλλαγή; Πόσες φορές δεν είπες «σήμερα αλλάζω» και παραμένεις στα ίδια ή σχεδόν στα ίδια; Πόσες ατελέσφορες προσπάθειες και πόσες αποτυχίες μπορεί κάποιος να αντέξει; […]

The post Αλλάζει ο άνθρωπος; – Συνέντευξη με τον παιδοψυχίατρο – ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καραγιάννη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 22 ΄

Συνέντευξη στον Δημοσθένη Γκαβέα*

Πόσος πόνος και ισοδύναμο θάρρος χρειάζεται για να πεις θ’ αλλάξω; Είναι τελικά η ελπίδα ευλογία; Σε πόσα αδιέξοδα πρέπει να βρεθείς για να επιζητήσεις την αλλαγή; Πόσες φορές δεν είπες «σήμερα αλλάζω» και παραμένεις στα ίδια ή σχεδόν στα ίδια; Πόσες ατελέσφορες προσπάθειες και πόσες αποτυχίες μπορεί κάποιος να αντέξει; Πόσες φορές θα πεις «πάμε πάλι από την αρχή»; Και όλοι οι σταθμοί της ζωής σου; Αυτοί διαγράφονται έτσι εύκολα; Αυτούς που τα λάθη μας τους τσάκισαν; Σ’ αυτούς τι θα πεις; «Συγγνώμη, αλλά έχω πια αλλάξει;». Όλη αυτή η συσσωρευμένη μνήμη; Όλες αυτές οι υποσχέσεις; Αυτές που πιστέψαμε και εκείνες που κάναμε τους άλλους να πιστέψουν; Τι να αλλάξεις σε μια κοινωνία και έναν τόπο όπου όχι μόνο τίποτα δεν αλλάζει, αλλά το «έργο» γίνεται και χειρότερο; Η αρρώστια του φίλου, του γονιού, η απώλεια; Αυτές που υπήρξαν και εκείνες που θα έρθουν; Αλλαγές που δεν τις ζητήσαμε, αλλά μας χτύπησαν την πόρτα και που νιώθω ότι σε κάποια γωνία καραδοκούν; Μήπως θα πάρει η ζωή την πρωτοβουλία για αλλαγή, όπως γίνεται αιώνες τώρα; Αν ναι, τότε εγώ που βρίσκομαι; Έχω λόγο για όλα αυτά;

Με αυτές τις σκέψεις είχα ήδη φτάσει στο ραντεβού μου. Το βλέμμα των παιδιών και των γονιών τους που περίμεναν να δουν τους ειδικούς ψυχικής υγείας με «έκαψε» μέσα μου. Αμέσως μετά την καλημέρα με τον Παιδοψυχίατρο, Ψυχοθεραπευτή και Διευθυντή του Κέντρου Παιδοψυχιατρικής Κλινικής, τον κ. Δημήτρη Καραγιάννη, εξέφρασα τη στενόχωρη διάθεση μου για αυτό που μόλις αντίκρισα.

«Πράγματι, αλλά δεν ξέρετε και τι ωραία πράγματα γίνονται με αυτά τα παιδιά!» απάντησε και το βλέμμα του φώτισε. Είχε ήδη δώσει τον τόνο για τη συνέντευξη «χείμαρρο» που θα ακολουθούσε, με αφορμή την έκδοση του καινούργιου του βιβλίου με τίτλο «Αλλάζει ο άνθρωπος;» από τις εκδόσεις Αρμός.

Ερχόμενος να σας συναντήσω παρατηρούσα τις πολυκατοικίες με τα διαμερίσματα κλουβιά, τη μουτζουρωμένη πόλη και σκέφτηκα τον Άρη Κωνσταντινίδη που αποκαλούσε τα σπίτια δοχεία ζωής. Αν η αρχιτεκτονική είναι η ταυτότητα της πόλης, τότε κατά προέκταση είναι και δική μας ταυτότητα. Τι αλλαγή μπορούμε να πετύχουμε σε ένα τέτοιο περιβάλλον ασχήμιας;

Η ασχήμια είναι γεγονός, όπως γεγονός είναι πως έρχεται για να καταστρέψει. Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι πως δεν υπάρχει όμορφη αισθητική, δεν είναι ότι παράγεται κάτι που μπορεί να μην μας αρέσει, αλλά υπάρχει κάτι που έρχεται και καταστρέφει την ομορφιά η οποία πράγματι υπάρχει μέσα στην πόλη. Yπάρχει φθορά, βλέπεις το άγγιγμά της παντού και όλο αυτό παραπέμπει σε ένα γενικότερο άφημα. Είναι εκεί που οι άνθρωποι ψάχνουν για άλλοθι και τελικά όλοι βρίσκουν το άλλοθί τους προκειμένου όχι μόνο να μην δημιουργήσουν κάτι καλό, αλλά να χαλάσουν και ότι καλό μπορεί να υπάρχει.

Όμως θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι υπάρχει και υγεία, που αντιστέκεται και μέσα σε αυτά τα κλουβιά των πολυκατοικιών, όπως τα χαρακτηρίσατε, υπάρχει και ζωή. Έτσι δεν μπορούμε να μιλάμε μόνο με όρους εξωτερικής αισθητικής. Θα πρέπει να μιλήσουμε και για την ομορφιά που μπορεί να υπάρχει σε μια οικογένεια που ζει σ΄ένα μικρό σπίτι. Μπορώ να δω την ομορφιά στο μπαλκόνι αυτής της οικογένειας όπου η γυναίκα θα έχει απλώσει τα ρούχα της σε αυτό μ΄έναν πολύ όμορφο τρόπο.

Αυτό που θέλω να πως είναι πως πρέπει να λάβουμε υπόψη και το μικροκλίμα που δημιουργείται στην πόλη και κάθε άνθρωπος, κάθε οικογένεια, κάθε ζευγάρι, έχει δικαίωμα και υποχρέωση να δημιουργήσει αυτό το μικροκλίμα, το οποίο στη συνέχεια θα γίνει και η δομή πάνω στην οποία θα χτίσουν τις ζωές τους.

Γι΄αυτό, είτε είναι η εξωτερική ασχήμια, είτε η οικονομική δυσκολία που εισβάλλει και δυσκολεύει όλους μας, είτε είναι η αμφισβήτηση κάποιων αξιακών συστημάτων, η οποία έρχεται μέσα από την παγκοσμιοποίηση ή μέσα από το διαδίκτυο, πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν είναι η καταστροφή του κόσμου, αντίθετα μπορεί να είναι η δυνατότητα να παραχθεί κάτι καλό. Αντί λοιπόν να παραπονούμαστε και να διαμαρτυρόμαστε για τα γκράφιτι στην πόλη, ας προσπαθήσουμε να φτιάξουμε ομορφιά στη ζωή μας.

Μιλώντας για τη σχέση δόμησης και ανθρώπου, λέτε στο βιβλίο σας πως μόνιμη δομή συνεπάγεται ακαμψία, μόνιμη ροή χάος. Που βρίσκεται ο άνθρωπος στην εποχή όπου όλα αποδομούνται και η ροή είναι ο κυρίαρχος παράγοντας σε σημείο που δεν προλαβαίνουμε να παρακολουθήσουμε τις όποιες εξελίξεις;

Αυτή η χωρίς όρια ροή είναι ακριβώς το σημείο εκείνο όπου ο καθένας επιχειρεί να καταφύγει στις στιγμές, χάνοντας έτσι τους μακροπρόθεσμους στόχους. Γι΄ αυτό υποφέρουμε σε κοινωνικό επίπεδο. Μάθαμε να κοιτάζουμε με ορίζοντα τις επόμενες εκλογές, αν όχι και πιο σύντομα.

Σε επίπεδο προσωπικό, αν κοιτάζουμε απλώς για τις στιγμές, τότε καταλήγουμε να μην έχουμε μια συνέχεια που θα μας θέσει και τη δομή η οποία με τη σειρά της θα επιτρέψει στο καινούργιο να υπάρξει. Αυτό το κυνήγι των στιγμών κρύβει την άρνηση του θανάτου, τον φόβο μπροστά στον θάνατο, καθώς όταν χάνεται ο στόχος, το νόημα, τότε βρισκόμαστε σ΄έναν πανικό και δεν ξέρουμε από που να πιαστούμε και τότε είναι που γινόμαστε καταναλωτές καταστάσεων, ανθρώπων, σχέσεων και χάνουμε την έννοια του δημιουργού.

Γιατί εάν ορίσω στόχο μπορώ να υπερασπίζομαι τη δημιουργικότητα, η οποία δεν μπορεί να έχει στασιμότητα, δεν μπορεί να είναι άκαμπτη. Το άκαμπτο είναι το αντίθετο της δημιουργίας. Έτσι φεύγουμε από το χαοτικό, το οποίο και αυτό ακυρώνει την έννοια της δημιουργίας.

Η αλλαγή ως σύνθημα και ο άγιος Βασίλης

Χρόνια τώρα ο Έλληνας ακούει για αλλαγή. Είναι η αγαπημένη λέξη των πολιτικών μας και όμως φαίνεται να μην αλλάζει τίποτα, αλλά να βρισκόμαστε σ΄ενα διαρκές πισωγύρισμα. Είμαστε ανίκανοι να αλλάξουμε; Πού εντοπίζετε τις αγκυλώσεις ή τις καθηλώσεις;

Η αλλαγή ως πολιτικό σύνθημα πουλάει και πολλές φορές πουλάει για τους ίδιους ανθρώπους που την μεταχειρίζονται σαν υπόσχεση και την επαναχρησιμοποιούν ως ξεμπέρδεμα με την προηγούμενη κατάσταση, δηλαδή πάλι σαν αλλαγή. Οι άνθρωποι όταν ζητάνε να τους χαριστεί η αλλαγή από κάποιους άλλους βρίσκονται σε μια παιδική στάση αφού δεν αναλαμβάνουν την προσωπική τους ευθύνη.

Αν και πρέπει να πω ότι ο άγιος Βασίλης είναι πραγματικός. Βέβαια αυτό σημαίνει ότι κάποιοι ενήλικοι θα πρέπει να πάνε να αγοράσουν δώρα, να βρουν τα χρήματα γι΄αυτά και στη συνέχεια να φροντίσουν να δημιουργήσουν και την ανάλογη εορταστική ατμόσφαιρα. Τότε ναι, υπάρχει ο άγιος Βασίλης. Αν όμως σκεπτόμαστε σαν μικρά παιδιά και προσδοκούμε από τον κάθε πολιτικό να είναι αυτός ο άγιος Βασίλης, που θα μας φέρει τα δώρα, τότε κάποια στιγμή θα ξυπνήσουμε και θα παραδεχθούμε πως τελικά δεν υπάρχει. Μόνο η ανάληψη ευθύνης στην προσωπική μας ζωή μπορεί να φέρει αλλαγές και τα συνθήματα περί πολιτικής αλλαγής, δίχως την αντίστοιχή ανάληψη ευθύνης από μέρους των πολιτών, δεν είναι παρά ένα πουκάμισο αδειανό.

Εμείς σαν Έλληνες χρειαζόμαστε την ψυχολογία για να αλλάξουμε; Αφού έχουμε την φιλοσοφία. Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι είχαν ως οδηγό μεταξύ άλλων το «οι ορθώς φιλοσοφούντες αποθνίσκειν μελετώσι» δεν θα μπορούσε να είναι αυτό οδηγός σήμερα;

Πράγματι, μελέτη θανάτου έλεγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, μνήμη θανάτου οι Πατέρες της εκκλησίας. Ήταν μια σημαντική παράμετρος στη ζωή. Όμως, σήμερα στις δυτικές κοινωνίες το μεγάλο ταμπού είναι ο θάνατος και όχι το σεξ, στην οποιαδήποτε μορφή του, όπως κάποιοι πιστεύουν. Η αντιμετώπιση του θανάτου καθίσταται κάτι το απαγορευτικό. Απλά να σας επισημάνω ότι στην πρόσφατη αναθεώρηση του DSM, των διαγνωστικών κριτηρίων της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής εταιρείας, αφαιρέθηκε το πένθος από τις φυσιολογικές καταστάσεις και μπήκε και αυτό μές την κατάθλιψη. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και οι ειδικοί της ψυχικής υγείας αρνούνται να μιλήσουν για τον θάνατο και να τον δουν σαν μια φυσιολογική λειτουργία της ζωής.

Βέβαια, όποιος αρνείται τον θάνατο, ζει διαρκώς με τον θάνατο. Όποιος όμως ξέρει να διαβάσει καλά τον θάνατο αρχίζει να αναρωτιέται ποιο να είναι το σημαντικό νόημα της ζωής, προσπαθεί να δώσει τη δική του προσωπική απάντηση, που θα του επιτρέψει να σκεφτεί τι είναι το σημαντικό, τι είναι αυτό που πραγματικά αξίζει. Φυσικά το συγκεκριμένο ερώτημα προκαλεί δυσκολίες, αλλά κάνει και κάτι ακόμη, σε προχωράει μπροστά. Μπορούν και παράγονται απαντήσεις που είναι απελευθερωτικές και στη συνέχεια μπορεί να προκύψουν και εκπλήξεις οι οποίες να μας βγάλουν από τα κολλήματα που έχουμε όταν βλέπουμε το παρόν μας σαν να μην υπάρχει μέλλον ή όταν ζούμε μόνο στο παρόν.

Αυτό είναι το πολύ σημαντικό με τον θάνατο και γι′ αυτό μέσα στη δική μας θεραπευτική προσέγγιση (την υπαρξιακή συστημική προσέγγιση) θέτουμε το ερώτημα “προς τα που το πηγαίνεις;” “τι θέλεις να γίνεις;”. Ακόμη και σε ενηλίκους μεγαλύτερης ηλικίας θα ρωτήσουμε το ίδιο ή ρωτάμε “το πρόβλημα που μου φέρνεις πώς θέλεις να το δούμε; Πώς θέλεις να το αντιμετωπίσουμε;”. Δηλαδή επανερχόμαστε πάλι στην έννοια της ευθύνης, να ορίσεις εσύ τα πράγματα και να μην σε ορίσουν τα όποια προβλήματα.

Οφείλω να πω, σχετικά με την έννοια του θανάτου, ότι εάν οι δυτικές κοινωνίες τον ενοχοποιούν, οι παραδοσιακές κοινωνίες κινδύνευαν να βάζουν αναστολή της ζωής εν ονόματι του θανάτου. Εάν για κάποιους δυτικούς δεν υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο, στις παραδοσιακές κοινωνίες κινδύνευες από τη λογική ότι δεν έχει αξία αυτή η ζωή και μόνο το επέκεινα είναι το σημαντικό και αληθινό. Είναι ακριβώς η ίδια λογική που βάζει τον θάνατο σαν πιο σημαντικό από τη ζωή, ενώ στη δική μας περίπτωση ο θάνατος νοηματοδοτεί τη ζωή.

Από τα σαλόνια της Βιέννης…

Επειδή αναφερθήκατε στη Δύση, πώς η ψυχοθεραπεία από τα σαλόνια της Βιέννης που αφορούσε μια συγκεκριμένη τάξη ανθρώπων, έγινε κυρίαρχη σε μια κοινωνία όπως η δική μας όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν αγροτική; Ο απλός, καθημερινός άνθρωπος του μόχθου, έχει τα ψυχοδιανοητικά εργαλεία για να συλλάβει τις διάφορες έννοιες; Μήπως πρόκειται για μια ακόμη μόδα;

Αν δεν μπορώ να «συναντήσω» μια οικογένεια οποιασδήποτε οικονομικής και μορφωτικής τάξης και να μιλήσω ουσιαστικά για τη ζωή τους τότε το έχω χάσει και η ψυχοθεραπεία που δεν μπορεί να τους αγγίξει είναι άρνηση της ψυχοθεραπείας. Αν η ψυχοθεραπεία είναι επιτηδευμένη γλώσσα, ένα γλωσσάρι μεταξύ κάποιων κλειστών ομάδων που ηδονίζονται σε μια λεξιλαγνεία τότε είμαστε σ΄ένα επικίνδυνο μονοπάτι. Η γνήσια ψυχοθεραπεία είναι ακριβώς το αντίθετο. Να συναντήσεις τον άλλον και να τον υπηρετήσεις. Γιατί η θεραπεία είναι πάντοτε αυτή η έννοια του υπηρετώ.

Αλίμονο από το γλωσσάρι αν είναι το ίδιο σε διαφορετικές περιπτώσεις, αλλά αλίμονο και εάν τα νοήματα που έχεις να μοιραστείς, εάν οι θέσεις που έχεις να δώσεις δεν έχουν την ίδια σταθερή βάση. Άρα μιλάμε για τα ίδια θέματα ζωής, που είναι πανανθρώπινα και έχουμε να τα διαμορφώσουμε στους τρόπους ύπαρξης του καθένα.

Δεύτερον, εάν η ψυχοθεραπεία είναι μόδα, τότε είναι μια επικίνδυνη μόδα. Αυτές οι αμερικανιές του τύπου με επτά βήματα αλλάξτε τη ζωή σας, είναι της ίδιας λογικής με το πολιτικό σύνθημα περί αλλαγής. Εχουμε πάλι να κάνουμε μ′ έναν επιστημονικό λαϊκισμό και να υπογραμμίσω ότι είναι υπεύθυνοι και συνένοχοι και οι άνθρωποι που πηγαίνουν στους αυτούς τους «ειδικούς», διότι ουσιαστικά δεν θέλουν να δουν τον εαυτό τους, να προσπαθήσουν να αποκτήσουν μια ουσιαστική αυτογνωσία.

Πράγματι λοιπόν υπάρχει η επιφανειακή ψυχολογία που βλάπτει γιατί ζητάει από τους ανθρώπους να προσαρμοστούν στη ζωή, ωστόσο εμείς τολμάμε και διαφοροποιούμαστε. Στην Αγγλία αυτή τη στιγμή ζητείται από τις ασφαλιστικές εταιρείες μέσα σε τέσσερις – πέντε συνεδρίες να τελειώσουν, δεν τους ενδιαφέρει εάν ο άλλος είναι αλκοολικός, αυτό που πρωτίστως τους ενδιαφέρει είναι ο άλλος να είναι λειτουργικός και την Δευτέρα να είναι στη δουλειά του. Επομένως, εάν μιλάμε για μια τέτοια ψυχοθεραπεία που μπορεί να τους κάνει πειθήνια όργανα για να μπορούν να παράγονται στην μηχανή, τότε σίγουρα δεν κάτι καλό όταν εμείς από την άλλη θέτουμε τέτοια ερωτήματα.

Σχέσεις και θεραπεία

Πώς κατάφερναν οι άνθρωποι στο παρελθόν να ανταπεξέρχονται σε πολύ δύσκολες καταστάσεις και να φέρνουν την αλλαγή χωρίς τη βοήθεια του ειδικού;

Κάθε γνήσια και τίμια σχέση είναι θεραπευτική. Το ίδιο ισχύει και με την ψυχοθεραπεία που γίνεται μέσα στα γραφεία. Δεν μπορεί να υπάρξει θεραπεία εάν δεν υπάρχει γνήσια σχέση. Ο φίλος που θα σου τα χώσει σε μια δύσκολη στιγμή αντί να σου βάλει πλάτες μπορεί να είναι θεραπευτικός. Οι σχέσεις, τα βλέμματα που μπορούμε να δεχτούμε στη διάρκεια της ζωής μας, σε δύσκολες στιγμές, από ανθρώπους που δεν θα μας λυπηθούν, που δεν θα μας κάνουν παρατηρήσεις, που δεν θα μας δώσουν συμβουλές, αλλά θα μας περιβάλουν και θα μας πουν ,“προχώρα το έχεις”, γνωρίζοντας τις δυσκολίες και όχι κουκουλώνοντας τες, όλα αυτά είναι θεραπευτικά. Οι άνθρωποι που παλεύουν οι ίδιοι τη ζωή τους μπορούν να λειτουργούν σαν πρότυπα για όλους μας και να είναι θεραπευτικοί μόνο και μόνο που υπάρχουν και ζούνε! Αυτός είναι και ένας τίμιος τρόπος για όποιον δεν πουλάει τις ιδέες του, αλλά ζει τίμια με αυτό που υπερασπίζεται. Αυτά είναι τα πρότυπα ζωής που σου δίνουν κουράγιο και μπορούν να βοηθήσουν να κάνουμε αλλαγές.

Άρα οι γνήσιες σχέσεις, οι κοινοτικές δομές που υπήρχαν στο παρελθόν, γινόντουσαν θεραπευτικές δομές. Στο πένθος για παράδειγμα υπήρχε η κοινότητα, η ευρύτερη οικογένεια, όμως αυτές σήμερα μίκρυναν, τι θα κάνουμε; Έχουμε λοιπόν την ευθύνη ως ενήλικοι να δημιουργούμε τέτοιες δομές. Πλέον δεν θα είναι χαρισμένες δομές, δεν θα ανήκουν στην ευρύτερη οικογένεια, αλλά στους φίλους που επιλέγουμε, στις σχέσεις που δημιουργούμε έτσι ώστε να είναι αυθεντικές και να μπορούν όχι απλώς να είναι για τη δύσκολη στιγμή, αλλά να είναι και για τα όμορφα που μπορούμε να μοιραστούμε. Τα όμορφα για τα οποία θα μπορούν να μας παρακινήσουν και να μας δώσουν τη δυνατότητα να σκεφτούμε δημιουργικά, να εμπνευστούμε για να κάνουμε κάτι παραπάνω.

Εκσυγχρονισμός της παράδοσης

Η οικογένεια και οι κοινότητες συρρικνώνονται, ο Έλληνας βρίσκεται σ΄ένα διχασμό με τον εαυτό του, τους γύρω του, με την ιστορία του αλλά και την παράδοσή του. Εάν δεν αγαπάς και δεν αποδέχεσαι αυτά που σε ορίζουν, πώς θα υπάρξει αλλαγή;

Έχουμε ευθύνη να διαβάσουμε την παράδοση με τρόπο που να αντιστοιχεί στο σήμερα. Να μην είναι ένα μνημόσυνο για την παράδοση, αλλά να την κάνουμε λειτουργικό εργαλείο στο τώρα. Όταν μιλάμε για παράδοση, στην τέχνη, τον πολιτισμό, στην κουλτούρα μας, δεν μπορούμε να μιλάμε με όρους μιας προηγούμενης περιόδου γιατί αυτό είναι πολύ μυωπικό. Διαφορετικά γιατί να μην πάμε την παράδοση μέχρι τους Νεάντερταλ; Και αυτοί δεν είναι μέρος της παράδοσής μας; Γιατί λοιπόν να μείνουμε μόνο στα προηγούμενα 100 χρόνια και όχι στο βάθος των αιώνων;

Ξανά λοιπόν, τι είναι η παράδοση; Παράδοση, εάν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, είναι η λειτουργικότητα. Να αξιοποιείς λειτουργικά ότι υπάρχει διαθέσιμο γύρω σου. Δείτε τα παραδοσιακά σπίτια τα οποία δεν έχουν τις ίδιες στέγες παντού. Εάν βάλουμε μια πηλιορίτικη στέγη στις Κυκλάδες τότε το σπίτι θα είναι δυσλειτουργικό και σίγουρα δεν θα είναι παραδοσιακό, αφού στις Κυκλάδες υπάρχει η ταράτσα που είναι σχεδιασμένη να μαζεύει το νερό της βροχής. Εάν η λογική της κυκλαδίτικης ταράτσας εφαρμοζόταν στο Πήλιο, τότε τον χειμώνα θα κατάρρεε από το χιόνι. Άρα το παραδοσιακό είναι το λειτουργικό, αυτό που αντιστοιχεί και που αξιοποιείς στον τόπο και τον χρόνο που βρίσκεσαι. Είναι τα εργαλεία που έχεις και ψάχνεις με αυτά να βρεις λειτουργικές λύσεις.

Για να γίνω πιο σαφής, παραδοσιακό δεν είναι απλώς κάποια στοιχεία της αγροτικής περιόδου του τόπου μας, αλλά είναι ο τρόπος σκέψης, ο τρόπος ύπαρξης, που παρήγαγε αυτά. Παραδοσιακό δεν είναι το κέντημα, η φλοκάτη, παραδοσιακό είναι εκεί όπου υπήρχε η ανάγκη για μια κουβέρτα, για κάποια θέρμανση, την έφτιαχναν αλλά προσέξτε, όχι μόνο σε επίπεδο ανάγκης αλλά έβαζαν επιθυμία και ομορφιά. Είχαν την ικανότητα να ομορφαίνουν το αναγκαίο και δεν έμεναν στην στέρηση βασιζόμενοι μόνο στα υλικά που είχαν.

Εάν θέλουμε να είμαστε παραδοσιακοί στις μέρες μας πρέπει να είμαστε πολύ ευρηματικοί. Πρέπει να κάνουμε χίλιες τρέλες, να αξιοποιήσουμε οτιδήποτε ψηφιακό. Ταυτόχρονα και το επισημαίνω αυτό, οφείλουμε να προσέξουμε να μην γίνουμε εμείς εργαλεία κάποιου άλλου. Δηλαδή να κρατήσουμε την έννοια του προσωπικού που υπήρχε μέσα στο παραδοσιακό. Δεν ήταν όλα ίδια. Ακόμη και από τόπο σε τόπο, διπλανά χωριά διαφοροποιούνταν και έβαζαν διαφορετική τεχνική στα ίδια θέματα. Εκεί βρίσκεται η ομορφιά, στο προσωπικό. Απέφευγαν το ισοπεδωμένο, το ομοιόμορφο. Αυτό έχουμε να κρατήσουμε σαν παραδοσιακό σήμερα.

Να διαπραγματευθούμε τις δυσκολίες μας

Στο βιβλίο σας «παίζετε» με την έννοια του χρόνου. Υποστηρίζετε ότι η αλλαγή είναι άμεσα αλληλοεξαρτώμενη από τον χρόνο. Τον χρόνο απόφασης για αλλαγή. Προτείνετε ένα ταξίδι που πηγαίνει κατευθείαν στο μέλλον προκειμένου να υπάρξει ριζική ανατροπή δεδομένων του παρελθόντος, με όχημα την προσωπική ευθύνη που πρέπει να αναλάβει ο «ταξιδιώτης». Τι γίνεται όμως εάν έχει προϋπάρξει μια σειρά ατυχών συμβάντων και η κακοδαιμονία δεν οφείλεται σε δική μας υπαιτιότητα;

Κάποιες στιγμές στη ζωή μας νιώθουμε δυσκολία απέναντι στα θέματα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε, αυτό το παθαίνουν και αρκετοί ειδικοί στα θέματα ψυχικής υγείας. Οι άνθρωποι λοιπόν τη δυσκολία την αντιμετωπίζουν σαν κάτι κακό. Το υποκειμενικό συναίσθημα της δυσφορίας, της λύπης, του φόβου, του πόνου, της αίσθησης ανικανότητας, της αίσθησης αδιεξόδου, του άγχους, της έντασης, την καταγράφουν σαν κάτι μόνο αρνητικό, σαν δυσλειτουργία. Αρχίζουν τότε να διερωτώνται «τι έφταιξε», «που έφταιξα;», «ποιος φταίει;», «μήπως φταίει ο άλλος… μήπως φταίω εγώ;». Δημιουργείται μια κατάσταση όπου καταγράφονται όλα αυτά τα αρνητικά συναισθήματα σαν αποτυχία. Όμως ας το δούμε όπως πραγματικά αντιστοιχεί. Πάρα πολλά θέματα που μας δυσκολεύουν στη ζωή μας δεν είναι ζητήματα δυσλειτουργίας αλλά καθαρά αναπτυξιακά.

Να το πω απλά: ένα παιδάκι 2,5 – 3 ,5 ετών είναι βέβαιο ότι θα αλλάξει παπούτσια πριν αυτά φθαρούν και αυτό όχι γιατί τα παπούτσια ή το πόδι του παιδιού είναι προβληματικά, αλλά επειδή το πόδι του παιδιού μεγαλώνει πιο γρήγορα. Εδώ λοιπόν υπάρχει μια δυσκολία καθώς πρέπει να πληρώσουμε για να πάρουμε καινούργια παπούτσια αφού το παιδί μεγαλώνει. Όμως εδώ έχουμε μια ευλογία! Αυτά λοιπόν είναι τα αναπτυξιακά προβλήματα.

Σε κάθε φάση ανάπτυξης περνάμε και μια φάση αποσταθεροποίησης. Στην αποσταθεροποίηση τα συναισθήματα που προκύπτουν δεν είναι ευχάριστα και κινδυνεύουμε να τα καταγράφουμε σαν αρνητικά, ενώ δεν είναι. Αυτό που πρέπει να σκεφτόμαστε σε ανάλογες περιπτώσεις είναι: «εάν τούτη τη στιγμή δυσκολεύομαι δεν είναι επειδή έχει γίνει κάτι κακό, αλλά επειδή πηγαίνω και στοχεύω σε κάτι καλύτερο για να πάω κάπου διαφορετικά».

Ο μαθητής που δίνει πανελλαδικές και στοχεύει σε μια πιο απαιτητική σχολή θα δυσκολεύεται πολύ περισσότερο από αυτόν που δεν θα δώσει εξετάσεις ή που δεν ενδιαφέρεται για τις εξετάσεις, θα νιώθει φορτισμένος, αλλά έχει να δει στο μέλλον και να σκεφτεί για ποιον λόγο παλεύει. Το ίδιο ισχύει και μέσα στις σχέσεις των ζευγαριών, οι οποίες κάποιες στιγμές δυσκολεύουν, όχι απαραίτητα γιατί κάποιος φταίει, αλλά διότι περνάνε σε επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Οι άνθρωποι οι οποίοι παρατάνε τις σχέσεις τους όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δυσκολία, βρίσκονται ακριβώς σε εκείνο το σημείο που θα ανακυκλωθούν, όπου και με τον επόμενο σύντροφο θα ζήσουν πάλι κάτι ίδιο. Μέχρι εκεί θα φτάσουν. Αντίθετα, εκείνοι που θα αντέξουν να διαπραγματευτούν τη δυσκολία θα μπορέσουν να βρεθούν σε ανώτερο επίπεδο λειτουργικότητας.

Όταν τα δυσάρεστα σου «χτυπούν» την πόρτα

Γράφετε στο βιβλίο σας: «Στις δύσκολες στιγμές να δανείζεσαι από το μέλλον σου!». Και εάν το μέλλον μοιάζει με θρίλερ;

Δεν είναι θρίλερ αυτό που θα ζήσουμε. Όσο προχωρούν τα χρόνια και εμείς μαζί τους, εύχομαι να ζήσουμε και πιο δύσκολες καταστάσεις από αυτές που έχουμε να αντιμετωπίσουμε τώρα.

Εάν ευοδωθούν οι ευχές των ανθρώπων που μας εύχονται στα γενέθλιά μας «να τα εκατοστήσεις», αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ότι μας εύχονται να είμαστε αδύναμοι, να χάσουμε πολλές δυνάμεις, να έχουμε περάσει πολλές αρρώστιες, να έχουμε πενθήσει πολλούς δικούς μας ανθρώπους. Αυτό δεν μας εύχονται; Δεν πρόκειται για θρίλερ είναι κάτι σίγουρο που θα συμβεί…δυσκολεύει η πίστα στην ανάπτυξη της ζωής μας. Επαναλαμβάνω λοιπόν πως πρόκειται για κάτι αναπτυξιακό, χάνεις κάποιες δυνάμεις αλλά μπορείς να πλουτίσεις σε σοφία, εάν φυσικά αυτή η διαδικασία σκέψης έχει ξεκινήσει από πολύ πιο νωρίς και όχι την τελευταία στιγμή, γιατί τότε προστίθεται κακία και μιζέρια. Θρίλερ ζει σαν τέλος, αυτός που το κάνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Να επιστρέψουμε στον φοιτητή ή στο ζευγάρι και να τους δούμε μερικά χρόνια στο μέλλον; Νιώθω πως αγνοούμε πως στο ταξίδι της ζωής μαζεύονται πολλά τραύματα, αποτυχίες, απογοητεύσεις, η λίστα μπορεί να είναι μακρά.

Πάλι μιλάμε με όρους παιδικούς, με όρους όπως, «θα παίξω όταν τελειώσω τα μαθήματά μου». Λένε πολλές φορές οι φοιτητές: «όταν μπω στο πανεπιστήμιο επιτέλους θα ζήσω». Τότε αυτό που θα γίνει είναι να βουλιάξουν, όπως συμβαίνει συχνά σήμερα με τους φοιτητές. Είναι σαν να έχουν καεί στη προηγούμενη φάση και μετά αφήνονται και βουλιάζουν. Βοηθάνε σε αυτό τόσο οι καθηγητές, πολλοί εκ των οποίων δεν νοιάζονται, όσο και τα πανεπιστημιακά ιδρύματα με την απουσία μέριμνας.

Παιδική στάση είναι και η σκέψη του φοιτητή πως μετά το πανεπιστήμιο όλες οι θέσεις εργασίας θα είναι ανοιχτές γι΄αυτόν. Φυσικά σε μια τέτοια προσμονή η απογοήτευση είναι δεδομένη. Αυτό που πρέπει να ξέρουμε από την πρώτη στιγμή είναι ότι πάντοτε θα δίνουμε μάχες. Άρα και στην προσωπική και στην επαγγελματική ζωή το αυτονόητο είναι να παράγουμε, να λύνουμε προβλήματα, να αντιμετωπίζουμε δυσκολίες. Αυτό είναι το αυτονόητο, αυτό είναι το συναρπαστικό παιχνίδι της ζωής.

Ναι, όμως τι θα λέγατε στον μεσήλικα άνεργο στην Ελλάδα σήμερα, ή στον καρκινοπαθή που ξέρει ότι έχει λίγους μήνες ζωής;

Το δεύτερο μου είναι πιο εύκολο να το απαντήσω. Δυσκολεύομαι κάθε φορά που πρέπει να βρεθώ με ανθρώπους που βρίσκονται σε αυτή τη φάση γιατί ο χρόνος τους είναι πολύτιμος και συμπυκνωμένος και δεν υπάρχει περιθώριο για μιζέριες, αυτολύπηση και ψεύτικες παρηγοριές. Δίπλα τους έχω ζήσει πολύ δύσκολες, αφόρητα δύσκολες στιγμές, αλλά παράλληλα πολύ πλούσιες και πολύ ουσιαστικές. Γι΄αυτο σας είπα πως μου είναι εύκολο να απαντήσω.

Όποιος σε τέτοιες περιπτώσεις θέλει να μιλάει με όρους αυτολύπησης, τότε είναι ήδη πεθαμένος και όχι μόνο αυτό. Είναι σαν να θέλει να παρασύρει και όλους τους γύρω του να πεθάνουν ή ενοχοποιούνται γιατί θα ζήσουν.

Αυτοί που έχουν αποφασίσει να σταθούν διαφορετικά είναι υπέροχοι και ζουν πολλές ζωές μέσα σε αυτούς τους μήνες και δεν είναι σχήμα λόγου αυτό, είναι κάτι που το έχω ζήσει.

Όσον αφορά τον άνεργο μεσήλικα, σαν ταυτότητα δεν μου αρέσει. Δηλαδή σαν να πάει να αυτοπροσδιοριστεί με έναν όρο τον οποίο εάν τον αποδεχθεί θα του γίνει στοιχείο της ταυτότητας του. Όταν ρωτάω τους ανθρώπους με τι ασχολούνται και μου λένε συνταξιούχος τους ρωτάω πάλι και τους σχολιάζω «δεν σας ρώτησα με τι δεν ασχολείστε, σας ρώτησα με τι ασχολείστε».

Το «άνεργος» δεν μπορεί να είναι στοιχείο της ταυτότητας μας, μπορεί να είναι φάση την οποία ζούμε. Αυτός λοιπόν που θα βρεθεί σε αυτή τη φάση θα πρέπει να κοιτάξει τι μπορεί να αξιοποιήσει από την προηγούμενη πορεία του, να αναρωτηθεί για πολλά θέματα και να βρει λύσεις.

Εγώ δεν μπορώ να τον λυπηθώ, δεν έχω λυπηθεί κανέναν άνθρωπο μέχρι τώρα στη ζωή μου, γιατί να λυπηθώ έναν μεσήλικα άνθρωπο ο οποίος εάν έχει την υγεία του μπορεί να βρει λύσεις. Μπορεί να μοιάζει σκληρό αυτό που λέω αλλά δεν είμαι πολιτικός να έχω ενοχές. Έχω όμως να φροντίσω τους ανθρώπους να μην βουλιάξουν, να ξυπνήσουν και να αναπτύξουν τις δυνάμεις που έχουν. Ενώ μοιάζει ότι είναι σκληρό αυτό που λέω και μοιάζει ότι δεν καταλαβαίνω, στην ουσία είναι ακριβώς το αντίθετο, νοιάζομαι. Αν λυπηθώ τον μεσήλικα άνεργο τι πρέπει να κάνω με το νέο ζευγάρι που γέννησε αυτιστικό παιδί ή που το παιδί τους έχει μυοπάθεια και δεν θα περπατήσει ποτέ, θα είναι στο κρεβάτι και το μυαλό του θα δουλεύει, ενώ θα έχει ανάγκη συνεχούς βοήθειας και θα κινδυνεύει από οποιαδήποτε λοίμωξη;

Αλήθεια, τι θα πείτε σε αυτούς; Τι αλλαγή θα κάνουν στη ζωή τους όταν η αλλαγή τους έχει χτυπήσει άγρια την πόρτα;

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να πω με τιμιότητα και ξεκάθαρα είναι ότι δεν θα ήθελα να μου συμβεί το παραμικρό. Εάν δεν μιλάμε έτσι τότε τους κοροϊδεύουμε και αυτοί οι άνθρωποι θα έχουν δικαίωμα να οργιστούν και είτε φανερά, είτε όταν δεν θα είσαι παρών, να σου ευχηθούν και στα δικά σου. Αρα είμαι πολύ επιφυλακτικός και προσεκτικός να πω εύκολες παρηγοριές και συμβουλές που θα δηλώνουν ότι στην ουσία δεν τους συμμερίζομαι καθόλου.

Την ίδια ώρα όμως που τους έχει συμβεί κάτι πολύ δύσκολο, μέλημά μου είναι πως δεν θα γίνει η αυτοκαταστροφή τους, πως θα κυριαρχήσει η ζωή και πολύ περισσότερο πως θα είναι αυτοί που θα παρασύρουν το παιδί τους ή θα πάρουν χαρές από αυτό παρ΄όλη τη δυσκολία.

Από την εμπειρία όλα αυτά τα χρόνια μπορώ να σας πω, πως όχι όλοι, αλλά πάρα πολλοί, σε τέτοιες στιγμές, μετά το πρώτο σοκ, όταν έχουν αποφασίσει στη ζωή τους να στέκονται αντιμέτωποι, τότε το αντιμετωπίζουν και κερδίζουν πολλές χαρές.

Οι άνθρωποι που έχουν ένα παιδί με βαριά καθυστέρηση, με αυτισμό, έχουν πολύ περισσότερες χαρές εάν σταθούν πραγματικά στη ζωή. Μια λέξη να πει το παιδί τους που δεν μίλαγε η χαρά μπορεί να είναι μεγαλύτερη από το να είχαν ένα παιδί που θα έμπαινε στο πανεπιστήμιο και αυτό γιατί προϋπήρξαν πολλές προσπάθειες, γιατί έχουν αγωνιστεί. Δηλαδή μπορούν να έχουν τέτοια πανηγύρια ζωής που να μην είναι ψεύτικα. Προϋπόθεση είναι να μην βουλιάξουν και θυσιαστούν με το παιδί τους, αλλά να προχωρήσουν οι ίδιοι τις ζωές τους και μέσα στο προχώρημα ζωής να βρεθεί και το παιδί με τη όποια δυσκολία.

Διαφοροποιηθείτε

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να μου ορίσετε πως αντιλαμβάνεστε την αλλαγή. Τι είναι αλλαγή;

Για εμένα η γνήσια αλλαγή είναι η διαφοροποίηση. Είναι μια διαρκής ανάπτυξη, μια εξέλιξη, που δεν είναι πάντοτε συνεχής, δεν είναι βηματάκι βηματάκι πάντοτε. Μπορεί να μοιάζει και με ασυνέχειες, με άλματα. Που αν και μπορεί να μοιάζουν ότι γίνονται στιγμιαία, έχει προηγηθεί εσωτερική πορεία. Μιλάμε για αυθεντικές αλλαγές, όπου η επεξεργασία υπήρχε σε όλη αυτή τη διάρκεια και κάποια στιγμή υπήρξε και ο κινητικός παράγοντας που επέτρεψε την εμφάνισή τους. Αλλαγή είναι μια διαρκής εξέλιξη που δεν είναι ποσοτική, που δεν είναι αναγκαστικά μετρήσιμη. Την αλλαγή όπως την εύχομαι εγώ είναι να γινόμαστε όλο και περισσότερο ο εαυτός μας.

Στην εποχή του Political Correct

Σταθερές που ίσχυαν βρίσκονται στο στόχαστρο. Κυριαρχεί η πολιτική ορθότητα η οποία μπορεί να φιμώσει ή να περιθωριοποιήσει. Διαφοροποίηση μπορεί να σημαίνει αντιστέκομαι σε αυτό που κυριαρχεί ως ορθό και οι συνέπειες να είναι ισοπεδωτικές. Εσείς πριν μου εκφράσατε την αντίθεσή σας για την ψυχιατροποίηση του πένθους από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, πως λειτουργείτε σε αυτό το νέο πλαίσιο;

Πράγματι αντιδρώ γιατί εάν ψυχιατροποιηθεί το πένθος τότε σημαίνει ότι θα πρέπει να πουληθούν αντικαταθλιπτικά σε όλους αυτούς που πενθούν. Επίσης μέσα στην ίδια κατηγορία έβαλαν και την προ εμμηνοπαυσιακή ένταση, δηλαδή την εβδομάδα πριν από την έμμηνο ρήση που οι γυναίκες τα βλέπουν πιο μαύρα, πιο δύσκολα. Σκεφτείτε το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού να πάρει αντικαταθλιπτικά επί μια εβδομάδα, αντιλαμβάνεστε για τι τζίρο δισεκατομμυρίων μιλάμε. Άρα ο ψυχίατρος που δεν θα διαγνώσει το πένθος ως κατάθλιψη κινδυνεύει να καταγγελθεί τουλάχιστον ως γραφικός, αντιεπιστημονικός, άρα να πεταχτεί απ΄έξω.

Είναι αλήθεια πως υπάρχουν κίνδυνοι. Το political correct κυριαρχεί. Για παράδειγμα η διστακτικότητα στην Αμερική να ευχηθείς καλά Χριστούγεννα. Η απάντηση λοιπόν στην παγκοσμιοποιημένη εποχή, στην γνήσια κοινωνία των λαών και των προσώπων, είναι ο μουσουλμάνος να πει καλά Χριστούγεννα στον χριστιανό και ο χριστιανός να πει καλό Ραμαζάνι στον μουσουλμάνο. Όχι να χαθούν και τα δύο. Αυτό μπορούμε να επιμένουμε και να το πετυχαίνουμε, να μην φοβόμαστε.

Νομίζω ότι κινδυνεύουμε να περιθωριοποιούμαστε μόνοι μας και όχι απαραίτητα από το σύστημα. Η περιθωριοποίηση συμβαίνει όταν μας καταβάλει η ηττοπάθεια, όταν χάνουμε την εξυπνάδα μας, την ευρηματικότητα μας, όταν χάνουμε την μαγκιά μας, την αποφασιστικότητά μας να οδηγήσουμε αλλιώς τα πράγματα.

Εμείς για παράδειγμα ετοιμάζουμε καμπάνια με όλους τους τρόπους και όλες τις επιστημονικές δυνάμεις που μπορούμε να έχουμε για να ανατρέψουμε την απόφαση της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και εύχομαι έπειτα από κάποια χρόνια να μπορέσουμε να υπερηφανευθούμε γι΄αυτό.

Δεν πρέπει να χάσουμε τον ηρωισμό μας και δεν τον εννοώ ως αυτοκαταστροφή. Ηρωισμός δεν σημαίνει ότι πρέπει να θυσιάσω τη ζωή μου για να γίνει κάτι καλό, αλλά δίνω νόημα στη ζωή μου υπερβαίνοντας την ατομικότητά μου. Στις νέες καταστάσεις ας μην επικεντρωνόμαστε στον κίνδυνο της περιθωριοποίησης, αλλά να μιλήσουμε για πιο έξυπνες λύσεις οι οποίες να αντιστοιχούν στο σήμερα.

Πρόσωπο και Άτομο

Χρησιμοποιείτε λέξεις και όρους μεταφυσικής ακόμη και θεολογικούς, όπως για παράδειγμα προτάσσετε την έννοια του προσώπου έναντι του ατόμου.

Δεν μπορούμε να μιλάμε για μια πνευματικότητα που δεν έχει αντανάκλαση στην πραγματικότητα γιατί τότε δεν είναι γνήσια πνευματικότητα. Εάν η πνευματικότητα αφορά κάποιους κλειστούς χώρους, κάποιες κλειστές ομάδες, τότε δεν είναι πνευματικότητα αλλά είναι μια ιδιότυπη ιδεολογικοποίηση που παράγει κλειστά λόμπι. Η γνήσια πνευματικότητα μπορεί να έχει ανταπόκριση σε όλους τους ανθρώπους γιατί οι αξίες ή θα είναι πανανθρώπινες ή δεν θα είναι αληθινές.

Σχετικά με την έννοια του προσώπου σε σχέση με το άτομο. Δεν είναι μια αφηρημένη έννοια που έρχεται μόνο από κάποιους ορισμένους χώρους. Όταν κάνουμε θεραπείες σε οικογένειες, τονίζουμε ότι το πρόβλημα δεν είναι ατομικό του παιδιού, αλλά έχει να κάνει με το σχετίζεσθε. Αναπλαισιώνουμε το πρόβλημα και έτσι το σχετίζεσθε αυτόματα έχει την ανάγκη της ύπαρξης του προσώπου και όχι της κλειστής ατομικότητας που μπαίνουν διάφορες διαγνώσεις πάνω σε αυτό. Η συστημική θεώρηση αυτόματα απαιτεί την έννοια του προσώπου, άρα έχει πνευματικότητα, αλλά και η πνευματικότητα έχει υλικότητα, εάν θέλει να είναι αληθινή.

Θα κάνουν τα Cyborg ψυχοθεραπεία;

Για ποια αλλαγή μιλάμε όταν, εσείς το λέτε, το εργαστήριο προσφέρει την αλλαγή. Όταν έχουμε μίξη βιολογικού και ψηφιακού υλικού; Όταν η παρέμβαση στον εγκέφαλο είναι το ζητούμενο και ο μετάνθρωπος προ των πυλών; Οταν η πλειονότητα των πολιτών είναι έτοιμη γι αυτή την αλλαγή; Δείτε το παράδειγμα των Σουηδών πόσο πρόθυμοι είναι για να εμφυτεύσουν ένα τσιπάκι στο σώμα τους. Θα καταλαβαίνουν τα Cyborg από ψυχανάλυση; ή θα έχουμε την ψυχιατροποίηση της κοινωνίας με χάπια και θέαμα;

Και τα δύο είναι υπαρκτές προοπτικές αν αφεθούμε και ρομποτοποιηθούμε εμείς.

Τα ρομπότ δεν είναι κάτι μελλοντικό. Υπάρχουν πλέον ολοκληρωμένα ψηφιακά προγράμματα που μαθαίνουνε και αυτονομούνται από αυτούς που τα δημιούργησαν. Στους ανθρώπους τα τσιπάκια ήδη εισάγονται, είδαμε, όπως σχολιάσατε, τη θετική αποδοχή από τους Σουηδούς. Πρόκειται λοιπόν για καταστάσεις που υφίστανται σήμερα και οι δημιουργοί πια αυτών των ψηφιακών καταστάσεων δεν μιλάνε για εικονική πραγματικότητα, αλλά για επαυξημένη πραγματικότητα. Από την άλλη εάν αρνιόμαστε όλα τα καινούργια στοιχεία έχουμε πεταχθεί απ΄ έξω. Αυτοί που δαιμονοποιούν τα καινούργια εργαλεία, αυτοί που τα αρνούνται είναι τελικά εκείνοι που υποκύπτουν.

Άρα έχουμε να τα ξέρουμε, να τα χειριζόμαστε, να είμαστε μέτοχοι της νέας πραγματικότητας και να μπορέσουμε να βάλουμε πνευματικότητα και σε αυτή. Η απάντηση σε όλα αυτά είναι, όχι καταγγελίες, όχι εγκλωβισμό σε κλειστές καταστάσεις, που είναι θανατηφόρες. Να ανοιχτούμε προς τη ζωή.

Τι ψυχικό ανοσοποιητικό σύστημα πρέπει να αναπτύξουμε και πώς μια οικογένεια προετοιμάζει τα παιδιά της για έναν κόσμο ανασφάλειας και ραγδαίων αλλαγών;

Όσον αφορά τους γονείς. Δεν μπορούνε να αρνηθούν τον ψηφιακό κόσμο στα παιδιά τους γιατί ή τα παιδιά τους θα πεταχτούν απ΄έξω ή θα πεταχτούν οι ίδιοι οι γονείς έξω από τον κόσμο των παιδιών τους. Τι είναι το πιο σημαντικό που μπορούν οι γονείς να φέρουν στα παιδιά τους; Θα μπορέσουν να τους δώσουν εμπειρίες ζωής; Εάν ο πραγματικός κόσμος της οικογένειας έχει χαρά, κινδυνεύει το παιδί από τον εθισμό στο ίντερνετ; Όχι, είναι η απάντηση. Εάν ο γονιός χάσει τη χαρά του, βλέπει μόνο κινδύνους και απειλές, βγάζει μόνο στεναχώρια και καταγγέλλει όλη αυτή την καινούργια κατάσταση, τι θα κάνει; Θα διαφημίσει στην ουσία αυτή την κατάσταση στο παιδί του και όπως ο ίδιος θα είναι εξαρτημένος στην μιζέρια, έτσι και το παιδί του θα εξαρτηθεί σε κάτι που του υπόσχεται ότι θα τον κάνει να ξεφύγει από αυτή. Φυσικά θα είναι μια άλλη εξάρτηση.

Τι γλώσσα μιλούν οι έφηβοι;

Ο μηδενισμός των σημερινών εφήβων πως μεταφράζεται; Θέλουν να πουν κάτι και δεν ξέρουν πώς να το αρθρώσουν; Υπάρχει γλώσσα για να τους μεταφράσετε;

Και βέβαια υπάρχει! Όταν νιώθουν την ουσιαστική απουσία του γονιού, όταν αυτός είναι κλεισμένος στις ανεπάρκειές του, στις αγωνίες του, στους φόβους του, στις δυσκολίες του, σε ατομικές επιδιώξεις ή σε ατομικές ευχαριστήσεις, που λειτουργούν σαν μέσο για να ξεφύγει από τη δύσκολη κατάσταση που βρίσκεται, τότε θα πρέπει να βρούνε κάποιους άλλους χώρους στους οποίους να νιώσουν υπόσταση και να πάρουν ταυτότητα. Θα μπουν σε κάποιες ομάδες και δεν θα έχει σημασία ποια ταυτότητα παίρνουν. Το σημαντικό είναι πως θα νιώθουν ότι κάπου ανήκουν και αυτό είναι που είχα γράψει σ΄ένα προηγούμενο βιβλίο μου: «κάνε την καταστροφή της χαράς σου, χαρά της καταστροφής». Αυτό είναι το σύνθημα. Εκεί δηλαδή που έχουν απελπιστεί και έχουν νιώσει ότι δεν μπορούν να χαρούν, με το να καταστρέψουν κάνουν ένα acting out, μια εκδραμάτιση του εσωτερικού τους κόσμου.

Δικτατορία του DNA. Αλήθεια ή μύθος;

Μπορούμε να μιλάμε για ψυχοθεραπεία σήμερα όταν μπορούμε να επέμβουμε στον εγκέφαλο; Γίνεται λόγος ακόμη και αφαίρεση των δυσάρεστων αναμνήσεων. Η κληρονομικότητα δεν παίζει ρόλο; Ο χρόνιος εγκλωβισμός σ΄εναν φαύλο κύκλο ζωής πόσο μας επιτρέπει την όποια αλλαγή;

Υποστηρίζω πρώτα απ΄όλα ότι αυτή η γραμμικότητα ισχύει για όποιον δεν απελευθερώσει την ελευθερία του.

Όταν έχω απέναντί μου έναν άνθρωπο στα πρώτα 20 λεπτά ξέρω πώς θα πάει η ζωή του στο μέλλον και πέφτω δυστυχώς μέσα. Σας διαβεβαιώνω ότι δεν πρόκειται για κάτι μαγικό. Αφού πάρω κάποια στοιχεία για το παρελθόν του, στη συνέχεια παίρνω στοιχεία για το παρόν του, τα ενώνω και τα προεκτείνω στο μέλλον. Σύμφωνα με την εμπειρία που έχω οι πιθανότητες για το πώς θα πάει η ζωή του, μου είναι προβλέψιμες. Βάσει των δεδομένων του και εάν αποφασίσει να πάει με τον αυτόματο πιλότο ξέρουμε ότι αναπόφευκτα θα υπάρχει μια προβλεψιμότητα.

Από την άλλη όταν έχω κάποιον θεραπευόμενο και είμαστε μαζί πολύ καιρό, χάνω τη δυνατότητα να προβλέψω, διότι εκεί ενεργοποιείται η ελευθερία του. Έχω δει εκπληκτικές αλλαγές όταν άνθρωποι αποφάσισαν να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους και προχώρησαν πολύ δυναμικά. Όμως έχω δει και άλλους να επανέρχονται στα ίδια όταν κάποια στιγμή αφέθηκαν στο μοιραίο και σταμάτησαν να υπερασπίζονται τις αλλαγές τους. Αν ενεργοποιηθεί η ελευθερία τα πράγματα παύουν να είναι προβλέψιμα.

Ναι, κάποια στοιχεία χαρακτηριολογικά μας ακολουθούν σε όλη μας τη ζωή. Κάποια θέματα ακόμη και της σωματικής μας ύπαρξης, το ύψος μας, το βάρος μας, τα χαρακτηριστικά μας, επηρεάζουν και στοιχεία ψυχολογικά, που δεν αλλάζουν. Όμως μπορώ να επιλέξω εγώ το ποιος αποφασίζω να είμαι, αρκεί να το επιλέξω.

Και πάλι, είμαστε στ΄αλήθεια ελεύθεροι να αποφασίσουμε την αλλαγή όταν είμαστε δέσμιοι του DNA μας και του εγκεφάλου μας;

Υπάρχει το DNA που μας βάζει κληρονομικούς παράγοντες, υπάρχουν τα 5 πρώτα χρόνια της ζωής μας, που διαμορφώνουν πάρα πολλά στοιχεία για την προσωπικότητά μας και τον χαρακτήρα μας, αλλά υπάρχει πλέον και η ευλογία της ψηφιακής εποχής που μας δίνει καινούργια δεδομένα και δεν μιλάω για θεωρίες, στο βιβλίο μου είναι το μόνο κεφάλαιο που έχω άπειρη βιβλιογραφία.

Μέσα στην τελευταία 15ετία έχουμε δύο βραβεία Νόμπελ ιατρικής που πήγαν σε Αμερικανούς βιολόγους οι οποίοι αναφέρονται στην επιγενετική. Δηλαδή, εκεί όπου το δοσμένο DNA τροποποιείται. Όπου αποδεικνύεται πως ο τρόπος ζωής μας μπορεί και επηρεάζει και το δοσμένο DNA μας. Δεν είναι θεωρίες αυτά, μιλάμε για ευρήματα.

Αυτοί που μιλούν για την δικτατορία του DNA, είναι παλιομοδίτες και περιορισμένης επιστημονικής γνώσης. Ομολογώ πως υπάρχει η δυναμική του, υπάρχει η αλήθεια του, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Επίσης, έχουμε επαναστατικά δεδομένα που κυβερνούν στο χώρο της νευρολογίας και ανατρέπουν όλες αυτές τις παραδόσεις, που ήθελε ο εγκέφαλος μας να είναι το «μαύρο κουτί», το «κλειστό κουτί», από το οποίο εκπορεύονται όλες οι αποφάσεις.

Ανατρέπονται οι πεποιθήσεις πως είμαστε απλώς εκτελεστικά όργανα ενός εγκεφάλου που είναι μόνο βιολογικά δεδομένα τα οποία υπήρξαν στη ζωή μας και προικοδοτήθηκε ο καθένας με αυτά και έτσι είμαστε δέσμιοι να τα ακολουθούμε.

Ανατράπηκε πως είμαστε οι νευροαποδοχείς, η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη που μας καθορίζουν τη ζωή, εάν δηλαδή θα είμαστε καταθλιπτικοί ή ψυχωσικοί. Ετούτη τη στιγμή έχουμε πάλι βραβεία Νόμπελ ιατρικής, της τελευταίας δεκαετίας, που μιλάνε για την νευροπλαστικότητα, όπου ο εγκέφαλος πια δεν είναι δοσμένες περιοχές από τις οποίες εξαρτάται η ζωή μας, αλλά είναι κυκλώματα, ηλεκτρονικά κυκλώματα, τα οποία μπορούν να αναπτύσσονται, να τροποποιούνται και να διαμορφώνονται ακόμα και με τις αποφάσεις μας.

Όταν αποφασίζω δηλαδή να καθορίσω εγώ τη ζωή μου, να αλλάξω εγώ τη ζωή μου και επιμείνω σε αυτό, τότε επηρεάζω και τον εγκέφαλό μου και του διαμορφώνω καινούργια στοιχεία με τα οποία μπορώ πια να πορεύομαι. Βέβαια υπάρχει αυτό που λέμε οικονομία του εγκεφάλου, δηλαδή ο εγκέφαλός μας διαβάζει τα νέα γεγονότα μέσα από τα δοσμένα του για να μην ξοδεύει ενέργεια, και οτιδήποτε καινούργιο πάει να το διαβάσει με τον παλιό τρόπο που ήξερε. Αρα κινδυνεύουμε να λέμε «ο άνθρωπος δεν αλλάζει» και να επιβεβαιώνεται αυτό, όταν εμείς όμως δεν αποφασίζουμε να αλλάξουμε ή αφηνόμαστε στον αυτόματο πιλότο. Ο εγκέφαλος αλλάζει! Ο άνθρωπος αλλάζει, και είναι πια ψηφιακά αποδεδειγμένο ότι μπορεί να συμβεί μέσα από τις συνειδητές αποφάσεις που παίρνουμε.

Τι δεν είναι ελευθερία;

Ελπιδοφόρο και απελευθερωτικό. Αναφέρατε όμως τη φράση «να απελευθερώσουμε την ελευθερία μας». Ελευθερία από τι;

Δεν είναι «από τι». Αν μιλήσουμε για «ελευθερία από…» τότε είναι απελευθέρωση η οποία διαφέρει από τη γνήσια ελευθερία.

Η απελευθέρωση είναι να ξεφύγω από μια κατάσταση δοσμένη που δεν μου αρέσει είτε σε επίπεδο προσωπικό, είτε σε επίπεδο κοινωνικό. Όταν προσπαθούμε να ξεφύγουμε από κάτι που δεν μας αρέσει αυτό είναι κάτι καλό, μπορεί να είναι κινητήρια δύναμη, αλλά δεν μπορεί να είναι το τέλος αυτό, γιατί όσοι πάνε να ξεφύγουν απλώς από κάποιες καταστάσεις στο τέλος δεν συνειδητοποιούν ότι βρίσκονται σε μια νέα κατάσταση πιθανόν και χειρότερη από την προηγούμενη.

Δείτε την ιστορία του λαού μας. Έπειτα από τους απελευθερωτικούς αγώνες που είχαμε σε όλα τα επίπεδα, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, αυτό που ακολούθησε ήταν εμφύλιοι πόλεμοι. Από τι θέλαμε να ξεφύγουμε; Από έναν κατακτητή, από μια δυσάρεστη κατάσταση, αλλά δεν ξέραμε προς τα πού θέλαμε να πάμε. Δεν είχαμε επεξεργαστεί το μοντέλο στο οποίο θα πηγαίναμε μετά, έτσι η απελευθέρωση οδηγούσε στη συνέχεια σε κατάσταση εσωτερικού πολέμου.

Το ίδιο ισχύει και στις ζωές μας. Επομένως εδώ είναι που πρέπει να δει κανείς ότι ελευθερία δεν είναι απλώς να ξεφύγω, δεν είναι μια «ελευθερία από», αλλά η γνήσια ελευθερία είναι «ελευθερία προς…». Γι΄ αυτό μιλάμε για την νοηματοδότηση ζωής, γι΄αυτό μιλάμε για το προσωπικό νόημα, γι΄αυτό μιλάμε για το μέλλον που σε βοηθάει να παίρνεις αποφάσεις για το σήμερα, γιατί αυτό απελευθερώνει τη γνήσια ελευθερία.

 

Λίγα λόγια για τον Δημήτρη Καραγιάννη

Ο Δημήτρης Καραγιάννης είναι Παιδοψυχίατρος – Ψυχοθεραπευτής, Διευθυντής του Κέντρου Παιδοψυχικής Υγιεινής. Διδάκτωρ του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου και Καθηγητής στο Frederick University Κύπρου, έχει διδάξει στη μετεκπαίδευση της Μαρασλείου Ακαδημίας και σε μεταπτυχιακά πανεπιστημιακά προγράμματα.

Είναι μέλος διεθνών επιστημονικών εταιριών και οργανισμών που ασχολούνται με τη ψυχική υγεία και την ψυχοθεραπεία.

Έχει ιδρύσει με τη σύντροφό του Ελένη Καραγιάννη το θεραπευτικό και εκπαιδευτικό Ινστιτούτο «Αντίστιξη» στο οποίο εκπαιδεύονται ειδικοί της ψυχικής υγείας στην οικογενειακή και ομαδική ψυχοθεραπεία με βάση την υπαρξιακή συστημική θεώρηση.

Ασχολείται με τα προβλήματα του γάμου και μελετά τους όρους λειτουργικότητας στις ανθρώπινες σχέσεις.

Η κλινική του εργασία βασισμένη στην ανάδειξη της μοναδικότητας του ανθρωπίνου προσώπου, αξιοποιεί τις ψυχικές δυνάμεις που διαθέτει κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από την όποια ψυχοπαθολογία του και προτείνει τον ευχαριστιακό τρόπο ζωής ως απάντηση στην φθορά της καθημερινότητας. Αυτή η θεώρηση διέπει τα βιβλία του που έχουν εκδοθεί ήδη:Έρωτας ή Τίποτα, Αδικία που Πληγώνει, Ρωγμές και Αγγίγματα, Σχολική Άρνηση. Επίσης συμμετέχει σε συλλογικούς τόμους, όπως το Για τη ζωή και την οικογένεια, Ενδοοικογενειακή βία, Βαλκάνια και Ψυχική υγεία, Αιμομιξία και θεραπευτικό πλαίσιο, Θεολογία και Ψυχιατρική σε διάλογο, Παιδιά με υπερκινητικό σύνδρομο και διαταραχές διαγωγής, Η ανθρώπινη επικοινωνία.

 

*Πηγή: huffingtonpost.gr

 

The post Αλλάζει ο άνθρωπος; – Συνέντευξη με τον παιδοψυχίατρο – ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καραγιάννη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/%ce%b1%ce%bb%ce%bb%ce%ac%ce%b6%ce%b5%ce%b9-%ce%bf-%ce%ac%ce%bd%ce%b8%cf%81%cf%89%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%ad%ce%bd%cf%84%ce%b5%cf%85%ce%be%ce%b7-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%bf%ce%bd/feed/ 0 Η φιλοσοφία του Σωκράτη (469-399 π.Χ.) https://www.psychografimata.com/i-filosofia-tou-sokrati-469-399-p-ch/ https://www.psychografimata.com/i-filosofia-tou-sokrati-469-399-p-ch/#disqus_thread Sun, 19 Feb 2023 07:00:11 +0000 http://psychografimata.com/?p=11748 Χρόνος ανάγνωσης 8 ΄   Από τη Δήμητρα Αθανασάκου, Ψυχολόγο, Ψυχοθεραπεύτρια * Ο φιλόσοφος Σωκράτης παραμένει ένα αίνιγμα, όπως άλλωστε υπήρξε και όσο ζούσε. Παρόλο που δεν άφησε ούτε δείγμα συγγράμματος, θεωρείται ακόμα και σήμερα ένας από τους φιλοσόφους που άλλαξαν για πάντα το πώς αντιλαμβανόμαστε την φιλοσοφία και επηρέασε σχεδόν όλες τις υπόλοιπες φιλοσοφικές σχολές. Πέρασε τη ζωή του […]

The post Η φιλοσοφία του Σωκράτη (469-399 π.Χ.) appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 8 ΄

 

Από τη Δήμητρα Αθανασάκου, Ψυχολόγο, Ψυχοθεραπεύτρια *

Ο φιλόσοφος Σωκράτης παραμένει ένα αίνιγμα, όπως άλλωστε υπήρξε και όσο ζούσε. Παρόλο που δεν άφησε ούτε δείγμα συγγράμματος, θεωρείται ακόμα και σήμερα ένας από τους φιλοσόφους που άλλαξαν για πάντα το πώς αντιλαμβανόμαστε την φιλοσοφία και επηρέασε σχεδόν όλες τις υπόλοιπες φιλοσοφικές σχολές. Πέρασε τη ζωή του στις αγορές και του δρόμους της Αθήνας και θεωρούσε ότι τα χωράφια και τα δέντρα δεν έχουν κάτι να του πουν. Ό,τι ξέρουμε για αυτόν το γνωρίζουμε μέσω άλλων, όπως τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα και τον Αριστοτέλη. Η ζωή του θεωρείται παράδειγμα προς μίμηση για μια φιλοσοφική ζωή – όπως εξάλλου και ο θάνατός του. Είναι πολύ δύσκολο όμως να διακρίνουμε τον ιστορικό Σωκράτη, από τον Σωκράτη όπως τον παρουσιάζει κάθε ένας που γράφει γι’ αυτόν, που τελικά έχει δημιουργηθεί μια κατάσταση γνωστή ως το “Σωκρατικό πρόβλημα”. Δεν έχουμε τον αληθινό Σωκράτη, αλλά τις πολλές ερμηνείες που αναπαριστούν έναν θεωρητικά πιθανό Σωκράτη.

Ξέρουμε πάντως ότι ήταν γιος του Σωφρονίσκου και της Φαιναρέτης από το δήμο της Αλωπεκής. Παντρεύτηκε σε μεγάλη ηλικία την Ξανθίππη κι έκαναν 3 παιδιά. Στις φιλοσοφικές του έρευνες τον παρακολουθούσαν πολλοί, κυρίως νέοι και σχηματίστηκε γύρω του ένας όμιλος, που δεν αποτελούσε όμως σχολή, γιατί ο Σωκράτης δεν δίδαξε συστηματικά, αλλά διαλεγόταν σε κάθε σημείο της πόλης, με ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης. Σε αντίθεση με τους σοφιστές δεν έπαιρνε χρήματα από τους μαθητές του. Δήλωνε ότι άκουγε μέσα του μία φωνή, την οποία ονόμαζε «δαιμόνιο» και του απαγόρευε να πράττει κάποια πράγματα, ανεξαρτήτως καλού ή κακού όμως, δεν πρέπει δηλαδή να συγχέεται με την έννοια της συνείδησης. Αυτό βέβαια δεν ακουγόταν πολύ ωραίο στους υπόλοιπους Αθηναίους. Απέφευγε την εμπλοκή στην πολιτική και προτιμούσε να πορεύεται τη δική του ανεξάρτητη πορεία. Μόνη εξαίρεση, όταν η πατρίδα τον καλούσε.

Θεωρούσε τον εαυτό του την αλογόμυγα που τσιμπά, ενοχλεί τους εφησυχασµένους πολίτες, ξυπνώντας τους από το λήθαργο.

Ζωή

Ο Σωκράτης πίστευε ότι η αυτογνωσία ήταν επαρκής για να ζήσει κανείς μια καλή ζωή. Ταύτιζε την γνώση με την αρετή. Οι άνθρωποι είναι δυνατόν να φτάσουν στην απόλυτη γνώση έλεγε, αρκεί να ακολουθήσουν τη σωστή μέθοδο. Η γνώση δεν είναι δεδομένη και ανώδυνη, παρομοιάζεται μάλιστα με τις ωδίνες του τοκετού. Αν μπορούμε να “μάθουμε τη γνώση”, τότε μπορούμε να διδαχθούμε και την αρετή. Ο τρόπος που ζούσε συνίστατο στην εξέταση της ζωής των ανθρώπων, τη δική του και των άλλων, επειδή “Ο δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ” (η ζωή που δεν εξετάζεται δεν αρμόζει σε άνθρωπο). Πρέπει κανείς να αναζητά τη γνώση και τη σοφία πριν από τα άλλα ιδιωτικά του συμφέροντα. Η γνώση αναζητείται ως μέσο για την ηθική δράση. Η λογική αποτελεί προϋπόθεση για να ζήσει κανείς μια καλή ζωή, κατά τον Σωκράτη.  Η αληθινή μας ευτυχία εξαρτάται από το αν κάνουμε αυτό που είναι σωστό. Δεν μπορείς να είσαι ευτυχισμένος αν δρας αντίθετα με όσα πιστεύεις. Η ηθική του Σωκράτη έχει έναν τελολογικό χαρακτήρα – η μηχανιστική εξήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι λανθασμένη. Η ανθρώπινη δράση στοχεύει στο καλό και υπάρχει σκοπός στη φύση. Ο Σωκράτης πίστευε ότι όταν οι άνθρωποι λειτουργούν ανήθικα δεν το κάνουν σκόπιμα, το οποίο είναι γνωστό και ως το Σωκρατικό Παράδοξο. Έλεγε ότι αν κάποιος ξέρει ποιο είναι το σωστό, τότε θα πράξει αναλόγως. Αλλιώς απλώς δεν ξέρει ποιο είναι το σωστό. Αν κάποιος δεν λειτουργεί με τρόπο καλό, τότε μάλλον κάνει λάθος, του λείπει η γνώση για το πώς θα φερθεί σωστά στην όποια περίσταση. Οπότε για τον Σωκράτη, η γνώση σημαίνει αρετή και είναι “καλή”, ενώ η άγνοια είναι “κακή”, άχρηστη. Είναι λοιπόν σαν να είμαστε υπεύθυνοι για το τι γνωρίζουμε και τι όχι, επομένως είμαστε και υπεύθυνοι για την προσωπική μας ευτυχία. Ο Αριστοτέλης βέβαια διαφωνούσε, έλεγε ότι κάποιος μπορεί να γνωρίζει ποιο είναι το καλύτερο που έχει να κάνει, αλλά και πάλι να δράσει λανθασμένα.

Συχνά ρωτούσε τους συμπολίτες του “Δεν ντρέπεστε για την προθυμία σας να αποκτήσετε όσο πιο πολλά πλούτη, φήμη και τιμές γίνεται, αλλά δεν νοιάζεστε το ίδιο για την σοφία ή την αλήθεια, ή για την καλύτερη κατάσταση της ψυχής σας;” Τους έλεγε ότι ασχολούνται συνέχεια με τις οικογένειές τους, τις ευθύνες τους και τις πολιτικές τους ευθύνες, ενώ θα έπρεπε να ανησυχούν για την “ευημερία της ψυχής τους”.

Παρότρυνε τους ανθρώπους να “νοιαστούν για την ψυχή τους, να γνωρίσουν τον εαυτό τους, γιατί άπαξ και μάθουμε τους εαυτούς μας μπορεί και να αρχίσουμε να νοιαζόμαστε για αυτούς”. Θεώρησε την ψυχή ως την πραγματική ουσία του ανθρώπου και την αρετή ως αυτό που επιτρέπει την πλήρωση της ανθρώπινης φύσης μέσα από την αναζήτηση και βελτίωση της ψυχής. Η αυτογνωσία δεν είναι παρά σοφία και δε γίνεται να ξεχωρίσουμε το σωστό από το λάθος (είτε για μας, είτε για τους άλλους), αν δεν έχουμε σοφία.

Καθημερινά, όλοι ερχόμαστε αντιμέτωποι με καταστάσεις στις οποίες πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στην βολική συμβατικότητα ή στην αφοσίωση στην αλήθεια και τη λογική.

Ο Σωκράτης προτίμησε να τιμήσει την αφοσίωσή του στην αλήθεια και την ηθική, παρόλο που στο τέλος του κόστισε την ίδια του την ζωή. Πίστευε ότι δεν πρέπει ποτέ να κάνει κανείς κάτι κακό, ούτε καν ως αντίδραση σε ένα κακό που έχει υποστεί. Πίστευε ακόμα ότι είναι πάντα λάθος να παρακούει κανείς τους νόμους του κράτους, άρα δεν πρέπει ποτέ να παρακούει το κράτος. Όπως δεν πρέπει να κάνουμε κακό στους γονείς μας, άλλο τόσο δεν πρέπει να κάνουμε κακό στην πατρίδα μας.

Παρόλο που κατηγορήθηκε για ασέβεια προς τους θεούς, υπάρχει μια ισχυρή θρησκευτική πλευρά στον χαρακτήρα του και αυτά που λέει στην Απολογία ή στον Κρίτωνα φανερώνουν έναν βαθύ σεβασμό για τα Αθηναϊκά θρησκευτικά έθιμα και ειλικρινή εκτίμηση για τους θεούς.

Ενδιαφέρεται για την αληθινή αρετή η οποία πιστεύει ότι είναι ίδια για όλους. Αυτή η ευρεία έννοια της αρετής μπορεί να περιλαμβάνει συγκεκριμένες αρετές όπως το κουράγιο, η σοφία, η μετριοφροσύνη, αλλά θα έπρεπε να έχουμε και μια γενική περιγραφή της αρετής ως σύνολο, την ικανότητα, τη δεξιότητα του να είσαι ανθρώπινος. Αλλά ποιος είναι αυτός ο ορισμός; Αυτή η ερώτηση μάλλον δεν απαντάται ποτέ, αλλά συνεχίζονται κι άλλες ερωτήσεις κι αμφισβητήσεις κλπ. Πίστευε επίσης ότι υπάρχει μια ενιαία γνώση. Υπάρχει μία κοινή αλήθεια στην οποία όλοι μπορούν να φτάσουν, ακόμα και οι δούλοι. Κάτι σχετικό βρίσκει ως αποτέλεσμα της έρευνάς του ο Goldin και δείχνει την ύπαρξη γνωστικών καθολικών σχημάτων που διέρχονται χρόνου και πολιτισμών. Όπως είναι φυσικό να γεννάμε, είναι δηλαδή κάτι που κάπως ξέρουμε, έτσι είναι και οι φιλοσοφικές αλήθειες και η γνώση, είναι μέσα μας, αρκεί να χρησιμοποιήσουμε το μυαλό μας. Κι εδώ δένει κάπως η Σωκρατική μέθοδος της οποίας σκοπός δεν είναι η μετάδοση νέας γνώσης, αλλά να εκμαιεύσει κάτι που ο άλλος ξέρει ήδη, έχει μέσα του ήδη.

Ο Σωκράτης, σε αντίθεση με τους σοφιστές, πίστευε ότι η γνώση ήταν δυνατή, αλλά πίστευε ότι το πρώτο βήμα για τη γνώση ήταν αρχικά να παραδεχτεί κανείς την άγνοιά του. Ο ίδιος ο Σωκράτης έλεγε ότι το μόνο που γνωρίζει είναι ότι δε γνωρίζει τίποτα και αυτή η συνειδητότητα της αμάθειάς του ήταν τελικά που τον έκανε τον πιο σοφό από τους συμπολίτες του. Η ουσία της μεθόδου του Σωκράτη εξάλλου ήταν να πείσει τον συνομιλητή του ότι ενώ νόμιζε ότι γνωρίζει κάτι, στην ουσία δεν το γνώριζε. Η Σωκρατική μέθοδος, κυρίως ο Σωκρατικός τρόπος ερωτήσεων, έχει χρησιμοποιηθεί και στην ψυχοθεραπεία (κυρίως στη Γνωστική, την Αντλεριανή και το Reality Therapy) για διευκρινίσεις, αλλά και για να κοιτάξει βαθιά μέσα του ο θεραπευόμενος ή να εξερευνήσει εναλλακτικούς τρόπους δράσης.

Ο Σωκράτης πίστευε ότι ο καλύτερος τρόπος να ζει κανείς ήταν να επικεντρωθεί στην αυτο-εξέλιξη και όχι στο κυνήγι του υλικού πλούτου. Πάντα παρότρυνε τους άλλους να επικεντρωθούν περισσότερο στις φιλίες και στην αίσθηση κοινότητας γιατί αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να μεγαλώσουν όλοι μαζί σαν λαός. Η αρετή αξίζει περισσότερο από κάθε τι, η ιδανική ζωή αφιερωμένη στην αναζήτηση του Καλού. Η αλήθεια βρίσκεται στις σκιές της ύπαρξης κι είναι δουλειά του φιλοσόφου να δείξει στους υπόλοιπους πόσα λίγα ξέρουν στ’αλήθεια.

Θάνατος

Ο Σωκράτης μετά τη δίκη του κρίνεται ένοχος με θανατική ποινή. Αυτοκτονεί ουσιαστικά πίνοντας κώνειο και το προτιμά από το να δραπετεύσει για άλλη πόλη. Στον Κρίτωνα αναφέρει ότι ένας άντρας στην ηλικία του (70 ετών όταν πέθανε) δε θα έπρεπε να δυσαρεστείται που ο θάνατος πλησιάζει κι ότι αυτό που θα έπρεπε να έχει αξία δεν είναι απλά η ζωή, αλλά η καλή ζωή. (Όχι δηλαδή να ζήσει λίγο παραπάνω, αλλά να ζει καλά). Πιστεύει ότι κανένας αληθινός φιλόσοφος δεν έχει φόβο θανάτου. Λένε πως πεθαίνοντας ο Σωκράτης είπε “Κρίτωνα, χρωστάμε έναν κόκκορα στον Ασκληπιό. Σε παρακαλώ, μην ξεχάσεις να ξεχρεώσεις.” Ο Ασκληπιός ήταν ο θεός που γιάτρευε τις αρρώστιες οπότε είναι πιθανό ο Σωκράτης να εννοούσε ότι ο θάνατος είναι η γιατριά και η ελευθερία της ψυχής από το σώμα. Βέβαια αναφέρεται και μια άλλη ερμηνεία, ότι ο Σωκράτης ήταν ο αποδιοπομπαίος τράγος, ότι ο θάνατός του ήταν η καθαρτική θεραπεία για τα κακά της Αθήνας. Στην περίπτωση αυτή ο κόκορας αναπαριστά την ίαση των ασθενειών της Αθήνας.

Στην Απολογία λέει πως δε θα έπρεπε να υπολογίζουμε τα πράγματα με βάση το αν θα ζήσουμε ή θα πεθάνουμε, αλλά με βάση το αν αυτό που κάνουμε είναι σωστό ή λάθος. Προτιμάει να μιλήσει όπως πιστεύει και να πεθάνει παρά μιλήσει όπως θέλουν και να ζήσει. Γιατί “ούτε στον πόλεμο, αλλά ούτε και στον νόμο πρέπει να ψάχνει κανείς τρόπους να αποφύγει τον θάνατο”. Η δυσκολία δε βρίσκεται στο να αποφύγει κανείς τον θάνατο, αλλά στο να αποφύγει την κακία, την αδικία που τρέχει γρηγορότερα κι από τον θάνατο. Λέει “Θεωρώ αυτό που μου συνέβη καλό και αυτοί που θεωρείτε ότι ο θάνατος είναι κακός κάνετε λάθος. Εξάλλου ούτε το δαιμόνιο έχει εκφράσει αντίθετη γνώμη, που σημαίνει ότι όσα λέω είναι σωστά.

Είτε ο θάνατος είναι μια κατάσταση ανυπαρξίας και ασυνειδησίας, ή όπως λένε κάποιοι άλλοι είναι μια αλλαγή και μετάβαση της ψυχής από αυτόν τον κόσμο σε ένα άλλο. Αν υποθέσουμε ότι δεν υπάρχει συνείδηση, αλλά ένας ύπνος ανενόχλητος από όνειρα, τότε ο θάνατος θα είναι ανείπωτο κέρδος. Γιατί αν κάποιος είναι να κοιμηθεί ανενόχλητος από όνειρα νομίζω αυτή θα είναι μία από τις καλύτερες νύχτες της ζωής του. Ουσιαστικά η αιωνιότητα θα είναι μία και μόνη νύχτα. Αλλά αν ο θάνατος είναι ένα ταξίδι σε ένα άλλο μέρος όπου όλοι είναι νεκροί, τότε ποιο καλό μπορεί να είναι καλύτερο από αυτό; Τι δε θα έδινε κανείς για να μπορέσει να συζητήσει με τον Ορφέα, τον Ησίοδο ή τον Όμηρο; Αν αυτό είναι αλήθεια τότε αφήστε με να πεθάνω ξανά και ξανά! Θα συναντήσω και άλλους που τους έκριναν άδικα σε θάνατο, όπως τον Παλαμήδη και θα συγκρίνουμε τα δεινά του καθενός μας. Πάνω από όλα θα μπορέσω να συνεχίσω να ψάχνω για την αληθινή και την λάθος γνώση, όπως σε αυτό τον κόσμο έτσι και σε εκείνον, θα βρω ποιος είναι σοφός και ποιος προσποιείται πως είναι. Πόσο καταπληκτικό θα είναι να συνομιλήσω με όλους αυτούς τους άντρες και τις γυναίκες! Γιατί σε εκείνον τον κόσμο σίγουρα δεν σκοτώνουν κάποιον για αυτό. Ίσα ίσα αν είσαι χαρούμενος σε εκείνον τον κόσμο είσαι αθάνατος, αν ισχύουν όσα λένε. Οπότε ας είμαστε χαρούμενοι σχετικά με τον θάνατο και μάθετε ότι τίποτε κακό δεν μπορεί να συμβεί σε έναν καλό άνθρωπο, πριν ή μετά θάνατον. Οι θεοί δεν θα τον παραμελήσουν. Βλέπω καθαρά ότι το να πεθάνω και να απελευθερωθώ είναι το καλύτερο για μένα, δεν είμαι θυμωμένος με τους κατηγορητές μου γιατί δε με έβλαψαν, παρόλο που βέβαια δεν ήθελαν να μου κάνουν και καλό, που για αυτό διακριτικά τους μέμφομαι”.

“Κι όταν μεγαλώσουν οι γιοι μου σας ζητάω να τους τιμωρήσετε αν ενδιαφέρονται για πλούτη ή τίποτα άλλο πέρα από την αρετή, ή αν προσποιούνται ότι είναι κάτι ενώ στην ουσία δεν είναι τίποτα. Τότε να τους κατακρίνετε όπως εγώ εσάς και αν το κάνετε, τότε θα έχουν λάβει δικαιοσύνη από τα χέρια σας”.

Ο Σωκράτης αναρωτιέται πώς γίνεται κάποιος να φοβάται κάτι για το οποίο δεν έχει ιδέα; Του φαίνεται χαζό να φοβάσαι το άγνωστο. (Ωστόσο οι περισσότεροι δεν φοβόμαστε το άγνωστο, την αλλαγή;)

——————————————————–

* (Σημειώσεις από παρουσίαση που έγινε στο “γίγνεσθαι” την Ελληνική Εταιρεία Υπαρξιακής Ψυχολογίας, στα πλαίσια του Εργαστηρίου Υπαρξιακών Θεμάτων, τον Οκτώβριο του 2012)

———————————————————-

Πηγές από το Διαδίκτυο για όποιον ενδιαφέρεται για περαιτέρω διάβασμα!

Stanford Encyclopedia of Philosophy http://plato.stanford.edu/entries/socrates/

Apology by Plato http://classics.mit.edu/Plato/apology.html

Crito by Plato http://www.gutenberg.org/dirs/etext99/crito10h.htm

The Ethics of Socrates http://philosophy.lander.edu/ethics/socrates.html

Socrates Biography http://www.notablebiographies.com/Sc-St/Socrates.html

Socrates: Philosophical Life http://www.philosophypages.com/hy/2d.htm

The Unlived Life, by Alex Lickerman, M.D. http://www.psychologytoday.com/blog/happiness-in-world/201011/the-unlived-life

Philosophy Goes To the Gym, by Marietta McCarty http://www.psychologytoday.com/blog/life-saving-philosophy/201103/philosophy-goes-the-gym

Arguing Against the Socratic Method, by Annie Murphy Paul http://www.psychologytoday.com/blog/how-be-brilliant/201206/arguing-against-the-socratic-method

H αλογόμυγα, από τον Νίκο Δήμου http://doncat.blogspot.gr/2006/10/h.html

Plato on True Love, by Neel Burton, M.D. http://www.psychologytoday.com/blog/hide-and-seek/201206/plato-true-love

 

The post Η φιλοσοφία του Σωκράτη (469-399 π.Χ.) appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/i-filosofia-tou-sokrati-469-399-p-ch/feed/ 0 Μονογαμία ή πολυγαμία; Απόφοιτοι ψυχολογίας απαντούν https://www.psychografimata.com/%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%bf%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%ae-%cf%80%ce%bf%ce%bb%cf%85%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c%cf%86%ce%bf%ce%b9%cf%84%ce%bf%ce%b9-%cf%88%cf%85%cf%87%ce%bf/ https://www.psychografimata.com/%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%bf%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%ae-%cf%80%ce%bf%ce%bb%cf%85%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c%cf%86%ce%bf%ce%b9%cf%84%ce%bf%ce%b9-%cf%88%cf%85%cf%87%ce%bf/#disqus_thread Fri, 13 Jan 2023 06:09:03 +0000 https://www.psychografimata.com/?p=60147 Χρόνος ανάγνωσης < 1 ΄ Απόφοιτοι απαντούν. Μονογαμία ή πολυγαμία; Τί είναι στη φύση του ανθρώπου τελικά; Ρωτήσαμε μια ομάδα απόφοιτων ψυχολογίας ένα απο τα πιο “δύσκολα” θέματα στις σχέσεις. Σκηνοθεσία, Εκτέλεση: Γιώργος Γκαϊτατζής Διεύθυνση Παραγωγής: Γιάννης Βαλτινός Διάρκεια: 2′ 05” Ένα βίντεο από το Melapus

The post Μονογαμία ή πολυγαμία; Απόφοιτοι ψυχολογίας απαντούν appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης < 1 ΄

Απόφοιτοι απαντούν. Μονογαμία ή πολυγαμία; Τί είναι στη φύση του ανθρώπου τελικά; Ρωτήσαμε μια ομάδα απόφοιτων ψυχολογίας ένα απο τα πιο “δύσκολα” θέματα στις σχέσεις.

Σκηνοθεσία, Εκτέλεση: Γιώργος Γκαϊτατζής Διεύθυνση Παραγωγής: Γιάννης Βαλτινός

Διάρκεια: 2′ 05”

Ένα βίντεο από το Melapus

The post Μονογαμία ή πολυγαμία; Απόφοιτοι ψυχολογίας απαντούν appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%bf%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%ae-%cf%80%ce%bf%ce%bb%cf%85%ce%b3%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c%cf%86%ce%bf%ce%b9%cf%84%ce%bf%ce%b9-%cf%88%cf%85%cf%87%ce%bf/feed/ 0 Φιλοσοφικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές διαστάσεις του θανάτου https://www.psychografimata.com/filosofikes-politismikes-ke-thriskeftikes-diastasis-tou-thanatou/ https://www.psychografimata.com/filosofikes-politismikes-ke-thriskeftikes-diastasis-tou-thanatou/#disqus_thread Thu, 14 Apr 2022 05:15:14 +0000 http://psychografimata.com/?p=14398 Χρόνος ανάγνωσης 7 ΄ Από τη Βαλέρια Κιλαμπέρια, Ψυχολόγο MSc. Ζώντας σ’ ένα πολυπολιτισμικό κόσμο, μπορούμε να μάθουμε πολλά από τους άλλους πολιτισμούς σχετικά με το θάνατο, την κηδεία και την ταφή. Οι κάτοικοι κάποιων χωρών θεωρούν το θάνατο κάποιου μια πνευματική και χαρούμενη εκδήλωση – μια στιγμή για να γιορτάσουμε τη ζωή και όλα όσα έχει να προσφέρει. […]

The post Φιλοσοφικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές διαστάσεις του θανάτου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 7 ΄

Από τη Βαλέρια Κιλαμπέρια, Ψυχολόγο MSc.

Ζώντας σ’ ένα πολυπολιτισμικό κόσμο, μπορούμε να μάθουμε πολλά από τους άλλους πολιτισμούς σχετικά με το θάνατο, την κηδεία και την ταφή. Οι κάτοικοι κάποιων χωρών θεωρούν το θάνατο κάποιου μια πνευματική και χαρούμενη εκδήλωση – μια στιγμή για να γιορτάσουμε τη ζωή και όλα όσα έχει να προσφέρει. Άλλοι βρίσκονται σε βαθύ πένθος, και περνούν πολλές ημέρες λυπημένοι για το πρόσωπο που πέθανε. Παρακάτω, θ’ αναφερθούν διαφορετικές πτυχές του θανάτου.

 Κοινωνικές απόψεις γύρω από τον θάνατο

  • Ο άνθρωπος δεν αισθάνεται φόβο απέναντι στο θάνατο, αλλά τον προβληματίζει η λανθασμένη αντίληψη που έχει γι’ αυτό (Αλεξιάς, 2000).
  • Είναι αναμφισβήτητο το γεγονός ότι ο θάνατος αποτελεί ένα θέμα «ταμπού» στην κοινωνία (Clarck, 1993 , Ekstrand & Bourne, 1979).
  • Ο θάνατος είναι πάντα πρόβλημα για όλες τις κοινωνίες καθώς κάθε κοινωνικό σύστημα πρέπει  να το αποδεχθεί, προκειμένου τα άτομα να προχωρήσουν μπροστά. Αν οι κοινωνίες αποτύχουν ν’ αντιμετωπίσουν το θάνατο, τότε το κοινωνικό σύνολο θα καταρρεύσει (Clarck, 1993).

Ψυχολογική άποψη

  • Οι ψυχολόγοι υιοθετούν την άποψη ότι ο θάνατος έχει λάβει διάφορες μορφές. Η πιο ισχύουσα μορφή είναι ότι ο θάνατος δεν αποτελεί αντικείμενο αναφοράς παρά μόνο σε περιπτώσεις στατιστικής αναφοράς περί θνησιμότητας (Kazdin, 2000)
  • Οι ψυχολόγοι τείνουν να προσφέρουν ένα αντιληπτικό και ρεαλιστικό πλαίσιο για την κατανόηση της σχέσης του ανθρώπου με το θάνατο. Αυτή είναι μια πρόκληση για το μέλλον (Kazdin, 2000).

Ψυχαναλυτική άποψη

  • Σύμφωνα με τον ψυχαναλυτή E. Becker, η ικανότητα των ανθρώπων να φοβούνται και να κατανοούν το θάνατο, τους παροτρύνει να μην αποδέχονται ότι είναι θνητοί (Segal, Dasen, Berry & Poortinga, 1996).
  • Ο Freud ισχυριζόταν ότι δεν υπάρχει θάνατος στο υποσυνείδητο, ωστόσο ο άνθρωπος με την υποσυνείδητη «ευχή» του θανάτου συνήθως εννοεί «εγώ» θα ζήσω για πάντα, «εσύ» θα πεθάνεις (Eigen & Aronson, 1996).

Υπαρξιακή φιλοσοφία(20ος αιώνας)

Οι υπαρξιστές τόνισαν την έννοια της κοινωνικό -συλλογικής αθανασίας απέναντι στην προσωπική αθανασία και υποστήριξαν πως αντιμετωπίζοντας  το  θάνατο, ο άνθρωπος θα έκανε εφικτή την ανθρώπινη ευτυχία (Αλεξιάς, 2000). Σύμφωνα με τον Υπαρξισμό, ο θάνατος επιτρέπει στον άνθρωπο να έχει αυτογνωσία και να είναι υπεύθυνος για τις πράξεις του. Πριν την εμφάνιση του υπαρξισμού ο θάνατος δεν είχε ουσιαστική σημασία για το άτομο. Η έννοια του αθάνατου ήταν καθολική καθώς ο θάνατος δεν ανήκει στο άτομο, αλλά ήταν μια καθολική ανάγκη (Harris, 1971).

Foucault (1926-1984)

  • Ο Foucault (Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνικός θεωρητικός, ιστορικός ιδεών) αναλύει το θάνατο ως ένα παθολογικό γεγονός, ως μια ασθένεια για την έκβαση της οποίας προτείνεται η διαμεσολάβηση της ιατρικής (Αλεξιάς, 2000)

Κίρκεγκωρ (1813-1855)

  • Για τον ορισμό του θανάτου, o Κίρκεγκωρ – φιλόσοφος και θεολόγος χρησιμοποιεί την έννοια της κίνησης. Ο θάνατος δε μεταβάλλεται και επανέρχεται ξανά και ξανά. Επισημαίνει ότι είναι γνωστό εκ των προτέρων ότι ο θάνατος θα επέλθει, αλλά το πότε είναι άγνωστο (Τζαβάρας, 1982).

Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.)

  • Η πεποίθηση του Αριστοτέλη για το θάνατο είναι ότι η ψυχή και η ύλη αποτελούν βασικά στοιχεία του ατόμου. Εάν ο θάνατος γίνει κατανοητός μέσα από αυτά, τότε είναι φανερό ότι θα πρέπει να είναι το αποτέλεσμα ενός από αυτά (King, 2001).

Αισχύλος (525/524 – 556/555 π.Χ )

  • Λόγω της βαθιάς του θρησκευτικής πίστης θεωρούσε το θάνατο αναπόφευκτο γεγονός και ως θεός δε δεχόταν την δωροδοκία.

Ευριπίδης ( 480-406 π. Χ )

  • Ο Ευριπίδης ισχυριζόταν ότι υπάρχει ζωή μετά το θάνατο και οι νεκροί συναντούσαν ο ένας τον άλλον στον Άδη (Βασιλειάδης, 1996 ).

Heidegger (1889-1976)

  • Σημαντική είναι η συνεισφορά του Μ. Heidegger πάνω στο θάνατο μέσω της έρευνάς του. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι το υπαρξιακό, γνωσιολογικό και κοινωνιολογικό ενδιαφέρον (Τζαβάρας, 1982). Ο ίδιος πίστευε πως η κατανόηση της έννοιας του θανάτου προσφέρει στο άτομο την ευκαιρία να ολοκληρωθεί (Αλεξιάς, 2000).

Στωικοί φιλόσοφοι (1907-1976)

  • Οι Στωικοί φιλόσοφοι ισχυρίζονταν ότι ο θάνατος αποτελεί στοιχείο της φύσης και πρέπει να το αποδεχτούμε ως στοιχείο του πεπρωμένου μας (Αλεξιάς, 2000).
  • Θεωρούν ότι η ψυχή είναι αναπόσπαστο κομμάτι του κόσμου που θα οδηγηθεί στον θάνατο, όπως όλα τα όντα, δηλαδή θα διαλυθεί (Βασιλειάδης, 1996).

Οι νεκρικές τελετές σε πολλές κοινωνίες είναι πολύπλοκες και διαφορετικές από κουλτούρα σε κουλτούρα (Stroebe, Hanson, Stroebe & Schut, 2001).

Πρωτόγονος άνθρωπος

  • Ο θάνατος ήταν μια πραγματικότητα που ο πρωτόγονος άνθρωπος είχε αποδεχτεί και το ερμήνευε ως ένα μεταβατικό γεγονός (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).

Αρχαϊκή κοινωνία

  • Οι άνθρωποι των αρχαϊκών κοινωνιών δεν δέχονταν την ιδέα του θανάτου και πίστευα ότι οι νεκροί εξακολουθούν να ζουν δίπλα τους ως αόρατοι. Ενώ, παράλληλα παρεμβαίνουν στην ζωή των θνητών (Pastur, 1999).

Δύση

  • Ο άνθρωπος της δύσης δεν εκλαμβάνει το θάνατο ως φυσικό φαινόμενο που φέρει τέλος στη ζωή του, αλλά ως μια ήττα που πρέπει να αποφύγει με κάθε τρόπο (Αλεξιάς ,2000).

Αφρική

  • Οι διάφοροι μύθοι που υπάρχουν στην Αφρική αντανακλούν την πολυτισμική διάσταση του θανάτου. Θεωρείται ότι ο θάνατος προέκυψε κατά λάθος, ωστόσο έχει παραμείνει στον άνθρωπο λόγω «κατάρας».
  • Ο θάνατος ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής τους και ως εκ τούτου αναπόφευκτος ( Dickinson, Leming & Mermann, 2000).

Αφροαμερικάνοι

  • Η αφροαμερικάνικη θεώρηση στο θάνατο είναι συνδεδεμένη με την αφρικανική παράδοση και επηρεασμένη από την αμερικάνικη κοινωνικοπολιτισμική εμπειρία.
  • Οι Αφροαμερικάνοι τείνουν να είναι λιγότερο αρνητικοί ως προς το θάνατο. Διάφορα είδη τέχνης τους (μουσική, ζωγραφική, θέατρο κ.α.) αντανακλούν τις στάσεις τους απέναντι στον θάνατο ( Dickinson, Leming & Mermann, 2000).

Ασία

  • Ο φυσικός θάνατος εκλαμβάνεται περισσότερο ως μια κοινότυπη εμπειρία ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους ανθρώπους.
  • Ο θάνατος δεν αποτελεί μυστήριο ή ταμπού γι’ αυτούς και αυτό τους βοηθάει να το αντιμετωπίσουν πιο εύκολα (Dickinson, Leming & Mermann, 2000).

Αίγυπτος

  • Στην αρχαία Αίγυπτο είχε εφαρμοστεί μια διαφορετική διαδικασία τελετουργικής ταρίχευσης. Θεωρούσαν το σώμα απαραίτητο στοιχείο για μια σωστή μετά θάνατον ζωή, γι’ αυτό το λόγο έκαναν εκτεταμένη προετοιμασία των νεκρών.
  • Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η τελετουργία «άνοιγμα του στόματος», που είχε ως σκοπό η μούμια ν’ αναπνέει, να βλέπει και να παίρνει τροφή (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996)

Αρχαία Ελλάδα

  • Στον ελληνικό χώρο διαπιστώνονται διάφορες θεωρήσεις σχετικά με το θάνατο, ωστόσο οι Έλληνες το αντιμετωπίζουν πρακτικά όπως και οι υπόλοιποι πολιτισμοί (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).

Κίνα

  • Στην Κίνα ο ετοιμοθάνατος υφίστατο ειδικές προετοιμασίες. Ξύριζαν το κεφάλι του, έπλεναν το σώμα του, έκοβαν τα νύχια του και τον τοποθετούσαν σε καθιστή στάση, προκειμένου να διευκολυνθεί η έξοδος της ψυχής του.
  • Μετά τον θάνατο οι συγγενείς και φίλοι έκαναν επίκληση στην ψυχή να γυρίσει πίσω για να βεβαιωθούν ότι η αναχώρησή της από το σώμα είχε συντελεστεί (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).

Ιαπωνία

  • Στην Ιαπωνία συναντάμε πολλούς μύθους που αντικατοπτρίζουν το έντονο αίσθημα ότι ο θάνατος προκαλεί αλλαγή σε όσους τον βιώνουν. Οι νεκροί δεν ανήκουν πλέον στον κόσμο των ζωντανών, αλλά γίνονται περίεργοι κι επικίνδυνοι, ως εκ τούτου η είσοδός τους στον κόσμο των νεκρών πρέπει να διευκολυνθεί (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).

 

Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να ζήσουμε άφοβα.


ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ
Χριστιανισμός
«Ο θάνατος είναι η κεντρόφυγος δύναμη της ζωής και η αγάπη είναι η κεντρομόλος» (Μπέγζος,1996).

  • Όπως διδάσκει η Αγ. Γραφή υπάρχουν 3 μορφές θανάτου: πνευματικός, σωματικός/φυσικός & αιώνιος θάνατος.
  • Ο άνθρωπος αποτελεί ολότητα που περιλαμβάνει ψυχή και σώμα και ο διαχωρισμός αυτής της ολότητας από το Θεό αποτελεί το πνευματικό θάνατο. Ο φυσικός/σωματικός θάνατος είναι ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα. Ο αιώνιος είναι ο οριστικός αποχωρισμός από το Θεό (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).
  • Η χριστιανική επικήδεια τελετή διαμορφώθηκε πλήρως την περίοδο του Μεσαιωνικού καθολικισμού. Οι τελετουργίες πήραν έναν καταθλιπτικό χαρακτήρα μέσω των μαύρων ενδυμάτων, των κεριών και το πένθιμο χτύπημα της καμπάνας της εκκλησίας (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).

Ιουδαιοχριστιανισμός

Η θρησκεία αυτή αντιλαμβάνεται το θάνατο ως συνέπεια του προπατορικού αμαρτήματος και πιστεύει ότι το αμάρτημα αυτό θα αρθεί με την ανάσταση των νεκρών κατά την Δευτέρα Παρουσία, όπου οι άνθρωποι θα κριθούν ανάλογα με τα έργα τους στην επίγεια ζωή (Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, 1996).

Ιουδαϊσμός

  • Στον ιουδαϊσμό αποτελεί υποχρέωση να συμπαραστέκεται κανείς στο άτομο που πρόκειται να πεθάνει και να είναι παρών στην αναχώρηση της ψυχής.
  • Υπάρχει η γενική άποψη πως τίποτα δεν υπάρχει πέρα από το θάνατο που να μπορεί να συγκριθεί με την ποιότητα της σχέσης με τον Θεό (Bowker, 1996).

Βουδισμός

  • Για το βουδισμό, ο θάνατος είναι η συνεχής επανάληψη της διάλυσης και εξαφάνισης της ψυχής και του σώματος, η οποία συμβαίνει σε κάθε μέρος και κάθε λεπτό (Walshe, 1978).
  • Η αθανασία θεωρείται ανταμοιβή για τους ανθρώπους που είχαν μια καλή επίγεια ζωή και σε όσους ήταν δίκαιοι. Τα κριτήρια της αθανασίας ποικίλλουν ανάλογα με την καταγωγή του νεκρού και την αιτία του θανάτου και κατά πόσο ηθική ζωή είχε.
  • Επίσης, η μετεμψύχωση έχει έντονη παρουσία στα θρησκεύματα της Εγγύς και Άπω Ανατολής (Μπέγζος, 1996).
  • Τέλος, ο βουδισμός ορίζει τη Νιρβάνα ως το τέρμα όλης της προσωπικής εξέλιξης (Durant, 1971).

Ισλαμισμός

  • Οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τις πράξεις τους στη γη και πεθαίνοντας θα κριθούν είτε με ανταμοιβή είτε με τιμωρία στη μετά θάνατον ζωή τους (Dickinson, Leming & Mermann, 2000).
  • Όταν ένα άτομο βρίσκεται κοντά στο θάνατο, κάποιος καλείται να διαβάσει στίχους από το Κοράνι. Μετά το θάνατό του, το σώμα πλένεται, ντύνεται με άσπρα ρούχα και τοποθετείται σ’ ένα απλό, ξύλινο φέρετρο. Το σώμα θα πρέπει να καεί όσο το δυνατόν πιο γρήγορα – συνήθως μέσα σε 24 ώρες (Dickinson, Leming & Mermann, 2000).

Το νόημα αυτής της έρευνας του θανάτου σε διάφορους πολιτισμούς, φιλοσοφίες και θρησκείες είναι ότι, σε μακροπρόθεσμη βάση, δεν έχει σημασία ποιοι είμαστε ή από πού προερχόμαστε, δεν είμαστε όλοι τόσο διαφορετικοί. Ο θάνατος θα έρθει σε όλους μας κάποια στιγμή. Δεν έχει σημασία η κουλτούρα μας ή οι θρησκευτικές πεποιθήσεις μας. Ας ελπίσουμε ότι, αν η ζωή μας ήταν καλή, θα λάβουμε το σεβασμό στο θάνατο, που μας ξεφεύγει μερικές φορές στη ζωή.

Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να ζήσουμε άφοβα. Όχι ως Εβραίοι ή Χριστιανοί, ιθαγενείς της Αμερικής ή της Ιρλανδίας, αλλά μόνο ως ανθρώπινα όντα, που κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε με ό,τι η ζωή έχει να προσφέρει.

 

Βιβλιογραφικές αναφορές

Ελληνική βιβλιογραφία:
Αλεξιάς., Γ., (2000)., Ο λόγος περί ζωής και θανάτου., Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Βασιλειάδης., Ν., Π., (1996)., Το μυστήριο του θανάτου., Αθήνα: Αδελφότης Θεολόγων « Ο Σωτήρ»

Βουρεξάκης., Μ., Στρατιωτική επιθεώρηση

Μπέγζος., Μ., Π., (2005)., Ψυχολογία της θρησκείας., Αθήνα

Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα., (1996)., Θάνατος ( τ. 27., σ. 271-284 )., Αθήνα: Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος

Παρέτι., Λ., (1966)., Ιστορία της ανθρωπότητας., Αθήνα: «Ελληνική Παιδεία»

Τζαβάρας., Γ., (1982)., Το βέβαιο του θανάτου., Αθήνα: «Δωδώνη»

Ξένη βιβλιογραφία:
Bowker., J., (1996)., Ο θάνατος και οι θρησκείες., Αθήνα: Παπαδήμα

Clark., D., (1993)., The sociology of death., Oxford: Blackwell Publishers

Dickinson., G., E., Leming., M., R., & Mermann., A., C., (2000)., Dying, Death & Bereavement., USA: Duskin/ McGraw Hill

Durant., W., (1971)., Ιστορία της φιλοσοφίας., Αθήνα: Αφοί Σνούπολοι Ο.Ε.

Eigen., M., (1996)., Psychic deadness., London: Jason Aronson Inc.

Ekstrand., I., Bruce., R., (1979)., Psychology., United States of America: Holt, Rinehart & Winston

Harris., K., A., (1971)., The Political meaning of death: An existential overview., Journal of death and dying., 4(2)., New York: Boywood Publishing Company

Kazdin., A.,  E., (2000)., Encyclopedia of Psychology., USA: Oxford University Press

 

 

 

 

 

 

The post Φιλοσοφικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές διαστάσεις του θανάτου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/filosofikes-politismikes-ke-thriskeftikes-diastasis-tou-thanatou/feed/ 1 Μικρές και μεγάλες αθανασίες https://www.psychografimata.com/mikres-ke-megales-athanasies-sti-zoi-mas/ https://www.psychografimata.com/mikres-ke-megales-athanasies-sti-zoi-mas/#disqus_thread Mon, 03 May 2021 05:00:56 +0000 http://psychografimata.com/?p=8748 Χρόνος ανάγνωσης 5 ΄ Απο τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή «Αθανασία και θάνατος κάνουν ένα αχώριστο ζευγάρι εραστών», γράφει ο Μίλαν Κούντερα στο βιβλίο του «Αθανασία» και γύρω από αυτή την αρχική παραδοχή περιστρέφεται η πλοκή του. Τι είναι όμως η αθανασία; Υπάρχει ή πρόκειται για μια ακόμη ουτοπία της ανθρώπινης ματαιοδοξίας; […]

The post Μικρές και μεγάλες αθανασίες appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 5 ΄

Απο τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή

«Αθανασία και θάνατος κάνουν ένα αχώριστο ζευγάρι εραστών», γράφει ο Μίλαν Κούντερα στο βιβλίο του «Αθανασία» και γύρω από αυτή την αρχική παραδοχή περιστρέφεται η πλοκή του.

Τι είναι όμως η αθανασία; Υπάρχει ή πρόκειται για μια ακόμη ουτοπία της ανθρώπινης ματαιοδοξίας; Μήπως είναι κάτι που κερδίζεται ή τουλάχιστον αυτό πιστεύουμε και το προσπαθούμε μέσα από μικρές και μεγάλες πράξεις εν ζωή;

Δεν είναι λίγες οι φορές που η αθανασία έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης, προβληματισμού, αντιπαραθέσεων, αλλά και εμπορικής εκμετάλλευσης μέσα στην πορεία της εξέλιξης του ανθρώπου. Με το μέσο όρο ζωής του ανθρώπου να έχει εκτιναχθεί τις τελευταίες δεκαετίες, η παράταση του προσδόκιμου ζωής και η αποκωδικοποίηση των μυστικών της αποτελούσε ανέκαθεν ένα από τα βασικότερα ζητήματα της επιστήμης.

Ήδη, πολλούς αιώνες πριν τα βότανα, τα θαυματουργά ελιξίρια και οι μαγικές συνταγές έκρυβαν την αιώνια επιθυμία του ανθρώπου ν’ ανακαλύψει το μυστικό της αθανασίας. Αν σήμερα αυτά μας φαίνονται μακρινά κι αποτυχημένα αναχρονιστικά κόλπα τσαρλατάνων, για να βρούμε αναλογίες με τη σύγχρονη ζωή δεν έχουμε παρά να  κοιτάξουμε στις βιτρίνες των μαγαζιών, των φαρμακείων ή τις διαφημίσεις των περιοδικών: αισθητικές επεμβάσεις, οροί αντιγήρανσης και πολλά άλλα προϊόντα για γυναίκες και άνδρες που κυκλοφορούν στο εμπόριο δεν είναι παρά μια προσπάθεια να παρατείνουμε την φυσική φθορά, μια ελπίδα να κάνουμε ένα βήμα μακριά από το θάνατο.

Αρχαία Ελλάδα

Το ζήτημα της αθανασίας είχε απασχολήσει από πολύ νωρίς τους αρχαίους Έλληνες. Οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου δεν ήταν τίποτε άλλο από την ένωση της φύσης με το θείο, του ανθρώπου με την αθανασία. Τα μυστήρια λατρείας της θεάς Δήμητρας αποτελούν ένα συμβολισμό της διαιώνισης του κύκλου της ζωής μέσω της γονιμότητας και της αναγέννησης της φύσης. Οι αρχαίοι θεοί εκπροσωπούν την αιώνια νεότητα, το ενδιάμεσο σκαλοπάτι είναι οι ημίθεοι, όπως ο Ηρακλής και ο Αχιλλέας, ενώ δεν διστάζουν να υποσχεθούν αθανασία σε κάποιους θνητούς, όπως όταν η Καλυψώ έταξε στον Οδυσσέα να τον κάνει αθάνατο αν έμενε κοντά της για πάντα. Η μυθολογία είναι γεμάτη από μάχες των θνητών με το θάνατο, με το πέρασμά τους στον Άδη μέσω του ποταμού Αχέροντα με τη βάρκα του Χάρου, με πρώτο στην εξιστόρηση αυτών τον Όμηρο. Οι εξαγνιστικές τελετές, τα νεκρικά δώρα και οι ταφικές λατρείες είναι μια απάντηση του ανθρώπου στο θάνατο.

Φιλοσοφία

Ο Πλάτωνας πίστευε ότι «η ψυχή είναι αθάνατη διότι το αεικίνητο είναι αθάνατο» και ο Σωκράτης πως «όλων των ανθρώπων οι ψυχές είναι αθάνατες, αλλά των δικαίων οι ψυχές είναι αθάνατες και θείες». Όλο το φάσμα των αντιπροσωπευτικών ρευμάτων της φιλοσοφίας της εκάστοτε εποχής –από την προσωκρατική, τη στωική μέχρι φυσικά την υπαρξιστική και άλλα σύγχρονα ρεύματα- το διαπερνά η εξερεύνηση της εσωτερικής εμπειρίας, η έννοια την ύπαρξης του ανθρώπου, της ζωής, του θανάτου και της αθανασίας. Ένα αξιοπρόσεκτο απαύγασμα αιώνων φιλοσοφικής αναζήτησης περί της ανθρώπινης ύπαρξης βρίσκεται στο «Τάδε Έφη Ζαρατούστρα» του Νίτσε το 1885: «Σας διδάσκω τον Υπεράνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι κάτι που πρέπει να ξεπεραστεί. Εσείς τι έχετε κάνει για να τον ξεπεράσετε;»

Θρησκείες

Περνώντας στο ζήτημα της θρησκείας, περνάμε και πιο βαθιά στο ζήτημα του θανάτου και της αναζήτησης της αιώνιας ζωής. Αυτή είναι η βάση όλων των θρησκειών, άλλοτε με περισσότερο «γήινη» προσέγγιση και άλλοτε περισσότερο μεταφυσική. Ακόμη και στη χριστιανική θρησκεία, η τιμωρία του δημιουργού για το προπατορικό αμάρτημα ήταν η αφαίρεση της αθανασίας, η δημιουργία των ατελών θνητών καταδικασμένων στο θάνατο. Αποκορύφωμα αυτού αποτελεί η προσπάθεια σωτηρίας αυτών των πλασμάτων με την εμφάνιση του θεανθρώπου Ιησού Χριστού, ο οποίος νίκησε το θάνατο με την ανάστασή του κι έφερε την υπόσχεση της ζωή μετά το θάνατο.

Ψυχολογία

Όσον αφορά την επιστήμη της ψυχολογίας, πέρα από την υπαρξιστική προσέγγιση, η οποία κατ’ εξοχήν έχει συνδεθεί με τα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης, της ζωής και του θανάτου, στα σκήπτρα ανταγωνίζεται και η ψυχανάλυση με πρωτοπόρο τον Σίγκμουντ Φρόυντ. Η διάσημη θεωρία του των ενστίκτων αναφερόταν και στην ενόρμηση του θανάτου. Με το έργο του «Πέρα από την Αρχή της Ηδονής» έθεσε νέες βάσεις στην αντιμετώπιση των ψυχολογικών προβλημάτων του ανθρώπου με τον εντοπισμό των συγκρούσεων που προέρχονται ανάμεσα στην ενόρμηση του Έρωτα (ζωής) και του Θανάτου, της libido και την επιθετικότητας. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτά τα δύο ένστικτα είναι υπεύθυνα για τη διατήρηση της ζωής, καθώς «κατασκευή και καταστροφή είναι καταστάσεις αδιαχώριστες», «ζωή και θάνατος συνυφαίνονται». Έπειτα από τον Φρόυντ πολλοί είναι εκείνοι που προχώρησαν ή ξεπέρασαν τις απόψεις του, έχοντας όμως κοινό άξονα το ζήτημα της ζωής και του θανάτου.

Μικρές στιγμές αθανασίας στη ζωή μας

Πέρα από τις εξειδικευμένες επιστήμες και θεωρίες, το πώς ο καθένας από μας βιώνει το ζήτημα του θανάτου και της αθανασίας κατά τη διάρκεια της σύντομης ζωής του είναι κάτι που αφορά όλους τους ανθρώπους. Αμέτρητες φορές μέσα στην καθημερινότητά μας δικαιώνουμε τον Αντόνιο Πόρτσια, ο οποίος έγραφε στις «Φωνές» του: «Ζούμε με την ελπίδα πως θα μπορέσουμε να γίνουμε μια ανάμνηση».

Αν θέλουμε να έχουμε έστω και μια γεύση του πώς είναι η αθανασία δεν χρειάζεται να περιμένουμε κάποιο μαγικό ελιξίριο ή να ζήσουμε τις σκηνές που βλέπουμε στις ταινίες φαντασίας.

Ψήγματα της αθανασίας να μπορούμε να βρούμε καθημερινά γύρω μας.

Μια φωτογραφία εκτός από χίλιες λέξεις μπορεί να υποδηλώνει –άλλοτε χωρίς καμία πρόθεση συγκάλυψης και άλλοτε εντέχνως ή ενόχως συγκεκαλυμμένη από τα θέματά της- την επιθυμία η στιγμή να περάσει στην αθανασία και μαζί της ο απεικονιζόμενος και ο φωτογράφος. Όταν βγάζουμε μια φωτογραφία αυτή η αποτύπωση της στιγμής δεν είναι τίποτε άλλο από μια στιγμιαία κάθαρση, ένα πάγωμα του χρόνου, ένας εξορκισμός του θανάτου. Άλλωστε αυτό ακριβώς δεν δηλώνουμε όταν με χαρά ανακοινώνουμε ότι «απα-θανατίσαμε το στιγμιότυπο»;

Κι αν μια φωτογραφία δεν μας αρκεί, τότε επιστρατεύουμε όλες τις δημιουργικές δυνάμεις μας. Κινηματογραφούμε, ζωγραφίζουμε, γράφουμε, φτιάχνουμε έργα τέχνης, πολιτευόμαστε και κάνουμε δημόσια έργα με επιγραφές που φέρουν το όνομά μας ή απλά φυτεύουμε αιωνόβια δέντρα και σκαλίζουμε την ημερομηνία γέννησής τους στον κορμό τους, γνωρίζοντας ότι εκείνα θα συνεχίσουν να υπάρχουν πολύ μετά από μας κ.ο.κ. Το αποκορύφωμα των προσπαθειών όλων μας όμως, δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από την τεκνοποίηση. Τα παιδιά είναι η χαρά της ζωής κι ο εξορκισμός του θανάτου. Τι καλύτερο από την μεταφορά του γενετικού μας υλικού (έστω και του μισού), για να ζήσουμε κι εμείς λίγο μέσα από τις επόμενες γενιές; Μήπως δεν είμαστε και οι ίδιοι φορείς αθανασίας, διαπιστευμένοι των γονιών μας;

Εσωτερική – εξωτερική ζωή

Κάποιες σκέψεις για την αθανασία θα ήταν ελλιπείς αν δεν κάναμε τον διαχωρισμό της εσωτερικής με την εξωτερική ζωή. Η εξωτερική ζωή και ό,τι αναφέρεται σ’ αυτήν, η υλική πραγματικότητα δηλαδή, είναι εκείνη που φθείρεται φανερά, που έχει ένα τέλος. Αντίθετα, στην εσωτερική ζωή, η οποία αναφέρεται στο πνεύμα και την ψυχή, δεν υπάρχει κάτι απτό, γι’ αυτό και δεν μπορούμε να δούμε τη φθορά και να διαπιστώσουμε αν υπάρχει κάποιο τέλος. Ίσως η κατάσταση της εσωτερικής ζωής, να έχει κάποια «στάδια» και μην είναι κάτι που απλώς «υπάρχει ή δεν υπάρχει». Κι αν μερικές φορές μ’ ένα δυσάρεστο γεγονός ή μια υποκειμενική αίσθηση βιώνουμε τον θάνατο μέσα στη ζωή, γιατί να μην υπάρχει και ζωή όχι μετά, αλλά μέσα στο θάνατο;

Κλείνοντας αυτό το άρθρο μιας σύντομης προσέγγισης στο ζήτημα της αθανασίας ή ανοίγοντας ένα μεγάλο θέμα συζήτησης, μόνο ένα απόσπασμα από τον «Προμηθέα Δεσμώτη» του Αισχύλου μου έρχεται στο μυαλό:

Χορός: Μήπως προχώρησες
πιο πέρα κι από τούτα;

Προμηθέας: Έσβησα απ’ τους θνητούς
το φόβο του θανάτου.

Χορός: Ποιο γιατρικό
για την αρρώστια τούτη βρήκες;

Προμηθέας: Τους γέμισα
τυφλές ελπίδες

 

Διαβάστε επίσης:
Ο θάνατος ως κομμάτι της ζωής

 

Βιβλιογραφία:

Αισχύλος, Προμηθέας Δεσμώτης, εκδ. Στιγμή, 2009.

Αυγελής Νίκος, Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, 2η έκδοση, εκδ. Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1998.

Erwin Rohde ,Ψυχή. Η λατρεία των ψυχών και οι αντιλήψεις περί της αθανασίας στους αρχαίους Έλληνες ,τομ Α’ , τομ.Β’, εκδ. Ιάμβλιχος, Αθήνα 1998.

Κούντερα Μίλαν, Αθανασία, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2009.

Παναγής Λεκατσάς, Η ψυχή. Η ιδέα της ψυχής και της αθανασίας της και τα έθιμα του θανάτου, εκδ. Καστανιώτης 2008.

Πελεγρίνης Θεοδόσης, Φιλοσοφική θεμελίωση της πίστεως στην αθανασία της ψυχής, Αθήνα 1978.

Πόρτσια Αντόνιο, Φωνές, εκδ. Στιγμή, Αθήνα 2007.

Φουντουλάκης Γιώργος, Η ουσία και η αθανασία της ψυχής κατά τους αρχαίους φιλοσόφους και τους πατέρες της Εκκλησίας, Ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2010.

Φρόυντ Σίγκμουντ, Για τον πόλεμο και το θάνατο, εκδ. Επίκουρος, Αθήνα 1998.

Φρόυντ Σίγκμουντ, Πέραν της αρχής της ηδονής, εκδ. Επίκουρος, Αθήνα 2001.

 

 

 

 

 

 

The post Μικρές και μεγάλες αθανασίες appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/mikres-ke-megales-athanasies-sti-zoi-mas/feed/ 1 Η θετική πλευρά της θλίψης https://www.psychografimata.com/i-thetiki-plevra-tis-thlipsis/ https://www.psychografimata.com/i-thetiki-plevra-tis-thlipsis/#disqus_thread Mon, 15 Feb 2021 06:00:25 +0000 http://psychografimata.com/?p=2687 Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄ Γράφει η Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγος, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή, Ινστιτούτο Ψυχικής Έκφρασης  Είδηση προερχόμενη από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων αναφέρεται στη χρησιμότητα της λύπης και στο πώς βοηθά τους ανθρώπους να αλλάξουν τη ζωή τους. Συγχρόνως, κατακρίνεται η τάση των γιατρών και των φαρμακοβιομηχανιών να προσπαθούν με το παραμικρό να εξαφανίσουν από τη ζωή των ανθρώπων τη […]

The post Η θετική πλευρά της θλίψης appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Γράφει η Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγος, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή, Ινστιτούτο Ψυχικής Έκφρασης 

Είδηση προερχόμενη από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων αναφέρεται στη χρησιμότητα της λύπης και στο πώς βοηθά τους ανθρώπους να αλλάξουν τη ζωή τους. Συγχρόνως, κατακρίνεται η τάση των γιατρών και των φαρμακοβιομηχανιών να προσπαθούν με το παραμικρό να εξαφανίσουν από τη ζωή των ανθρώπων τη θλίψη και να προωθούν την αντιμετώπιση με φάρμακα.

Προέκταση της θλίψης αποτελεί η κατάθλιψη, για την οποία τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και περισσότερο λόγος. Πρόκειται για την απόρροια μια μεγάλης δυσκολίας ή μιας μακράς περιόδου άγχους και αποτελεί την αντίδραση του οργανισμού για να απαλλαγεί από την υπερβολική ένταση και πίεση: σώμα και ψυχή «κάνουν ένα διάλειμμα» και αδρανούν. Μειώνονται τόσο οι διανοητικές λειτουργίες όσο και οι σωματικές. Σε συναισθηματικό επίπεδο το άτομο γίνεται πολύ ευάλωτο και τις περισσότερες φορές απομονώνεται.

Ένας απ’ τους συνήθεις τρόπους αντιμετώπισης της κατάθλιψης από τους ειδικούς είναι η φαρμακευτική αγωγή. Δεν είναι όμως σπάνιο το φαινόμενο ορισμένοι ειδικοί να χορηγούν χάπια με το παραμικρό, ακόμη σε περιπτώσεις φυσιολογικών περιόδων θλίψης. Με άλλα λόγια, μια συνηθισμένη αντίδραση του οργανισμού, η λύπη, αντιμετωπίζεται ως ασθένεια.

Οι τελευταίες εξελίξεις στο χώρο της ψυχολογίας έρχονται να μας υπενθυμίσουν, ότι τα συναισθήματα που βιώνει κάποιος κατά τη διάρκεια μιας περιόδου θλίψης, μπορούν να αποβούν ευεργετικά για το άτομο. Όταν κάποιος βρίσκεται αντιμέτωπος με αρνητικά συναισθήματα, μαθαίνει να αντεπεξέρχεται καλύτερα στις προκλήσεις της ζωής, να είναι πιο ανθεκτικός, αποκτά νέους τρόπους επιβίωσης, έρχεται πιο κοντά στον αληθινό του εαυτό και τελικά μακροπρόθεσμα πετυχαίνει περισσότερα.

Η απώλεια μιας θέσης εργασίας, ένας χωρισμός ή ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να είναι γεγονότα που αναμφισβήτητα κλονίζουν το συναισθηματικό κόσμο οποιουδήποτε, όμως δεν σημαίνει ότι είναι η αρχή του τέλους μιας ισορροπημένης ψυχικής υγείας.

Σε δημοσίευμα του επιστημονικού εντύπου New Scientist οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι στη σύγχρονη εποχή η κοινωνία έχει μικρή ανεκτικότητα στα αρνητικά συναισθήματα, βάζοντας συνεχώς πάνω απ’ όλα την ατομική ευτυχία. Το αποτέλεσμα αυτού είναι η εύκολη συνταγογράφηση χαπιών που υπόσχονται ευτυχία και μπορεί να επηρεάζουν ακόμη και την εξελικτική πορεία του ανθρώπου.

Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, η θλίψη και τα σχετικά συναισθήματα, εδώ και χιλιάδες χρόνια συνοδεύουν τον άνθρωπο, ο οποίος όμως έχει επιβιώσει εν μέρει επειδή ακριβώς αυτά είναι μακροπρόθεσμα ευεργετικά για τον ίδιο.

Ο συγγραφέας του βιβλίου «Η απώλεια της λύπης: Πώς η ψυχιατρική μεταμόρφωσε την συνηθισμένη λύπη σε καταθλιπτική διαταραχή» (Oxford University Press, 2007), Τζερόμ Γουέικφιλντ υποστηρίζει ότι η λύπη μάς βοηθά να μαθαίνουμε από τα λάθη μας, ενώ παράλληλα δρα σαν αποτρεπτικός παράγοντας, ώστε να μας εμποδίσει να κάνουμε τα ίδια λάθη. Εξάλλου, η στενοχώρια έχει κατά καιρούς συνδεθεί με μεγάλους καλλιτέχνες και μεγάλα έργα τους. Επιπλέον, δεν είναι σπάνιο έπειτα από περιόδους μεγάλης θλίψης να παρατηρείται αυξημένη δημιουργικότητα ή ακόμη και  βελτίωση της καριέρας.

Μέσα σε όλη τη συζήτηση για την αύξηση των περιστατικών κατάθλιψης τίθεται ένα μεγάλο ερώτημα: έχουν όντως αυξηθεί τα άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη ή έχει αλλάξει η αντίληψη για τη θλίψη και την ευτυχία;

Διαφορετικά αντιλαμβάνονταν τα άτομα την έννοια της ευτυχίας στο πέρασμα των αιώνων. Χαρακτηριστικό της σύγχρονης εποχής είναι η αλλαγή στην αντίληψη της ευτυχίας και της θλίψης τόσο εννοιολογικά όσο και συναισθηματικά.

Η Emmy van Deurzen στο βιβλίο της «Η ψυχοθεραπεία και η αναζήτηση της ευτυχίας» πολύ εύστοχα αναφέρει ότι θέλουμε την ευτυχία, αλλά, στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε πώς ή πού θα τη βρούμε. Ακόμη και στην εποχή της ευδαιμονίας στην οποία ζούμε, όπου μπορούμε να βρούμε τα πάντα από υλικής πλευράς, η ζωή εξακολουθεί να μην είναι εύκολη.

Είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι σήμερα, εφόσον έχουν λύσει το πρόβλημα της επιβίωσης έχουν στρέψει περισσότερο από ποτέ το ενδιαφέρον τους στην αναζήτηση της ευτυχίας.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αναζητούν όλο και περισσότερους τρόπους να απαλλάσσονται από τα αρνητικά συναισθήματα και να ζητούν γρήγορες λύσεις στα προβλήματά τους. Μία από αυτές είναι και τα χάπια ή οι εξαρτήσεις.

Και σ’ αυτό το σημείο τίθεται ακόμη ένα νέο ερώτημα: Μήπως τελικά το υπερβολικό κυνήγι της ευτυχίας και η απόρριψη οποιουδήποτε άλλου συναισθήματος οδηγεί σε νέους καταναγκασμούς;  Μήπως βρισκόμαστε σε μια νέα εποχή, στην οποία κυρίαρχη πάει να γίνει η τυραννία της ευτυχίας;

Η ευτυχία είναι ένας συνδυασμός πράξεων, καταστάσεων ή συμπεριφορών και βρίσκεται μέσα στη ζωή. Δεν είναι συνώνυμη με τη ζωή. Ζω δεν σημαίνει ψάχνω για την ευτυχία.

Αν σε κάποιους φαίνεται υπερβολική η τοποθέτηση ότι η λύπη μπορεί να έχει και τη θετική της πλευρά, μία απάντηση θα μπορούσε να είναι ότι δεν είναι όλα άσπρα ή μαύρα. Στην κλίμακα των συναισθημάτων δεν υπάρχει μόνο ευτυχία – θλίψη. Ό,τι δεν μας κάνει ευτυχισμένους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μας κάνει δυστυχισμένους. Το εύρος των συναισθημάτων μπορεί να είναι περισσότερο μεγάλο απ’ ότι πιστεύαμε μέχρι σήμερα και οι διαβαθμίσεις να ποικίλλουν τόσο όσες είναι και οι καταστάσεις από τις οποίες θα περάσει ένας άνθρωπος σ’ ολόκληρη τη ζωή του.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία – πηγές:
Αllan V. Horwitz, Jerome C. Wakefield, 2007, The Loss of Sadness: How Psychiatry Transformed Normal Sorrow into Depressive Disorder, Oxford University Press.

Emmy van Deurzen, 2011, Η ψυχοθεραπεία και η αναζήτηση της ευτυχίας, Εκδ. Κοντύλι.

ΑΠΕ – ΜΠΕ, 5 Φεβρουαρίου 2009, Η λύπη μπορεί να είναι καλή για την υγεία γιατί βοηθά τους ανθρώπους να αλλάξουν τη ζωή τους, http://health.ana-mpa.gr/news.php?id=5079.

 

[the_ad id=”39926″]

 

 

 

 

 

 

 

The post Η θετική πλευρά της θλίψης appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/i-thetiki-plevra-tis-thlipsis/feed/ 0 Εσείς θα διαγράφατε τις άσχημες αναμνήσεις; https://www.psychografimata.com/esis-tha-diagrafate-tis-aschimes-anamnisis/ https://www.psychografimata.com/esis-tha-diagrafate-tis-aschimes-anamnisis/#disqus_thread Sun, 07 Jun 2020 04:04:52 +0000 http://psychografimata.com/?p=3333 Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄ Γράφει η Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγος, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή www.expressingmyself.gr   Αν το παρελθόν μας αποτελείται (και για μερικούς στοιχειώνεται) από αναμνήσεις, δεν είναι λίγοι εκείνοι που έχουν αναρωτηθεί τι θα γινόταν αν μπορούσαν να τις διαγράψουν –άλλοι περισσότερες, άλλοι λιγότερες, ανάλογα με τον πρότερο βίο. Οι μέθοδοι Αμερικανοί επιστήμονες έχουν ανακοινώσει ότι μπορούν να […]

The post Εσείς θα διαγράφατε τις άσχημες αναμνήσεις; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Γράφει η Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγος, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή
www.expressingmyself.gr

 

Αν το παρελθόν μας αποτελείται (και για μερικούς στοιχειώνεται) από αναμνήσεις, δεν είναι λίγοι εκείνοι που έχουν αναρωτηθεί τι θα γινόταν αν μπορούσαν να τις διαγράψουν –άλλοι περισσότερες, άλλοι λιγότερες, ανάλογα με τον πρότερο βίο.

Οι μέθοδοι

Αμερικανοί επιστήμονες έχουν ανακοινώσει ότι μπορούν να προλάβουν την εδραίωση των άσχημων αναμνήσεων, χωρίς φάρμακα. Οι άσχημες αναμνήσεις στον εγκέφαλο πυροδοτούν το συναίσθημα του φόβου, όμως υπάρχει ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο μπορεί να προληφθεί η εδραίωσή τους. Η τεχνική των Αμερικανών βασιζόταν ακριβώς σ’ αυτό το σημείο.

Η θεραπευτική προσέγγιση βασίστηκε στη μέθοδο που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «συστηματική απευαισθητοποίηση» κατά την οποία ο θεραπευόμενος/-η εκτίθεται επαναλαμβανόμενα σε ένα ερέθισμα που τον/την τρομάζει, όπως π.χ. όπλο, μέχρι να καταγραφεί στον εγκέφαλό του ότι τελικά αυτό το ερέθισμα δεν είναι απειλητικό για τον ίδιο. Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται κυρίως για την καταπολέμηση του μετατραυματικού στρες, όπως για παράδειγμα συμβαίνει σε περιόδους πολέμου.

Από την άλλη, Ολλανδοί ερευνητές  υποστηρίζουν  ότι η διαγραφή των αναμνήσεων μπορεί να γίνει εφικτή με ένα χάπι. Κάθε φορά που κάποιος φέρνει στο μυαλό του μια έντονη συναισθηματικά ανάμνηση, ο εγκέφαλος αναδημιουργεί την ανάμνηση. Το φάρμακο παρεμβαίνει ακριβώς σε αυτή τη διαδικασία και εμποδίζει τον εγκέφαλο να την ανανεώσει.

Στην πράξη το χάπι μπορεί να βοηθήσει ασθενείς να ξεπεράσουν τις φοβίες τους, τις εμμονές τους, διατροφικές διαταραχές, ακόμη και τις ερωτικές τους απογοητεύσεις. Σε κάθε περίπτωση, χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων του φαρμάκου.

Σε άλλη έρευνα, Καναδοί επιστήμονες ανακοίνωσαν τη δημιουργία ενός χαπιού το οποίο δρα αναστέλλοντας την έκκριση της ορμόνης που σχετίζεται με το στρες (κορτιζόλη) η οποία προκαλεί τα συναισθήματα που συνοδεύουν τις άσχημες αναμνήσεις, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις φέρεται να διαγράφει και τις ίδιες τις επώδυνες αναμνήσεις.

Ποιος εγγυάται ότι η ανθρώπινη περιέργεια και ματαιοδοξία δεν θα προχωρήσει και σε απλές καθημερινές περιπτώσεις μνήμης και λήθης;

Τα ηθικά διλήμματα
Ο Δρ. Ντάνιελ Σοκόλ, ο οποίος ειδικεύεται σε ζητήματα ιατρικής ηθικής στο University of London, επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Η διαγραφή κακών αναμνήσεων δεν είναι όπως όταν διώχνουμε κάτι το ανεπιθύμητο, ένα σπυρί για παράδειγμα. Οι αναμνήσεις συνδέονται μ’ εμάς τους ίδιους, με την ταυτότητά μας, αποτελούν αυτό που είμαστε σήμερα».

Τα ερωτήματα που αναδύονται στο μυαλό του καθενός όταν μαθαίνει για τέτοιου είδους επαναστατικές τεχνικές είναι πολλά.

Τι γίνεται στη μελλοντική και διόλου απίθανη περίπτωση που οι τεχνικές των επιστημόνων εξελιχθούν ακόμη περισσότερο και γίνει δυνατό ένα «delete» οποιωνδήποτε αναμνήσεων στον εγκέφαλο;

Ίσως είναι επιστημονικά δεοντολογικό και κοινωνικά αποδεκτό να χρησιμοποιείται σε σοβαρές περιπτώσεις διαταραχών, όπως του μετατραυματικού άγχους, όμως ποιος εγγυάται ότι η ανθρώπινη περιέργεια και ματαιοδοξία δεν θα προχωρήσει και σε απλές καθημερινές περιπτώσεις μνήμης και λήθης;

 

Η ταινία “Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού” διαπραγματεύεται το ζήτημα της διαγραφής αναμνήσεων.

Πολύ εύστοχα τίθενται αυτά τα ερωτήματα μέσα από την ταινία «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού»σε σενάριο του Τσάρλι Κάουφμαν. Εκεί, άνθρωποι της διπλανής πόρτας όλων των ηλικιών πηγαίνουν σε μια ειδική κλινική, στην οποία με μια απλή επέμβαση στον εγκέφαλο μπορούν  να σβήσουν συγκεκριμένες αναμνήσεις. Κάποιοι παίρνουν τηλέφωνο έντρομοι για να κλείσουν ραντεβού επειγόντως, δεν αντέχουν το βάρος στη μνήμη τους. Ζητούν να σβήσουν κυρίως αναμνήσεις από σχέσεις, συναισθήματα, σκέψεις, πράξεις: το τίμημα που πληρώνει κανείς για ό,τι ζει.. .Ζητούν να σβήσουν την ντροπή, την ενοχή, τον πόθο, τον έρωτα. Τα συστατικά της ψυχής, το νόημα της ζωής. Και τότε, αναρωτιόμαστε εμείς οι θεατές, τι μένει μέχρι το θάνατο; Κάπως έτσι η λήθη φέρνει το θάνατο, μικραίνει η απόσταση που χωρίζει την ύπαρξη από την ανυπαρξία, τους ζωντανούς από τους νεκρούς, που τόσο ωραία έχει αποτυπώσει ο Λορέντζος Μαβίλης στο ποίημά του «Λήθη»:
Καλότυχοι οι νεκροί που λησμονάνε
την πικρία της ζωής.
(…)
Α δε  μπορείς παρά να κλαις το δείλι,
τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν:
θέλουν –μα δε βολεί να λησμονήσουν.

Αν θεωρήσουμε ότι το παρελθόν διαμορφώνει το μέλλον μέσα από το παρόν, δηλαδή πως ό,τι ζούμε αυτή την στιγμή, την επόμενη θα έχει γίνει παρελθόν, το οποίο αφήνει τα σημάδια του και επηρεάζει τη μελλοντική συμπεριφορά, τότε πώς μπορούμε να διαχειριστούμε αυτή τη νέα τεχνική και όσες άλλες μελλοντικά ετοιμάζονται;  Ως ολοκληρωμένα, δυνατά άτομα που έχουν την ευκαιρία να διορθώσουν αδύναμες στιγμές του παρελθόντος για τις οποίες δεν ευθύνονται (όπως π.χ. σε περιπτώσεις ψυχικά ασθενών πολέμου) ή ως αδύναμα όντα που ξαφνικά τους δίνεται η δύναμη ν’ αλλάξουν ό,τι τους θυμίζει άσχημα πράγματα που οι ίδιοι διέπραξαν στον παρελθόν (π.χ. σε περιπτώσεις υπευθύνων πολέμου); Σε κάθε περίπτωση μήπως τελικά το μέλλον και το παρόν έχουν μεγαλύτερη δύναμη υπό την έννοια ότι δίνουν την ευκαιρία δημιουργίας νέων αναμνήσεων;

Και κάτι τελευταίο: ο ήρωας της ταινίας ζητά να κρατήσει μόνο μια ανάμνηση. Εσείς, ποια θα κρατούσατε;

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:
Κωσταρίδου-Ευκλείδη, Α. (2005). Μεταγνωστικές Διεργασίες & Αυτο-ρύθμιση (Γνωστική Ψυχολογία), Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
Baddeley, A. D. (1986). Working Memory. Oxford: Clarendon Press.
Eysenck,M.W.(2010), Βασικές αρχές Γνωστικής Ψυχολογίας (Επιμ: Ε.Βασιλάκη), Αθήνα: Gutenberg.

Πηγές:
http://www.sciencedaily.com/releases/2011/05/110526064802.htm
http://www.sciencedaily.com/releases/2011/05/110526064802.htm
http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7892272.stmhttp://www.livescience.com/10605-bad-memories-erased-behavior-therapy.html

Διαβάστε επίσης:
Η εφεύρεση της μνήμης

The post Εσείς θα διαγράφατε τις άσχημες αναμνήσεις; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/esis-tha-diagrafate-tis-aschimes-anamnisis/feed/ 2 Πώς τα σκυλιά κλέβουν με τα μάτια τους τις καρδιές των ανθρώπων https://www.psychografimata.com/%cf%80%cf%8e%cf%82-%cf%84%ce%b1-%cf%83%ce%ba%cf%85%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%ce%ba%ce%bb%ce%ad%ce%b2%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%b1-%ce%bc%ce%ac%cf%84%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%82-%cf%84/ https://www.psychografimata.com/%cf%80%cf%8e%cf%82-%cf%84%ce%b1-%cf%83%ce%ba%cf%85%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%ce%ba%ce%bb%ce%ad%ce%b2%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%b1-%ce%bc%ce%ac%cf%84%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%82-%cf%84/#disqus_thread Thu, 19 Sep 2019 04:56:47 +0000 https://www.psychografimata.com/?p=47367 Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄ Δύσκολα μπορεί να αντισταθεί κανείς στα μάτια των σκυλιών, ιδίως των κουταβιών. Μια νέα βρετανο-αμερικανική επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει πως το μυστικό βρίσκεται στο ότι -με το πέρασμα του χρόνου και προκειμένου να επικοινωνούν καλύτερα με τους ανθρώπους- η εξέλιξη χάρισε στα σκυλιά έναν μοναδικό μυ στα μάτια τους, που τους επιτρέπει να θυμίζουν μωρό και […]

The post Πώς τα σκυλιά κλέβουν με τα μάτια τους τις καρδιές των ανθρώπων appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> Χρόνος ανάγνωσης 2 ΄

Δύσκολα μπορεί να αντισταθεί κανείς στα μάτια των σκυλιών, ιδίως των κουταβιών. Μια νέα βρετανο-αμερικανική επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει πως το μυστικό βρίσκεται στο ότι -με το πέρασμα του χρόνου και προκειμένου να επικοινωνούν καλύτερα με τους ανθρώπους- η εξέλιξη χάρισε στα σκυλιά έναν μοναδικό μυ στα μάτια τους, που τους επιτρέπει να θυμίζουν μωρό και να «χειραγωγούν» τα ανθρώπινα συναισθήματα.

Η μελέτη, η πρώτη του είδους της, συνέκρινε την ανατομία και τη συμπεριφοράτων σκύλων και των στενότερων συγγενών τους, των λύκων, αποκαλύπτοντας ότι ενώ οι μύες του προσώπου των δύο ειδών είναι παρόμοιοι, υπάρχει μόνο στα μάτια των σκύλων ένας μικρός μυς στα φρύδια τους, που τους επιτρέπει να παίρνουν ένα… ακαταμάχητο βλέμμα με τρόπο που οι λύκοι δεν μπορούν (αλλά, βέβαια, ποιός θα ήθελε να κοιτάξει για ώρα ένα λύκο στα μάτια…).

Οι ερευνητές, με επικεφαλής την ψυχολόγο δρα Τζούλιαν Καμίνσκι του Πανεπιστημίου του Πόρτσμουθ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS), ανέφεραν ότι ο συγκεκριμένος μυς που σηκώνει τα φρύδια, κάνει τα σκυλίσια μάτια να φαίνονται μεγαλύτερα και να θυμίζουν πότε μωρό και πότε λυπημένο άνθρωπο.

Το αποτέλεσμα είναι ότι αυτό γεννά στους ανθρώπους μια αντανακλαστική αντίδραση τρυφερότητας απέναντι στα σκυλιά, ιδίως τα κουτάβια.

«Υπάρχουν πειστικές ενδείξεις ότι τα σκυλιά ανέπτυξαν το συγκεκριμένο μυ στα μάτια τους μετά την εξημέρωση των λύκων από τους ανθρώπους. Αυτό μπορεί να συνέβη ως συνέπεια των ασυνείδητων προτιμήσεων των ανθρώπων, που επηρέασαν την εξέλιξη των σκύλων μέσω της εξημέρωσης.

Όταν οι σκύλοι κάνουν αυτή την κίνηση με τα μάτια τους, πυροδοτούν στους ανθρώπους μια ισχυρή επιθυμία να κοιτάνε τους σκύλους. Έτσι, αυτή η κίνηση με τα φρύδια θα έδωσε στους σκύλους ένα πλεονέκτημα και, μέσα από διαδοχικές γενιές, τα “μάτια του μωρού” αποτέλεσαν ένα βασικό χαρακτηριστικό τους», δήλωσε η Καμίνσκι.

Η μόνη ράτσα σκύλων που δεν έχει αυτό τον μυ (τουλάχιστον από αυτές που μελετήθηκαν), είναι το σιβηρικό χάσκι, ένα από τα αρχαιότερα είδη σκύλων στον κόσμο.

Δεν είναι σαφές πότε άρχισε η εξημέρωση των λύκων και η αργή εξέλιξη των τελευταίων σε σκύλους, αλλά πιθανώς η διαδικασία ξεκίνησε πριν από τουλάχιστον 33.000 χρόνια.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Πώς τα σκυλιά κλέβουν με τα μάτια τους τις καρδιές των ανθρώπων appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

]]> https://www.psychografimata.com/%cf%80%cf%8e%cf%82-%cf%84%ce%b1-%cf%83%ce%ba%cf%85%ce%bb%ce%b9%ce%ac-%ce%ba%ce%bb%ce%ad%ce%b2%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%b1-%ce%bc%ce%ac%cf%84%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%82-%cf%84/feed/ 0