Συνέντευξη στη Δήμητρα Διδαγγέλου,  Ψυχολόγο – Επιστημονικό Δημοσιογράφο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε.

Το τελευταίο βιβλίο της Φωτεινής Τσαλίκογλου, Ο Ιωσήφ ήρθε μετά (εκδόσεις Καστανιώτη), ανοίγει ένα απαιτητικό θέμα: τη διαγενεακή μεταβίβαση του τραύματος, τη σιωπή που το συντηρεί και τη γραφή ως έναν τρόπο να αντέξουμε αυτό που δεν αντέχεται. Η ιστορία που παρακολουθούμε στις σελίδες του βιβλίου αποτελεί μια αφήγηση του ανείπωτου, χωρίς όμως να προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Αντίθετα, αφήνει χώρο σε αυτό που μένει ανοιχτό, όπως κάνει η καλή λογοτεχνία.

Μέσα από τη συνέντευξη που παραχώρησε στα Ψυχο-γραφήματα η γνωστή συγγραφέας και ομότιμη καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αφηγείται τη διαδρομή μιας ιστορίας που γράφτηκε μέσα από μια μακρά, επίμονη συνάντηση με την αφήγηση της ηρωίδας της. Επεκταθήκαμε στα θέματα της μνήμης, τον πειρασμό της ερμηνείας, τη λεπτή γραμμή ανάμεσα σε ό,τι ειπώνεται και ό,τι αποσιωπάται, αλλά και τη δυσκολία να σταθεί κανείς απέναντι στο κακό χωρίς να το «κλείσει» σε εύκολες εξηγήσεις.

Στο νέο σας βιβλίο Ο Ιωσήφ ήρθε μετά καταπιάνεστε με μια τραυματική οικογενειακή ιστορία που εκτείνεται πολλές γενιές πίσω. Πότε και πώς γεννήθηκε η ανάγκη να ειπωθεί αυτή η ιστορία;

Η «Θάλεια» η αδελφή του Ιωσήφ έτυχε να είναι για χρόνια σε θεραπεία με έναν γνωστό μου  σπουδαίο ψυχίατρο-ψυχαναλυτή που δεν ζει πια. Σε ανύποπτο χρόνο, χωρίς φυσικά να αναφέρει το όνομα της, μου είπε ότι θα άξιζε να μάθαινα την ιστορία ζωής μιας θεραπευόμενης του που «ξεπερνά κάθε φαντασία». Χρόνια μετά τον θάνατό του έτυχε να γνωρίσω τη Θάλεια από κοινούς φίλους. Πολλές φορές έχω συλλογιστεί ότι δεν υπάρχει αθωότητα στο τυχαίο. Ή ψευδώνυμη  Θάλεια θέλησε να μου μιλήσει. Μου επέτρεψε  να  περιβάλλω  την αγριευτική ιστορία της με τη στοργή αλλά  και   την αδιακρισία,  ακόμα και  το θράσος της λογοτεχνικής γραφής. «Άλλαξε, συμπλήρωσε, αποσιώπησε…κάνε ότι θες», μου είπε. Ένα παράδοξο ταξίδι ξεκινούσε ανάμεσα μας. Κράτησε κοντά πέντε χρόνια.

Πρόκειται για ένα βιβλίο αιχμηρό το οποίο αφηγείται μια δύσκολη και βίαιη ιστορία. Υπήρχαν σημεία που δυσκολευτήκατε να γράψετε; Και αντίστοιχα, στιγμές που η πρώτη αφήγηση αυτών των γεγονότων ήταν δύσκολο ακόμη και να ακουστεί;

Κάποιες στιγμές είχα  την αίσθηση ότι  ο λόγος της  Θάλειας έτρεχε σαν αφηνιασμένο άλογο. Η ψύχραιμη αποφασιστικότητά της με τάραζε. Ήταν φορές που ήθελα να κλείσω το μαγνητόφωνο, να βγω έξω στον καθαρό αέρα και  το μηχάνημα να συνεχίσει  από μόνο του να καταγράφει  τη φωνή της Θάλειας. Όμως εκείνη ήταν αποφασισμένη να μιλήσει. Σαν να περίμενε 60 χρονιά αυτή τη στιγμή. Ίσως γιατί δεν ήμουνα γιατρός της, δεν ήμουν ο ψυχαναλυτής της, δεν ήμουν η κολλητή της φίλη. Ήμουν η Φωτεινή που ένοιωσε ότι ήθελα να την ακούσω. Σαν ψυχολόγος; Σαν μυθιστοριογράφος; Να χρησιμοποιήσω τη  μυθοπλασία σαν ένα σκέπασμα, μια μεταμφίεση, μια απαλοσύνη; Δεν ξέρω. Πάντως  δεν ένοιωσα σε καμμία στιγμή να επιθυμεί  να  συγκαλύψει την ακρότητα της ιστορίας.

Υπήρχαν σκηνές που πραγματικά δεν άντεχα να ακούω.Το προαπαιτούμενο μιας καλοπροαίρετης αποστασιοποιημένης  ουδετερότητας ήταν έτοιμο σε κάθε στιγμή να τιναχτεί στον αέρα. Θα φτάναμε μέχρι το τέλος;  Θα μπορούσα να αποδώσω την ακρότητα της ιστορίας αυτής χωρίς να την προδώσω μέσα από ερμηνευτικά απλουστευτικά θεωρητικά σχήματα;

Μια μητέρα που πάλευε να σώσει τα λουλούδια στο μπαλκόνι της στην Κυψέλη από τη μανία του Ιωσήφ, που βασάνιζε, κατέστρεφε ποδοπατούσε  οτιδήποτε έπεφτε στα χέρια του. Και μετά εκλιπαρούσε την αγάπη της μητέρας του και βασάνιζε ανελέητα  την αδελφή,  τον πατέρα του. Ένα πλάσμα που εξωθεί  σε αυτοκτονία τη μητέρα, τον πατέρα του.     Φονεύει  το σύζυγο της ερωμένης του. Επιχειρεί να πνίξει την αδελφή του….! Ο  Ιωσήφ ένας δαίμονας.

Είναι γνωστό πως η μνήμη είναι επιλεκτική, κυρίως στις περιπτώσεις ψυχικών τραυμάτων και αυτό διαφαίνεται μέσα από τις αφηγήσεις της κεντρικής ηρωίδας του βιβλίου. Καθώς γράφατε, μπήκατε στον πειρασμό για ερμηνείες; Πώς διαχωρίσατε τον ρόλο της ψυχολόγου από της συγγραφέως;

Ο πειρασμός της ερμηνείας είναι παρών. Αν δεν τον τιθασεύσεις ούτε ως ψυχοθεραπευτής, ούτε ως συγγραφέας κάνεις καλά τη δουλειά σου. Είναι ένα άτιμο πράγμα. Στην ψυχανάλυση ο πειρασμός της ερμηνείας  είναι τόσο  παλιός όσο και η ίδια η μέθοδος. Η ερμηνεία είναι ένα  ισχυρό εργαλείο, ανοίγει δρόμους νοήματος, αλλά μπορεί και να κλείσει πρόωρα τον ψυχικό χώρο. Η  ερμηνεία βλάπτει  όταν προηγείται της εμπειρίας. Όταν ο αναλυτής παρασύρεται από μια βιασύνη να ερμηνεύσει πριν ο αναλυόμενος είναι έτοιμος  να αισθανθεί ή  να αντέξει αυτό που αναδύεται. Μια ερμηνεία που παρουσιάζεται πρώιμα ως «αλήθεια» (και όχι ως υπόθεση) παγώνει τον ψυχικό στοχασμό. Το ασυνείδητο δεν χρειάζεται τελεσίδικες απαντήσεις, χρειάζεται χώρο αιώρησης.

Η βιασύνη να σπεύσεις να ερμηνεύσεις υπηρετεί την αγωνία  του αναλυτή. Από εργαλείο θεραπείας η ερμηνεία γίνεται άμυνα του ίδιου του αναλυτή, Έχει να κάνει με το δικό του φόβο του κενού, με τη δική του  ανάγκη να “ξέρει”. Ακόμα και στη λογοτεχνία όμως το ζητούμενο είναι να αντέχεις να στέκεσαι διπλά στους μη ερμηνεύσιμους ήρωες σου. Ως συγγραφέας  δεν επιχείρησα να ερμηνεύσω τον κακό κι αδίστακτο Ιωσήφ. Άφησα τον αναγνώστη μόνο του ελπίζοντας να μην βιαστεί να βγάλει ετυμηγορία.

Η ερμηνεία είναι χρήσιμη όταν έρχεται την κατάλληλη στιγμή, κι αφήνει χώρο στο «ίσως» κι αντέχει ακόμα και να αποσυρθεί. Αντέχει να στέκεται για όσο χρειαστεί στο μη-ακόμη-ερμηνεύσιμο. Το ίδιο συμβαίνει και με την απόλαυση του λογοτεχνικού κειμένου…..

Κάποιοι αναγνώστες ίσως νοιώσουν μια άρρητη αδιευκρίνιστη σύνδεση με τον Ιωσήφ, με  το πλάσμα που ενσαρκώνει το απόλυτο κακό. Και ίσως λέω, ίσως, η  εποχή αυτή όπου η οικούμενη όλη ζει με το ενδεχόμενο μιας απόλυτης καταστροφής, να ευνοεί το στοχασμό και αναστοχασμό πάνω στην έννοια του Κακού.

Πως διαχωρίσατε το ρόλο της συγγραφέως από της ψυχολόγου;

Η λογοτεχνία γνωρίζει καλά τον πειρασμό της ερμηνείας και συχνά τον αποφεύγει συνειδητά. Τα μεγάλα έργα δεν εξηγούν τους ήρωες τους  αφήνουν να παραμένουν αμφίσημοι, σκοτεινοί, ανήσυχοι. Εκεί βρίσκεται η δύναμή τους. Όταν ο αναγνώστης (ή ο κριτικός) σπεύδει να «κλείσει» το νόημα, να αποδώσει ένα τραύμα, μια πράξη βίας ή μια σιωπή σε μία αιτία, τότε η λογοτεχνία χάνει το τραγικό της βάθος. Σκεφτείτε τον Άμλετ, τον Μερσώ, τον Ρασκόλνικοφ, τον Μπάρτλμπυ. Κάθε απόπειρα πλήρους ερμηνείας συρρικνώνει της σημασία τους. Δεν είναι ψυχολογικά περιστατικά, είναι μορφές που αντέχουν την αβεβαιότητα. Η λογοτεχνία λειτουργεί ως χώρος όπου το «δεν ξέρω» όχι μόνο επιτρέπει αλλά ίσως και εγκαλεί  να παραμείνει ενεργό.
Ο καλύτερος φίλος του  συγγραφέα είναι ο υποψιασμένος αναγνωστης. Η ερμηνεία του συγγραφέα αφαιρεί από τον υποψιασμένο αναγνωστη την επιθυμία του να αναζητήσει μονος του τα κενά, τη δική του εξήγηση, τον δικο του τρόπο θεώρησης. Δεν είναι κατήχηση η συγγραφή.

Στο βιβλίο διαβάζουμε ότι «μια ιστορία φωλιάζει μέσα μας και ταξιδεύει από γενιά σε γενιά μέσα στα κύτταρά μας» και πράγματι, όλο το βιβλίο το διαπερνά  το διαγενεακό τραύμα. Πόσο «δέσμιοι» είμαστε αυτής της ιστορίας; Τι περνά αλλά και τι μπορεί να αλλάξει από γενιά σε γενιά;

Μέσα στα κύτταρά μας ταξιδευουν τα ίχνη που άφησαν στη ζωή οι προηγούμενες γενιές.  Όνειρα, λαχτάρες, φόβοι, προσδοκίες. Με όποιον τρόπο όλα αυτά επικοινωνήθηκαν ή  αποσιωπήθηκαν, με ποιο τρόπο  τρύπωσαν  μέσα σε κρύπτες και δεν έγιναν ποτέ ειπωμένα.

Το τραύμα που δεν ειπώθηκε, δεν καταγράφηκε, δεν μοιράστηκε, είναι ένα τραύμα που δεν εξαφανίζεται αλλά μεταβιβάζεται σαν σιωπηλή κληρονομιά. Η σιωπή του πατέρα στο βιβλίο είναι κιόλας ένας τρόπος μετάδοσης του τραύματος. Ο πατέρας, του οποίου η οικογένεια στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, είχε ήδη σημαδευτεί από αυτοχειρίες, απώλειες και βία, γίνεται για τον Ιωσήφ  ο σιωπηλός φορέας ενός άρρητου βάρους. Η σιωπή είναι ομιλούσα. Κρυφά μηνύματα που μεταφέρονται με βλέμματα, με αποσύρσεις, με παρατεταμένες σιωπές, με όσα δεν αρθρώνονται.

Ο Ίρβιν Γιάλομ υποστηρίζει πως για να προχωρήσουμε χρειάζεται να εγκαταλείψουμε την ελπίδα για ένα καλύτερο παρελθόν. Πώς συνομιλεί αυτή η θέση με το βιβλίο σας;

Ναι! Θα πρεπει να εγκαταλέιψουμε την ελπίδα για ένα καλύτερο παρελθόν, αυτό είναι αλήθεια…..δίχως όμως να χάσουμε την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Αλλοίμονο αν το δυστυχισμένο παρελθόν  προδίκαζε σώνει και καλά  ένα δυστυχισμένο μέλλον. Ο ίδιος ο πολιτισμός θα επαυε να υπάρχει. Οι έννοιες της υπέρβασης, της ανθεκτικότητας, της υπερ-αναπλήρωσης, της ανάκαμψης, θα κατέρρεαν, μηχανισμοί άμυνας που είναι από τη μεριά της ζωής επιστρατεύονται  δίχως να παραδιδονται αμαχητί στις ενορμήσεις του θανάτου.

Στις ευχαριστίες γράφετε: «Η γραφή ραντίζει τα άνθη της μαμάς. Διατηρεί την υγρασία, αποτρέπει τον μαρασμό». Τι ρόλο αποδίδετε στη γραφή όταν το τραύμα ζητά χώρο; Μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά;

Νομίζω γι’ αυτό γράφω…..Η γραφή ακόμα κι αν μιλάει για το χάος, την ίδια στιγμή που η λέξη χάος καταγραφεται,  το χάος μπαίνει σε μια αναπάντεχη διαδικασία  εξημέρωσης.

Μια Σισύφεια κίνηση το γράψιμο.  Tο αίτημα μιας αγάπης που δεν κατευνάζεται ποτέ. Κι ετσι μόνο γίνεται αντιληπτός ο Μπαρτ όταν ισχυρίζεται  ότι συγγραφέας είναι αυτός που παίζει με το σώμα της μάνας του, δηλαδή συγγραφέας, είναι αυτός που παλεύει με αυτό που δεν θα αποκτήσει ποτέ. Παλεύεις για μια συνάντηση που θα κάνει δυνατό το αδύνατο! Για ένα άνοιγμα σε μια ενδεχομενικότητα που είναι εκεί και σε αναμένει. Ναι, είναι εκεί! Δηλαδή Εδώ.

Τι θα θέλατε θα έχουν πάρει μαζί τους οι αναγνώστες/-ριες κλείνοντας το βιβλίο;

Θα ήθελα να κρατήσει τις δύο τελευταίες σελίδες στην καρδιά του. Στο τέλος ένα δυνατό παιχνίδι  παίζεται μισό αιώνα μετά ανάμεσα στα δυο αδέλφια. Για μένα άξιζε ολο αυτό το εγχείρημα μόνο και μόνο επειδή οδηγήθηκα να συλλογιστώ και κυρίως να επιθυμήσω την ύπαρξη αυτών των δυο σελίδων, που μέσα μου, με κάποιο τρόπο,  δικαιώνει  το ανελέητο δράμα αυτής της οικογένειας αλλά και την ίδια την ύπαρξη μιας ζωής.

Ο Ιωσήφ δεν έχει τίποτα όμορφο, τίποτα που να θυμίζει ευτυχία πάνω του. Είναι στην άλλη όχθη, Εκανα κάτι ιερόσυλο. Προσπάθησα να αναζητήσω μια ομορφιά εκεί που υπάρχει μόνο σκοτάδι, πόνος και καταστροφή. «Η ομορφιά, είναι μια υπόσχεση ευτυχίας» λέει ο Στεντάλ. Θα προσθέσω «Μια υπόσχεση ευτυχίας μέσα στο πηκτό σκοτάδι»!

The post «Μια υπόσχεση ευτυχίας μέσα στο σκοτάδι» – Η Φωτεινή Τσαλίκογλου για το νέο της βιβλίο «Ο Ιωσήφ ήρθε μετά» appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στη Δήμητρα Διδαγγέλου,  Ψυχολόγο – Επιστημονικό Δημοσιογράφο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε.

Η απώλεια είναι καθολική εμπειρία, όμως πολλές φορές εξακολουθεί να παραμένει ένα μεγάλο ταμπού και να μην συζητιέται ανοιχτά. Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου Ψυχικές Διαδρομές του Πένθους (Εκδόσεις Πεδίο), η ψυχολόγος Κία Θανοπούλου παραχώρησε συνέντευξη στα Ψυχο-γραφήματα, φωτίζοντας τη νοηματοδότηση της ζωής ως αντίδοτο στη συνειδητοποίηση του θανάτου, τη μεταμορφωτική δύναμη του πένθους, το διαγενεακό τραύμα, αλλά και τη θνητότητα όπως αναδύεται στη μετά-Covid εποχή.

Μιλήστε μας λίγο για το βιβλίο σας Ψυχικές Διαδρομές του Πένθους; Πώς προέκυψε η ιδέα και τι θα θέλατε να έχουν πάρει οι αναγνώστες διαβάζοντάς το;

Πιστεύω ότι σε ό,τι κάνουμε υπάρχει πάντα κάτι που μας κινεί σε ένα βαθύτερο επίπεδο, για πολλαπλούς λόγους – μερικούς τους γνωρίζουμε από την αρχή, ενώ άλλους τους ανακαλύπτουμε  στην πορεία. Το βιβλίο αυτό γεννήθηκε μέσα από μια δική μου εσωτερική ανάγκη, αλλά και από την κλινική μου εμπειρία, συνοδεύοντας ανθρώπους που είχαν βιώσει απώλειες. Έχω συναντήσει, τόσο στην ιδιωτική μου ζωή, όσο και επαγγελματικά, τη δυσκολία να αποδοθούν με λέξεις επώδυνες εμπειρίες. Πάντα με απασχολούσε το ερώτημα πώς μπορεί να δοθεί χώρος και φωνή στο ανείπωτο. Όπως γράφω και στο βιβλίο, μία από τις δυνατότητες της θεραπευτικής διαδικασίας είναι η δημιουργία ενός ενδιάμεσου, μεταβατικού χώρου, όπου οι άνθρωποι να μπορέσουν να κατονομάσουν και να αρθρώσουν ανομολόγητες και βουβές πλευρές της εμπειρίας τους, με στόχο να τις επεξεργαστούν, να τις σκεφτούν και να τις εντάξουν στη συνέχεια της ιστορίας τους. Αυτό που θα ήθελα από τους αναγνώστες θα ήταν να συναντήσουν κάτι από τον εαυτό τους, κάτι που θα τους αγγίξει προσωπικά και θα ανοίξει χώρο για σκέψη και αναζήτηση.

Στην εισαγωγή γράφετε ότι το βιβλίο τελικά αφορά περισσότερο τη ζωή παρά τον θάνατο. Θα θέλατε να το εξηγήσετε;

Ο θάνατος είναι αναπόσπαστο, αναπόφευκτο και αναμενόμενο  κομμάτι  της ζωής μας. Ο Οδυσσέας Ελύτης έχει γράψει πως ο  θάνατος είναι η πρώτη αλήθεια. Μας αφορά όλους και μας υπενθυμίζει την περατότητά μας, ότι η ύπαρξή μας δεν είναι αιώνια. Η συνειδητοποίηση αυτή, όσο οδυνηρή και αν είναι, μας καλεί να στρέψουμε το βλέμμα στη ζωή μας, να αναστοχαστούμε πως την ζούμε, ποιες αξίες υπηρετούμε, σε τι δίνουμε προτεραιότητα  και ποιο είναι το νόημα μέσα σε όσα πράττουμε. Σημασία λοιπόν έχει το πώς θα ζήσουμε τη ζωή μας. Ένας Ιταλός καλλιτέχνης σε μια έκθεση του παρουσίασε ανθρώπινες φιγούρες σμιλεμένες σε κομμάτια πάγου οι οποίες βέβαια σταδιακά έλιωναν υπενθυμίζοντας το εφήμερο της ύπαρξης μας. Ο τίτλος που έδωσε στην έκθεση του ήταν «Η ζωή είναι μικρή απολαύστε την πριν λιώσει». Η συγκεκριμένη έκθεση ήθελε να προκαλέσει προβληματισμό όχι μόνο για την παροδικότητα της ζωής, αλλά και για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, δείχνοντας πώς κάτι φαινομενικά στέρεο και σταθερό μπορεί να εξαφανιστεί με την πάροδο του χρόνου.

Γιατί πιστεύετε ότι, ως κοινωνία, δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε για τον θάνατο;

Ζούμε σε μια κοινωνία που αποθεώνει την παραγωγικότητα, την ανάπτυξη, την πρόοδο, την επίδοση και την επιτυχία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο θάνατος μοιάζει παράταιρος∙ εξορίζεται, καθώς θεωρείται αποτυχία. Πηγαίνει κόντρα στο κυρίαρχο αφήγημα της αέναης προόδου και δεν ταιριάζει με την εικόνα της ευημερίας που προβάλλει ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Στις δυτικές νεωτερικές και μετανεωτερικές κοινωνίες ο θάνατος σταδιακά απομακρύνθηκε από τη δημόσια σφαίρα. Έπαψε να αποτελεί μέρος της συλλογικής εμπειρίας, όπως συνέβαινε στις παραδοσιακές κοινότητες, όπου οι τελετουργίες άνοιγαν χώρο για την κοινή επεξεργασία του πένθους και για μεγαλύτερη εξοικείωση με την απώλεια. Αντίθετα, η επικράτηση του βιοϊατρικού μοντέλου υγείας οδήγησε σε μια ιατρικοποίηση και ταυτόχρονα σε μια απώθηση του θανάτου. Κι όμως, ο θάνατος μας φέρνει αναπόφευκτα αντιμέτωπους με την ευαλωτότητά μας, με την αδυναμία ελέγχου, με την επίγνωση ότι δεν είμαστε παντοδύναμοι. Η σιωπή γύρω του λειτουργεί ως αμυντικός μηχανισμός: μας προστατεύει από το άγχος, αλλά ταυτόχρονα μας στερεί τη δυνατότητα ουσιαστικής επεξεργασίας του.

Στο βιβλίο αναφέρεστε στο διαγενεακό τραύμα. Πώς οι σιωπές και οι απώλειες προηγούμενων γενεών συνεχίζουν να επηρεάζουν τις επόμενες;

Το διαγενεακό τραύμα αναφέρεται στη μετάδοση ανεπεξέργαστων ψυχικών τραυμάτων από τη μια γενιά στην άλλη. Η κλινική παρατήρηση και έρευνα γύρω από το τραύμα δείχνουν ότι η τραυματική εμπειρία δεν οργανώνεται γλωσσικά. Παραμένει συνεπώς απρόσιτη και μη αναπαραστάσιμη, έξω από τη νοηματοδότηση που προσφέρει ο λόγος. Τα ανείπωτα και ανεπεξέργαστα τραύματα διαμορφώνουν με πολύπλοκο και ενίοτε κρυπτικό τρόπο τα δυναμικά της ψυχικής ζωής και επηρεάζουν τη συγκρότηση της ταυτότητας του ατόμου. Η μετάδοση του τραύματος δεν είναι ρητή. Είναι σαν τον αέρα που αναπνέει κανείς. Υπάρχει μια αόριστη αίσθηση για κάτι, το οποίο εντούτοις δεν έχει μορφή, δεν μπορεί να απαρτιωθεί σε ιστορία. Το τραύμα παραμένει στον ψυχισμό αυτού που το έζησε, και ασυνείδητα μεταβιβάζεται στις επόμενες γενιές, είτε με τη μορφή συμπτωμάτων είτε μέσω επαναλαμβανόμενων θεματικών μοτίβων ή μοτίβων συμπεριφοράς. Τα ανείπωτα βιώματα μπορούν να εκφραστούν με μη λεκτικούς τρόπους — μέσω χειρονομιών, εκφράσεων του προσώπου, ξαφνικών δακρύων ή συγκίνησης — χωρίς αυτά να συνδέονται με το περιεχόμενο της συζήτησης ή τα τρέχοντα γεγονότα της οικογένειας. Το ανείπωτο δεν είναι μόνο τραυματικό για εκείνον που το υπομένει· γίνεται συχνά πιο τραυματικό για τις επόμενες γενιές, καθώς διαθέτουν ακόμη λιγότερο τα απαραίτητα μέσα για να το κατανοήσουν. Με άλλα λόγια, εμποδίζεται η διεργασία της σκέψης και η δημιουργία νοήματος, και έτσι το τραύμα συνεχίζει να επιδρά ασυνείδητα, αλλά ισχυρά, στη ζωή των απογόνων.

Ο Νικ Κέιβ, έχοντας χάσει τους δύο γιους του, στο βιβλίο Πίστη, Ελπίδα και Πόνος, παρουσιάζει την απώλεια όχι ως καταστροφική, αλλά ως καταλύτη μεταμόρφωσης που μπορεί να αλλάξει το άτομο και να το οδηγήσει σε μια νέα στάση για τη ζωή. Συμφωνείτε με αυτή την οπτική; Τι μπορεί να μάθει κανείς από τη διεργασία του πένθους; Πόσο εφικτή είναι η μεταμόρφωση;

Φυσικά μπορεί να συμβεί αυτό. Το πένθος είναι μια επίπονη και βαθιά επώδυνη ψυχική διεργασία. Κρύβει όμως μέσα του τη δυνατότητα δημιουργικής μεταμόρφωσης. Μέσα από αυτή τη διαδρομή του, μαθαίνουμε σταδιακά να προσαρμοζόμαστε σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει οριστικά από την απώλεια. Η διεργασία του πένθους δεν οδηγεί στη λήθη. Οδηγεί αντίθετα σε ένα νέο τρόπο ύπαρξης, όπου διατηρούμε ζωντανή την αγάπη μας για τον άνθρωπο που χάσαμε ενώ ταυτόχρονα ξαναβρίσκουμε την αγάπη μας για τη ζωή. Ο ψυχικός πόνος που δημιουργεί η απώλεια είναι η «κίνηση της ψυχής», το βασικό συστατικό του πένθους μέσα στο πλαίσιο του οποίου πραγματοποιείται το μεταμορφωτικό αποτέλεσμα της απώλειας. Nα θυμίσουμε πως η ίδια η ψυχανάλυση μπορεί να θεωρηθεί ως εργασία του πένθους του Freud για τον πατέρα του. Η ερμηνεία των ονείρων του, που είχαν την αφετηρία τους στο πένθος για τον πατέρα του, οδήγησε στην ανακάλυψη της πρακτικής και της θεωρίας της ψυχανάλυσης. Δεν έχουν ωστόσο όλοι οι άνθρωποι τα ίδια εσωτερικά αποθέματα ή πηγές για να επεξεργαστούν την απώλεια. Για παράδειγμα, η δημιουργικότητα, η φαντασία, η ελεύθερη σκέψη, αλλά και η ικανότητα αναγνώρισης και σύνδεσης με τα συναισθήματα μας, αποτελούν βασικά συστατικά που μπορούν να βοηθήσουν σε αυτή τη διαδικασία. Ο ψυχικός πόνος – που στην ουσία είναι το μέτρο του βάθους των συναισθημάτων μας για εκείνον που χάσαμε – μπορεί να ανοίξει το δρόμο σε νέες συνειδητοποιήσεις και ανασυντάξεις της ζωή μας. Έτσι μέσα από τον πόνο του πένθους μπορεί να αναβλύσουν δυνάμεις ζωής. Σίγουρα βέβαια, δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται.

Ποιος είναι ο ρόλος της πνευματικότητας στη διαδικασία του πένθους;

Η πνευματικότητα μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος νοηματοδότησης και εξήγησης της απώλειας, απαντώντας σε υπαρξιακά ερωτήματα που αναδύονται μέσα από το πένθος (π.χ. «γιατί συνέβη;», «ποιο είναι το νόημα;»). Για πολλούς ανθρώπους, η πίστη ότι ο νεκρός συνεχίζει να υπάρχει με κάποιον τρόπο – σε έναν άλλο τόπο όπου ενδέχεται να ξανασυναντηθούν – αποτελεί πηγή ανακούφισης και παρηγοριάς, καθώς προσφέρει μια αίσθηση συνέχειας της σχέσης. Ωστόσο, σε άλλες περιπτώσεις, η εμπειρία της απώλειας μπορεί να οδηγήσει σε αμφισβήτηση ή ακόμη και σε κρίση της πίστης. Συνολικά, ο ρόλος της πνευματικότητας στη διαδικασία του πένθους εξαρτάται από τις προσωπικές κοσμοαντιλήψεις, το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και τις ιδιαίτερες εμπειρίες του ατόμου που πενθεί.

Κατά τη γνώμη σας, η πανδημία του COVID-19 μάς έφερε πιο κοντά στη συνειδητοποίηση και αποδοχή της θνητότητάς μας ή μας έκανε να τη φοβηθούμε ακόμη περισσότερο;

Η ασφαλής λέξη σε αυτό το ερώτημα είναι το «εξαρτάται». Το πως βιώνει κανείς οποιαδήποτε κρίση είναι αποτέλεσμα ενός σύνθετου συνδυασμού προσωπικών, πολιτισμικών και κοινωνικών παραγόντων. Άνθρωποι που  βρέθηκαν εκτεθειμένοι σε έντονες στρεσσογόνες συνθήκες – όπως εκείνοι που εργάζονταν σε νοσοκομεία ή που νόσησαν οι ίδιοι ή αγαπημένα τους πρόσωπα – ήταν  αναμενόμενο να βιώσουν αυξημένο άγχος ή και φόβο. Ωστόσο, καθοριστικός παράγοντας ήταν ο τρόπος που επεξεργάστηκαν και νοηματοδότησαν αυτές τις εμπειρίες. Η πανδημία μάς υπενθύμισε την ευθραυστότητα, την αβεβαιότητα και τη ρευστότητα της ανθρώπινης φύσης μας. Η αίσθηση της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη ζωή και στη φύση αποδείχτηκε ότι ήταν μια ψευδαίσθηση, που κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος. Κληθήκαμε να αναθεωρήσουμε και να ανακατασκευάσουμε θεμελιώδεις πεποιθήσεις μας, όπως, για παράδειγμα, ότι ο κόσμος μας είναι ασφαλής, προβλέψιμος και ελέγξιμος, και ότι μπορούμε να προστατεύουμε τους οικείους μας από οποιοδήποτε κίνδυνο. Η πανδημία μας θύμισε τη θνητότητα μας, αλλά ο καθένας την έζησε διαφορετικά: σε κάποιους προκάλεσε μεγαλύτερο φόβο και άρνηση, σε άλλους συνειδητοποίηση της αξίας της ζωής. Δεν είναι τα γεγονότα που μας καθορίζουν· είναι ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε απέναντί τους, πώς τα επεξεργαζόμαστε και τα νοηματοδοτούμε.

Ποιο είναι το μήνυμά σας προς τους ανθρώπους που ψάχνουν ένα νόημα σε μια τόσο επώδυνη διεργασία, όπως το πένθος;

Δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος να πενθήσουμε. Δεν υπάρχουν προκαθορισμένες οδηγίες. Κάθε άνθρωπος χρειάζεται να βρει και να σεβαστεί τον δικό του τρόπο·να εμπιστευτεί  και να συνδεθεί με τα συναισθήματα του χωρίς φόβο. Είναι βέβαια σημαντικό να έχει ανθρώπους δίπλα του, όχι ως διασώστες αλλά ως συνοδοιπόρους που να μπορούν να σταθούν στον πόνο της απώλειας. Το ζητούμενο δεν είναι η αποφυγή του πόνου, γιατί ο πόνος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της  ζωής μας. Το ζητούμενο είναι να αποδεχτούμε το ρίσκο που συνεπάγεται το να ζεις και να αγαπάς. Τον πόνο που προκαλεί η απώλεια δεν τον γιατρεύει ούτε η λήθη ούτε ο χρόνος, αλλά οι μνήμες, οι αναμνήσεις, οι ιστορίες που διασώζονται, οι ιστορίες που θα αφήσουμε οι ίδιοι ως παρακαταθήκη στην επόμενη γενιά. Οι ιστορίες είναι το πέρασμα. Μέσα από αυτές διατηρούμε ζωντανά όσα αγαπήσαμε. Όπως χαρακτηριστικά έχει γράψει ο Galeano: «Οι ιστορίες δεν μας λένε ποτέ αντίο, μας λένε θα τα ξαναπούμε».Ταυτόχρονα,όπως μας υπενθυμίζει ο Krishnamurti:

«Πρέπει να κατανοήσεις το όλον της ζωής, όχι μόνο ένα μικρό κομμάτι της. Γι’ αυτό πρέπει να διαβάζεις, γι’ αυτό πρέπει να κοιτάς τον ουρανό, να τραγουδάς, να χορεύεις, να γράφεις ποιήματα, να υποφέρεις και να κατανοείς — γιατί όλα αυτά είναι η ζωή.»

Λίγα λόγια για την Κία Θανοπούλου

Η Κία Θανοπούλου είναι ψυχολόγος και συστημική ψυχοθεραπεύτρια.
Εργάζεται στη Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας της Πολυδύναμης Μονάδας Ψυχικής Υγείας Αττικής (πρώην ΨΝΑ), όπου έχει ρόλο θεραπεύτριας, εκπαιδεύτριας και επόπτριας. Είναι επιστημονικά υπεύθυνη του προγράμματος μετεκπαίδευσης επαγγελματιών ψυχικής υγείας στη συστημική ψυχοθεραπεία.

Από το 2015 συνεργάζεται ως κλινική επόπτρια με το Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Έρευνας στη Συστημική Ψυχοθεραπεία Λόγω Ψυχής και από το 2021 με το Κέντρο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Υποστήριξης Συνηχήσεις. Από το 2019 εποπτεύει ομάδα ψυχολόγων που δουλεύουν στο Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΚΑΤ. Από τον Απρίλιο 2022 έχει αναλάβει την κλινική εποπτεία της ομάδας ψυχοθεραπείας της τηλεφωνικής γραμμής 10306. Από το 2024 συντονίζει την εποπτεία στα Κέντρα Ημέρας Υποστήριξης Εργαζομένων Πειραιά και Αιγάλεω.

Τα κλινικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στην επεξεργασία του πένθους και του τραύματος, στη σύνδεσή τους με τη θεωρία της συναισθηματικής πρόσδεσης και την αφήγηση, σε ζητήματα που αφορούν τη σχέση θεραπευτή- θεραπευόμενου καθώς και σε θέματα διαγενεακής μεταβίβασης.

Είναι μέλος επιστημονικών συλλόγων(ΣΕΨ, ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ, ΕΕΣΣΚΕΨΟ, EFTA) και κάτοχος του Ευρωπαϊκού Πιστοποιητικού Ψυχοθεραπείας (ECP) και του EuroPsy. Επίσης είναι μέλος της συντακτικής επιτροπής του ηλεκτρονικού περιοδικού Συστημική Σκέψη και Ψυχοθεραπεία, της ΕΕΣΣΚΕΨΟ.

Έχει συμμετάσχει με παρουσιάσεις σε επιστημονικά συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, και έχει δημοσιεύσει άρθρα και εργασίες σε επιστημονικά περιοδικά και βιβλία. Έχει συνεπιμεληθεί το βιβλίο Αναμνήσεις και Αναστοχασμοί. Ιστορίες Συστημικής Ψυχοθεραπείας (εκδόσεις Κοροντζής , 2018) και είναι συγγραφέας του βιβλίου Ψυχικές
Διαδρομές του Πένθους. Ιστορίες Απώλειας (εκδόσεις , Πεδίο 2025).

The post Ψυχικές Διαδρομές του Πένθους – Συνέντευξη με την ψυχολόγο Κία Θανοπούλου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στη Δήμητρα Διδαγγέλου,  Ψυχολόγο – Επιστημονικό Δημοσιογράφο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε.

“Είσαι ό,τι τρως”, “ο έρωτας περνάει από το στομάχι” είναι κάποιες από τις σοφές λαϊκές ρήσεις σχετικά με τη διατροφή και τα συναισθήματα που επιβεβαιώνονται μέσα από το βιβλίο “Διατροφή και συναισθήματα” του Γιάννη Διαμαντόγλου, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός. Ο διατροφολόγος και συγγραφέας του βιβλίου παραχώρησε συνέντευξη στα Ψυχο-γραφήματα εξηγώντας το πώς αυτό που νιώθουμε επηρεάζει τη διατροφή μας  και το αντίστροφο.

Μιλήστε μας λίγο για το βιβλίο σας Διατροφή και Συναισθήματα. Ποια ήταν η αφορμή για να το γράψετε και τι θα θέλατε να έχει αποκομίσει ο αναγνώστης κλείνοντάς το;

Νομίζω πρώτη αφορμή στάθηκε η γνωριμία με τη διατροφική ψυχιατρική, δηλαδή την προσπάθεια μελέτης διατροφικών προτύπων ως μια επιπλέον θεραπευτική λύση σε ψυχικές νόσους. Μου φάνηκαν απολύτως λογικά τα αποτελέσματα μελετών, που έδειχναν ότι η διατροφή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε ασθένειες όπως η σχιζοφρένεια και η κατάθλιψη. Από εκεί και πέρα, παρατηρούσα ότι η πλειοψηφία  των βιβλίων που προσπαθούσαν να ασχοληθούν με το θέμα, συνήθως περιοριζόντουσαν σε κλινικές περιπτώσεις τυπικών διατροφικών διαταραχών όπως η υπερφαγία. Η πάγια τακτική είναι να  μεροληπτούμε διερευνώντας είτε το ψυχολογικό κομμάτι ή το διατροφικό εις βάρος του άλλου. Αναζητούσα  συνεπώς μια  επί ίσοις όροις καταγραφή των συναισθημάτων σε συνάρτηση με τη διατροφή. Η σχέση αυτή μεταξύ τροφής και συναισθημάτων είναι πανάρχαια∙ αποτελώντας ως επί το πλείστον εξελικτικές στρατηγικές επιβίωσης και αναπαραγωγής του ανθρώπου.

Στόχος μου είναι το βιβλίο να μπορεί να διαβαστεί από όλο το φάσμα των αναγνωστών. Για τον λόγο αυτό οι ενότητες είναι μικρές σε έκταση, ενώ μπορούν να διαβαστούν είτε αυτόνομα είτε διαδοχικά, σύμφωνα με τη βούληση του εκάστοτε αναγνώστη.  Αυτό που θα  ήθελα να αποκομίσει ο οποιοσδήποτε άνθρωπος, είναι αρχικά πολλές χρήσιμες πληροφορίες για τη διασύνδεση διατροφής και συναισθημάτων. Έπειτα για όσους θέλουν να εμβαθύνουν, δίνεται η δυνατότητα απόκτησης αποκαλυπτικών γνώσεων, για αυτό και εμμένω σε κάποια σημεία να είμαι αρκετά αναλυτικός. Ενώ τέλος, ο κοινός παρονομαστής ανεξαρτήτως του επιπέδου εμβάθυνσης που θα φτάσει ο καθένας, είναι η απόκτηση  μιας σημαντικότατης δεξιότητας. Ιδανικά ο αναγνώστης θα πρέπει να ευαισθητοποιηθεί στην ικανότητα παρατήρησης και σύνδεσης των τροφών με τα συναισθηματικά αποτυπώματα. Δεν είναι δύσκολο να παρατηρήσει κάποιος ότι η συχνή χρήση ζάχαρης μπορεί να του δημιουργεί μελαγχολία, ή ότι οι πολλές ώρες νηστείας ενδέχεται να προκαλούν εκνευρισμό.  Μιλάμε δηλαδή ίσως για μια μορφή ενσυνειδητότητας (mindfulness).

Πώς τα συναισθήματα επηρεάζουν τη διατροφή μας και πώς η διατροφή επηρεάζει αυτό που νιώθουμε;

Τα συναισθήματα όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, προέρχονται από την ανάγκη των ανθρώπων για αναπαραγωγή και διαιώνιση του είδους. Φοβόμαστε γιατί πρέπει με κάποιο μηχανισμό να επιβιώσουμε όταν υπάρχει ανάγκη μάχης η φυγής (fight or flight). Όταν ενεργοποιείται ένας τέτοιου τύπου συναισθηματικός μηχανισμός, το τελευταίο πράγμα που μας ενδιαφέρει είναι το να φάμε, με αποτέλεσμα λοιπόν ο φόβος να καταστέλλει συνήθως την όρεξη για φαγητό. Με αυτό τον τρόπο, ένα συναίσθημα καθορίζει μια συγκεκριμένου τύπου διατροφική συμπεριφορά. Αντιστρόφως, ένας άνθρωπος με ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και την κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ζάχαρης, σε βάθος χρόνου οδηγείται στην κατάθλιψη, μέσω ενός πολύπλοκου βιοχημικού μηχανισμού. Υπάρχουν πολλά ακόμα παραδείγματα μέσα στο βιβλίο που αποδεικνύουν αυτές τις συσχετίσεις. Ας αναλογιστούμε καθαρά βιωματικά την ηδονή που αποκομίζουμε μυρίζοντας ψητό κρέας στα κάρβουνα, δηλαδή πριν  καν ακόμα καταναλώσουμε τροφή και θα κατανοήσουμε πολλά περισσότερα.

Τι είναι το συναισθηματικό φαγητό;

Το συναισθηματικό φαγητό είναι ή τάση που επιδεικνύουμε προς αυξημένη κατανάλωση φαγητού σε απάντηση αρνητικών ή και θετικών συμβάντων/συναισθημάτων. Για παράδειγμα, το παρατεταμένο συναίσθημα θλίψης, είναι πολύ πιθανό να μας στρέφει για παρηγοριά σε κατανάλωση  παραπάνω τροφής αναλογικά με την ηλικία, φύλο και ύψος που έχουμε. Τα φαγητά που επιζητούμε  είναι εύκολα στην παρασκευή τους, με πολλές θερμίδες και υδατάνθρακες, ενώ ονομάζονται comfort food, δηλαδή παρηγορητικά ή ανακουφιστικά φαγητά. Πρόκειται για το παιδικό μας καταφύγιο που ανακαλούμε μέσα στην καθημερινότητα, όταν οι συνθήκες είναι δύσκολες και απαιτητικές. Ο εγκέφαλος μας, παρέχει ένα ατελείωτο μίγμα παρελθοντικών γεύσεων, οσμών και φαγητών που μέσω αυτών αναζητούμε την συναισθηματική ανακούφιση.

Το άγχος με ποιον τρόπο επηρεάζει τη διατροφική συμπεριφορά;

Αρχικά να διευκρινίσουμε ότι αναφερόμαστε στο χρόνιο άγχος και όχι στο στιγμιαίο άγχος πχ μιας σημαντικής παρουσίασης ή ενός ραντεβού. Το χρόνιο άγχος, φέρει αυτή την άβολη αίσθηση της σιγοκαίουσας θράκας που συνεχώς μας φθείρει και αποδιοργανώνει. Ο τρόπος με τον οποίο μας επηρεάζει διατροφικά, έχει να κάνει ακριβώς με την δημιουργία του κατάλληλου εδάφους για ενεργοποίηση του συναισθηματικού φαγητού, κάτι που έχει φανεί σε πολλές μελέτες. Συνεπώς ένας αγχώδης άνθρωπος, είναι πολύ πιθανό να στραφεί αρκετά πιο εύκολα στο γρήγορο και ανθυγιεινό φαγητό, με συνέπεια την παχυσαρκία και τα συνωδά νοσήματα. Υπάρχουν επιπλέον και άλλοι έμμεσοι τρόποι προώθησης της παχυσαρκίας και του διαβήτη σε αγχώδης προσωπικότητες, που άπτονται εξειδικευμένων βιοχημικών παραγόντων.

Με ποιες συναισθηματικές καταστάσεις συνδέονται οι διατροφικές διαταραχές;

Οι διατροφικές διαταραχές αναγνωρίζονται επισήμως πλέον ως ψυχιατρικές διαταραχές και αφορούν την υπερφαγία τη νευρική ανορεξία και τη βουλιμία. Πολύ συχνά σε ανθρώπους με διατροφικές διαταραχές συνυπάρχουν και άλλα προβλήματα όπως η κατάθλιψη, οπότε θα πρέπει να υπάρχει μια πολύ εξειδικευμένη προσέγγιση. Προφανώς η συστηματικά διαταραγμένη σχέση με το φαγητό, ενδέχεται να ωθήσει σε διατροφικές διαταραχές. Για παράδειγμα, μια έφηβη με λάθος διατροφικά πρότυπα και στρεβλή εικόνα σώματος, δεν είναι πολύ δύσκολο να στραφεί στη βουλιμία ως μια πρόχειρη «λύση» του προβλήματος της. Θα πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή κυρίως στην παιδική ηλικία και στο τι πρότυπα επιδεικνύουμε. Η τηλεόραση, τα μέσα δικτύωσης, το σχολείο αλλά κυρίως η οικογένεια έχουν κυρίαρχο ρόλο στην δημιουργία υγιών προτύπων για την μετέπειτα ζωή του ατόμου.

Γιατί μας αρέσει η ζάχαρη;

Η ζάχαρη μας αρέσει, γιατί είμαστε γενετικά προγραμματισμένοι να μας αρέσει. Ας το δούμε ως μια βιολογική επιταγή που ψάχνει μονίμως γλυκιά εξαργύρωση. Σκεφτείτε τον έρμο homo sapiens ο οποίος για δεκάδες χιλιάδες χρόνια δίχως τροφές από καλλιέργειες, αναζητούσε διαρκώς ενέργεια στη φύση. Από την άποψη της φυσιολογίας μας η ζάχαρη είναι ισοδύναμη με ενέργεια. Χωρίς ενέργεια δεν μπορεί να υπάρξει άνθρωπος, οπότε το σώμα μας  έστησε ένα  έξυπνο κάτεργο, με κορωνίδα το ηδονικό συναίσθημα που αποκομίζει από την κατανάλωση ζάχαρης. Η απόλαυση της ζάχαρης, αποτελεί μια πονηριά της φύσης για να διασφαλίσει την επιβίωση μας. Απλά πριν 100.000 χρόνια την αναζητούσαμε σε γλυκούς καρπούς και κυρίως επικίνδυνες κυψέλες με μέλι. Στις μέρες μας, δεν υπάρχει  η πρόβλεψη της φύσης για το διαθέσιμο βιομηχανοποιημένο  φαγητό, συνεπώς ούτε ο εγκέφαλος μας, αλλά ούτε και το σώμα μας μπορεί να ανταποκριθεί στην αφθονία. Η μάλλον ανταποκρίνονται μέσω της παχυσαρκίας και των διαταραχών.

Περνά ο έρωτας από το στομάχι;

Σαφώς και περνάει και για να είμαστε απόλυτα ακριβής, περνάει αρχικά ο έρωτας και κατόπιν η αγάπη και συντροφικότητα. Ωστόσο το ζητούμενο του έρωτα από άποψη φυσιολογίας είναι η αναπαραγωγή, οπότε συνήθως δεν υπάρχει χώρος και χρόνος για πολύ φαγητό. Έτσι παρατηρούμε ότι οι ερωτευμένοι κατά τα πρώτα στάδια του έρωτα , τηρούν μια παράδοση να τρώνε ποιοτικά αλλά λίγο, με αποτέλεσμα την απώλεια βάρους. Στον αντίποδα, όταν σταθεροποιηθεί η σχέση, ο στόχος  του ζευγαριού είναι η σταθερότητα και η μη διεκδίκηση διαφορετικών συντρόφων. Σε αυτό το στάδιο παρατηρούμε μεγάλες ποσότητες «κακού» φαγητού ως ένδειξη προσφοράς, ικανοποίησης και βέβαια ένα μικρό υποσυνείδητο δόλο, ώστε μέσω της παχυσαρκίας να μην είναι οι σχετιζόμενοι ελκυστικοί προς τρίτους.

Η περίοδος της πανδημίας που διανύουμε, έχει αλλάξει τις διατροφικές συνήθειες;

Δυστυχώς τα πρώτα δεδομένα δεν είναι ενθαρρυντικά. Παρόλο που ο κόσμος είχε την δυνατότητα να παρασκευάσει σπιτικό φαγητό, να κάτσει να φάει ως οικογένεια και να δημιουργήσει μια ισορροπημένη διατροφική ρουτίνα, εντούτοις το άγχος και η αβεβαιότητα έστρεψαν τους περισσότερους προς το εύκολο φαγητό και την υπερφαγία. Αυτό αποτελεί το αρνητικό πρόσημο της παρατεταμένης καραντίνας και αφορά κυρίως τα παιδιά, στα όποια φάνηκε μια σημαντική αύξηση της παχυσαρκίας της  τάξης του 25%. Προβλήματα όπως ανεργία, ενδοοικογενειακή βία, απώλεια εισοδήματος έφεραν στην επιφάνεια αυτό που επικαλούμαι διεξοδικά στο βιβλίο μου, ότι τα συναισθήματα και η διατροφή είναι εναγκαλισμένες λειτουργίες από τον κατασκευαστή μας, ή αλλιώς   δύο όψεις του ίδιου εγκεφαλικού νομίσματος.

Λίγα λόγια για τον Γιάννη Διαμαντόγλου

Ο Γιάννης Διαμαντόγλου γεννήθηκε στον Πειραιά και είναι πτυχιούχος του Τμήματος Χημείας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών ενώ τα αμέσως επόμενα χρόνια ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών με τίτλο Εφαρμοσμένη Διαιτολογία και Διατροφή με εξειδίκευση στις αλληλεπιδράσεις της διατροφής σε μοριακό επίπεδο. Κατέχει επίσης μεταπτυχιακό τίτλο από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο στη Διαχείριση Αποβλήτων. Έχει δημιουργήσει το blog θεμάτων διατροφής με τον τίτλο diatrofoskopio, ενώ ανά διαστήματα αρθρογραφεί ως συνεργάτης για διατροφολογικά θέματα σε διάφορα περιοδικά.

The post Διατροφή και συναισθήματα – Συνέντευξη με τον Γιάννη Διαμαντόγλου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε., Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή

Ο ψυχοθεραπευτής Δρ.Μιχάλης Χαντάς παραχώρησε στα Ψυχο-γραφήματα μια  διαφωτιστική συνέντευξη δίνοντας πρακτικές απαντήσεις στα ερωτήματα που απασχολούν τους γονείς σε μια εποχή που έρχονται αντιμέτωποι διαρκώς με νέα διλήμματα για την ανατροφή των παιδιών τους -από την επιβολή ορίων μέχρι την χρήση της τεχνολογίας. Η συνέντευξη έγινε με αφορμή το βιβλίο του Δρ.Χαντά «Μαμά, μπαμπά πόσο εγώ μου έχτισες;»που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Μιλήστε μας για το ΕγώΕνισχυτικό Μοντέλο Ανατροφής (ΕΓ.ΕΝΙ.Μ.Α.) που έχετε αναπτύξει. Τι είναι και σε τι στοχεύει;

Ουσιαστικά το ΕΓ.ΕΝΙ.ΜΑ είναι ένας οδηγός όχι μόνο για το τι να κάνει, αλλά και για το να μην κάνει ο γονιός, προκειμένου να θωρακίσει το παιδί του από ψυχικές ταλαιπωρίες και ανασφάλειες, επικίνδυνους πειρασμούς (χρήση ουσιών), bullying κ.ά. Το ΕΓ.ΕΝΙ.ΜΑ έχει εφαρμοστεί στην πράξη πάρα πολλές φορές και έχει καταπληκτικά αποτελέσματα. Είναι προϊόν 35 χρόνων κλινικής παρατήρησης και θεραπείας εκατοντάδων ανθρώπων, που αντιμετώπιζαν όλη την γκάμα της ψυχοπαθολογίας, από την πιο ήπια διαταραχή έως την πιο σοβαρή αποδιοργάνωση της προσωπικότητας. Κατά την διάρκεια αυτών των χρόνων άρχισα να αντιλαμβάνομαι την ύπαρξη συγκεκριμένων μοτίβων ανατροφής και διαπαιδαγώγησης, τα οποία καθορίζουν, πέρα από την κληρονομικότητα, σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα των παιδιών. Παιδιά που οι γονείς τους τα σέβονται και το δείχνουν, που τα βοηθούν να αποκτήσουν ένα ισχυρό ΕΓΩ, γίνονται άτομα γεμάτα αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση, ανεξαρτησία και προσωπική επάρκεια. Μια υγιής ανάπτυξη του ΕΓΩ, βασίζεται στην απόκτηση δεξιοτήτων και στην απενοχοποίηση  των διάφορων συναισθημάτων και πράξεων που όλα τα παιδιά βιώνουν. Έτσι μεγαλώνει η αυτοπεποίθηση που είναι το βασικό συστατικό ενός ισχυρού ΕΓΩ.

Με ποιους τρόπους ισχυροποιείται το «εγώ» ενός παιδιού;

Αποδοχή σημαίνει να πιστοποιώ και να επικυρώνω τα συναισθήματα του παιδιού ανεξαρτήτως αν κάνω πράξη την επιθυμία του, ή όχι.  Αποδοχή σημαίνει να κατανοώ ότι το κάθε τι που για εμένα φαίνεται ανούσιο ή/και ελάχιστο, μπορεί για το παιδί να αποτελεί ένα τεράστιο θέμα. Για παράδειγμα, το να πέσει μία κουταλιά παγωτού κάτω μπορεί αντικειμενικά να μην είναι τίποτα σπουδαίο. Άλλωστε μπορεί να υπάρχουν ακόμα άλλες 5 – 6 κουταλιές στο μπολ. Όμως για ένα παιδάκι, αυτό αποτελεί μία τεράστια απώλεια, που το οδηγεί στο να κλάψει. Το να κλαίει ένα παιδάκι είναι μία υγιής και επουλωτική διεργασία, κάτι που το βοηθά να εκτονώσει τον φόβο, τη λύπη κλπ. Φυσικά κανείς γονιός δεν “αντέχει” να βλέπει το παιδί του να κλαίει. Άλλοι γιατί τους “χαλάει την ησυχία”, άλλοι γιατί πονάνε να το βλέπουν να “υποφέρει”.  Και στις δύο περιπτώσεις τείνουν να προσπαθούν με διάφορους τρόπους να σταματήσουν το φαινόμενο, άλλοτε με βίαιο (πχ σταμάτα πια, δεν έγινε και τίποτα, τόσο παγωτό έχεις φάει κλπ.), άλλοτε με δουλικό (πχ έλα μωρό μου, μη κλαις, να, φάε και το δικό μου κλπ.), και άλλοτε με απαξιωτικό τρόπο (πχ σα μωρό κάνεις, τι κλαις τώρα;) Μία έκφραση αποδοχής των συναισθημάτων του παιδιού είναι: “Καταλαβαίνω πόσο λυπάσαι που σου έπεσε μία κουταλιά από αυτό το ωραίο παγωτό. Και εμένα μου έχει τύχει αυτό όταν ήμουν μικρή. Όταν στεναχωριόμαστε, πολλές φορές κλαίμε. Φαντάζομαι ότι μόλις τελειώσεις θα φας και το υπόλοιπο που σε περιμένει στο μπολ”. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι το παιδί θα σταματήσει το κλάμα ή/και ότι ξαφνικά θα νοιώσει “άλλος άνθρωπος”. Μπορεί να συνεχίσει να κλαίει, ακόμα και να αυξήσει την ένταση του οδυρμού του. Όμως η επικύρωση και η αποδοχή του συναισθήματος του καθώς και η πληροφορία ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει και στους άλλους (στο γονιό) δυναμώνει το ΕΓΩ και γλυκαίνει τον πόνο. Κάθε φορά που επικυρώνουμε το συναίσθημα του παιδιού, προσθέτουμε άλλο ένα σημαντικό υλικό στο κτίσιμο ενός ώριμου, υγιούς  ΕΓΩ. Αντίστροφα: Ο καλύτερος τρόπος να διαλύσουμε τον ψυχισμό του παιδιού είναι η επίκριση όπως την εκφράζουν  φράσεις σαν   «Ποτέ  δεν προσέχεις.  Καλά να πάθεις,  να μάθεις να προσέχεις. Τι κλαις; άλλο παγωτό δεν έχει.  Είσαι αχάριστος, τόσο έφαγες κοκ.»  Η λίστα είναι ατελείωτη.

Ανάμεσα στα δύο άκρα της υπερπροστασίας και της ανυπαρξίας ορίων στη διαπαιδαγώγηση ποια είναι η χρυσή τομή κατά την γνώμη σας;

Το δίπολο: ελευθερία ή έλεγχος

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

      |

     |

     |

     |

     |

ΕΛΕΓΧΟΣ

Σ’ αυτό το δίπολο κυριαρχεί η σύγκρουση μεταξύ του να δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να νοιώθει και να πράττει με σχετική ελευθερία ή ο γονιός να ελέγχει κάθε πιθανή ή δυνατή δραστηριότητα, σκέψη ή και συναίσθημα του παιδιού. Δύο είναι οι κύριες εκφάνσεις της ανάγκης του γονιού για έλεγχο. Η υπερπροστασία και η υπεραπασχόληση με το παιδί. Το πρώτο είναι συνήθως το προϊόν του φόβου του γονιού, είτε γιατί έτσι έχει μεγαλώσει ο ίδιος, είτε γιατί ειδικές συνθήκες (πχ μοναχοπαίδι, πρώτο παιδί) εκτοξεύουν τον φόβο του γονιού στα ύψη. Το δεύτερο είναι – τις πιο πολλές φορές – το αποτέλεσμα της κακής σχέσης του ζευγαριού ή/και της νεύρωσης της μάνας που ανέκαθεν επεδίωκε να αποκτήσει κάτι “απόλυτα δικό της ”, που κανείς δεν θα μπορούσε να της το πάρει. Το τελευταίο αυτό αφορά μητέρες που έχουν διαχειριστεί απόλυτα νευρωτικά τον ερχομό ενός μικρότερου αδελφού/ης  (και την συνεπακόλουθη “εκθρόνισή” τους) στην δική τους οικογένεια και την καθήλωσή τους σ’ αυτό το σημείο της ψυχολογικής τους εξέλιξης. Όσον δε αφορά το πρώτο, δηλαδή την κακή σχέση μεταξύ των γονιών, να επισημάνω ότι με τον όρο κακή δεν νοούμε κατ’ ανάγκη μία σχέση που χαρακτηρίζεται από τσακωμούς ή διαφωνίες με εντάσεις κλπ. Είναι καλύτερα να προσδιορίσουμε τον όρο με αυτά  που  λείπουν από μία κακή σχέση όπως συντροφικότητα, καλή ερωτική ζωή, αλληλοσεβασμός και αλληλοσυμπλήρωση, υποστήριξη, τρυφερότητα και οικειότητα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι συνήθως η μητέρα αυτή που διαλέγει να ικανοποιήσει τις διάφορες ανάγκες της (πχ για τρυφερότητα, αγάπη, εγγύτητα κλπ.) μέσω του μωρού της.

Θα έλεγε κανείς ότι η ελευθερία είναι ένας όρος που είναι αυτονόητος και χωρίς πολλές δυσκολίες στην εφαρμογή του. Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι αρκετοί γονείς συγχέουν την ελευθερία με την άκρατη επιτρεπτικότητα, την ασυδοσία και την παντελή απουσία θέσπισης ορίων στα παιδιά τους.  Μία τέτοια εφαρμογή της έννοιας της ελευθερίας όχι μόνο δεν προάγει την ανεξαρτησία του παιδιού αλλά αντίθετα το κάνει απόλυτα εξαρτημένο από τις παρορμήσεις του και συνήθως του δημιουργεί το αίσθημα της γονικής αδιαφορίας για εκείνο.

Τα παιδιά χρειάζονται όρια. Όμως τα όρια καλό θα ήταν να μην είναι το προϊόν της νεύρωσης του γονιού (πχ υπερβολικός έλεγχος, φόβος κλπ.) , αλλά βασισμένα στην πραγματικότητα. Είναι πολύ διαφορετικό, για παράδειγμα, το να μην αφήνω το μικρό παιδί να μπει στη θάλασσα χωρίς μπρατσάκια, από το να μην το αφήνω να τρέχει στη παιδική χαρά επειδή εγώ φοβάμαι μη κτυπήσει, κ.ο.κ. Τα παιδιά χρειάζονται καθοδήγηση, ενθάρρυνση και συμπαράσταση, αρκεί αυτό να μη γίνεται δογματικά και εκβιαστικά από το γονιό.

Αν οι γονείς δεν ενίσχυσαν την αυτοεκτίμηση του παιδιού, μπορεί εκείνο ως ενήλικας να την ενδυναμώσει; Αν ναι, με ποιους τρόπους; 

Ακόμα και ως ενήλικας, ο κάθε άνθρωπος μπορεί να ισχυροποιήσει Την αίσθηση της αυτοεκτίμησής του (ΕΓΩ).

Μερικοί τρόποι είναι:

• Άρχισε να λες όχι και να παίρνεις αποφάσεις με γνώμονα το σημερινό σου υγιές «συμφέρον».
• Σταμάτα να δίνεις σημασία στο πώς σε βλέπουν οι άλλοι.
• Αναγνώρισε και αποδέξου τα συναισθήματα που βίωσες σαν μικρό παιδί.
• Κατανόησε την φυσιολογικότητά τους και ‘’ ξεχρέωσε΄΄ τον εαυτό σου.
• Σταμάτα να στηρίζεσαι σε άλλους για διάφορα πράγματα: κάνε μια λίστα με πράγματα που φοβάσαι ή ‘’δεν μπορείς να κάνεις’’. Ξεκίνα από τα πιο εύκολα. Άρχισε να προσπαθείς να τα κάνεις σιγά- σιγά.
• Απόλαυσε το σεξ ως απλή σαρκική επαφή.
• Άρχισε να ακουμπάς τους άλλους και να έχεις σωματική επαφή (να αγκαλιάζεις αυτούς που αγαπάς).
• Μίλα για το πώς αισθάνεσαι χωρίς ντροπή ή ενοχή.
• Σταμάτα να είσαι ικανοποιημένος με ‘’ψίχουλα’’ και διεκδίκησε (από τον εαυτό σου), την έννοια του ΑΞΙΖΩ.

Αυτήν την περίοδο που διανύουμε, οι γονείς περισσότερο από ποτέ έρχονται αντιμέτωποι με το δίλλημα της χρήσης της τεχνολογίας από τα παιδιά ή τους εφήβους θέτοντας ερωτήματα όπως το αν θα πρέπει να χρησιμοποιούν το ίντερνετ, πόσες ώρες, τι άλλο θα μπορούσαν να κάνουν κλπ. Ποια είναι η δική σας άποψη;

Όπως και να το δούμε, ένα παιδί σήμερα που δεν είναι πλήρως εξοικειωμένο με την χρήση της τεχνολογίας, είναι το αντίστοιχο του αναλφάβητου ανθρώπου του παρελθόντος. Είναι σημαντικό, λοιπόν, ο γονιός να βοηθά το παιδί του να νοιώθει άνετα με την τεχνολογία από πολύ μικρή ηλικία. Το πρόβλημα είναι το μήνυμα που στέλνει ο γονιός στο παιδί του, πάνω σε αυτό το θέμα: Πολλοί γονείς χρησιμοποιούν την ενασχόληση του παιδιού με την τεχνολογία (κινητό τηλέφωνο, υπολογιστής) όσο και την τηλεόραση ως μια πρακτική ‘’baby sitter’’.  Δηλαδή αφήνουν το παιδί να ασχολείται με αυτά, όσο εκείνοι έχουν δουλειές να κάνουν ή/και χρειάζονται κάποιο χρόνο για τον εαυτό τους. Έτσι όταν τελειώσει η χρησιμότητα της «νταντάς», απότομα και εξουσιαστικά απαιτούν από το παιδί να σταματήσει. Καλύτερα θα ήταν να προσδιορίσουν την διάρκεια του χρόνου που το παιδί τους θα χρησιμοποιήσει  το (πχ.) κινητό, και να περνούν μαζί τον κάποιον από αυτό τον χρόνο, δημιουργώντας μια κοινή εμπειρία. Ταυτόχρονα θα ήταν καλό να δημιουργούν και άλλες μορφές κοινών εμπειριών όπως το παιχνίδι, το διάβασμα και την συζήτηση ενός βιβλίου κλπ. Όταν αφήνουμε το παιδί μόνο του με το κινητό ή με τον υπολογιστή ή με την τηλεόραση, του λέμε ακριβώς πόση ώρα θα έχει με αυτήν την ασχολία. Φυσικό όταν έρθει η ώρα να σταματήσει, το παιδί να αρνηθεί. Τότε του εξηγούμε ότι αν θέλει να ξανά έχει πρόσβαση στο αντικείμενο θα πρέπει να τηρεί την συμφωνία. Επιπροσθέτως του λέμε ότι όση περισσότερη ώρα ασχοληθεί με το (πχ.) κινητό σήμερα (κατά παράβαση της συμφωνίας), τόσο λιγότερο χρόνο θα έχει αύριο. Πχ. Αν το παιδί πει: 5 λεπτά ακόμα, τότε την επόμενη φορά θα έχει 5 λιγότερα λεπτά ΠΡΑΓΜΑ ΠΟΥ ΤΗΡΟΥΜΕ ΠΑΝΤΟΤΕ, χωρίς εξαίρεση. Και αυτό το θέμα θα λυθεί επιτυχώς αν είναι πλαισιωμένο σε μια υγιή σχέση μεταξύ γονιού και παιδιού, αυτή τη σχέση, δηλαδή, που χτίζει το ΕΓ.ΕΝΙ.ΜΑ.

Η πανδημία του κορωνοϊού έφερε πολλές ανατροπές σε όλα τα επίπεδα στη ζωή μας και προκαλούνται διάφορες ψυχικές διακυμάνσεις. Πιστεύετε ότι όλη αυτή η κατάσταση μπορεί να γίνει ευκαιρία για να έρθει και κάτι θετικό; Τι  μπορεί να είναι αυτό;

Πιστεύω ότι η πανδημία μάς έδειξε πόσο σημαντικές είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Ο περιορισμός στην συνάντηση και στην σωματική επαφή με αυτούς που αγαπάμε (γονείς, παιδιά, φίλοι κλπ.) αποτελεί για πολλούς ανθρώπους την πιο επώδυνη συνέπεια της πανδημίας. Καλό θα ήταν να κρατήσουμε αυτή την διαπίστωση και να θυμόμαστε ότι οι σχέσεις μας με αυτούς που αγαπάμε είναι ό,τι πολυτιμότερο μπορούμε να έχουμε στη ζωή μας.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος;

Τόσο τα μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης όσο και τα διάφορα social media μας δίνουν μια καθαρή εικόνα του τρόπου ζωής, των αξιών και των ‘’ανησυχιών’’ της παγκόσμιας κοινότητας. Δυστυχώς, η εικόνα αυτή δεν είναι πολύ ελπιδοφόρα. Η ανθρωπότητα έχει παλινδρομήσει σε επίπεδα νηπιακής ηλικίας και του συναφούς άκρατου ναρκισσισμού και εγωκεντρισμού. Το ΕΜΕΙΣ έχει αντικατασταθεί από το ‘’Εγώ’’. Το νοιάζομαι για τον συνάνθρωπο ή/και τις πληγές της ανθρωπότητας (πχ. κλίμα, πόλεμοι και πρόσφυγες, άνιση κατανομή του πλούτου κλπ.), έχει δώσει τη θέση του στην σχεδόν εμμονική ενασχόληση με το ‘’ποστάρισμα’’ του πότε και τι κάνει ο κάθε ένας ή/και με τα αδιάφορα και κενά ουσιαστικά περιεχομένου σχόλια των κάθε είδους ‘’influencers’’. Η τραγική αυτή μετατόπιση των ανθρώπινων αξιών ζωής δυστυχώς δεν περιορίζεται στην νεολαία. Απόδειξη είναι πχ. ότι κάποια κυρία Καρντάσιαν – που μοναδικό της προσόν είναι ο όγκος σιλικόνης που έχει προσθέσει στο στήθος της-  έχει 203 εκατομμύρια ακόλουθους!

Λίγα λόγια για τον Δρ. Μιχάλη Χαντά

Ο Δρ. Μιχάλης Χαντάς γεννήθηκε στην Αθήνα. Έκανε τις σπουδές του εξ ολοκλήρου στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής λαμβάνοντας το πτυχίο ψυχολογίας από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, στη Φιλαδέλφια (U.Of. PA). Στη συνέχεια έλαβε το διδακτορικό του στην κλινική ψυχολογία από το πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης εξειδικευμένος στο μετατραυματικό στρες και στη χρήση ουσιών στο Veterans Hospital της Νέας Υόρκης. Έχει διδάξει σε Αμερικανικά κολέγια και έχει δημοσιεύσεις σε έγκριτα Αμερικανικά επιστημονικά περιοδικά. Στην Ελλάδα μεταξύ άλλων έχει διατελέσει διευθυντής της πρώτης SOS γραμμής ενώ ήταν από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας του πρώτου συμβουλευτικού κέντρου για φοιτητές. Από το 1984 μέχρι και σήμερα εργάζεται ιδιωτικά κάνοντας ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία καθώς και σεμινάρια αυτογνωσίας και αυτοβελτίωσης.

The post Μαμά, μπαμπά πόσο εγώ μου έχτισες; Συνέντευξη με τον ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα Δρ.Μιχάλη Χαντά appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

της Μάχης Μαργαρίτη

Ο Serge Tisseron είναι γάλλος ψυχαναλυτής-ψυχίατρος, από τους πιο γνωστούς στη χώρα του. Δίνει κατευθύνσεις έρευνας στο πανεπιστήμιο University Paris 7 Denis Diderot. Μελετά τις σχέσεις των νέων με τις νέες τεχνολογίες, τις παρανοήσεις ανάμεσα στους ενήλικες και την επόμενη γενιά, και τις επιπτώσεις της τεχνολογίας της πληροφορίας στους νέους ανθρώπους. Ανέπτυξε τον κανόνα «3-6-9-12», που σημαίνει, «όχι τηλεόραση πριν από τα τρία χρόνια, όχι παιχνίδια σε κονσόλα πριν από τα έξι, καθόλου internet πριν από τα εννέα χρόνια, και καθόλου κοινωνικά μέσα πριν από τα 12», πρόταση που η Γαλλική Ένωση Παιδιάτρων αποδέχτηκε. 

Ο ίδιος λέει ότι ανέπτυξε τον κανόνα με σκοπό να ανοίξει τη δημόσια συζήτηση για τις οθόνες. Επικοινωνήσαμε με τον Serge Tisseron για να μας εξηγήσει την άποψή του για μια σχέση που γεμίζει ερωτήματα τους γονείς: τη σχέση παιδιού-οθόνης.

-Ο κανόνας σας του «3-6-9-12», λέει,  «καθόλου τηλεόραση πριν την ηλικία των τριών». Γιατί αυτό;

Όλες οι έρευνες που έχουν γίνει για τα μικρά παιδιά  και την τηλεόραση έχουν δείξει ότι η τηλεόραση δεν ωφελεί τα παιδιά πριν από την ηλικία των τριών. Φυσικά, ένας γονιός μπορεί να παρακολουθεί ένα πρόγραμμα για δέκα λεπτά μαζί με ένα μικρό παιδί, αν αυτή είναι μια ευκαιρία να περάσουν κάποιο ποιοτικό χρόνο μαζί. Όμως, πριν από από την ηλικία των τριών, είναι η σχέση που έχει σημασία, όχι η οθόνη. Το πρόβλημα είναι ότι συνήθως η τηλεόραση μένει ανοιχτή μόνιμα, και τα μικρά παιδιά ζουν με αυτή. Αλλά η έρευνα έχει δείξει ότι αυτό βλάπτει την ανάπτυξή τους. Τα μωρά έχουν πράγματι την ανάγκη να διαμορφώσουν τις ικανότητες προσοχής και συγκέντρωσης, και δε μπορούν να το κάνουν σε ένα περιβάλλον θορυβώδες όπως αυτό που δημιουργεί η τηλεόραση. Το ραδιόφωνο είναι λιγότερο ενοχλητικό για αυτά, επειδή εναλλάσσει συζητήσεις και αρμονικές μουσικές. Η τηλεόραση, όμως, είναι γεμάτη από βίαιους θορύβους τους οποίους τα μωρά δε μπορούν να καταλάβουν, και οι οποίοι τα εμποδίζουν να μάθουν να συγκεντρώνονται. Οι γονείς έχουν την τάση να υποτιμούν το πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες  των ψηφιακών εργαλείων στο μικρό παιδί, και να υπερεκτιμούν τη βαρύτητα των προβλημάτων που προκαλούνται από τη χρήση των ίδιων ψηφιακών εργαλείων στην εφηβεία, ενώ πρόκειται γενικά  για την περίοδο κατά την οποία αποκτώνται αυτόματα αντανακλαστικά που είναι απαραίτητα για τη χρήση τους.

-Στις μέρες μας, με τους γονείς να δουλεύουν σκληρά -και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες χωρίς υποστηρικτικές κοινωνικές δομές – πόσο εύκολο είναι για αυτούς να βρουν εναλλακτικές που θα κρατήσουν τα παιδιά μακριά από το να παίζουν βιντεοπαιχνίδια πριν από τα έξι τους, όπως προτείνετε;

Ο κανόνας «3-6-9-12»
Όχι τηλεόραση πριν από τα 3 χρόνια.
Όχι παιχνίδια σε κονσόλα πριν από τα 6.
Όχι internet πριν από τα 9.
Όχι social media πριν από τα 12.

Ο κανόνας 3-6-9-12 που έχω προτείνει για να ορίσω τις ηλικίες των τριών, έξι, εννιά και δώδεκα, προτείνει στους γονείς να μη δίνουν στο παιδί ένα προσωπικό tablet ή μία προσωπική κονσόλα παιχνιδιού πριν από τα έξι χρόνια του. Μπορεί να παίζει με αυτές τις συσκευές, αλλά είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται ως οικογενειακές συσκευές. Η πραγματικότητα επιβεβαιώνει ότι μόλις το παιδί γίνει ιδιοκτήτης των συσκευών αυτών, η χρήση τους γίνεται ανεξέλεγκτη. Επιπλέον, είναι καλύτερα να αποφεύγουμε να χρησιμοποιούμε αυτές τις συσκευές για να ηρεμήσουμε το παιδί, ή το βράδυ πριν κοιμηθεί, επειδή οι φωτεινές πηγές οι οποίες χρησιμοποιούνται διαταράσσουν τους ρυθμούς του ύπνου.

-Λέτε, επίσης, «όχι internet χωρίς επίβλεψη πριν από τα εννιά χρόνια». Αυτό σημαίνει ούτε παιχνίδια στο διαδίκτυο;

Από την ηλικία των εννιά και μετά, η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι ένα δικαίωμα. Αλλά είναι προτιμότερο τα παιδιά να παίρνουν συμβουλές και υποστήριξη. Κανείς δεν ξέρει ποτέ τι μπορεί να βρουν πληκτρολογώντας μια λέξη κλειδί. Ούτε τα κινούμενα σχέδια που βρίσκουμε στο internet είναι πάντα ασφαλή. Κάποια έχουν δεχτεί  hacking. Ξεκινούν σαν ένα κινούμενο σχέδιο, αλλά συνεχίζουν προωθώντας ναρκωτικά, ή δείχνουν πορνογραφικές εικόνες, και τελειώνουν σαν κινούμενο σχέδιο. Και οι πλατφόρμες των δωρεάν παιχνιδιών στο διαδίκτυο είναι πιθανό να περιέχουν πολλές διαφημίσεις για τα παιχνίδια τα οποία ξεκινούν δωρεάν, αλλά στη συνέχεια πρέπει γρήγορα να πληρώσεις αν θέλεις να γίνει το παιχνίδι ενδιαφέρον.

-Όταν λέτε «internet με επίβλεψη», τι ακριβώς εννοείτε; Ο γονιός πρέπει να μένει με το παιδί όλη την ώρα, ή απλώς να τσεκάρει τι γίνεται ανά διαστήματα;

«Internet με συνοδεία» δε σημαίνει να στεκόμαστε πίσω από το παιδί κάθε φορά που μπαίνει στο ίντερνετ, ούτε να παρακολουθούμε καθετί που κάνει, κοιτάζοντας το ιστορικό. Διαδίκτυο με επίβλεψη, σημαίνει δύο πράγματα. Το πρώτο είναι να προετοιμάσουμε το παιδί. Μεταξύ 6 και 9 χρόνων, πρέπει να του εξηγήσουμε τους τρεις βασικούς κανόνες του internet.

• Ό, τι τοποθετείς εκεί μπορεί να γίνει «δημόσιο
• Ό, τι τοποθετείς εκεί θα μείνει για πάντα
• Δεν πρέπει να πιστεύεις όλα όσα βρίσκεις

Είναι σημαντικό μετά τα εννιά χρόνια να του μιλάμε για τη λογοκλοπή, για τη διαδικτυακή πορνογραφία και την διαδικτυακή παρενόχληση. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Είναι εξίσου σημαντικό να οργανώνουμε την οικογενειακή ζωή με τέτοιο τρόπο ώστε να έχουμε χρόνο για ανταλλαγές. Και το πιο απλό για να το κάνουμε αυτό, είναι να απαγορεύσουμε την τηλεόραση, τα smartphones, τα tablets και τις εφημερίδες στο δείπνο, ώστε να δημιουργήσουμε ένα ανοιχτό περιβάλλον επικοινωνίας. Δε χρειάζεται να μιλάμε εκεί για αυτά που είδαμε στο διαδίκτυο, αλλά αν αυτός ο ανοιχτός χώρος υπάρχει, τα παιδιά θα βρουν την ευκαιρία να τον χρησιμοποιήσουν και να μιλήσουν αν έχουν συναντήσει κάποια προβληματικά πράγματα στο internet.

-Πόσες ώρες την ημέρα συμβουλεύετε τους γονείς να αφήνουν παιδιά προσχολικής ηλικίας να βλέπουν τηλεόραση; Πόσες ώρες την ημέρα λέτε σε γονείς μεγαλύτερων παιδιών να τα αφήνουν να «σερφάρουν» στο ίντερνετ, ή να παίζουν βιντεοπαιχνίδια; Πώς μπορεί ένας γονιός να «ελέγξει» την οθόνη;

Ένας «περιορισμός του χρόνου της οθόνης» είναι σημαντικός, αλλά είναι εξίσου σημαντικό να ενδιαφερόμαστε για το τι κάνουν τα παιδιά με τις οθόνες. Οι γονείς που είναι επικριτικοί απέναντι στις οθόνες, αγνοούν τις δημιουργικές χρήσεις και τις δυνατότητες κοινωνικοποίησης που προσφέρουν οι ψηφιακές συσκευές. Δυστυχώς, οι γονείς που δε βάζουν καθόλου όρια, έχουν ανάλογη άγνοια. Είναι προτιμότερο να σχεδιάζουμε σε εβδομαδιαία βάση παρά σε καθημερινή. Για παιδιά από 3 μέχρι 6 χρόνων, οι γονείς μπορούν να περάσουν προοδευτικά από τη μια ώρα στις δύο ώρες την εβδομάδα, με στόχο να φτάσουν στη συνέχεια προοδευτικά στις έξι ώρες την εβδομάδα μέχρι την ηλικία των 12 χρόνων. Ο στόχος είναι ο χρόνος ψυχαγωγίας μέσω της οθόνης να μην ξεπερνάει ποτέ τις δύο ώρες την ημέρα, όποια κι αν είναι η ηλικία. Λέω «ψυχαγωγική οθόνη», επειδή σε αυτή δε συμπεριλαμβάνω τον χρόνο που αφιερώνεται στις σχολικές δραστηριότητες. Αλλά και εκεί ακόμη, είναι διαφορετικό πράγμα να χρησιμοποιείς μια οθόνη μη διαδραστική και μη συνδεδεμένη όπως η τηλεόραση, είναι άλλο να χρησιμοποιείς μια συσκευή διαδραστική αλλά μη συνδεδεμένη όπως βιντεοπαιχνίδια off-line, και είναι διαφορετικό να χρησιμοποιείς ένα εργαλείο διαδραστικό και συνδεδεμένο, όπως τα παιχνίδια στο διαδίκτυο. Οι γονείς πρέπει να ενθαρρύνουν αυτές τις δραστηριότητες που συνδέονται με την οθόνη, οι οποίες είναι δημιουργικές και κοινωνικοποιούν. Και υπάρχει μια δραστηριότητα που συνδέεται με την οθόνη και πρέπει να ενθαρρύνεται σε κάθε ηλικία, χωρίς κανέναν περιορισμό: η ψηφιακή φωτογραφία και η επεξεργασία εικόνας.

-Γιατί στα παιδιά αρέσουν τόσο πολύ τα βιντεοπαιχνίδια;

Τα βιντεοπαιχνίδια είναι πραγματικά «ψηφιακά γλυκά» για τον εγκέφαλο. Ξέρετε ότι μας αρέσουν τα γλυκά επειδή είναι λιπαρά και ζαχαρώδη. Λοιπόν, αγαπάμε τα βιντεοπαιχνίδια επειδή κινητοποιούν τις απλές διανοητικές ικανότητες , επειδή προοδεύουμε μέσα από τη δοκιμή και το λάθος, επειδή τονώνουν την προσοχή μας κάθε στιγμή, επειδή ανταμειβόμαστε γενναιόδωρα όταν πετυχαίνουμε και ποτέ δεν τιμωρούμαστε όταν αποτυγχάνουμε. Όπως ακριβώς τα γλυκά δεν είναι αληθινό φαγητό, αλλά ευχαρίστηση, πολλά βιντεοπαιχνίδια δε συμβάλλουν στη νοητική ανάπτυξη, αλλά στην καθαρή ευχαρίστηση.

-Συμφωνείτε με την πρακτική πολλών γονιών να «χρησιμοποιούν» τον χρόνο σε βιντεοπαιχνίδια ή στην τηλεόραση ως «εργαλείο» για να τιμωρούν ή να επιβραβεύουν τα παιδιά; Το να λένε, για παράδειγμα, «αφού οι βαθμοί σου ήταν κακοί», ή «αφού συμπεριφέρθηκες άσχημα, θα δεις λιγότερη τηλεόραση αυτή την εβδομάδα και θα παίξεις λιγότερο στην κονσόλα σου»;

Ναι, όλοι οι γονείς χρησιμοποιούν αυτό το είδος τιμωρίας. Και πάλι, όμως, κάνουν λάθος, επειδή δε δίνουν σημασία στο τι παρακολουθούν τα παιδιά ή στο τι είδους παιχνίδια παίζουν. Οι γονείς θα έπρεπε να λένε: «Είσαι τιμωρημένος, δε θα δεις τη συγκεκριμένη εκπομπή στην τηλεόραση, αλλά θα κρατήσεις τον χρόνο που έχεις για βιντεοπαιχνίδια», ή το αντίθετο. Ο χρόνος της οθόνης πρέπει πάντα να έχει να κάνει με το τι βλέπει το παιδί σε αυτή, τι κάνει σε αυτή, και ποιον συναντά εκεί.

-Αν δεχτούμε αυτό που έχετε πει, ότι οι έφηβοι «αναζητούν εναλλακτικές ταυτότητες, κρύβοντας την εμφάνισή τους από αυτούς που συναντούν», πώς μπορούν να προστατευτούν; Και τι συμβαίνει με τον διαδικτυακό εκφοβισμό; Πιστεύετε ότι εξαπλώνεται τόσο πολύ όσο λένε τα μέσα ενημέρωσης, ή το φαινόμενο διογκώνεται;

Τα παιδιά πρέπει να είναι ενήμερα για το τι σημαίνει εκφοβισμός από τη νηπιακή ηλικία. Και πρέπει να τους μιλήσουμε για τον διαδικτυακό εκφοβισμό στα 7 τους χρόνια. Τίποτα, όμως, δεν αποδεικνύει ότι η παρενόχληση είναι σήμερα σε χειρότερα επίπεδα σε σχέση με παλαιότερα. Το πρόβλημα είναι ότι, με το διαδίκτυο, μπορεί να «βρει» το εκφοβισμένο παιδί παντού, οποιαδήποτε ώρα, μέρα και νύχτα. Αλλά πρέπει, επίσης, να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι το να προωθήσουν μια προσβολή μία φορά, σημαίνει συμμετοχή στην παρενόχληση.

-Δημοσιεύτηκε πρόσφατα μια παγκόσμια μελέτη για τα αποτελέσματα της χρήσης υπολογιστών στα σχολεία, σύμφωνα με την οποία, οι μαθητές που χρησιμοποιούν tablets και υπολογιστές πολύ συχνά, έχουν χειρότερες επιδόσεις από αυτούς που κάνουν μια πιο ήπια χρήση τους. Πιστεύετε ότι η τάση στην εκπαίδευση να επικεντρώνεται σε «ψηφιακές και επαγγελματικές δεξιότητες», είναι σε λάθος κατεύθυνση;

Προσωπικά, λέω πάντα ότι το επείγον είναι να προσαρμόσουμε τις μεθόδους διδασκαλίας στους καινούριους τρόπους με τους οποίους τα παιδιά υπάρχουν στον κόσμο, σε σύνδεση με την ψηφιακή κουλτούρα στην οποία ζουν, και αυτό ξεκινά από το να δημιουργούμε νέες δυνατότητες μάθησης, με ή χωρίς ψηφιακά εργαλεία. Αυτοί που πιστεύουν ότι το να προσαρμόσουμε τον τρόπο διδασκαλίας στην ψηφιακή εποχή, σημαίνει να εισάγουμε ψηφιακά εργαλεία στο σχολείο, κάνουν λάθος. Όσον αφορά τα αποτελέσματα στα οποία αναφέρεστε,  πρέπει να λάβουμε υπόψη και την εποπτεία. Τα ψηφιακά εργαλεία επιτρέπουν να λάβουμε υπόψη την ιδιαιτερότητα του κάθε μαθητή μέσα σε υπερφορτωμένες τάξεις. Αν υπήρχαν τρεις φορές περισσότεροι εκπαιδευτικοί, αυτή η ερώτηση θα είχε προφανώς απαντηθεί διαφορετικά και σίγουρα με καλύτερο τρόπο.

-Έχω διαβάσει κάτι που έχετε πει -και βρίσκω πραγματικά ενδιαφέρον-, ότι τα παιδιά ωφελούνται περισσότερο όταν μοιράζονται την οθόνη παρά όταν τη χρησιμοποιούν ατομικά. Εννοείτε να μοιράζονται την οθόνη στο σχολείο, όταν παίζουν βιντεοπαιχνίδια, ή σε κάθε δραστηριότητα που περιλαμβάνει μια οθόνη; Γιατί είναι καλύτερα να μοιράζονται;

Για να ανακαλύψουμε τις δικές μας ιδέες, να τις ξεκαθαρίσουμε, να τις προσδιορίσουμε, είναι προτιμότερο να μην είμαστε συνδεδεμένοι. Και για να αποφύγουμε να είμαστε συνδεδεμένοι, τίποτα δεν είναι καλύτερο από το χαρτί και το μολύβι. Από την άλλη, το ίντερνετ είναι αναντικατάστατο για να ξέρουμε αυτά που σκέφτονται οι άλλοι. Θα ήταν καλύτερα να εισάγουμε τα ψηφιακά εργαλεία στο σχολείο μόνο ως εργαλεία ομαδικής, συνεργατικής δουλειάς.

-Και μια εκτίμησή σας. Πώς πιστεύετε ότι θα είναι η γενιά των σημερινών παιδιών όταν μεγαλώσουν;

Τα παιδιά μας δεν είναι όπως ήμασταν εμείς στην ηλικία τους, και δε θα γίνουν ενήλικες σαν εμάς. Αυτό που μπορούμε να ελπίζουμε για αυτά, είναι να αναπτύξουν σήμερα μια τέτοια πλαστικότητα που θα τα βοηθήσει να αντιμετωπίσουν κάθε ανακατάταξη αύριο.

Ο Σερζ Τισερόν είναι ο άνθρωπος που ανακάλυψε την αλήθεια -και το «μυστικό» του δημιουργού του Τεν-Τεν, Ερζέ, απλώς διαβάζοντας τις ιστορίες του διάσημου ήρωα. Έχει γράψει περισσότερα από 40 βιβλία. Τα μυστικά μέσα στην οικογένεια είναι ένα από τα κύρια θέματα που τον απασχολούν. Το βιβλίο του «Οικογενειακά Μυστικά» κυκλοφορεί και στην Ελλάδα.

Ευχαριστούμε την Ελένη Θανοπούλου για τη βοήθεια στη μετάφραση.
φωτογραφίες: ΑΠΕ/ΜΠΕ, Commons Wikimedia

Πηγή: www.ert.gr

The post Ο κανόνας «3-6-9-12» για τα παιδιά και την οθόνη – Μια συνέντευξη με τον γνωστό γάλλο ψυχαναλυτή Serge Tisseron appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στον Δημοσθένη Γκαβέα*

* Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Επαναστατικό δεν είναι να καταγγέλλεις αλλά να δημιουργείς – Συνέντευξη με τον ψυχίατρο Δημήτρη Καραγιάννη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στον Δημοσθένη Γκαβέα*

* Πηγή: huffingtonpost.gr

The post H τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα δεδομένα στον χώρο της ψυχικής υγείας – Συνέντευξη του Δρ. Αντώνιου Ντακανάλη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Επιμέλεια – Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA , υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου
Από τον Wynne Parry

Η γιορτινή περίοδος αποτελεί αφορμή για να έρθουν στο μυαλό μας αναμνήσεις και μια αίσθηση νοσταλγίας για όμορφα χρόνια περασμένα ακόμα και ανθρώπους που πια δεν είναι στη ζωή.

Αυτή η γλυκόπικρη νοσταλγία μας βοηθάει να νιώθουμε συνδεδεμένοι με τους άλλους όλες τις εποχές, γιορτινές ή μη. Σύμφωνα μάλιστα με την καθηγήτρια ψυχολογίας του πανεπιστημίου Le Moyne στη Νέα Υόρκη, Krystine Batcho, αυτό το συναίσθημα μπορεί να είναι πολύ ανακουφιστικό. Παρακάτω παρουσιάζουμε τις απαντήσεις της γι’ αυτό το παγκόσμιο συναίσθημα, τη  σημασία του και την εποχικότητά του:

– Τι είναι η νοσταλγία;

Έχει οριστεί με διαφορετικούς τρόπους από πολλούς θεωρητικούς στο πέρασμα του χρόνου. Για παράδειγμα, καταγράφηκε ως όρος το 1688 από ένα γιατρό για να περιγράψει την επιθυμία κάποιων στρατιωτών να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Εκείνος αντιμετώπισε τη νοσταλγία ως ασθένεια όπως τη βίωναν οι στρατιώτες που βρίσκονταν μακριά από τα σπίτια τους για πρώτη φορά. Χωρίς ηλεκτρονική αλληλογραφία ή τηλέφωνο το να βρίσκεται κάποιος μακριά από το σπίτι του ήταν τραυματική εμπειρία για πολλούς νεαρούς άντρες. Η νοσταλγία αποτελούσε αφορμή για την εμφάνιση ποικίλων συμπτωμάτων όπως η απώλεια της όρεξης που μπορούσε να οδηγήσει σε ανορεξία.

Στις μέρες μας οι επιστήμονες διακρίνουν δυο  είδη νοσταλγίας, την ιστορική και την προσωπική που αντιμετωπίζονται εξίσου ως ψυχικές οντότητες και συναισθηματικές καταστάσεις.

Η ιστορική νοσταλγία αφορά στο συναίσθημα της αναπόλησης και εξιδανίκευσης παρελθοντικών εποχών τις οποίες ο νοσταλγός μπορεί να μην έχει ζήσει καν. Αν ισχυριζόμουν ότι νιώθω νοσταλγία για τη Βικτωριανή περίοδο αυτό είναι ένα παράδειγμα ιστορικής νοσταλγίας.

Οι επιστήμονες έχουν μελετήσει περισσότερο την προσωπική νοσταλγία που όπως είναι φανερό από την ονομασία της αφορά στο συναίσθημα της απώλειας που νιώθει κάποιος όταν αναπολεί το δικό του παρελθόν εκείνο που έζησε και αποτελεί μέρος της προσωπικής του ιστορίας. Μπορεί να αισθάνεται κάποιος νοσταλγία για την παιδική του ηλικία ή τα εφηβικά του χρόνια.

Οι ερευνητές εντόπισαν μια σύγχυση στη συμπεριφορά των ατόμων σε σχέση με το αίσθημα της νοσταλγίας. Κάποιοι αναφέρονται σε αυτή ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς τους και άλλοι ως εποχικό φαινόμενο που είναι πιο έντονο για παράδειγμα τις γιορτινές περιόδους.

Ως συναισθηματική κατάσταση, η νοσταλγία είναι διεθνής, διαπολιτισμική και διαχρονική. Η νοσταλγία αφορά κάθε ηλικία ακόμα και τα παιδιά. Ένα δωδεκάχρονο παιδί για παράδειγμα, μπορεί να νοσταλγεί τα παιχνίδια που έπαιζε ως νήπιο.

– Η έρευνά σας δείχνει πως υπάρχουν οφέλη που συνδέονται με το αίσθημα της νοσταλγίας. Θέλετε να μας πείτε περισσότερα γι’ αυτό;

Φαίνεται πως η νοσταλγία βοηθάει τους ανθρώπους να έχουν μια σταθερή εικόνα του εαυτού. Μπορούμε να αναφερθούμε στη νοσταλγία και ως αίσθημα κατανόησης του εαυτού και της ταυτότητας. Και αυτό δεν είναι ασήμαντο. Από τη στιγμή που γεννιόμαστε συμβαίνουν τόσες πολλές αλλαγές, αμέτρητες αλλαγές.

Κάποιες φορές αν συμβεί κάτι τραυματικό, μια κρίση, οτιδήποτε, ένας πόλεμος, μια απώλεια στην οικογένεια, μια μετανάστευση, όποτε συμβαίνει κάποια μεγάλη αλλαγή είναι πολύ βοηθητικό μα έχουμε μια σταθερή αίσθηση του ποιοι είμαστε αληθινά.

Το αίσθημα της νοσταλγίας σε βοηθάει να συνδέεσαι με το παρελθόν σου και να θυμάσαι τη διαδρομή σου.

– Αισθανόμαστε περισσότερο τη νοσταλγία όσο μεγαλώνουμε;

Η ομόφωνη άποψη των επιστημόνων είναι πως η εποχή κατά την οποία κορυφώνεται το αίσθημα της νοσταλγίας είναι τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής είναι ένα πολύ σημαντικό αναπτυξιακό στάδιο όπου τα άτομα προσπαθούν να επιλέξουν το δρόμο που θα χαράξουν στη ζωή τους, κάποιοι φεύγουν από το πατρικό τους για να σπουδάσουν, κάποιοι ξεκινούν να εργάζονται, κάποιοι παντρεύονται κι έτσι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο οι περισσότεροι βιώνουν μεγάλες αλλαγές. Η νοσταλγία είναι ένας τρόπος να διαχειρίζονται τις αλλαγές και τις μεταβάσεις.

– Γιατί οι περίοδοι των γιορτών φαίνεται να πυροδοτούν το αίσθημα της νοσταλγίας;

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Αναφερθήκαμε νωρίτερα στην καταγωγή και στην έννοια της συνέχειας. Ένας από τους τρόπους με τους οποίους νιώθουμε την ενότητα και τη συνέχεια είναι μέσα από το συσχετισμό και τη σύνδεση που έχουμε με άλλους ανθρώπους. Με άλλα λόγια, οι σχέσεις μας πολλές φορές μας καθορίζουν, μας βοηθούν να συγκροτήσουμε και να διατηρήσουμε την έννοια του εαυτού και η νοσταλγία συντελεί στο να συντηρηθεί αυτή η αίσθηση του ανήκειν. Αυτό είναι ένα από τα οφέλη της προσωπικής νοσταλγίας.

Ας σκεφτούμε λίγο, τον τρόπο με τον οποίο η διαφήμιση, οι πωλήσεις ακόμα και η θρησκεία εστιάζει στις σχέσεις και τη σημασία τους κατά τη διάρκεια των γιορτινών περιόδων. Οι άνθρωποι ταξιδεύουν για να βρεθούν με φίλους και συγγενείς, συμμετέχουν σε λατρευτικές διαδικασίες  και έθιμα του τόπου τους. Με έναν τρόπο, οι γιορτές φέρνουν κοντά ανθρώπους που αλλιώς δε θα συγκεντρώνονταν. Η νοσταλγία μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο της πραγματικότητας. Αν θυμηθείτε το τραγούδι “Ι’ll be home for Christmas” θα δείτε πως αποτελεί την πεμπτουσία της νοσταλγίας που αισθανόμαστε στις γιορτές και που μας βοηθάει να συνδεόμαστε μέσα στο χώρο και στο χρόνο.

Για τον ίδιο λόγο, σκεφτείτε κάποιον που έχασε κάποιον αγαπημένο του κοντά σε κάποια γιορτινή περίοδο, δε μπορεί να συνδεθεί πια μαζί του σε φυσικό επίπεδο, όμως έρχεται το αίσθημα της νοσταλγίας και επαναφέρει τις καλές αναμνήσεις βοηθώντας στη διαδικασία του πένθους.

Η μοναξιά φαίνεται πως πυροδοτεί τη νοσταλγία παρά το γεγονός ότι η νοσταλγία ως συναίσθημα βοηθάει τους ανθρώπους να συνδέονται ξανά με ανθρώπους και τόπους και μειώνει τις αρνητικές σκέψεις που συνοδεύουν τη μοναξιά. Το αίσθημα της μοναξιάς οφείλεται στην αίσθηση ότι είμαστε χωριστά από τους άλλους ανθρώπους και οι γιορτές είναι γνωστές για την ιδιότητά τους να ενισχύουν το αίσθημα της μοναξιάς ακόμα και σε εκείνους που τις περνούν με την οικογένεια και τους φίλους τους.

– Το άγχος και η κατάθλιψη αναφέρονται συχνά ως συναισθήματα που γιγαντώνονται κατά τη διάρκεια των γιορτών. Η νοσταλγία προστατεύει άραγε από αυτά τα συναισθήματα;

Φυσικά, άλλωστε  ο πιο συνήθης χαρακτηρισμός της νοσταλγίας είναι πως είναι ένα γλυκόπικρο συναίσθημα. Η γεύση του πικρού και του γλυκού πραγματικά αποδίδει την αίσθηση  της νοσταλγίας και τη μοναδικότητά της. Δεν είναι ένα ανέμελο συναίσθημα παρ’ όλο που συχνά τη συγχέουν με τη θαλπωρή της αισιοδοξίας. Είναι πιο πολύπλοκη από την ξενοιασιά και την αισιοδοξία εξαιτίας του πικρού της μέρους που είναι η γνώση πως το παρελθόν δε θα ξανάρθει και αυτή είναι η αρνητική πλευρά της νοσταλγίας. Οι γλυκές αναμνήσεις που προκαλούν τη νοσταλγία μας προστατεύουν από την απελπισία.

Μερικές φορές η λογοτεχνία δίνει μια νέα διάσταση στη νοσταλγία. Υπάρχει μια καθαρκτική λειτουργία στο συναίσθημα της νοσταλγίας. Το παρελθόν δε μπορεί να επιστρέψει και έτσι δε θα ξανακάνουμε τα ίδια λάθη, μπορούμε να κοιτάμε με αισιοδοξία το μέλλον και με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η αυτοεκτίμησή μας.

Αν κάποιος νιώθει απομονωμένος ή δυστυχισμένος για τον οποιοδήποτε λόγο, βρέθηκε να είναι άνεργος ή αρρώστησε σοβαρά ή έχασε κάποιον αγαπημένο, το συναίσθημα της νοσταλγίας μπορεί να του υπενθυμίσει ότι έχει ζήσει και καλύτερες μέρες στη ζωή, ότι έζησε επιτυχημένος, υγιής και αξιαγάπητος.

Αυτό μπορεί να αποβεί ανακουφιστικό, γιατί υπενθυμίζει σε κάποιον την αξία του, που δεν εξαρτάται από τον πλούτο, την εργασία , την κατάσταση της υγείας του και ξαναφέρνει στην επιφάνεια αγαπημένες μνήμες από την οικογένειά του και τους σημαντικούς άλλους της ζωής του.

– Η νοσταλγία είναι εξίσου ευεργετική και στις ευτυχισμένες περιόδους της ζωής ενός ανθρώπου;

Όταν οι άνθρωποι νιώθουν ευτυχισμένοι η νοσταλγία φέρνει στην επιφάνεια πιο γλυκές αναμνήσεις, οπότε οι άνθρωποι αφηγούνται αστείες ιστορίες. Στις οικογενειακές συγκεντρώσεις η νοσταλγία ενώνει τις γενιές μέσω των αφηγήσεων των παππούδων ενισχύοντας το συνδετικό ιστό της οικογένειας. Άλλωστε για τους ανθρώπους που η νοσταλγία είναι χαρακτηριστικό τους γνώρισμα οι σχέσεις είναι πολύ σημαντικές και φροντίζουν να τις διατηρούν.

Στις συγκεντρώσεις, στα πάρτυ, στα οικογενειακά γεύματα, στις θρησκευτικές τελετές ή τις λατρευτικές εκδηλώσεις, η νοσταλγία συντελεί στην αίσθηση ότι ανήκουμε σε κάτι μεγαλύτερο, ευρύτερο από τον εαυτό μας. Οι γιορτινές περίοδοι φέρνουν στην επιφάνεια ήθη και έθιμα του παρελθόντος, αναβιώνουν μύθους όπως ο Άγιος Βασίλης. Η νοσταλγία συνδέει τους ανθρώπους με το παρελθόν και τους άλλους ανθρώπους είναι ένα φαινόμενο συνώνυμο της ενότητας.

Πηγή: www.livescience.com 

The post Γιατί νιώθουμε νοσταλγία στις γιορτές; Απαντά η Καθηγήτρια Ψυχολογίας Krystine Batcho appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συνέντευξη στη Δήμητρα Διδαγγέλου, Ψυχολόγο, MSc Ψυχολογία & Μ.Μ.Ε., Ειδίκευση στη Θεραπευτική Γραφή

Μιλήστε μας για το βιβλίο σας «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαβαίνοντας υπόψη και τον άλλον». Τι σας ώθησε να το γράψετε και τι μπορεί να βρει σ’ αυτό ο αναγνώστης/η αναγνώστρια;

Η πανδημία, ιδίως δε ο αυστηρός εγκλεισμός απέκλεισε τα παιδιά από τους φυσικούς χώρους όπου κοινωνικοποιούνται (σχολείο, πάρκο, πάρτι, θεάματα…). Αυτό προκάλεσε ένα πληθωρισμό αιτημάτων από τα παιδιά προς τους γονείς τους, που για ώρες καθημερινά ήταν οι μόνοι διαθέσιμοι συνομιλητές και εταίροι στη ζωή τους. Αυτή η καταιγίδα αιτημάτων συχνά οδήγησε τους γονείς στα όρια της αφόρητης καταπόνησης, εξουθένωσης και απόγνωσης, αισθήματα που εξέφρασαν και σε μένα και σε άλλους. Η ανημπόρια των γονέων μπροστά στην πίεση του άτεχνου αιτήματος των παιδιών μου ετέθη ως ερώτημα. Το μελέτησα και επεξεργάστηκα μία σαφή, απλή και άμεσα εφαρμόσιμη μέθοδο ώστε το παιδί να κατακτήσει το έντεχνο αίτημα. Κάτι που αντιπροσωπεύει αναπτυξιακή κατάκτηση του παιδιού με αντίκρισμα όχι μόνο στην πανδημία, αλλά στο σύνολο των κοινωνικών του σχέσεων σε ολόκληρη τη ζωή του. Μ’αυτή την έννοια, η ανάλυση των μηχανισμών του αιτήματος και του έντεχνου αιτήματος ενδιαφέρει μικρούς και μεγάλους, από 1 έως 101 ετών, αφού η διατύπωση αιτήματος είναι συστατικό κάθε ανθρώπινης επικοινωνίας και σχέσης.

Τι είναι το έντεχνο αίτημα;

Έντεχνο αίτημα σημαίνει «ζητώ λαβαίνοντας υπόψη και τον άλλον». Δηλαδή, δεν θεωρώ ότι ο άλλος από τον οποίο ζητώ κάτι είναι μια μηχανή η οποία, ανάλογα με το ποιο κουμπί της θα πατήσω, θα ικανοποιήσει αυτόματα το αίτημά μου. Είναι άνθρωπος με συγκεκριμένες δυνατότητες, διαθεσιμότητες και συναισθηματικές διαθέσεις, άρα κάποιες φορές ίσως δεν μπορεί να ικανοποιήσει το αίτημά μου, ακόμη και αν το θέλει πολύ (σύνηθες στους γονείς…). Έντεχνο αίτημα είναι λοιπόν η εναρμόνιση ανάμεσα στα «θέλω» του παιδιού και στα «θέλω και μπορώ» του μεγάλου – και γενικότερα ανάμεσα στη δική μου επιθυμία και στην επιθυμία-συν-δυνατότητα του άλλου.

Τι είναι η συναισθηματική ευθύνη και πώς μπορούν οι γονείς να μεγαλώσουν συναισθηματικά υπεύθυνα παιδιά;

Συναισθηματική ευθύνη είναι η τέχνη του να εναρμονίζομαι με τον άλλον έτσι ώστε τα δικά μου θέλω και οι δικές μου ανάγκες και επιθυμίες να μη συνθλίβουν συναισθηματικά τον άλλον άνθρωπο, αναγκάζοντάς τον να υφίσταται ή να κάνει πράγματα υπό την πίεση της απειλής ότι αλλιώς θα βλάψει ή και θα καταστρέψει τη σχέση μας.

Τα παιδιά διδάσκονται τη συναισθηματική ευθύνη μέσα από τρείς δρόμους, που είναι οι εξής: Πρώτο, το παράδειγμα των μεγάλων στις μεταξύ τους σχέσεις. Δεύτερο, ο λόγος των μεγάλων που παρέχει στο παιδί τις κατάλληλες «οδηγίες χρήσης» ως προς τις ανθρώπινες σχέσεις, τον σεβασμό της προσωπικότητας και των συναισθημάτων του άλλου. Τρίτο, μέσα από βιωμένες εμπειρίες του παιδιού, όπως αυτές που αναλύονται στο βιβλίο μου.

Στην ουσία της, η συναισθηματική ευθύνη αντιπροσωπεύει την εναρμόνιση με τον άλλον κατά το υπόδειγμα του χορού. Όντως, στον χορό χορεύω με τον άλλον επειδή το θέλει και το θέλω, δεν του πατάω τα πόδια ούτε τον εξαναγκάζω να κάνει κινήσεις που δεν είναι δικές του. Με άλλα λόγια, κάθε μέλος της σχέσης εναρμονίζεται με τον άλλον στο περιβάλλον ενός κοινού μέλους (μελωδίας).

Τους τελευταίους μήνες λόγω της πανδημίας covid-19 τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικες έχουν βιώσει μια σειρά ματαιώσεων, και σε άλλες περιπτώσεις βλέπουμε ενήλικες να αναζητούν διαρκώς κάτι που δεν έχουν, να υπάρχει μια γενική αίσθηση ανικανοποίητου. Μπορούν οι γονείς να μάθουν στα παιδιά τους να διαχειρίζονται τη ματαίωση αν δεν το έχουν μάθει οι ίδιοι;

Με εξαίρεση χαρακτηρισμένες σοβαρές παθολογίες, κάθε άνθρωπος σε κάθε στιγμή της ζωής του μπορεί να φωτιστεί, να δει κάποια πράγματα αλλιώς, ίσως και τον κόσμο και την ύπαρξη αλλιώς. Αρκεί να ακολουθήσει την καλή μέθοδο γι’ αυτό. Τέτοια μέθοδος μπορεί να είναι η αγάπη και ο λόγος του άλλου, το παράδειγμα του άλλου (πραγματικού ή και φανταστικού, π.χ. σε μια ταινία ή ένα βιβλίο), καθώς και ο αναστοχασμός που προκαλούν σοβαρές εμπειρίες (απώλειες, ασθένεια ή θάνατος αλλων, ιστορικά συμβάντα…). Ωστόσο, η ασφαλέστερη μέθοδος για να κατακτήσεις την τέχνη της υπέρβασης των ματαιώσεων, αν έχεις άξιο λόγου έλλειμμα σ’αυτό, είναι η ψυχοθεραπεία. Ιδίως δε η ψυχοθεραπεία που αναμορφώνει τα τοπία και τους μηχανισμούς της ψυχής μέσω του λόγου ή άλλων κωδίκων, όπως η ψυχαναλυτική.

Δεν είναι σπάνιο σημαντικά γεγονότα ζωής, όπως το να γίνεις πατέρας ή μητέρα, να οδηγήσουν έναν άνθρωπο στην οδό αυτή, ακριβώς για να μπορέσουν να σταθούν σαν άξιοι γονείς (όχι τέλειοι: αυτό ούτε υπάρχει ούτε χρειάζεται για να μεγαλώσει ένα παιδί!).

Τα τελευταία χρόνια και κυρίως κατά την περίοδο της πανδημίας, οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με την αυξημένη επιθυμία των παιδιών για χρήση της τεχνολογίας και του ίντερνετ, κάτι που ήταν αναγκαίο τους μήνες των lockdowns. Πώς, κατά την γνώμη σας, μπορεί να υπάρξει μια ισορροπία σ’ αυτήν τη νέα συνθήκη;

Υπάρχουν πασίγνωστοι περιορισμοί στη χρήση, όπως π.χ. όχι επαφή με οθόνες πριν από κάποια ηλικία ή τουλάχιστον για δύο ώρες πριν την ώρα του ύπνου για κάθε ηλικία του παιδιού… Υπάρχουν και αντίστοιχες συστάσεις για ενημέρωση του παιδιού σχετικά με τους κινδύνους του διαδικτύου… Ωστόσο, το κλειδί για να μη χαθεί το παιδί στους αχανείς και ασαφείς χώρους των τεχνολογικών δυνατοτήτων και του διαδικτύου είναι η παρουσία των μεγάλων. Κάθε παιδί έχει ανάγκη να το συνοδεύει στην καταβύθισή του εκεί ένας ενήμερος μεγάλος (γονέας, αδελφός-ή, εξαδέλφη ή εξάδελφος…), ο οποίος θα μιλά μαζί του και θα του σχολιάζει τα δρώμενα, εξοπλίζοντας το παιδί, διανοητικά και συναισθηματικά, με επίγνωση των κανόνων του παιχνιδιού που του εξασφαλίζουν ασφαλή ευχαρίστηση. Αν αφήσεις μόνο του ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη, ακόμη και αν δείχνει όλα τα καλά πράγματα του κόσμου, η εικόνα θα αιχμαλωτίσει και τελικά θα αλλοτριώσει το παιδί, θα το καταστήσει πνευματικά δούλο της πληροφορίας που παρέχει ο άλλος. Αντίστροφα, αν ο μεγάλος συνοδεύει για κάποιο χρονικό διάστημα κάθε μέρα το απιδί σε αυτή την περιπλάνησή του, θα το μάθει την τέχνη του ασφαλούς ταξιδιού ακόμη και αν συναντήσει εικόνες και πλάσματα άγρια και απειλητικά, κάτι συχνό στις ιστορίες και τα γκέιμ που λατρεύουν τα παιδιά..

Πώς η πανδημία έχει επηρεάσει τον ψυχισμό και τα αιτήματα των παιδιών;

Όταν στενεύει ο ζωτικός χώρος κίνησης, επαφής, επικοινωνίας και πράξης, τότε ανοίγονται δύο δρόμοι κακοί: Από τη μία, ο πειρασμός της αναδίπλωσης στον εαυτό σου, της άρνησης των άλλων και των πραγμάτων ώστε να νιώθεις ότι «δεν τους έχω ανάγκη». Αυτός ο δρόμος οδηγεί σε προοδευτική απάθεια και αδράνεια την ψυχή και το σώμα του παιδιού, κάτι που συναντήσαμε όχι σπάνια στην πανδημία. Από την άλλη, σε μια ξέφρενη υπερδραστηριότητα (μαζί και σε καταιγισμό αιτημάτων) που αρνείται τους πραγματικούς περιορισμούς της πραγματικότητας και διαμορφώνει μια ψευδή εικόνα για τον κόσμο και τον εαυτό μου, μια φαντασίωση ναρκισσιστικής παντοδυναμίας που αργά ή γρήγορα θα οδηγήσει σε συγκρούσεις και αδιέξοδο. Και αυτή την εκδοχή τη συναντήσαμε συχνά στην πανδημία. Το βιβλίο μου προτείνει ακτιβώς μια μέθοδο που διασφαλίζει μια ρεαλιστική εναρμόνιση με την πραγματικότητα και έτσι καλλιεργεί την αυτογνωσία και την ισορροπία, εσωτερική και διαπροσωπική, και των παιδιών και των μεγάλων!

Λίγα λόγια για τον Νίκο Σιδέρη

Ο Νίκος Σιδέρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1952 και σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές (ειδικότητα Ψυχιατρικής, Ιστορία και Νευροψυχολογία-Νευρογλωσσολογία). Είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου και διδάσκων ψυχαναλυτής, μέλος της Ψυχαναλυτικής Σχολής του Στρασβούργου (E.P.S.) και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ψυχανάλυσης (FEDEPSY). Εργάζεται στην Αθήνα ως ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και οικογενειακός θεραπευτής. Είναι Επιστημονικός Διευθυντής του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας και Προσωπικής Ανάπτυξης Γαληνός. Έχει διδάξει στο Τμήμα Ψυχιατρικής του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στο Κολλέγιο Αθηνών και στο Deree College, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών το μάθημα «Εικαστική Δημιουργία και Φαντασίωση του Καλλιτέχνη.

The post Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαβαίνοντας υπόψη και τον άλλον – Συνέντευξη με τον ψυχαναλυτή – συγγραφέα Νίκο Σιδέρη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ευελιξία είναι η λέξη που θα πρέπει να έχουμε όλοι στο μυαλό μας, όσο σκεφτόμαστε και σχεδιάζουμε την επόμενη μέρα της καραντίνας. «Όλοι θα καταφέρουμε να διαχειριστούμε αυτή την αλλαγή και όλοι θα μπορέσουμε να μεταβούμε σε αυτή τη νέα “μετακανονικότητα” την εποχή μετά την κανονικότητα. Κάποιοι θα φτάσουμε εκεί λιγότερο λαβωμένοι και κάποιοι θα πληρώσουμε μεγαλύτερο κόστος μέχρι να την κατακτήσουμε», περιγράφει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Αναστάσιος Σταλίκας, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, τη μετάβαση μας στην μετά καραντίνα εποχή.

Ο ίδιος τονίζει: «Σε αυτή τη νέα εποχή θα δούμε να μπαίνουν νέοι κανόνες στη ζωή μας. Θα έχουμε άλλη σχέση με την επαφή και το άγγιγμα. Μιλούσα με ένα θεραπευόμενο και μου είπε προβληματισμένος: “Δεν με έχει αγγίξει κάποιος εδώ και 6 εβδομάδες”. Είναι σημαντικό να μην μπορείς να αγγίξεις κάποιον άνθρωπο, να τον αγκαλιάσεις. Θα ζήσουμε μια περίοδο που το άγγιγμα θα είναι ενοχοποιημένο, μια εποχή που θα φοβόμαστε να έρθουμε κοντά με τους ανθρώπους».

Η απόσταση των δύο μέτρων δεν δημιουργεί μόνο μια σωματική απόσταση, αλλά και μια ψυχική απόσταση, επισημαίνει ο κ. Σταλίκας μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Μιχάλη Κεφαλογιάννη και τονίζει πως για μια περίοδο οι άνθρωποι δεν θα μπορούν να ψιθυρίζουν ο ένας στον άλλον τα μυστικά τους. «Σε αυτή την περίοδο θα έχουμε ένα φόβο στο μάτι ότι κάτι μπορεί να κολλήσουμε και να αρρωστήσουμε και την αίσθηση πως ο κίνδυνος παραμονεύει. Όλο αυτό μας δημιουργεί επίπεδα στρες τα οποία είναι μεγαλύτερα από τα φυσιολογικά. Ήδη βλέπουμε τα ποσοστά των φοβιών και των εμμονών να αυξάνονται. Θα αλλάξουν οι συνήθειες μας, δεν θα πηγαίνουμε εύκολα σε ένα μπαρ ή εάν βλέπουμε ότι το καφέ που καθόμαστε γεμίζει, ίσως και να σηκωθούμε να φύγουμε. Αυτό ονομάζω “μετακανονικότητα”», αναφέρει.

Αυτό που έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε κανονικό και φυσιολογικό ίσως την επόμενη μέρα να μην είναι το ίδιο με αυτό που είχαμε συνηθίσει, εκτιμά ο κ. Σταλίκας, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας «Θετικής Ψυχολογίας» και εκφράζει την ελπίδα αυτό να είναι παροδικό έως ότου βρεθεί αποτελεσματική λύση, φάρμακο ή εμβόλιο για τον κορονοϊό. «Βέβαια καλό είναι να γνωρίζουμε πως η ιστορία έχει δείξει ότι ένα μέρος των επιπτώσεων της κατάστασης που ζούμε και θα ζήσουμε, θα μείνει μέσα μας, δεν θα φύγουν όλα», σπεύδει να συμπληρώσει.

Η «θετική ψυχολογία» είναι η απάντηση στην μετά καραντίνα εποχή

Η απάντηση και το μυστικό της επιτυχίας σε όλο αυτό που θα κληθούμε να ζήσουμε είναι η «θετική ψυχολογία», η οποία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, όπως υποστηρίζει. «Να αναγνωρίσουμε στις δικές μας ικανότητες και να πορευθούμε με τα δυνατά μας σημεία, να δώσουμε έμφαση στις σχέσεις μας για να στηριχτούμε, να βάλουμε προτεραιότητες στη ζωή μας και να δούμε τι πραγματικά είναι σημαντικό για μας στη νέα εποχή. Οι άνθρωποι, όταν έχουμε πράγματα στο μυαλό μας που τα θεωρούμε σημαντικά και τα ονοματοδοτούμε ως θετικά, είμαστε έτοιμοι να κάνουμε πιο πολλές θυσίες για να τα κατακτήσουμε», εξηγεί.

Είμαστε σε μια ψηλή σκάλα στο στρες και θα πρέπει να βρίσκουμε οάσεις ηρεμίας και γαλήνης για να μαζεύουμε δύναμη, παρατηρεί ο κ. Σταλίκας. «Όντως θα βρεθούμε πολλοί μπροστά σε οικονομικά προβλήματα και θα πρέπει πάλι να βρούμε τη δύναμη να τα αντιμετωπίσουμε. Ευτυχώς είμαστε συνηθισμένοι σε αυτό από την οικονομική κρίση που προηγήθηκε. Η “θετική ψυχολογία” λέει ότι οι σχέσεις μας είναι πολύ σημαντικές. Αν ξέρω ότι έχω ανθρώπους στους οποίους μπορώ να βασιστώ, να μοιραστώ τα δύσκολα όπως και τα εύκολα, οι πιθανότητες να τα πάω καλά είναι πολύ μεγαλύτερες», αναφέρει.

Τα πέντε λεπτά που μπορούν να αλλάξουν τη ζωή στη μετά κορονοϊό εποχή

Θα πρέπει να δούμε τώρα όσο ποτέ την σημαντικότητα των θετικών συναισθημάτων στη ζωή μας, τονίζει με έμφαση: «Υπάρχουν πράγματα στην καθημερινότητά μας που μπορούν να μας δώσουν έστω και για 5 λεπτά χαρά, γαλήνη, ευγνωμοσύνη, ενδιαφέρον, περιέργεια, αγάπη. Να εκμεταλλευτούμε αυτές τις καταστάσεις γιατί έρευνες της τελευταίας 20ετίας μας έχουν δείξει ότι όταν βιώνουμε τέτοια θετικά συναισθήματα έστω και για 5 λεπτά -όταν πιω τον καφέ μου ήσυχος και τον ευχαριστηθώ, όταν καθίσω και σκεφτώ για τα πράγματα που είμαι ευγνώμων στη ζωή μου– ξεκινάει μια ολόκληρη διαδικασία βιολογική -με νευροδιαβιβαστές και ορμόνες- η οποία μας θωρακίζει, μας βοηθάει να αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες της ζωής».

Ο ίδιος προειδοποιεί ότι παρότι μπορούμε να φτάσουμε στα θετικά και τα σημαντικά, η διαδικασία δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. «Θα είναι μια δύσκολη κατάσταση, ανησυχώ για το πώς θα το διαχειριστούν οι πιο ευάλωτες ομάδες και τι κόστος θα έχει γι αυτές. Γι αυτό λέμε σε αυτούς τους ανθρώπους: να κρατάτε την αισιόδοξη στάση και να βιώνετε τα θετικά συναισθήματα. Το να μοιραζόμαστε αυτά τα θετικά συναισθήματα μας δίνει δύναμη και μας θωρακίζει». Αυτό μπορεί να γίνει μέσα σε ένα δίκτυο κοινωνικών επαφών που θα διατηρήσουμε με τη βοήθεια της τεχνολογίας, ακόμα και από απόσταση, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και προσθέτει: «Το να διατηρήσω μια καλή διατροφή, να γυμνάζομαι και να συμμετέχω στα κοινά, μπορούν επίσης να ενισχύσουν αυτή την προσπάθεια».

Οι ηλικιωμένοι θα δοκιμαστούν περισσότερο από όλους

Η ιδέα ότι οι ηλικιωμένοι ότι θα μείνουν μέσα για πολύ ακόμη και αποκομμένοι από κοινωνικές επαφές, θα είναι ένα ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός γι αυτούς, επισημαίνει ο κ. Σταλίκας και αναφέρει: «Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου η γιαγιά και ο παππούς είναι μέρος της ευρύτερης οικογένειας μας και ξοδεύουν χρόνο με τα εγγόνια τους θα έχουν μια δύσκολη διαδικασία προσαρμογής. Θα χρειαστούν στήριξη, θα πρέπει να τους δείξουμε ότι τους αγαπάμε και ότι παραμένουν αναπόσπαστο μέρος της οικογένειας μας». Ο ίδιος τονίζει ότι θα πρέπει να τους εξηγήσουμε πως το ότι δεν βρισκόμαστε από κοντά είναι θέμα ασφάλειας και μόνο, και να τους πείσουμε ότι αξίζει να δοκιμάσουν νέους τρόπους επαφής μέσω τηλεφώνου, υπολογιστή ή ακόμη και άλλους τρόπους επικοινωνίας που θα φάνταζαν περίεργοι πριν τον κορονοϊό, αλλά τώρα αποτελούν την καλύτερη και πιο ασφαλή λύση. «Θα τους έβλεπα με τα εγγόνια τους στο πάρκο ίσως από απόσταση, να μπορούν να τα βλέπουν. Να μπορούμε δηλαδή να βρισκόμαστε από απόσταση, αλλά να μην αγγιζόμαστε. Ήδη από συζητήσεις που κάνουμε με ηλικιωμένους λένε ότι τους φαίνεται εξαιρετικά δύσκολη αυτή η απομόνωση που ίσως κληθούν να ζήσουν μέχρι τα Χριστούγεννα. Επίσης, έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το φόβο του θανάτου, κάτι που τους κουράζει ψυχολογικά».

«Κλειδί» για την επόμενη μέρα η ψυχική ανθεκτικότητα

Κάθε φορά που βρισκόμαστε μπροστά στο άγνωστο στο ανεξερεύνητο νιώθουμε ότι είμαστε σε μια κατάσταση κινδύνου, επισημαίνει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Σταλίκας και αναφέρει ότι αυτό έχει ως συνέπεια «το μυαλό μας να αρχίσει να σκέφτεται πολύ και να φτιάχνει το χειρότερο δυνατό σενάριο. Το μυαλό μας δημιουργεί κινδύνους που ίσως να μην υπάρχουν στην πραγματικότητα. Αν καταλάβουμε ότι είναι μια φυσιολογική διαδικασία, ηρεμούμε. Το αμέσως επόμενο βήμα είναι να αποδεχθούμε τους φόβους και αυτό που ζούμε».

«Πρέπει να πούμε δυνατά στον εαυτό μας, ακόμα και να το γράψουμε σε ένα κομμάτι χαρτί ότι φοβάμαι γι αυτό που συμβαίνει, για τη δουλειά μου, τα λεφτά μου, πώς θα πληρώσω το δάνειο μου, τι θα γίνει με τη μάνα μου που είναι άρρωστη», ξεκαθαρίζει και προτείνει να γράψουμε αυτούς τους φόβους στο χαρτί για να τους ξορκίσουμε. «Αν τα γράψουμε στο χαρτί φαίνονται περισσότερο διαχειρίσιμα. Δεν είναι τόσο εκκωφαντικά όσο ακούγονται στο μυαλό μας» τονίζει.

Το επόμενο βήμα είναι να αντλήσουμε τη δύναμη που θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε ότι και αυτή τη φορά μπορούμε να τα καταφέρουμε. «Θα μας βοηθήσει πολύ αν ανατρέξουμε σε παλιότερες δύσκολες περιόδους που τα καταφέραμε και ανακαλέσουμε στη σκέψη μας τι κάναμε καλά τότε», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Σταλίκας. Όλα αυτά ουσιαστικά συνθέτουν την ψυχική μας ανθεκτικότητα. Οι ψυχικά ανθεκτικοί άνθρωποι είναι όσοι αντιμετωπίζουν προβλήματα, αλλά τα ξεπερνούν, πέφτουν κάτω, αλλά σηκώνονται πιο γρήγορα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Η θετική ψυχολογία πυξίδα, σύμφωνα με τον καθηγητή Ψυχολογίας κ.Σταλίκα appeared first on Ψυχο-γραφήματα.