Η κρίση της ψυχικής υγείας

Από τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Δημοσιογράφο – Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε.

«Επενδύοντας στην ψυχική υγεία» είναι το θέμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, θεματική που στη χώρα μας τουλάχιστον ακούγεται σαν όνειρο μακρινό κι άπιαστο την ώρα που 210 δομές ψυχικής υγείας κινδυνεύουν να κλείσουν. Σε μια εποχή απομυθοποίησης των πάντων, ο όρος Ψυχική Υγεία παίρνει ακόμη πιο θολή μορφή και «φωνάζει» για επαναπροσδιορισμό, όπως άλλωστε και ο στόχος των δομών της ψυχικής υγείας μαζί με πολλά ακόμη αυτή την περίοδο.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγείας το 1992 καθιέρωσαν τη 10η Οκτωβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας με σκοπό την ενημέρωση του κοινού σχετικά με ζητήματα ψυχικής υγείας και ασθένειας. Από το έτος που καθιερώθηκε αυτή η ημερομηνία έχουν αλλάξει πολύ τα δεδομένα τόσο στο χώρο της οργάνωσης των δομών της ψυχικής υγείας όσο και στον πληθυσμό. Τότε ένα απ’ τα κυριότερα ζητήματα ήταν η  λεγόμενη ψυχιατρική μεταρρύθμιση, δηλαδή το κλείσιμο των ψυχιατρείων, η ένταξη στην κοινωνία των έγκλειστων και η απάλειψη του στίγματος που ακολουθεί την ψυχική ασθένεια. Διαφορετικά κοινωνικά δεδομένα συνιστούν και διαφορετικά προβλήματα, γι’ αυτό και σήμερα το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στην αντιμετώπιση των σύγχρονων ψυχολογικών δυσκολιών που αντιμετωπίζει το άτομο.

Δεν μπορούμε να μιλάμε για ψυχική υγεία αν δεν την εντάσσουμε στο παρόν κοινωνικό πλαίσιο. Ένα κοινωνικό πλαίσιο που μόνο υγιές δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, όταν κυριαρχεί η κοινωνική αποδόμηση, η δυσλειτουργία και αποσάθρωση της πολιτείας, η προσωπική και υπαρξιακή κρίση. Η πρόσφατη οικονομική κρίση φαίνεται πως έχει εξαντλήσει τις αντοχές των ανθρώπων, όπως πολύ σωστά αναφέρει σε άρθρο της η συνάδελφος Ελπίδα Μαρκοπούλου. Πώς μπορεί το άτομο να μείνει αλώβητο απ’ αυτό τον κυκεώνα;Σύμφωνα με τη Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας «εννιά από τις δέκα χώρες του κόσμου με τα υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονιών βρίσκονται στην Ευρώπη. Οι φοβίες και η κατάθλιψη είναι οι συνηθέστερες διαταραχές στη Γηραιά Ήπειρο, ενώ η ψυχική νόσος αποτελεί το 20% του φορτίου ασθενειών και επηρεάζει έναν στους τέσσερις ανθρώπους κάποια στιγμή στη ζωή τους.

Σύγχρονα και παλαιότερα φαινόμενα, όπως η οικονομική κρίση, η ανεργία, οι αυξανόμενες αυτοκτονίες, τα διαζύγια, η υπογονιμότητα, η μετανάστευση συνιστούν από μόνα τους αιτίες για ψυχικά προβλήματα. Αν μάλιστα συμπέσουν σε κάποια περίοδο της ζωής του ατόμου περισσότερα από ένα μιλάμε για προσωπική κρίση. Κι αυτό δεν είναι και πολύ δύσκολο να συμβεί εφόσον η κρίση σ’ έναν τομέα της κοινωνικής ή προσωπικής ζωής συνήθως έχει αντίκτυπο και στους υπόλοιπους. «Ποτέ άλλοτε το ‘δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει’ δεν ήταν πιο κυριολεκτικό», τονίζει εύστοχα η Φωτεινή Τσαλίκογλου, Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και συγγραφέας σε συνέντευξή της στην Ελεάνα Πανδιά στα «Ψυχο-γραφήματα».

Αν η χαμηλή κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την προσωπική ψυχική υγεία, με το ίδιο σκεπτικό η καλή ψυχική υγεία μπορεί να συντελέσει θετικά στην ποιότητα ζωής των ατόμων και κατ’ επέκταση της κοινωνίας. Αυτό είναι κάτι το οποίο θα έπρεπε να λαμβάνει υπόψη της η πολιτεία όταν παίρνει αποφάσεις σχετικές με την πολιτική που θ’ ακολουθήσει στο τομέα της ψυχικής υγείας.

Όσο πιο φτωχή είναι μια χώρα τόσο λιγότερα χρήματα επενδύει στον τομέα της ψυχικής υγείας και όπου αυτό γίνεται οι περισσότεροι πόροι ξοδεύονται για την αντιμετώπιση των ψυχικών ασθενειών και όχι για την πρόληψή τους. Αν η στόχευση ήταν στο δεύτερο θα ήταν και μεγαλύτερο το οικονομικό όφελος.

Στη χώρα μας, αυτή την περίοδο δεν τίθεται θέμα για χρηματικούς πόρους από το κράτος και ακόμη και η συζήτηση για το τι μέλει γενέσθαι με τους ψυχικά πάσχοντες είναι στα τελευταία θέματα της πολιτικής ατζέντας. Παρ’ όλα αυτά έχουν αρχίσει δειλά δειλά να εμφανίζονται κάποιες προσωπικές προσπάθειες. Παράδειγμα, η ομάδα ψυχολόγων και ψυχιάτρων στη Θεσσαλονίκη που προσφέρει δωρεάν υπηρεσίες ψυχολογικής στήριξης σε ανέργους. Ίσως ακολουθήσουν κι άλλα παραδείγματα. Προς το παρόν εκείνο που έχει μείνει όρθιο φαίνεται πως είναι η ιδιωτική πρωτοβουλία και η ανάληψη προσωπικής ευθύνης. Αυτό μπορεί να είναι μια καλή αρχή, αλλά αν μείνουμε μόνο σ’ αυτό θα είναι ένα άσχημο τέλος…

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Ψυχική Υγεία: Πώς ορίζεται στις μέρες μας; Πρόκειται μήπως για είδος προς εξαφάνιση(;), από τη Μένη Κουτσοσίμου