Από τη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc, Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή
www.expressingmyself.gr

«Οι λέξεις αναδύονται από το σώμα της χωρίς να το συνειδητοποιεί, σαν να την επισκέπτονται από τη μνήμη μιας γλώσσας που έχει ξεχαστεί.»
Μαργκερίτ Ντυράς

Όταν γράφουμε επιτρέπουμε στον εαυτό μας να εκφράσει συναισθήματα τα οποία ήταν θαμμένα, παραγκωνισμένα, καταπιεσμένα. Αυτή η διαδικασία της εξωτερίκευσης μπορεί να οδηγήσει σε ένα «εσωτερικό καθάρισμα», στην κάθαρση, αποφέροντας ανακούφιση και ψυχική ανάταση.

Η κάθαρση είναι μια συναισθηματική απελευθέρωση και ως όρος χρησιμοποιείται τόσο στο ψυχοθεραπευτικό – κλινικό πλαίσιο, όσο και στη λογοτεχνία, τη συγγραφή και το θέατρο.

Ο ορισμός του Αριστοτέλη για την τραγωδία περιλαμβάνει την κάθαρση ως απαραίτητο συστατικό της, με την έννοια της απελευθέρωσης του θεατή από το δράμα του πρωταγωνιστή/της πρωταγωνίστριας. Μας δίδαξε πως όταν ο θεατής παρακολουθεί μια τραγωδία συμπάσχει με τους ήρωες, νιώθει μαζί τους φόβο, θλίψη, αγωνία και στο τέλος μαζί με την λύτρωση του ήρωα ή της ηρωίδας από τα δεινά έρχεται και η κάθαρση του θεατή.

Στην ψυχανάλυση, ο Φρόυντ πίστευε ότι η κάθαρση παίζει σημαντικό ρόλο στην αποφόρτιση από την θλίψη και την συναισθηματική δυσφορία. Πίστευε ότι τα καταπιεσμένα δυσάρεστα συναισθήματα μπορούσαν να προκαλέσουν διάφορα ψυχολογικά συμπτώματα ανάμεσα σ’ αυτά και την υστερία, οπότε η θεραπεία της ερχόταν μέσω της απελευθέρωσής τους. Ο  μαθητής του Φρόυντ, Γιόζεφ Μπρόγιερ, ανέπτυξε μέσω της ύπνωσης μια καθαρτική θεραπεία για τα άτομα που έπασχαν από συμπτώματα υστερίας.

Η κάθαρση έχει μια συναισθηματική διάσταση, κατά την οποία γίνεται η απελευθέρωση των συναισθημάτων και μια γνωστική, κατά την οποία το άτομο λαμβάνει νέες πληροφορίες για μια κατάσταση και αλλάζει την οπτική του απέναντί της.

Κάθαρση μπορεί να επέλθει κατά τη διάρκεια του γραψίματος ή έπειτα από αυτό. Όταν απελευθερώνονται συναισθήματα που ήταν καταπιεσμένα μπορούμε να δούμε την κάθαρση ως αποτέλεσμα ή μέρος μιας ευρύτερης θεραπευτικής διαδικασίας. Πολλές φορές περιγράφεται σαν αποφόρτιση, ανακούφιση ή λύτρωση. Όσον αφορά την θεραπευτική γραφή, αν η κάθαρση επέλθει, η διαδικασία της επούλωσης των τραυμάτων και της αλλαγής μπορεί να επιταχυνθεί αλλά θα λέγαμε ότι είναι ένα από τα ζητούμενα και όχι ο τελικός σκοπός.

Το καθαρτικό γράψιμο, μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο όταν υπάρχουν έντονα συναισθήματα, όπως είναι ο θυμός ή η επιθετική συμπεριφορά. Σ’ αυτήν την περίπτωση το γράψιμο μπορεί να βοηθήσει στο να γίνει μια «ελεγχόμενη» έκρηξη στο χαρτί, χωρίς συνέπειες επώδυνες για το άτομο και τις σχέσεις του. «Το καθαρτικό γράψιμο γίνεται κάτω από την πίεση έντονων συναισθημάτων που ζητούν άμεση διέξοδο. Μπορεί να είναι μια απλή πρόταση όπως “Είμαι τόσο θυμωμένη!” ή “Τρελαίνομαι για εκείνη!” Μπορεί, όμως, να είναι και είκοσι σελίδες συναισθηματικού ξεσπάσματος.» όπως αναφέρει η ψυχοθεραπεύτρια Kate Thompson (2011, σελ. 53).

Η κάθαρση επέρχεται όταν το γράψιμο είναι ειλικρινές και χωρίς λογοκρισία και όταν συνήθως είναι εστιασμένο στα συναισθήματα, επιτρέποντάς τους να «ξεκολλήσουν» και να βγουν στην επιφάνεια. Όταν κάποιο άτομο γράφει για τον εαυτό του, όπως για παράδειγμα όταν γράφει στο ημερολόγιο με στόχο την προσωπική έκφραση, επιτρέπει στον εαυτό του να εκφραστεί χωρίς τον φόβο ότι κάποιος θα κρίνει ό,τι έχει γράψει (αν δεν υπάρχει το εμπόδιο της αυτοκριτικής). Τότε είναι που το γράψιμο γίνεται ελεύθερο και αυθεντικό. Μπορεί να έρθει λίγο πιο κοντά στα επώδυνα συναισθήματα, να αναγνωρίσει την ύπαρξή τους και να κατανοήσει την λειτουργία τους και ίσως να πάψει να τα αποφεύγει ή να τα φοβάται. «Όταν κάποιος χρησιμοποιεί το καθαρτικό γράψιμο, το ημερολόγιο μπορεί να γίνει ένα δοχείο για όλες τις αντιδράσεις και τα συναισθήματα που απειλούν να κατακλύσουν το άτομο και μπορούν να δηλητηριάσουν τον εαυτό και τις σχέσεις. Είναι ένα είδος «γραφής σε ροή» και – απ’ την στιγμή που δεν υπάρχουν όρια – επιτρέπει ν’ αδειάσουν όλα τα συναισθήματα στο χαρτί.» (Thompson, 2011, σελ.37).

Έπειτα από την εμπειρία της κάθαρσης, το άτομο νιώθει πιο ανάλαφρο.

Πολλοί το περιγράφουν σαν να έχει φύγει από πάνω τους ένα μεγάλο βάρος. Όπως όταν παρακολουθούμε μια ταινία και κλαίμε: στο τέλος μένει μια αίσθηση ανακούφισης. Η Κ., συμμετέχουσα σε ατομικές συνεδρίες θεραπευτικής γραφής, κατά την διάρκεια μιας άσκησης ήρθε αντιμέτωπη με το συναίσθημα του φόβου και δεν μπόρεσε να την ολοκληρώσει επειδή ξεκίνησε να κλαίει. Αφού τα δάκρυά της σταμάτησαν τα κυλούν, εξέπνευσε δυνατά και μ’ έναν αναστεναγμό ανακούφισης συνέχισε να γράφει. Στο τέλος σημείωσε: «Ανακούφιση, μόνο ανακούφιση. Έφυγε πάνω από το στήθος ένα τεράστιο βάρος, σαν να είχε ρίζες απλωμένες μέχρι την καρδιά. Αυτή τη φορά θα τα καταφέρω να το ξεριζώσω, είμαι πιο δυνατή. Αναπνέω πιο ανάλαφρα.»

Τα δάκρυα ή το δυνατό ξέσπασμα που μπορεί να επέλθουν έπειτα από ένα καθαρτικό γράψιμο θα φέρουν στη συνέχεια ανακούφιση, λύτρωση. Η Α. βίωσε μια δυνατή εμπειρία κάθαρσης έπειτα από γράψιμο και την χαρακτήρισε συμβολικά ως «βιολογικό καθαρισμό» της ψυχής.

Η Thompson (2011) σημειώνει πως όταν το γράψιμο γίνεται με το χέρι, τα έντονα συναισθήματα μπορεί να επηρεάσουν το γραφικό χαρακτήρα και να γράμματα να γίνουν διαφορετικά απ’ ό,τι συνήθως, να μεγαλώνουν καθώς συνεχίζονται οι γραμμές, να διαχέονται στα περιθώρια ή να μην ακολουθούν τις γραμμές. Μπορεί ακόμα και να λείπουν λέξεις ή οι φράσεις να μοιάζουν ακαταλαβίστικες. Ο Β. έπειτα από άσκηση εκφραστικής γραφής έγραψε: «Όταν  η ζύμωση ολοκληρώθηκε, το κείμενο έφυγε αυτόματα. Έτρεξε από το μέσα μου στο χαρτί με την μία. Βέβαια στριμώχνονταν τόσο πολύ οι λέξεις να βγουν που τελικά πέσανε στραβοχυμένες και ακαταλαβίστικες, σχεδόν κωδικοποιημένες, αδιάβαστες μάλλον για άλλα μάτια. Σκασίλα μου! Για μένα το ‘γραψα και για κανέναν άλλον. Και δεν με νοιάζει αν αύριο ακόμη και ‘γω όταν ξαναπροσπαθήσω να το διαβάσω μου λείπουν κάποιες λέξεις. Τώρα δεν μου λείπουν και είναι σίγουρο πως και αύριο δεν θα μου λείπει το νόημα της πράξης γιατί έτρεξε από μέσα μου μέχρι να φτάσει στο χαρτί κι αυτό μου φτάνει.»

Παρ’ όλα αυτά, συνήθως η κάθαρση από μόνη της δεν αρκεί για να μπορούμε να δούμε ένα θεραπευτικό αποτέλεσμα που διαρκεί. Είναι περισσότερο το ξεκίνημα μιας διαδικασίας η οποία μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω θεραπευτικά αποτελέσματα.

Μεταγενέστερη θεώρηση της κάθαρσης προτείνει ότι οι θεραπευτές πρέπει να επιτρέπουν την κάθαρση ως μέσο βοήθειας των ασθενών ώστε ν’ ανακαλύψουν τις προθέσεις ή πτυχές του εαυτού τους, αλλά πρέπει ν’ αναγνωρίσουν ότι πρόκειται για ένα προκαταρκτικό βήμα το οποίο ακολουθείται από τη διεκδίκηση της ευθύνης των επιλογών και των συμπεριφορών (Nichols & Efran, 1985).

Εν κατακλείδι, η κάθαρση είναι ένα ζητούμενο στο γράψιμο αλλά δεν είναι αυτοσκοπός. Σε κάθε περίπτωση αν τελικά επέλθει, μπορεί να είναι μια ιδιαίτερη και δυνατή εμπειρία, διαφωτιστική και λυτρωτική για τα θέματα που το άτομο διερευνά.

Βιβλιογραφία

Τhompson, Κ. (2011). Therapeutic Journal Writing: an Introduction for Professionals, London: Jessica Kingsley Publishers.

Nichols, M. P., & Efran, J. S. (1985). Catharsis in psychotherapy: A new perspective. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training, 22(1), 46–58. https://doi.org/10.1037/h0088525

The post Η κάθαρση στο γράψιμο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, Ψυχολόγο – Οικογενειακή Σύμβουλο

Πολύ συχνά δέχομαι ερωτήσεις από φίλους και γνωστούς όσον αφορά το τι μου προσφέρει το επάγγελμα του ψυχολόγου και τι “έχω ανακαλύψει για την ζωή και τον κόσμο” μέσα από τα καθημερινά περιστατικά που βλέπω. Η αλήθεια είναι πως μέσα από τα μάτια ενός θεραπευτή κερδίζεις γνώσεις που πριν “εθελοτυφλούσες” ή δεν ήσουν σε θέση να δεις. Κάτι σαν “μαθήματα ζωής”. Η θέση, όμως, που μου πρόσφερε τα πιο μεγάλα μαθήματα και τις πιο δυνατές συνειδητοποιήσεις είναι αυτή του θεραπευόμενου. Είναι μία θέση που οφείλει ο κάθε θεραπευτής να βρεθεί έστω μία φορά στη ζωή του, για να μπορεί να είναι καλός στο ρόλο του, κατανοώντας πρώτα τον εαυτό του και έπειτα όλους τους άλλους.

Τι έμαθα, λοιπόν, τόσο μέσα από τον ρόλο του θεραπευτή όσο και του θεραπευόμενου:

Βρίσκεις την ψυχική ισορροπία μέσα σου όταν αποδέχεσαι τόσο τα δυνατά όσο και τα αδύναμα σου κομμάτια.

Όλοι μέσα μας κρύβουμε δυνάμεις, αλλά και αδυναμίες. Το να ενοχοποιείς τον εαυτό σου γι’ αυτές τις αδυναμίες σε οδηγεί στην έλλειψη αποδοχής και στη δημιουργία δυσλειτουργικών σχέσεων.

Μέσω της ψυχοθεραπείας συνειδητοποιείς όλα εκείνα που σου αρέσουν, αλλά και εκείνα που παρόλο που γνωρίζεις ότι σε πηγαίνουν πίσω, αδυνατείς να τα αλλάξεις. Η απάντηση στο γιατί αδυνατείς ή εν τέλει δεν επιθυμείς να τα αλλάξεις είναι το μεγαλύτερο βήμα προς την ψυχική σου γαλήνη.

Όλα τα συναισθήματα είναι καλά και οφείλουμε να τα κατανοούμε και να τα εκφράζουμε.

Το συναίσθημα, το οποίο οι περισσότεροι θεραπευόμενοι δαιμονοποιούν είναι αυτό του θυμού. Είναι ένα συναίσθημα που μας τρομάζει τόσο να εκφράσουμε όσο και να αποδεχτούμε.

Ο θυμός αποτελεί μία αντίδραση σε πολλά βαθύτερα συναισθήματα που μπορεί να κρύβονται μέσα μας όπως ο φόβος, η θλίψη ακόμα και η αγάπη.

Είναι πιο εύκολο να θυμώσουμε κάποιές φορές από το να εκφράσουμε όλα τα παραπάνω. Ο θυμός έρχεται πάντα για να μας πει κάτι και οφείλουμε να τον ακούσουμε.

Οι λέξεις μας είναι όλα αυτά που ζούμε.

Είναι σημαντικό να είσαι προσεκτικός με την γλώσσα που χρησιμοποιείς, τις λέξεις που συνηθίζεις να περιγράφεις τον εαυτό σου, τους άλλους, την ίδια σου την ζωή. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε συνήθως γίνονται οι σκέψεις μας και διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που ζούμε και συμπεριφερόμαστε. Αν για παράδειγμα συνηθίζεις να αποκαλείς τον εαυτός σου ως αναβλητικό ή ως καταθλιπτικό, θα φέρεσαι και με τον ανάλογο τρόπο, κάτι το οποίο δεν θα σε βγάζει από αυτή την κατάσταση.

Σε πολλά ερωτήματα δεν υπάρχουν απαντήσεις. Πολλές φορές δεν μπορούμε ούτε μέσα από την ψυχοθεραπεία να απαντήσουμε στο “γιατί” συμβαίνουν κάποια πράγματα.  Για παράδειγμα, μπορεί να μη βρούμε το “γιατί ο μπαμπάς σου σε κακοποιούσε”, “γιατί η μαμά σου ήταν συνέχεια θυμωμένη” ή “γιατί ο σύντροφός σου σε απάτησε”. Κάποια πράγματα ίσως να μη δέχονται εξηγήσεις. Αυτό που είναι το μόνο σίγουρο και πρέπει να λες φωναχτά στον εαυτό σου σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ‘’δεν ήταν δικό μου λάθος’’. Η μόνη ευθύνη που σου αναλογεί είναι η ευθύνη των πράξεων σου και όχι η ευθύνη για τον τρόπο που σου συμπεριφέρονται οι άλλοι.

Η σύγκριση σε οδηγεί στο πουθενά. Το να συγκρίνουμε τον εαυτό μας  με τις ζωές των άλλων, το μόνο που έχει ως αποτέλεσμα είναι να μειώνει τα επιτεύγματά μας και να μας οδηγεί σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και απραγία. Η μοναδική σύγκριση που επιτρέπεται να κάνουμε στη ζωή μας είναι αυτή του παρελθόντος με το παρόν μας. Να συγκρίνουμε την εξέλιξη μας μέσα στον χρόνο και να δούμε σε ποια κομμάτια παραμείναμε ίδιοι σε ποια αλλάξαμε και ποια εν τέλει δεν επιθυμούμε να αλλάξουμε.

Η αλλαγή είναι μία μοναχική διαδικασία. Το να αλλάζουμε πολύ συχνά ξεβολεύει τους γύρω μας, στους οποίους μπορεί να μην αρέσει η νέα μας συμπεριφορά. Το ταξίδι της αυτογνωσίας είναι πάντα μοναχικό. Αλλάζω σημαίνει εξελίσσομαι, άρα πολλές φορές παύω να ‘’κουμπώνω’’ με ό,τι νόμιζα πως ταιριάζω. Θα είσαι μόνος σου, λοιπόν σ’ αυτό το ταξίδι της αλλαγής και την αυτογνωσίας, αλλά σίγουρα θα είναι ένα από τα σημαντικότερα ταξίδια της ζωής σου.

Το πρόβλημα δεν είσαι εσύ. Δεν είσαι εσύ καταθλιπτικός, αλλά έχεις κατάθλιψη. Ο εαυτός σου είναι πολλά παραπάνω από ένα πρόβλημα.  Είσαι ανθρώπινος, είσαι περίπλοκος και πάνω από όλα είσαι μοναδικός. Δεν χρειάζεται να σε διορθώσεις. Το πρόβλημα χρειάζεται να διαχειριστείς με όλα τα δυνατά εφόδια που κατέχεις. Χρειάζεται να κατανοήσεις ποιος είσαι και κυρίως ποιες ανάγκες σου δεν ικανοποιούνται, κάτι που μπορεί να οδήγησε το πρόβλημα στο να εμφανιστεί. Μόλις συνειδητοποιήσεις τις ανάγκες σου θα είσαι έτοιμος να διορθώσεις κάθε πρόβλημα.

Η ψυχοθεραπεία μου έμαθε πως αν δεν φερθώ εγώ ευγενικά και με αγάπη στον εαυτό μου δεν θα το κάνει κάνεις άλλος για εμένα!

Πηγή: The Psy Trap

The post Όλα όσα μου έμαθε η Ψυχοθεραπεία appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Αναστασία Νικολίτσα, Χοροθεραπεύτρια, Σωματοκεντρική Ψυχοθεραπεύτρια, Τραυματοθεραπεύτρια (CRM® & DBR®), Ανθοθεραπεύτρια, Συγγραφέα

Το τραύμα ως φράκταλ[1]

Με τον όρο «φράκταλ του τραύματος» επιχειρώ να περιγράψω ένα πλαίσιο όπου η φαινομενολογία του ψυχικού τραύματος περιγράφεται με φρακταλική γεωμετρία. Αυτή η λογική αποδίδει στην θέαση του ψυχικού τραύματος μία δομή που αναπαράγει τον εαυτό της σε όλες τις κλίμακες της ανθρώπινης ύπαρξης. Η εκδήλωση και βίωση του τραύματος ως μια επαναλαμβανόμενη (recursive), δυναμική και αυτο-ενισχυόμενη δομή όπου κάθε επιμέρους στοιχείο της αντανακλά το όλον σε διαφορετικές κλίμακες μεγέθυνσης: βιολογικό, ψυχικό, διαπροσωπικό και διαγενεακό. Προσομοιάζει δηλαδή την δομή ενός φράκταλ. Η οπτική του ψυχικού τραύματος ως ένα φράκταλ εμπεριέχει την ιδέα ότι το τραύμα λειτουργεί ως μια κατάρρευση της συνοχής σε πολλαπλά επίπεδα—από το νευρικό σύστημα μέχρι την ταυτότητα του ατόμου. Η προσέγγιση αυτή ενισχύεται από την πρόσφατη  Θεωρία των Φράκταλ (Fractal Theory – FT[2]) του Mark D. Morgan (2025, 2025a), σύμφωνα με την οποία όλα τα συστήματα οργανώνονται μέσα από επαναλαμβανόμενα μοτίβα που διέπονται από πέντε βασικούς τελεστές[3]: Ενότητα Διαχωρισμό, Κλίμακα, Μετακίνηση Εστίασης και Μνήμη.

Σύμφωνα με αυτή την θεωρία, το ψυχικό τραύμα προκύπτει όταν καταρρέει η Ενότητα (Unity) του συστήματος, δηλαδή η συνοχή της εμπειρίας του εαυτού και της πραγματικότητας. Ο άνθρωπος χάνει την ικανότητα να βιώνει τον εαυτό του ως σταθερό, παρόν, γειωμένο και συνεκτικό. Η ενσώματη παρουσία στο «εδώ και τώρα» αποδυναμώνεται και η σχέση μεταξύ σώματος, συναισθήματος και αντίληψης της πραγματικότητας διαταράσσεται. Στην Τραυματοθεραπεία, η ενδοδεκτική εμπειρία, η αναπνοή και η αίσθηση του χρόνου και του χώρου θεωρούνται βασικοί δείκτες αυτής της Ενότητας.

Παράλληλα, αυξάνεται παθολογικά ο Διαχωρισμός (Division). Τα όρια του εαυτού κατακερματίζονται και η εμπειρία του «Εγώ» παύει να είναι συνεκτική. Η διάσχιση (dissociation) εμφανίζεται αρχικά ως αμυντικός μηχανισμός επιβίωσης απέναντι στον ψυχικό πόνο, αλλά με την επανάληψη μετατρέπεται σε χρόνια τάση. Ο άνθρωπος αποσυνδέεται από το σώμα, τα συναισθήματά του και το περιβάλλον του.

Η απώλεια της Κλίμακας (Scale) σημαίνει ότι το άτομο δεν μπορεί πλέον να διατηρεί πολλαπλά επίπεδα επίγνωσης ταυτόχρονα. Οι αισθήσεις, τα συναισθήματα και οι γνωστικές διεργασίες αποσυνδέονται μεταξύ τους. Το παρελθόν βιώνεται σαν παρόν. Το τραυματικό βίωμα παραμένει ενεργό στο νευρικό σύστημα. Η ικανότητα του ανθρώπου να παρατηρεί τον εαυτό του ενώ βιώνει δυσφορία αποτελεί ένδειξη υγιούς Κλίμακας.

Η συνεχής ανάγκη επιβίωσης οδηγεί σε έντονη Μετακίνηση της Εστίασης (Drift). Η προσοχή στρέφεται εμμονικά προς την απειλή, την έλλειψη ή τον πιθανό πόνο. Με τον χρόνο, αυτή η κατάσταση γίνεται αυτόματη νευροχημική αλυσιδωτή απόκριση και συμπεριφορά, χαράσσοντας τα ίχνη της προσωπικότητας. Ο πρωταρχικός πόνος παραμένει ασυνείδητος εξαιτίας της  περιτραυματικής αμνησίας (Lanius, Paulsen & Corrigan, 2014), ενώ το άτομο εγκλωβίζεται σε επαναλαμβανόμενες σκέψεις και συμπεριφορές που αποσκοπούν στην συνεχή αποφυγή ενός απροσδιόριστου, μη ορατού κινδύνου.

Η Μνήμη (Memory), τέλος, αποθηκεύει τη συσσωρευμένη εμπειρία επιβίωσης ως τη μοναδική ασφαλή στρατηγική ύπαρξης. Δημιουργείται έτσι μία προσωπικότητα οργανωμένη γύρω από το τραύμα, ενώ οι επώδυνες αναμνήσεις και αισθήσεις παραμένουν αποσυνδεδεμένες από την συνείδηση και «μουδιασμένες» αντίστοιχα.

Το φράκταλ του τραύματος μικροκοσμικά

Σε μικρή κλίμακα, το τραύμα παρουσιάζεται ως βιοχημικό φράκταλ. Tο τραυματικό φράκταλ αυτο-ενισχύεται επειδή οι ίδιες δομές και μηχανισμοί συνεχίζουν να αναπαράγονται (Morgan & Nikolitsa, 2026). Τα συναισθήματα, οι πεποιθήσεις και οι συμπεριφορές αποτελούν εκφράσεις αυτού του νέου τραυματικού συστήματος.

Ο Shawn Cummings (2026) επεκτείνει αυτή τη θεώρηση στη νευροχημεία της προσωπικότητας. Βασιζόμενος στις ανακαλύψεις της Candace Pert (1997), υποστηρίζει ότι το τραύμα αποτυπώνεται μέσω νευροπεπτιδίων σε ολόκληρο το σώμα και ότι η προσωπικότητα είναι ουσιαστικά μία μαθημένη νευροχημική ομοιόσταση. Οι συμπεριφορές, οι σχέσεις και οι αυτο-αφηγήσεις δεν είναι μόνο ψυχολογικές κατασκευές αλλά μηχανισμοί που διατηρούν το γνώριμο χημικό περιβάλλον, το κοκτέιλ των νευροπεπτιδίων, δηλαδή, που έχει μάθει να διατηρεί ο οργανισμός, επί χρόνια, χωρίς να έχει διαφοροποιηθεί.

Έτσι, ένας οργανισμός εθισμένος σε κορτιζόλη και αδρεναλίνη μπορεί να αναπαράγει συνεχώς κρίσεις και συγκρούσεις, ενώ ένας οργανισμός εθισμένος στην κοινωνική αποδοχή θα οργανώνει τη ζωή του γύρω από την ανάγκη αποδοχής. Ο Cummings (2026a) εξηγεί ότι η «αντίσταση στην αλλαγή» και η «επιλεκτική προσοχή» δεν είναι απλώς ψυχολογικά φαινόμενα αλλά λειτουργίες ενός βιολογικού συστήματος που προσπαθεί να διατηρήσει την ομοιόσταση. Το δικτυωτό σύστημα ενεργοποίησης[4] του εγκεφάλου δεν αξιολογεί αν αυτό που προστατεύεται είναι καλό ή κακό, ευεργετικό ή καταστροφικό για την συνολική υγεία του ατόμου. Προστατεύει αυτό που έχει καθιερωθεί. Υπό αυτή την οπτική μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να συνεχίζει να συνδέεται με τον κακοποιό του, ως αποτέλεσμα αυτής της αναγκαίας διατήρησης της νευροχημικής ομοιόστασης και συχνότητας. Tο τραύμα λειτουργεί ως βαθιά εγκατεστημένο νευροχημικό μοτίβο που δεν αλλάζει απλώς με τη θέληση ή τη γνωστική επίγνωση.

Είναι πλέον γνωστό ότι οι «από πάνω προς τα κάτω»[5] γνωστικές διεργασίες δεν επαρκούν για να μετασχηματίσουν τα τραυματικά ίχνη που βρίσκονται σε βαθύτερες εγκεφαλικές δομές, ειδικά εάν πρόκειται για πρώιμες αναπτυξιακές τραυματικές εμπειρίες (Corrigan & Hull, 2018). Για πολλούς τραυματισμένους ανθρώπους, η λεκτική έκφραση συναισθημάτων παραμένει δύσκολη και συχνά αναποτελεσματική. Επιπροσθέτως, «η κλινική εικόνα ενός ανθρώπου με σύνθετο και χρόνιο μετατραυματικό άγχος είναι ένα καταρρακωμένο Νευρικό Σύστημα, έλλειψη θρέψης σε όλα τα επίπεδα, παράλογοι ή διογκωμένοι φόβοι που μειώνουν την λειτουργικότητα, μηδενική αυταξία, χρόνια σωματικά συμπτώματα, σωματικός και ψυχικός πόνος και άλλα πολλά» (Νικολίτσα, 2024, σελ. 210).

Τις περισσότερες φορές αυτό που εμφανίζεται στις θεραπευτικές συνεδρίες δεν είναι ένας ενήλικος, παρόν εαυτός, που έχει την ενσώματη ικανότητα αυτοστοχασμού και ενδοσκόπησης.

Πολύ συχνά εμφανίζονται πτυχές της προσωπικότητας που είτε είναι σε κατάρρευση είτε  σε υπερεπαγρύπνιση, προστατεύοντας τον άνθρωπο από την τρομαχτική έκθεση του εαυτού σε έναν ξένο (βλ. θεραπευτή). Αυτές οι πτυχές του εαυτού σίγουρα δεν είναι ενήλικες αλλά δημιουργήθηκαν εξαιτίας της διάσχισης σε μικρότερες ηλικίες, όπου υπήρξε αληθινός κίνδυνος για τον οργανισμό (περισσότερα για την πολλαπλότητα του εαυτού και τη διάσχιση ως μηχανισμός επιβίωσης στο βιβλίο της Νικολίτσα, 2024).

Το φράκταλ του τραύματος μακροκοσμικά

Σε μακροκοσμική κλίμακα αυτό εμφανίζεται στην επαναληπτικότητά του από γενιά σε γενιά (Νικολίτσα, 2024). Ένα φράκταλ τραύματος «μπορεί να εκδηλώνεται ως ο άλυτος ανεπεξέργαστος πόνος ενός προγόνου που ενεργοποιείται και λειτουργεί μέσα στο ασυνείδητο υλικό των απογόνων εν αγνοία τους, ως αδιόρατος πόνος ή εμπόδιο ή ιδιοσυγκρασία ή μαθημένο συναίσθημα ή πεποίθηση» (σελ. 167). Είναι συγκεκριμένα μοτίβα ψυχο-σωματο-νοητικής εκδήλωσης που διατηρούνται και αναπαράγονται μακροκοσμικά στο διηνεκές της γενεαλογίας του καθενός και σε ακόμη μεγαλύτερη, οντολογική κλίμακα, σε ολόκληρο το ανθρώπινο είδος. Τα ανεξερεύνητα θέματα της ανθρώπινης συνείδησης, όπως το παραπάνω, μπορούμε να τα αντιληφθούμε καλύτερα μέσω της κβαντομηχανικής και της ύπαρξης των πεδίων (fields) και όχι της ύλης και των αποτυπωμάτων της συνείδησης στην ύλη. O άνθρωπος είναι ένα πεδίο ο ίδιος, και, όπως εξηγεί και ο Federico Faggin, ένα πεδίο δημιουργεί γεγονότα στον χώρο και τον χρόνο καθώς αλληλεπιδρά με άλλα πεδία, αλλά δεν καθορίζεται από τον χώρο ή το χρόνο. Η συνείδηση (consciousness) του καθενός και η υποκειμενική του εμπειρία (qualia) δεν βρίσκεται μέσα στον εγκέφαλο αλλά σε ένα πεδίο με το οποίο ο εγκέφαλος συντονίζεται (Faggin, 2024). Έτσι, η επανάληψη ενός  τραύματος μπορεί να συμβεί ανεξαρτήτως χώρου ή χρόνου, ανεξαρτήτως ρητής ή άρρητης μνήμης.

Η επαναφορά της Συνοχής

Το φράκταλ του τραύματος αποτελεί μία στρέβλωση του φράκταλ της υγείας, της Συνοχής του αρχέγονου ανθρώπινου blueprint, πριν ξεκινήσει η προσαρμογή του σε δυσμενείς συνθήκες και εμπειρίες πάνω στην Γη. Η ενσώματη αυτοπαρατήρηση αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την επιστροφή της Συνοχής σε ένα σύστημα, αλλά και εργαλείο επούλωσης και πόρος δύναμης για τον άνθρωπο (Νικολίτσα, 2024). Η εκούσια, συνειδητή αναπνοή είναι εξαιρετικά σημαντική και απαραίτητη για την διατήρηση της παρουσίας στο φυσικό σώμα. Όταν ο άνθρωπος βιώνει τρόμο ή πανικό αποχωρισμού η αναπνοή γίνεται πιο ρηχή ή διακόπτεται, συχνά χωρίς να έχει συνείδηση αυτού. To εγκεφαλικό στέλεχος είναι το μέρος του εγκεφάλου που ρυθμίζει την αναπνοή, ακούσια αλλά και εκούσια. Εκεί παράγονται και απελευθερώνονται τα περισσότερα από τα νευροπεπτίδια (Pert, 1997), οι χημικοί αγγελιοφόροι που μεταφέρουν την πληροφορία μεταξύ των δομών του εγκεφάλου και βοηθούν στην ρύθμιση των λειτουργιών και συναισθημάτων μας. Ο ρυθμός και το βάθος της αναπνοής, λοιπόν, μπορεί να αποτελέσει την γέφυρα μεταξύ συνειδητού και ασυνειδήτου, καθώς μπορεί να ενεργοποιήσει την απελευθέρωση νευροπεπτιδίων από το εγκεφαλικό στέλεχος στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό και από εκεί σε ολόκληρο το σώμα.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι τα σύγχρονα μοντέλα θεραπείας του τραύματος που επιτρέπουν στην ενδογενή διαδικασία επούλωσης του εγκεφάλου να ρέει προς την αυθόρμητη ολοκλήρωσή της είναι οι πλέον αποτελεσματικές και ασφαλείς καθώς επιτρέπουν στον άνθρωπο να ενθυμηθεί, να επαναπροσδιορίσει, να επανα-διεργαστεί και να επανεδραιώσει τα γεγονότα, τις αισθήσεις και τα συναισθήματα στην αφηγηματική μνήμη, για πάντα (Schwarz et al., 2017). Η διαχρονική κληρονομιά που μάς άφησε ο Peter Levine (Levine & Frederick, 1997) με το έργο του είναι η γνώση ότι αν δεν εκτονωθεί το σοκ από το σώμα σε φυσικό επίπεδο ο ανθρώπινος (θηλαστικός) οργανισμός θα χρησιμοποιεί άφθονη ενέργεια εσαεί για την αποφυγή του ψυχικού πόνου.

Η επεξεργασία του τραύματος «από κάτω προς τα πάνω» είναι πλέον ευρέως γνωστή ως η πιο αποτελεσματική προσέγγιση. Παρόλα αυτά επειδή η χρόνια αυτό-ενίσχυση του φράκταλ τραύματος για τον καθένα ενδυναμώνει την τάση για υπέρ- ή υποδιέγερση του Ν.Σ. είναι απαραίτητο να εργαζόμαστε και αντίστροφα, «από πάνω προς τα κάτω». Η επανασύνδεση των ατόμων με τις σωματικές τους εμπειρίες στο πλαίσιο μιας ασφαλούς και υποστηρικτικής θεραπευτικής σχέσης μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση των επιπτώσεων πρώιμου τραύματος πρόσδεσης και αρνητικών αισθητηριακών εμπειριών. Είναι πλέον αποδεδειγμένο  ότι ο συνδυασμός τόσο της προσέγγισης «από κάτω προς τα πάνω» όσο και της προσέγγισης «από πάνω προς τα κάτω», η ενσώματη εστίαση στις σωματικές αισθήσεις στο εδώ και τώρα και η επεξεργασία του τραύματος παρακάμπτοντας τις νευροχημικές άμυνες, δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να ρυθμίζει τις συναισθηματικές και φυσιολογικές αντιδράσεις του, αποκαθιστώντας την αίσθηση της αυτενέργειας, της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας στο σώμα του (Lanius, et al., 2025).

Εμπόδια και δυσκολίες

Ακριβώς επειδή επί χρόνια ένας οργανισμός πασχίζει να διατηρήσει την ομοιόσταση, χωρίς να έχει την δυνατότητα διάκρισης τού τι είναι ωφέλιμο και τι βλαβερό για την υγεία του, οι «συνήθειες», που επί χρόνια μπορεί να μουδιάζουν στιγμιαία την ανάδυση ψυχικού πόνου/τρόμου/πανικού, θα συνεχίσουν να υφίστανται ως «ανάγκη», ως αυτοματοποιημένο νευρωνικό μονοπάτι.  Ακόμη και αν επουλωθεί η ρίζα του πρώιμου ψυχικού πόνου που δημιούργησε την ανάγκη για εξάρτηση από κάποια ουσία (νικοτίνη, αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες, ζάχαρη, επεξεργασμένες τροφές/junk food, τζόγος, πορνογραφία, υπερβολική εργασία, κ.α.) αυτή η εξάρτηση θα παραμείνει συνδεδεμένη και ενεργή στο νευρωνικό δίκτυο, εξαιτίας της εγγενούς δυνατότητάς του για πλαστικότητα και ανθεκτικότητα. Ο Donald Hebb[6], το 1949 το εξήγησε αυτό παρατηρώντας ότι το ένα κύτταρο συμμετέχει στην ενεργοποίηση του άλλου οδηγώντας σε μαθημένες συμπεριφορές και συναισθήματα. Οι εθισμοί λειτουργούν μεν ως άμυνα στον αβάσταχτο πόνο του θηλαστικού εγκεφάλου μας, αποτελούν όμως την αιτία για την μειωμένη συνοχή στην συνείδηση και στην αυτενέργειά μας. Έτσι, για μια βαθιά αλλαγή που να διαρκεί στο χρόνο, είναι απαραίτητη προϋπόθεση η βαθμιαία απευαισθητοποίηση στον ψυχικό πόνο, διακόπτοντας οτιδήποτε παίζει τον ρόλο του εθισμού-άμυνας, έτσι ώστε να δημιουργηθούν οι συνθήκες για ολοένα και περισσότερη πρόσβαση στην ρίζα του πόνου (Ross & Halpern, 2009). Η εργασία με τον ψυχικό πόνο μάς αποκαλύπτει την μεταμορφωτική δύναμη της δυσφορίας (Νικολίτσα, 2024) και  φωτίζει αυτό που λέει ο Peter Levine (1): «Τo transform trauma, that’s easy. For the personality to change, that takes a lifetime».

Τελικά συμπεράσματα

Από την στιγμή της σύλληψής μας μέχρι το τέλος της φυσικής μας υπόστασης η ύπαρξη διέπεται από μικρά ή μεγάλα τραύματα. Πασχίζουμε να ζήσουμε όσο γίνεται πιο ανώδυνα αυτή την σχετικά μικρή βίωση πάνω στον πλανήτη Γη, με έναν θηλαστικό εγκέφαλο που βιώνει τον πρώιμο αποχωρισμό από την μητέρα ως κάτι απίστευτα επώδυνο, και ταυτόχρονα μη προσβάσιμο στην ενήλικη ρητή μνήμη. Χτίζουμε τις πιο ευφυείς άμυνες σε ό,τι μπορεί να μας πονέσει με παρόμοιο τρόπο στο μέλλον, έχοντας πλέον αμνησία του πρωταρχικού πόνου. Γινόμαστε αυτό που μάθανε τα κύτταρά μας να παράγουν ως αντιστάθμισμα, πορευόμενοι με το υλικό που ο καθένας μας κληρονόμησε από τους προγόνους του. Η ψυχή του καθενός είναι ένα «έξτρα συστατικό» που σπάνια αναφέρεται στους κλάδους της Νευροψυχολογίας ή/και Νευροβιολογίας. Είναι όμως πλέον αποδεκτό, και από τους υλιστές Νευροχειρουργούς, ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν εξηγεί πλήρως το νου, παρά μόνο μερικές πτυχές του, ότι δεν λειτουργεί σαν υπολογιστής και ότι η ανθρώπινη ψυχή είναι αέναη  (Penfield, 1975 και Egnor, 2025).

Τέλος, το τραγικό του τραύματος είναι ότι παίρνει δευτερόλεπτα για να καταγραφεί και χρόνια ή πολλές γενεές για να «σβηστεί»[7]. Η πληγή που δημιουργεί το ψυχικό τραύμα στην ύπαρξη διαρρηγνύει και την δυνατότητα εύρεσης νοήματος για το συνεχές βάσανο της ζωής. Ειδικά η πρώιμη απώλεια σύνδεσης και ασφάλειας συνεπάγεται και την απώλεια της σύνδεσης με κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό μας (Νικολίτσα, 2024), γεγονός που δημιουργεί ένα υπαρξιακό κενό και επηρεάζει καθοριστικά την ενήλικη ζωή και τη στάση μας απέναντι στις δυσκολίες. Πολλοί άνθρωποι χάνουν σταδιακά την επαφή με τον εσωτερικό, πνευματικό πυρήνα τους, εξαιτίας της ταύτισής τους με την υλική πραγματικότητα. Όσοι διατηρούν αναλλοίωτη αυτή την πυρηνική σύνδεση, ή αναζητούν να την ανακτήσουν στην πορεία της ζωής, συνήθως πορεύονται με βαθύτερη επίγνωση και περισσότερες δυνατότητες επούλωσης του προσωπικού τους τραύματος.

Βιβλιογραφία

Corrigan, F.M. & Hull, A.M., 2018. The Emerging Psychological Trauma Paradigm: an verview of the Challenge to Current Models of Mental Disorder. International Journal of Cognitive Analytic Therapy & Relational Mental Health, vol. 2, pp. 121-146

Cummings, S., 2026. Collapse Recursion: the Logic of Coherence. ISBN 9798994854402

Cummings, S., 2026a. A unified framework for nervous system entrainment and peptide architecture: Identity, Personality Formation, and Behavioral Cascade Revealed in Fight Club. DOI: 10.5281/zenodo.19058391

Egnor, M. & O’Leary, D. 2025. The Immortal Mind: A Neurosurgeon’s Case for the Existence of the Soul. Worthy Hachette Group

Faggin, F., 2024. Irreducible: consciousness, life, computers and human nature. Essentia Books

Hebb D. 1949. The organization of behavior. New York, NY: John Wiley and Sons.

Lanius, U.F., Paulsen S.L., Corrigan F.M., 2014. Neurobiology and treatment of traumatic dissociation. Springer Publishing Company LLC, NY

Lanius, R. A., Harricharan, S., Kearney, B, E & Pandev-Girard, B. 2025. Sensory pathways to healing from trauma. The Gilford Press

Levine, A.P. & Frederick, A., 1997. Το ξύπνημα της τίγρης: θεραπεύοντας τις τραυματικές εμπειρίες. Ελληνικά Γράμματα

Morgan, M. D. (2025). Fractal Theory: Operator Kernel, Equations and Applications Across Scale. Morgan Dynamic Research. https://doi.org/10.5281/zenodo.18111326

Morgan, M. D. (2025a). The Fractal Nature of Pain: Understanding Human Suffering Through Fractal Theory. https://www.academia.edu/142973760/The_Fractal_Nature_of_Pain_Understanding_Human_Suffering_Through_Fractal_Theory?source=swp_share

Morgan, D.M. & Nikolitsa, A., 2026. Fractal Theory and Trauma Recovery: A Structural Interpretation of Psychic Injury, Recursion, and Healing. https://doi.org/10.5281/ZENODO.18635374

Νικολίτσα, Α., 2024. Το Φράκταλ της Ύπαρξης: σώμα-νους-πνεύμα στην επούλωση του ψυχικού τραύματος. ISBN 978-618-00-5487-3

Penfield, W., 1975. The Mystery of the Mind: A Critical Study of Consciousness and the Human Brain. Princeton University Press

Pert, C., 1997. Molecules of Emotion: The Science Behind Mind-Body Medicine. Scribner Books

Ross, C. A. & Halpern, N., 2009. Trauma Model Therapy: a treatment approach for trauma, dissociation and complex comorbidity. Manitou Communications, Inc

Schwarz, L., Corrigan, F., Hull A. & Raju, R. 2017. The Comprehensive Resource Model: Effective therapeutic techniques for the healing of complex trauma. Routledge

Shatz, C. J., 1992. The developing brain. Scientific American, vol. 267, pp. 60–67

_____________________________________________________________________

[1] Η λέξη φράκταλ επινοήθηκε το 1975 από τον μαθηματικό Benoit Mandelbrot για να περιγράψει σχήματα που είναι λεπτομερή σε όλες τις κλίμακες. Η γεωμετρία των φράκταλ είναι η γεωμετρία των ακανόνιστων σχημάτων που συναντάμε στη φύση. Γενικά τα φράκταλ χαρακτηρίζονται από άπειρη λεπτομέρεια, άπειρο μήκος και απουσία ομαλότητας ή παραγώγου.

[2] Η συνοχή των φράκταλ αποτυπώνεται από τον Mark D. Morgan (2025) και μαθηματικά, ως εξής:

C(t) = U(t) · S(t) − D(t)

Με απλά λόγια, εάν η Ενότητα και η Κλίμακα είναι υψηλά και ο Διαχωρισμός είναι μέτριος, η συνοχή στον χρόνο (t) είναι θετική και το σύστημα είναι δομικά συνεκτικό. Εάν η Ενότητα και η Κλίμακα είναι χαμηλά και ο Διαχωρισμός είναι υψηλός, η συνοχή στον χρόνο (t) είναι αρνητική και κυριαρχεί ο κατακερματισμός.

[3] Τελεστής (operator) είναι η ερώτηση ή η μέτρηση που αναζητάμε για μία κβαντική κατάσταση.

[4] Το δικτυωτό ενεργοποιητικό σύστημα (RAS = reticular activating system) αναγνωρίζεται στην κλασική νευροεπιστήμη ως σύστημα ρύθμισης της εγρήγορσης και της προσοχής — ένας μηχανισμός ελέγχου που φιλτράρει τις εισερχόμενες αισθητηριακές πληροφορίες και ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης (Cummings, 2026). Αποτελείται από δύο διακλαδώσεις, την ανοδική, η οποία λαμβάνει αισθητηριακά σήματα από το σώμα και την καθοδική, η οποία ρυθμίζει την συμπεριφορά, ρυθμίζοντας τον μυικό τόνο, την εκκίνηση των κινήσεων και τις αλλαγές στην στάση του σώματος (Lanius et al., 2025, σελ. 23).

[5] Η φράση «από πάνω προς τα κάτω» και «από κάτω προς τα πάνω» αναφέρεται και επεξηγεί την κίνηση των εγκεφαλικών κυκλωμάτων επεξεργασίας, ολοκλήρωσης και σύνθεσης από τις ανώτερες δομές του εγκεφάλου προς τις κατώτερες και αντίστροφα. Δηλαδή από τον νεοφλοιό στον λιμβικό εγκέφαλο, από τον ερπετικό στον λιμβικό κ.ο.κ. Στα αγγλικά θα βρούμε τις φράσεις αυτές σε σύγχρονα κείμενα Νευρο-φυσιο-βιολογίας ως «top-bottom” και “bottom-up”. Για παράδειγμα μειωμένη ρύθμιση από πάνω προς τα κάτω σημαίνει μειωμένη δυνατότητα ελέγχου των συναισθημάτων μέσω νοητικών διεργασιών. Η συνειδητή επίγνωση των αισθήσεων μέσω του σώματος είναι μία διαδικασία με κατεύθυνση από κάτω προς τα πάνω και από πάνω προς τα κάτω (Lanius, Paulsen & Corrigan, 2014).

[6] Συγκεκριμένα ο Donald Hebb έγραψε: «Όταν ένας άξονας του κυττάρου Α βρίσκεται αρκετά κοντά ώστε να διεγείρει ( to fire) ένα κύτταρο Β και συμμετέχει επανειλημμένα ή επίμονα στην ενεργοποίησή του, λαμβάνει χώρα κάποια διαδικασία ανάπτυξης ή μεταβολική αλλαγή σε ένα ή και στα δύο κύτταρα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η αποτελεσματικότητα του Α ως ενός από τα κύτταρα που ενεργοποιούν το Β», (1949, σελ. 62). Πολύ αργότερα η Νευροβιολόγος Dr. Carla Shatz (1992) (και όχι ο ίδιος ο Hebb) παράφρασε το συμπέρασμά του σε μία χαρακτηριστική φράση που έχει γίνει πλέον ευρέως γνωστή: ‘what fires together, wires together’. Ότι πυροδοτείται μαζί, χτίζει νευρωνική συνδεσιμότητα.

[7] «Σβήσιμο» του τραύματος σημαίνει ότι τα συμπτώματα υποχωρούν μόνιμα και δεν επανέρχονται ως απόκριση σε εναύσματα πυροδότησης, ακόμη και σε στιγμές μεγαλύτερου άγχους (Corrigan & Hull, 2018). Σβήσιμο = erase (φράση των Corrigan and Hull).

(1) https://www.youtube.com/watch?v=4Ew8bXO3Wko , «Το τραύμα μπορεί να μετασχηματιστεί εύκολα. Για να αλλάξει όμως η προσωπικότητα, αυτό χρειάζεται μία ολόκληρη ζωή».

The post Το φράκταλ του ψυχικού τραύματος και η επαναφορά της συνοχής appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Εύα Ντανάση, Ψυχολόγο

Λίγες μέρες ή πολλές, με προορισμό τη θάλασσα ή το βουνό, οι διακοπές μαζί με τον άνθρωπό σας που πάσχει από άνοια, χρειάζονται καλό σχεδιασμό και προσοχή. Πολλοί παράγοντες (π.χ. η αύξηση της θερμοκρασίας και η προσωρινή αλλαγή κατοικίας) ενδέχεται να επιδράσουν αρνητικά στην νοητική κατάσταση και τη ψυχολογία του. Η αλλαγή της ρουτίνας και η υιοθέτηση νέων συνηθειών χρειάζονται επίσης ιδιαίτερη προσοχή. Για όσο διάστημα κι αν φύγετε για διακοπές υπάρχουν αρκετές δραστηριότητες τις οποίες μπορείτε να εντάξετε στην καθημερινότητά σας, ώστε να κρατήσετε τον άνθρωπό σας δραστήριο και να απολαύσετε τον ελεύθερο χρόνο σας μαζί του.

Μία από τις αγαπημένες δραστηριότητες των ηλικιωμένων ατόμων είναι η κηπουρική. Είτε είναι γλάστρες στο μπαλκόνι, είτε είναι κήπος με δέντρα, λαχανικά ή λουλούδια, η κηπουρική περιλαμβάνει πολλά σωματικά και ψυχικά οφέλη για τα άτομα με άνοια. Αποτελεί μία πολύ καλή άσκηση για το μυαλό και το σώμα και βοηθά στη διατήρηση των ικανοτήτων των ασθενών. Δημιουργεί μία αίσθηση σκοπού στα άτομα που νοσούν και τονώνει την αυτοπεποίθησή τους (ιδίως όταν τα αποτελέσματα των κόπων τους γίνονται ορατά). Εξάλλου εκτός από το ότι είναι δημιουργική, η κηπουρική αποτελεί μία καλή ευκαιρία να περάσετε χρόνο έξω από το σπίτι. Να θυμάστε όμως ότι οι καλύτερες ώρες για να ασχοληθείτε με τον κήπο σας είναι οι πρωινές καθώς και το φως και η θερμοκρασία είναι ευνοϊκά για εξωτερικές δραστηριότητες. Επιπλέον θυμίστε στο άτομο που νοσεί να φορέσει το καπέλο του και βοηθήστε τον με τη χρήση του αντηλιακού. Έχετε στο νου σας τη δυσκολία του ατόμου στη χρήση εργαλείων για να αποφύγετε τυχόν ατυχήματα.

Το καλοκαίρι προσφέρεται επίσης για καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και κάποιες από αυτές μπορείτε να τις αξιοποιήσετε. Σίγουρα αν περάσετε το καλοκαίρι στην πόλη, η ποικιλία των δραστηριοτήτων είναι μεγάλη. Ακόμη όμως και μικρά παραθαλάσσια μέρη και οι κοινότητες των χωριών με τη βοήθεια των τοπικών συλλόγων διοργανώνουν αρκετές εκδηλώσεις. Μία επιλογή που μπορείτε να έχετε υπόψη σας είναι και ο θερινός κινηματογράφος. Υπάρχουν στις περισσότερες πόλεις και νησιά και προβάλλουν έργα εποχής, ακόμη και παλιές ελληνικές ταινίες. Αν ο κινηματογράφος άρεσε στον άνθρωπό σας, τότε αξίζει να προσπαθήσετε να παρακολουθήσετε μαζί μία παλιά, αγαπημένη ταινία. Επειδή η μουσική και το τραγούδι είναι από τις δραστηριότητες που κινητοποιούν περισσότερο τα άτομα με άνοια και καλύπτουν την ανάγκη τους να εκφραστούν, ενημερωθείτε για τυχόν μουσικά δρώμενα που θα πραγματοποιηθούν στην περιοχή σας. Μεγάλες συναυλίες ή πιο μικρές μουσικές εκδηλώσεις από τη μπάντα του δήμου μπορεί να βοηθήσουν τον άνθρωπό σας να χαλαρώσει και να απολαύσει μία καλοκαιρινή βραδιά. Ακόμη όμως κι αν είναι δύσκολο για τον άνθρωπό σας να βρεθεί σε μία τέτοια παράσταση, μπορείτε να παρακολουθήσετε κάτι αντίστοιχο στην τηλεόραση ή στο ραδιόφωνο. Επιπλέον σε πολλές περιοχές, οι δήμοι και οι κοινότητες διοργανώνουν χορευτικές εκδηλώσεις. Χορευτικές ομάδες από διάφορα σημεία της χώρας παρουσιάζουν τους ιδιαίτερους χορούς του τόπου τους και μπορεί να αποτελέσουν μία καλή ευκαιρία να διασκεδάσετε μαζί με τον ασθενή σας.

Οι διακοπές είναι μία ευκαιρία να συναντηθούμε με φίλους και συγγενείς. Βγείτε λοιπόν από το σπίτι και συναντήστε αγαπημένους ανθρώπους. Συνδυάστε την καλή παρέα και τον καλό καιρό και πηγαίνετε για ένα πικνίκ. Έχετε μόνο στο νου σας ότι κάποιοι ασθενείς κουράζονται πιο εύκολα και εκνευρίζονται όταν περιβάλλονται από πολύ κόσμο. Σε αυτές τις περιπτώσεις προσπαθήστε να συναντηθείτε κάθε φορά με λίγα άτομα, για περιορισμένο χρόνο και όσο γίνεται σε πιο ήσυχα μέρη (π.χ. στο σπίτι).

Για όσους από εσάς επισκεφθείτε ένα παραθαλάσσιο μέρος, είναι πιθανό ο άνθρωπός σας να θελήσει να κολυμπήσει. Σε αυτήν την περίπτωση θα πρέπει σίγουρα να τον συνοδεύσετε στη θάλασσα. Διαλέξτε οργανωμένες παραλίες στις οποίες υπάρχει κάποιο εστιατόριο ή καφετέρια και προτιμήστε τις πρωινές ή απογευματινές ώρες. Ακόμη κι αν το μπάνιο στη θάλασσα δεν είναι εφικτό, η βόλτα στην παραλία μπορεί να σας φανεί ιδιαίτερα βοηθητική, μιας και είναι χαλαρωτική τόσο για εσάς όσο και για το άτομο που πάσχει από άνοια. Για να τον κρατήσετε ακόμη πιο δραστήριο μπορείτε να του ζητήσετε να μαζέψετε μαζί κοχύλια τα οποία θα χρησιμοποιήσετε αργότερα ως διακοσμητικά.

Για όσους όμως η θάλασσα δεν είναι κοντά, ένας περίπατος κάπου ήσυχα και κοντά στη φύση (ακόμη και σε κάποιο πάρκο, ή μικρό άλσος), αποτελεί μία καλή ευκαιρία για σωματική άσκηση.

Ό,τι κι αν κάνετε τελικά, έχετε υπόψη σας τα παρακάτω:

• Βοηθήστε τον άνθρωπό σας να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον. Ακόμη και αν το καλοκαίρι σας βρει στο εξοχικό σας, σε ένα σπίτι που είχατε για χρόνια, το άτομο με άνοια μπορεί να δυσκολευτεί να το συνηθίσει. Είναι πιθανό η αλλαγή περιβάλλοντος στις διακοπές να τροφοδοτήσει τον εκνευρισμό του καθώς και να του προκαλέσει περιπλάνηση. Προσπαθήστε λοιπόν να διαμορφώσετε το σπίτι ώστε να μη δυσκολεύεται να βρει το δωμάτιο που ψάχνει (π.χ. αφήστε κάποιο φως ανοιχτό ακόμη και το βράδυ).
• Για να αποφύγετε την αφυδάτωση, ενθαρρύνετε το άτομο με άνοια να πίνει αρκετά υγρά, καθώς ο ίδιος μπορεί να μην μπορεί πάντα να συνειδητοποιήσει και να εκφράσει τη δίψα του.
• Περιορίστε την έκθεση στον ήλιο ιδίως κατά τις μεσημεριανές ώρες. Θυμίστε του να χρησιμοποιεί καθημερινά αντηλιακό.

The post Διακοπές στην πόλη για τους ανθρώπους με άνοια και τους φροντιστές appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MA, MSc, Ψυχολόγος, Εκπαιδευτικός

Η καισαρική τομή αποτελεί σήμερα μια από τις πιο συχνές μαιευτικές επεμβάσεις παγκοσμίως. Παρά την ιατρική της σημασία και την ασφάλεια που παρέχει, πολλές γυναίκες βιώνουν έντονα συναισθήματα ενοχής, απογοήτευσης ή ακόμα και μειωμένης αυτοεκτίμησης θεωρώντας ότι απέτυχαν να γεννήσουν με φυσικό τοκετό (Beck, 2002). Η ψυχολογική φροντίδα στη μετεγχειρητική περίοδο είναι κρίσιμη για την απενοχοποίηση της γυναίκας, τη διαχείριση των συναισθημάτων και την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες μετά από καισαρική τομή συχνά βιώνουν ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων (Anniverno et al., 2013). Συχνά εμφανίζεται ένα αίσθημα προσωπικής αποτυχίας καθώς η γυναίκα συγκρίνει την εμπειρία της με τον «ιδανικό» φυσικό τοκετό. Παράλληλα, μπορεί να αναπτυχθεί φόβος και άγχος για την ανάρρωση, τον πόνο, το τραύμα ή τη φροντίδα του νεογνού. Σε περιπτώσεις επείγουσας ή μη προγραμματισμένης καισαρικής, η εμπειρία μπορεί να θεωρηθεί τραυματική, αυξάνοντας τον κίνδυνο μετατραυματικού στρες και κατάθλιψης (Puia, 2013). Η απενοχοποίηση της γυναίκας είναι κεντρικός στόχος της ψυχολογικής φροντίδας.

Η γυναίκα πρέπει να κατανοήσει ότι η αξία της ως μητέρας δεν καθορίζεται από τον τρόπο γέννας.

Η φροντίδα, η αγάπη και η παρουσία της είναι καθοριστικές για την ανάπτυξη του παιδιού. Η καισαρική τομή αποτελεί ιατρική απόφαση συχνά αναγκαία για την ασφάλεια μητέρας και παιδιού. Μπορεί, όμως, να είναι και προσωπική απόφαση της κάθε γυναίκας για λόγους που εκείνη γνωρίζει κι αυτό είναι σεβαστό και δεν αποτελεί ένδειξη προσωπικής αποτυχίας. Τέλος, τα έντονα συναισθήματα θλίψης, φόβου ή απογοήτευσης είναι φυσιολογικά και η αναγνώρισή τους αποτελεί πρώτο βήμα για την επεξεργασία τους (Hallgren et al., 1995).

Η ενδυνάμωση της γυναίκας περιλαμβάνει την αναγνώριση της προσπάθειας που κατέβαλε, την επικύρωση των συναισθημάτων της και τη στήριξη στη μετάβαση στον νέο της ρόλο. Η διεπιστημονική συνεργασία μαιευτικής και ψυχολογίας αποτελεί βασικό εργαλείο για τη στήριξη της γυναίκας μετά από καισαρική. Οι μαίες/μαιευτές παρέχουν την απαραίτητη φυσική και ιατρική φροντίδα. Παρέχουν πληροφορίες για την ανάρρωση, τη φροντίδα του τραύματος και την υποστήριξη του νεογνού (Hodnett et al., 2003) ενώ οι ψυχολόγοι ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα και διαχειρίζονται τις συναισθηματικές δυσκολίες. Η ψυχολογική φροντίδα δίνει έμφαση στην ενδυνάμωση της μητρικής ταυτότητας ανεξάρτητα από τον τρόπο τοκετού. Η αναγνώριση των ικανοτήτων της μητέρας, η στήριξη στη φροντίδα του παιδιού και η επικύρωση της εμπειρίας της ενισχύουν την αυτοεκτίμηση και μειώνουν την ενοχή. Η εμπειρία της καισαρικής μπορεί έτσι να μετατραπεί από πηγή άγχους σε μια διαδικασία ενδυνάμωσης και συναισθηματικής ωρίμανσης (Carter et al., 2006).

Συμπεράσματα

Η καισαρική τομή δεν αποτελεί ένδειξη προσωπικής αποτυχίας. Η ψυχολογική φροντίδα μετά τον τοκετό είναι κρίσιμη για την απενοχοποίηση της γυναίκας, την ενίσχυση της αυτοεκτίμησής της και τη διασφάλιση της ψυχικής της υγείας. Η συνεργασία μαιευτικής και ψυχολογίας προσφέρει ολοκληρωμένη υποστήριξη, επιτρέποντας στη γυναίκα να βιώσει τη μητρότητα με αυτοπεποίθηση και ψυχική ευεξία.

Βιβλιογραφία

1. Beck, C. T. (2002). Postpartum depression: A metasynthesis. Qualitative Health Research, 12(4):453-472 DOI:10.1177/104973202129120016
2. Anniverno, R., Bramante, A., Mencacci, C., & Durbano, F. (2013). Anxiety disorders in pregnancy and the postpartum period. In F. Durbano (Ed.), New insights into anxiety disorders. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/52786
3. Puia, D. (2013). A meta-synthesis of women’s experiences of cesarean birth. MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing, 38(1), 41–47. https://doi.org/10.1097/NMC.0b013e31826aa855
4. Carter, F. A., Frampton, C. M., & Mulder, R. T. (2006). Cesarean section and postpartum depression: A review of the evidence examining the link. Psychosomatic Medicine, 68(2), 321–330. https://doi.org/10.1097/01.psy.0000204787.83768.0c
5. Hallgren, A., Kihlgren, M., Norberg, A., & Forslin, L. (1995). Women’s perceptions of childbirth and childbirth education before and after education and birth. Midwifery, 11(3), 130–137. https://doi.org/10.1016/0266-6138(95)90027-6
6. Hodnett, E. D., Gates, S., Hofmeyr, G. J., Sakala, C. (2003). Continuous support for women during childbirth. Cochrane Database of Systematic Reviews, (7), CD003766. DOI: 10.1002/14651858.CD003766

The post Ψυχολογική φροντίδα της γυναίκας μετά από καισαρική τομή: Απενοχοποίηση και ενδυνάμωση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Ταξίδι μόνοι μας: Τρεις πολύ καλοί λόγοι για να το επιχειρήσουμε appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συγγραφέας: Emeran Mayer

Όλοι, κάποια στιγμή, έχουμε νιώσει σφίξιμο στο στομάχι ή «ανησυχία» στη γύρω περιοχή πριν από μια καθοριστικής σημασίας συνάντηση ή μια σοβαρή εγχείρηση. Το βιβλίο αυτό εισάγει μια νέα, επαναστατική ματιά στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος, η γαστρεντερική οδός και τα τρισεκατομμύρια μικροοργανισμών που διαβιούν μέσα σ’ αυτήν επικοινωνούν μεταξύ τους. Ειδικότερα, επικεντρώνεται στον ρόλο που διαδραματίζουν τούτες οι συνδέσεις στη διατήρηση της ισορροπίας και, περαιτέρω, της υγείας του εγκεφάλου και της γαστρεντερικής οδού. Επιπλέον, αναλύει με κάθε λεπτομέρεια το πώς επιβαρύνονται αυτά τα δύο οργανικά συστήματα όταν η συνομιλία τους διαταράσσεται, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε νευρολογικά σύνδρομα, τροφικές και πεπτικές δια­ταραχές, παχυσαρκία, κατάθλιψη, άγχος, διάφορες αλλεργίες και σωματική κόπωση.

Συνδυάζοντας νευροεπιστημονικές έρευνες και ποικίλα δεδομένα αιχμής, με τις τελευταίες ανακαλύψεις για το ανθρώπινο μικροβίω­μα —το οικοσύστημα των μικροοργανισμών που ζουν μέσα μας— ο δρ Emeran Mayer, διευθυντής στο Κέντρο Νευροβιολογίας του Στρες και στο Ερευνητικό Κέντρο Πεπτικών Νόσων του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λος Άντζελες (UCLA), προτείνει απλούς τρόπους για να κατανοήσουμε, να αποκαταστήσουμε και να βελτιστοποιήσουμε την επικοινωνία του εγκεφάλου με τη γαστρεντερική μας οδό, εξασφαλίζοντας καλύτερη υγεία για τον οργανισμό μας.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Εκδόσεις: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Αριθμός σελίδων: 392
Έτος έκδοσης: 2025
Τιμή: €22,00

The post Ένας αφανής διάλογος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε., Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή

Ο ψυχοθεραπευτής Δρ.Μιχάλης Χαντάς παραχώρησε στα Ψυχο-γραφήματα μια  διαφωτιστική συνέντευξη δίνοντας πρακτικές απαντήσεις στα ερωτήματα που απασχολούν τους γονείς σε μια εποχή που έρχονται αντιμέτωποι διαρκώς με νέα διλήμματα για την ανατροφή των παιδιών τους -από την επιβολή ορίων μέχρι την χρήση της τεχνολογίας. Η συνέντευξη έγινε με αφορμή το βιβλίο του Δρ.Χαντά «Μαμά, μπαμπά πόσο εγώ μου έχτισες;»που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Μιλήστε μας για το ΕγώΕνισχυτικό Μοντέλο Ανατροφής (ΕΓ.ΕΝΙ.Μ.Α.) που έχετε αναπτύξει. Τι είναι και σε τι στοχεύει;

Ουσιαστικά το ΕΓ.ΕΝΙ.ΜΑ είναι ένας οδηγός όχι μόνο για το τι να κάνει, αλλά και για το να μην κάνει ο γονιός, προκειμένου να θωρακίσει το παιδί του από ψυχικές ταλαιπωρίες και ανασφάλειες, επικίνδυνους πειρασμούς (χρήση ουσιών), bullying κ.ά. Το ΕΓ.ΕΝΙ.ΜΑ έχει εφαρμοστεί στην πράξη πάρα πολλές φορές και έχει καταπληκτικά αποτελέσματα. Είναι προϊόν 35 χρόνων κλινικής παρατήρησης και θεραπείας εκατοντάδων ανθρώπων, που αντιμετώπιζαν όλη την γκάμα της ψυχοπαθολογίας, από την πιο ήπια διαταραχή έως την πιο σοβαρή αποδιοργάνωση της προσωπικότητας. Κατά την διάρκεια αυτών των χρόνων άρχισα να αντιλαμβάνομαι την ύπαρξη συγκεκριμένων μοτίβων ανατροφής και διαπαιδαγώγησης, τα οποία καθορίζουν, πέρα από την κληρονομικότητα, σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα των παιδιών. Παιδιά που οι γονείς τους τα σέβονται και το δείχνουν, που τα βοηθούν να αποκτήσουν ένα ισχυρό ΕΓΩ, γίνονται άτομα γεμάτα αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση, ανεξαρτησία και προσωπική επάρκεια. Μια υγιής ανάπτυξη του ΕΓΩ, βασίζεται στην απόκτηση δεξιοτήτων και στην απενοχοποίηση  των διάφορων συναισθημάτων και πράξεων που όλα τα παιδιά βιώνουν. Έτσι μεγαλώνει η αυτοπεποίθηση που είναι το βασικό συστατικό ενός ισχυρού ΕΓΩ.

Με ποιους τρόπους ισχυροποιείται το «εγώ» ενός παιδιού;

Αποδοχή σημαίνει να πιστοποιώ και να επικυρώνω τα συναισθήματα του παιδιού ανεξαρτήτως αν κάνω πράξη την επιθυμία του, ή όχι.  Αποδοχή σημαίνει να κατανοώ ότι το κάθε τι που για εμένα φαίνεται ανούσιο ή/και ελάχιστο, μπορεί για το παιδί να αποτελεί ένα τεράστιο θέμα. Για παράδειγμα, το να πέσει μία κουταλιά παγωτού κάτω μπορεί αντικειμενικά να μην είναι τίποτα σπουδαίο. Άλλωστε μπορεί να υπάρχουν ακόμα άλλες 5 – 6 κουταλιές στο μπολ. Όμως για ένα παιδάκι, αυτό αποτελεί μία τεράστια απώλεια, που το οδηγεί στο να κλάψει. Το να κλαίει ένα παιδάκι είναι μία υγιής και επουλωτική διεργασία, κάτι που το βοηθά να εκτονώσει τον φόβο, τη λύπη κλπ. Φυσικά κανείς γονιός δεν “αντέχει” να βλέπει το παιδί του να κλαίει. Άλλοι γιατί τους “χαλάει την ησυχία”, άλλοι γιατί πονάνε να το βλέπουν να “υποφέρει”.  Και στις δύο περιπτώσεις τείνουν να προσπαθούν με διάφορους τρόπους να σταματήσουν το φαινόμενο, άλλοτε με βίαιο (πχ σταμάτα πια, δεν έγινε και τίποτα, τόσο παγωτό έχεις φάει κλπ.), άλλοτε με δουλικό (πχ έλα μωρό μου, μη κλαις, να, φάε και το δικό μου κλπ.), και άλλοτε με απαξιωτικό τρόπο (πχ σα μωρό κάνεις, τι κλαις τώρα;) Μία έκφραση αποδοχής των συναισθημάτων του παιδιού είναι: “Καταλαβαίνω πόσο λυπάσαι που σου έπεσε μία κουταλιά από αυτό το ωραίο παγωτό. Και εμένα μου έχει τύχει αυτό όταν ήμουν μικρή. Όταν στεναχωριόμαστε, πολλές φορές κλαίμε. Φαντάζομαι ότι μόλις τελειώσεις θα φας και το υπόλοιπο που σε περιμένει στο μπολ”. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι το παιδί θα σταματήσει το κλάμα ή/και ότι ξαφνικά θα νοιώσει “άλλος άνθρωπος”. Μπορεί να συνεχίσει να κλαίει, ακόμα και να αυξήσει την ένταση του οδυρμού του. Όμως η επικύρωση και η αποδοχή του συναισθήματος του καθώς και η πληροφορία ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει και στους άλλους (στο γονιό) δυναμώνει το ΕΓΩ και γλυκαίνει τον πόνο. Κάθε φορά που επικυρώνουμε το συναίσθημα του παιδιού, προσθέτουμε άλλο ένα σημαντικό υλικό στο κτίσιμο ενός ώριμου, υγιούς  ΕΓΩ. Αντίστροφα: Ο καλύτερος τρόπος να διαλύσουμε τον ψυχισμό του παιδιού είναι η επίκριση όπως την εκφράζουν  φράσεις σαν   «Ποτέ  δεν προσέχεις.  Καλά να πάθεις,  να μάθεις να προσέχεις. Τι κλαις; άλλο παγωτό δεν έχει.  Είσαι αχάριστος, τόσο έφαγες κοκ.»  Η λίστα είναι ατελείωτη.

Ανάμεσα στα δύο άκρα της υπερπροστασίας και της ανυπαρξίας ορίων στη διαπαιδαγώγηση ποια είναι η χρυσή τομή κατά την γνώμη σας;

Το δίπολο: ελευθερία ή έλεγχος

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

      |

     |

     |

     |

     |

ΕΛΕΓΧΟΣ

Σ’ αυτό το δίπολο κυριαρχεί η σύγκρουση μεταξύ του να δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να νοιώθει και να πράττει με σχετική ελευθερία ή ο γονιός να ελέγχει κάθε πιθανή ή δυνατή δραστηριότητα, σκέψη ή και συναίσθημα του παιδιού. Δύο είναι οι κύριες εκφάνσεις της ανάγκης του γονιού για έλεγχο. Η υπερπροστασία και η υπεραπασχόληση με το παιδί. Το πρώτο είναι συνήθως το προϊόν του φόβου του γονιού, είτε γιατί έτσι έχει μεγαλώσει ο ίδιος, είτε γιατί ειδικές συνθήκες (πχ μοναχοπαίδι, πρώτο παιδί) εκτοξεύουν τον φόβο του γονιού στα ύψη. Το δεύτερο είναι – τις πιο πολλές φορές – το αποτέλεσμα της κακής σχέσης του ζευγαριού ή/και της νεύρωσης της μάνας που ανέκαθεν επεδίωκε να αποκτήσει κάτι “απόλυτα δικό της ”, που κανείς δεν θα μπορούσε να της το πάρει. Το τελευταίο αυτό αφορά μητέρες που έχουν διαχειριστεί απόλυτα νευρωτικά τον ερχομό ενός μικρότερου αδελφού/ης  (και την συνεπακόλουθη “εκθρόνισή” τους) στην δική τους οικογένεια και την καθήλωσή τους σ’ αυτό το σημείο της ψυχολογικής τους εξέλιξης. Όσον δε αφορά το πρώτο, δηλαδή την κακή σχέση μεταξύ των γονιών, να επισημάνω ότι με τον όρο κακή δεν νοούμε κατ’ ανάγκη μία σχέση που χαρακτηρίζεται από τσακωμούς ή διαφωνίες με εντάσεις κλπ. Είναι καλύτερα να προσδιορίσουμε τον όρο με αυτά  που  λείπουν από μία κακή σχέση όπως συντροφικότητα, καλή ερωτική ζωή, αλληλοσεβασμός και αλληλοσυμπλήρωση, υποστήριξη, τρυφερότητα και οικειότητα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι συνήθως η μητέρα αυτή που διαλέγει να ικανοποιήσει τις διάφορες ανάγκες της (πχ για τρυφερότητα, αγάπη, εγγύτητα κλπ.) μέσω του μωρού της.

Θα έλεγε κανείς ότι η ελευθερία είναι ένας όρος που είναι αυτονόητος και χωρίς πολλές δυσκολίες στην εφαρμογή του. Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι αρκετοί γονείς συγχέουν την ελευθερία με την άκρατη επιτρεπτικότητα, την ασυδοσία και την παντελή απουσία θέσπισης ορίων στα παιδιά τους.  Μία τέτοια εφαρμογή της έννοιας της ελευθερίας όχι μόνο δεν προάγει την ανεξαρτησία του παιδιού αλλά αντίθετα το κάνει απόλυτα εξαρτημένο από τις παρορμήσεις του και συνήθως του δημιουργεί το αίσθημα της γονικής αδιαφορίας για εκείνο.

Τα παιδιά χρειάζονται όρια. Όμως τα όρια καλό θα ήταν να μην είναι το προϊόν της νεύρωσης του γονιού (πχ υπερβολικός έλεγχος, φόβος κλπ.) , αλλά βασισμένα στην πραγματικότητα. Είναι πολύ διαφορετικό, για παράδειγμα, το να μην αφήνω το μικρό παιδί να μπει στη θάλασσα χωρίς μπρατσάκια, από το να μην το αφήνω να τρέχει στη παιδική χαρά επειδή εγώ φοβάμαι μη κτυπήσει, κ.ο.κ. Τα παιδιά χρειάζονται καθοδήγηση, ενθάρρυνση και συμπαράσταση, αρκεί αυτό να μη γίνεται δογματικά και εκβιαστικά από το γονιό.

Αν οι γονείς δεν ενίσχυσαν την αυτοεκτίμηση του παιδιού, μπορεί εκείνο ως ενήλικας να την ενδυναμώσει; Αν ναι, με ποιους τρόπους; 

Ακόμα και ως ενήλικας, ο κάθε άνθρωπος μπορεί να ισχυροποιήσει Την αίσθηση της αυτοεκτίμησής του (ΕΓΩ).

Μερικοί τρόποι είναι:

• Άρχισε να λες όχι και να παίρνεις αποφάσεις με γνώμονα το σημερινό σου υγιές «συμφέρον».
• Σταμάτα να δίνεις σημασία στο πώς σε βλέπουν οι άλλοι.
• Αναγνώρισε και αποδέξου τα συναισθήματα που βίωσες σαν μικρό παιδί.
• Κατανόησε την φυσιολογικότητά τους και ‘’ ξεχρέωσε΄΄ τον εαυτό σου.
• Σταμάτα να στηρίζεσαι σε άλλους για διάφορα πράγματα: κάνε μια λίστα με πράγματα που φοβάσαι ή ‘’δεν μπορείς να κάνεις’’. Ξεκίνα από τα πιο εύκολα. Άρχισε να προσπαθείς να τα κάνεις σιγά- σιγά.
• Απόλαυσε το σεξ ως απλή σαρκική επαφή.
• Άρχισε να ακουμπάς τους άλλους και να έχεις σωματική επαφή (να αγκαλιάζεις αυτούς που αγαπάς).
• Μίλα για το πώς αισθάνεσαι χωρίς ντροπή ή ενοχή.
• Σταμάτα να είσαι ικανοποιημένος με ‘’ψίχουλα’’ και διεκδίκησε (από τον εαυτό σου), την έννοια του ΑΞΙΖΩ.

Αυτήν την περίοδο που διανύουμε, οι γονείς περισσότερο από ποτέ έρχονται αντιμέτωποι με το δίλλημα της χρήσης της τεχνολογίας από τα παιδιά ή τους εφήβους θέτοντας ερωτήματα όπως το αν θα πρέπει να χρησιμοποιούν το ίντερνετ, πόσες ώρες, τι άλλο θα μπορούσαν να κάνουν κλπ. Ποια είναι η δική σας άποψη;

Όπως και να το δούμε, ένα παιδί σήμερα που δεν είναι πλήρως εξοικειωμένο με την χρήση της τεχνολογίας, είναι το αντίστοιχο του αναλφάβητου ανθρώπου του παρελθόντος. Είναι σημαντικό, λοιπόν, ο γονιός να βοηθά το παιδί του να νοιώθει άνετα με την τεχνολογία από πολύ μικρή ηλικία. Το πρόβλημα είναι το μήνυμα που στέλνει ο γονιός στο παιδί του, πάνω σε αυτό το θέμα: Πολλοί γονείς χρησιμοποιούν την ενασχόληση του παιδιού με την τεχνολογία (κινητό τηλέφωνο, υπολογιστής) όσο και την τηλεόραση ως μια πρακτική ‘’baby sitter’’.  Δηλαδή αφήνουν το παιδί να ασχολείται με αυτά, όσο εκείνοι έχουν δουλειές να κάνουν ή/και χρειάζονται κάποιο χρόνο για τον εαυτό τους. Έτσι όταν τελειώσει η χρησιμότητα της «νταντάς», απότομα και εξουσιαστικά απαιτούν από το παιδί να σταματήσει. Καλύτερα θα ήταν να προσδιορίσουν την διάρκεια του χρόνου που το παιδί τους θα χρησιμοποιήσει  το (πχ.) κινητό, και να περνούν μαζί τον κάποιον από αυτό τον χρόνο, δημιουργώντας μια κοινή εμπειρία. Ταυτόχρονα θα ήταν καλό να δημιουργούν και άλλες μορφές κοινών εμπειριών όπως το παιχνίδι, το διάβασμα και την συζήτηση ενός βιβλίου κλπ. Όταν αφήνουμε το παιδί μόνο του με το κινητό ή με τον υπολογιστή ή με την τηλεόραση, του λέμε ακριβώς πόση ώρα θα έχει με αυτήν την ασχολία. Φυσικό όταν έρθει η ώρα να σταματήσει, το παιδί να αρνηθεί. Τότε του εξηγούμε ότι αν θέλει να ξανά έχει πρόσβαση στο αντικείμενο θα πρέπει να τηρεί την συμφωνία. Επιπροσθέτως του λέμε ότι όση περισσότερη ώρα ασχοληθεί με το (πχ.) κινητό σήμερα (κατά παράβαση της συμφωνίας), τόσο λιγότερο χρόνο θα έχει αύριο. Πχ. Αν το παιδί πει: 5 λεπτά ακόμα, τότε την επόμενη φορά θα έχει 5 λιγότερα λεπτά ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΤΗΡΟΥΜΕ ΠΑΝΤΟΤΕ, χωρίς εξαίρεση. Και αυτό το θέμα θα λυθεί επιτυχώς αν είναι πλαισιωμένο σε μια υγιή σχέση μεταξύ γονιού και παιδιού, αυτή τη σχέση, δηλαδή, που χτίζει το ΕΓ.ΕΝΙ.ΜΑ.

Η πανδημία του κορωνοϊού έφερε πολλές ανατροπές σε όλα τα επίπεδα στη ζωή μας και προκαλούνται διάφορες ψυχικές διακυμάνσεις. Πιστεύετε ότι όλη αυτή η κατάσταση μπορεί να γίνει ευκαιρία για να έρθει και κάτι θετικό; Τι  μπορεί να είναι αυτό;

Πιστεύω ότι η πανδημία μάς έδειξε πόσο σημαντικές είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Ο περιορισμός στην συνάντηση και στην σωματική επαφή με αυτούς που αγαπάμε (γονείς, παιδιά, φίλοι κλπ.) αποτελεί για πολλούς ανθρώπους την πιο επώδυνη συνέπεια της πανδημίας. Καλό θα ήταν να κρατήσουμε αυτή την διαπίστωση και να θυμόμαστε ότι οι σχέσεις μας με αυτούς που αγαπάμε είναι ό,τι πολυτιμότερο μπορούμε να έχουμε στη ζωή μας.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος;

Τόσο τα μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης όσο και τα διάφορα social media μας δίνουν μια καθαρή εικόνα του τρόπου ζωής, των αξιών και των ‘’ανησυχιών’’ της παγκόσμιας κοινότητας. Δυστυχώς, η εικόνα αυτή δεν είναι πολύ ελπιδοφόρα. Η ανθρωπότητα έχει παλινδρομήσει σε επίπεδα νηπιακής ηλικίας και του συναφούς άκρατου ναρκισσισμού και εγωκεντρισμού. Το ΕΜΕΙΣ έχει αντικατασταθεί από το ‘’Εγώ’’. Το νοιάζομαι για τον συνάνθρωπο ή/και τις πληγές της ανθρωπότητας (πχ. κλίμα, πόλεμοι και πρόσφυγες, άνιση κατανομή του πλούτου κλπ.), έχει δώσει τη θέση του στην σχεδόν εμμονική ενασχόληση με το ‘’ποστάρισμα’’ του πότε και τι κάνει ο κάθε ένας ή/και με τα αδιάφορα και κενά ουσιαστικά περιεχομένου σχόλια των κάθε είδους ‘’influencers’’. Η τραγική αυτή μετατόπιση των ανθρώπινων αξιών ζωής δυστυχώς δεν περιορίζεται στην νεολαία. Απόδειξη είναι πχ. ότι κάποια κυρία Καρντάσιαν – που μοναδικό της προσόν είναι ο όγκος σιλικόνης που έχει προσθέσει στο στήθος της-  έχει 203 εκατομμύρια ακόλουθους!

Λίγα λόγια για τον Δρ. Μιχάλη Χαντά

Ο Δρ. Μιχάλης Χαντάς γεννήθηκε στην Αθήνα. Έκανε τις σπουδές του εξ ολοκλήρου στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής λαμβάνοντας το πτυχίο ψυχολογίας από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, στη Φιλαδέλφια (U.Of. PA). Στη συνέχεια έλαβε το διδακτορικό του στην κλινική ψυχολογία από το πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης εξειδικευμένος στο μετατραυματικό στρες και στη χρήση ουσιών στο Veterans Hospital της Νέας Υόρκης. Έχει διδάξει σε Αμερικανικά κολέγια και έχει δημοσιεύσεις σε έγκριτα Αμερικανικά επιστημονικά περιοδικά. Στην Ελλάδα μεταξύ άλλων έχει διατελέσει διευθυντής της πρώτης SOS γραμμής ενώ ήταν από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας του πρώτου συμβουλευτικού κέντρου για φοιτητές. Από το 1984 μέχρι και σήμερα εργάζεται ιδιωτικά κάνοντας ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία καθώς και σεμινάρια αυτογνωσίας και αυτοβελτίωσης.

The post Μαμά, μπαμπά πόσο εγώ μου έχτισες; Συνέντευξη με τον ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα Δρ.Μιχάλη Χαντά appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

«Τα λάθη μου είναι η ζωή μου» Σάμουελ Μπέκετ

Σε κάποιο σημείο της ζωής μας όλοι έχουμε νιώσει ενοχές για μια πράξη ή για κάτι που είπαμε σε κάποιο δικό μας πρόσωπο. Συνήθως οι ενοχές συνοδεύονται από συναισθηματική δυσφορία, αυτή ακριβώς η δυσφορία είναι οι ενοχές. Βασανίζουν τη σκέψη μας, μας ρίχνουν τη διάθεση, επηρεάζουν σημαντικά τη ψυχολογία μας, ενώ μελέτες αναφέρουν πως βλάπτουν σοβαρά και την υγεία μας.

Είναι φυσικό να νιώθουμε ενοχές και να ψάχνουμε τρόπο να διορθώσουμε μια πράξη που μπορεί να προκάλεσε κακό σε κάποιον άλλον ή να τον πλήγωσε. Όμως, όταν οι ενοχές γυρνούν στο κεφάλι μας για πολύ καιρό τότε επιβάλλεται να βρούμε τρόπους να τις διαχειριστούμε. Πως;

• Δεχθείτε ότι αυτό που κάνατε δεν ήταν σωστό και δείτε κατάματα τις συνέπειες που προκλήθηκαν από αυτή σας την πράξη: πάρτε την ευθύνη όχι μόνο εσωτερικά. Εξωτερικεύστε το και ίσως αυτό μπορεί να βοηθήσει τους άλλους που δέχθηκαν τις συνέπειες των πράξεων σας να το ξεπεράσουν και εσάς να ξεκινήστε τη διαδικασία της δικής σας συγχώρεσης.
• Σταματήστε να τιμωρείτε τον εαυτό σας: όλοι έχουμε κάνει μια πράξη με την οποία μπορεί να έχουμε στεναχωρήσει ή αδικήσει κάποιον, αυτό όμως δεν σημαίνει πως πρέπει να τιμωρούμε τον εαυτό μας για πάντα.
• Επόμενο βήμα… η συγχώρεση: πέρα από το να ζητάμε από τους άλλους να μας συγχωρέσουν, θα πρέπει πρωτίστως να συγχωρέσουμε τον εαυτό μας κάτι που δεν είναι καθόλου απλό. Μπορεί όμως να συμβεί παράλληλα με τη σκέψη ότι αυτό που έγινε μπορεί να προκάλεσε σοβαρές συνέπειες σε κάποιον.
• Δεχθείτε ότι δεν είστε τέλειος/τέλεια: κανείς δεν είναι τέλειος. Ακόμα και όσοι βρίσκονται στο οικογενειακό ή φιλικό σας περιβάλλον και μπορεί να πιστεύετε πως δεν κάνουν κανένα λάθος, σίγουρα κάνουν λάθη. Και πως θα δεχθείτε πως η τελειότητα δεν υφίσταται; Απλά με το να δεχθείτε πως όλοι γύρω σας, όπως και εσείς κάνουν το καλύτερο που μπορούν, προκειμένου να κυλά αρμονικά η ζωή τους.
• Αναζητήστε τη βοήθεια ειδικού: αν οι τύψεις και οι ενοχές έχουν κατακλύσει τη ζωή σας και δεν μπορείτε να λειτουργήσετε όπως παλιά, ενώ παρά τις προσπάθειες δεν μπορείτε να το ξεπεράσετε, είναι σωστότερο να αναζητήσετε τη βοήθεια ενός Ειδικού Ψυχικής Υγείας της επιλογής σας. Η Ψυχοθεραπεία, είναι βέβαιο πως θα έχει εξαιρετικά θετικά αποτελέσματα, όχι μόνο στο συγκεκριμένο θέμα αλλά γενικότερα στη ζωή σας.
• Το λάθος έγινε εχθές: μήπως ήρθε η ώρα να εστιάσετε την προσοχή σας στο αύριο; Κανείς δεν μπορεί να αλλάξει το παρελθόν και το μόνο που καταφέρνετε σκεπτόμενοι συνεχώς το παρελθόν είναι να αυξάνετε τις αρνητικές σκέψεις και παράλληλα το άγχος που βιώνετε.
• Αφήστε τη σκέψη της ενοχής να εγκαταλείψει το μυαλό σας: το κάνατε, το σκεφτήκατε, βασανίσατε το μυαλό σας και τον εαυτό σας, υποφέρατε αλλά είναι καιρός να αφήσετε τις ενοχές πίσω σας. Επίσης, κάντε το καλύτερο που μπορείτε για να σας συγχωρέσει το άτομο που βλάψατε ή πληγώσατε, αλλά ταυτόχρονα δεν πρέπει να το παρακάνετε. Η συγχώρεση είναι δύσκολη, αλλά αν δεν θέλει να το κάνει, καλύτερα να μην πιέσετε τις καταστάσεις.

Το αίσθημα της ενοχής και οι τύψεις είναι ένα ένα πολύ κοινό συναίσθημα. Ένα συναίσθημα που έχουμε όλοι βιώσει και θα βιώσουμε και στο μέλλον. Για το καλό μας θα πρέπει να διαχειριζόμαστε με κάθε τρόπο αυτό το συναίσθημα και όχι να το κρύβουμε ή να το αφήνουμε για αργότερα. Τα παραπάνω βήματα είναι μια καλή αρχή για να ξεκινήσει η διαχείριση του αισθήματος ενοχής. Δεν χρειάζεται να γίνουν άμεσα και όλα μαζί. Είναι σίγουρο πως σιγά σιγά, θα μειωθούν οι αρνητικές σκέψεις και θα επέλθει η συγχώρεση.

Πηγή: Melapus

The post Πώς μπορείτε να διαχειριστείτε τις ενοχές για κάτι που κάνατε appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Ανθίζοντας» της Διονυσίας Γιαννοπούλου από τις εκδόσεις Key Books

Όταν τον Μάιο του 2018 η ψυχοθεραπεύτρια Διονυσία Γιαννοπούλου διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού, ένιωσε τον κόσμο γύρω της να καταρρέει. Ένας άνθρωπος που είχε μάθει να βρίσκεται από τη μεριά της παροχής βοήθειας, ξαφνικά υποχρεώθηκε να αλλάξει ρόλο, και να είναι εκείνη που θα ζητούσε βοήθεια.

Περνώντας από τα τέσσερα στάδια που ακολούθησαν τη διάγνωση (άρνηση, θυμό, θλίψη, αποδοχή), η Διονυσία μεταμορφώθηκε. Οι στιγμές που μέχρι πρότινος της φαίνονταν συνηθισμένες και δεδομένες έξαφνα της αποκάλυψαν το μεγαλείο τους, άνθρωποι την παρουσία των οποίων μέχρι πρότινος αγνοούσε εμφανίστηκαν στη ζωή της γεμάτοι γενναιοδωρία, το δε σώμα της στα μάτια της ξαναγεννήθηκε, πιο όμορφο και μαγικό.

Το ταξίδι της προς την ίαση και την αναγέννηση άφησε ίχνη ανεξίτηλα μέσα της: Κάθε εμπειρία και μια ευκαιρία επαναξιολόγησης, κάθε δοκιμασία κι ένα μάθημα. Τα μαθήματα αυτά καταθέτει στο Ανθίζοντας, ως άνθρωπος που δοκιμάστηκε και επέζησε για να πει την ιστορία της − μια ιστορία ελπίδας και γιορτής της ζωής, που έχει να διδάξει τον καθένα μας πολλά.

Τι χρειάζεται να κάνεις για να μπορέσεις να συγχωρέσεις:

Αρχικά, επίλεξε έναν τρόπο για ν’ απελευθερώσεις τον θυμό και την πικρία σου για αυτούς που σε πλήγωσαν. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα μαξιλάρι για να το χτυπήσεις δυνατά, φωνάζοντας και βρίζοντας, εκτονώνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο όσα δεν έχεις εκφράσει απέναντί τους και τα κρατάς ασφυκτικά μέσα σου δηλητηριάζοντάς σε. Μπορείς επίσης να ζωγραφίσεις και να μουτζουρώσεις σε λευκές κόλλες χαρτί με μαρκαδόρους τα συναισθήματα που έχεις καταπιεί και σε ταλαιπωρούν. Αν χρειαστείς βοήθεια, ζήτα την από έναν ψυχοθεραπευτή και βγάλ’ τα από μέσα σου.

Όταν αισθάνεσαι έτοιμη και δυνατή, μπορείς ακόμη να επιλέξεις να μιλήσεις για ό,τι σε έχει πειράξει στους «υπεύθυνους» που σ’ έχουν στενοχωρήσει.

Το μυστικό εδώ είναι ν’ αποφύγεις να τους κατηγορήσεις και να τους χαρακτηρίσεις μ’ αρνητικές ταμπέλες ή να τους ενοχοποιήσεις για το δράμα σου.

Κανείς δεν αντέχει την επίθεση και το πιο πιθανόν είναι ν’ αμυνθεί, φεύγοντας.

Απλά, έκφρασε το πώς νιώθεις, χωρίς κριτική. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ο άλλος να σου δείξει μια πλευρά του που δεν την είχες κατανοήσει ή να καταλάβεις ότι έγινε παρεξήγηση! Ακόμη ο άλλος μπορεί να σου ζητήσει συγγνώμη και να νιώσεις πολύ καλύτερα!

Όταν αισθανθείς πιο ήρεμη, χρησιμοποίησε μια άδεια καρέκλα και για λίγο κάθισε στη θέση του «δράκουλά» σου, «μπες στα παπούτσια του», μπες στην καρδιά του και κατανόησε γιατί σου φέρθηκε έτσι. Μήπως δεν του είχες κι εσύ ικανοποιήσει στο παρελθόν δικές του ανάγκες; Είχες αδιαφορήσει ή τον είχες πληγώσει χωρίς να το καταλάβεις, κι έτσι κι αυτός με τη σειρά του τ’ ανταπόδωσε; Ή μήπως του ενεργοποίησες –άθελά σου– κάποια απωθημένα, φόβους ή πληγές από προηγούμενές του σχέσεις ή τα παιδικά του χρόνια, και ασυνείδητα αντέδρασε έτσι ή εκδικήθηκε;

Αναλογίσου εάν είναι ένας «καθρέπτης» σου και σου θυμίζει μια «κακή» πλευρά του εαυτού σου ή μια ανάλογη κακή συμπεριφορά σου σε κάποιον άλλον άνθρωπο, στο παρελθόν σου.

Όποιος κι αν ήταν ο λόγος που τον ώθησε να σου φερθεί μ’ αυτόν τον τρόπο, επικεντρώσου στη δική σου ευθύνη, γιατί εσύ του επέτρεψες να σου φερθεί και να νιώσεις έτσι. Δεν του έβαλες όρια και δεν προστάτεψες αρκετά τον εαυτό σου. Ίσως γιατί, υποσυνείδητα, ένιωθες οικεία μ’ αυτήν την ψυχοφθόρα κατάσταση. Ήταν μια επανάληψη κακοποιητικών εμπειριών στη ζωή σου. Έχεις και εσύ ένα κομμάτι ευθύνης που μαγνητίζεις τέτοιου είδους αρνητικές συμπεριφορές απ’ τους άλλους.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΓΧΩΡΕΣΗΣ

1. Άσκηση «Στέλνω αγάπη από την καρδιά»

Κάθισε σ’ ένα ήρεμο μέρος βάζοντας χαλαρωτική μουσική.

Άρχισε να εισπνέεις γαλήνη και φως και να εκπνέεις την ένταση και ό,τι άλλο αρνητικό νιώθεις.

Πήγαινε με τη φαντασία σου σ’ ένα αγαπημένο, ήρεμο μέρος, που νιώθεις ασφάλεια και ομορφιά, π.χ. σε μια παραλία ή στην εξοχή.

Βάλε τα χέρια σου πάνω στην ευαίσθητη περιοχή της καρδιάς και άρχισε να εισπνέεις αγάπη και να εκπνέεις τον θυμό και ό,τι κρύβεται πίσω απ’ αυτόν, όπως πόνο, παράπονο, θλίψη για το πρόσωπο που σε πλήγωσε.

Τώρα, φέρε με τη φαντασία σου στην καρδιά σου το πιο αγαπημένο σου άτομο (μπορεί να είναι το παιδί σου ή ο γονιός σου ή ο σύντροφός σου). Άρχισε ν’ ανταλλάσσεις λόγια και πράξεις αγάπης μ’ αυτό το πρόσωπο, μέχρι να νιώσεις πλημμυρισμένη από την ενέργεια της αγάπης και της ευγνωμοσύνης που εισπράττεις απ’ αυτή τη σχέση.

Φέρε τώρα στην καρδιά σου τ’ άτομο που σ’ έχει πληγώσει και απλά προσπάθησε να του κάνεις χώρο, να κατανοήσεις τη συμπεριφορά του και να την αποδεχτείς. Πάρε τον χρόνο που σου χρειάζεται για να μαλακώσει η καρδιά σου και να πάρεις την εγκλωβισμένη ενέργειά σου απ’ αυτή την τραυματική συμπεριφορά. Τότε θα νιώσεις απελευθερωμένη και χαλαρή.

The post Μπορείς να συγχωρέσεις όσους σε πλήγωσαν; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.