Κατερίνα Τζωρτζακάκη – Ψυχο-γραφήματα

Έρωτας και αυτογνωσία

syntaktis4 — Sat, 27 Jun 2026 05:29:06 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Με το μέτωπο στο τζάμι αγρυπνούμε την καινούρια οδύνη
«Ελένη», Οδυσσέας Ελύτης

Ο έρωτας είναι κάτι που είναι για τον κάθε άνθρωπο διαφορετικό, ανάλογα με τις εμπειρίες του, την προσωπικότητά του, την ηθική του, ακόμη και την τύχη του. Ο έρωτας μπορεί να θεωρείται κάτι που αξίζει να το σέβεται κανείς ή να παίρνει μια σκοτεινή μορφή, να γίνεται αντιληπτό ως αίσθηση κατοχής. Μπορεί να βιωθεί ως σωτηρία ή ως καταστροφή. Κάποιοι κυνηγούν τον έρωτα, άλλοι τον φοβούνται και τον αποφεύγουν και άλλοι εθίζονται στο να είναι ερωτευμένοι. Κι υπάρχουν άνθρωποι που ερωτεύονται το χρήμα, το κύρος ή την αίσθηση ότι είναι ποθητοί.

«Δεν μ’ αρέσει να δουλεύω με ερωτευμένους. Ίσως γιατί τους ζηλεύω – κι εγώ ο ίδιος λαχταράω να μαγευτώ. Ίσως πάλι γιατί ο έρωτας και η ψυχοθεραπεία είναι μεταξύ τους ασύμβατα. Ο καλός θεραπευτής πολεμάει το σκοτάδι και ζητάει το φως, ενώ ο έρωτας συντηρείται από το μυστήριο και καταρρέει μόλις αρχίσεις να τον εξετάζεις σχολαστικά. Κι εγώ σιχαίνομαι να γίνομαι ο δήμιος του έρωτα,» έχει γράψει ο δημοφιλής ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας, Ίρβιν Γιάλομ, στο βιβλίο του «Ο δήμιος του έρωτα» (Εκδόσεις Άγρα).

Η αλήθεια είναι ότι όποιος ασχοληθεί εις βάθος με την Ψυχολογία, όποιος διαβάσει ψυχανάλυση και κάνει ο ίδιος ψυχοθεραπεία μπορεί να φτάσει στο σημείο να βλέπει τον έρωτα λίγο διαφορετικά, ίσως πιο κυνικά, μπορεί και να πάψει λίγο να πιστεύει σε αυτόν. Σύμφωνα με την οπτική της Ψυχολογίας, ο έρωτας δεν είναι κάτι που συναντά ο άνθρωπος ξαφνικά ως έφηβος ή ενήλικος, αλλά είναι κάτι στο οποίο θα αναζητήσει ή θα επαναλάβει τα αισθήματα της παιδικής του ηλικίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι συχνά οι άνθρωποι κάνουν τα ίδια λάθη στον έρωτα. Ακόμη κι αν αλλάζουν συντρόφους, μπορεί να βρίσκονται ξανά και ξανά στην ίδια θέση. Άλλος συχνά εγκαταλείπεται κι άλλος εγκαταλείπει κι άλλος νιώθει εγκαταλειμμένος χωρίς να τον έχουν καν εγκαταλείψει. Άλλος προδίδει κι άλλος προδίδεται κι άλλος φαντάζεται μια προδοσία που δεν υπάρχει. Κάποιος απαιτεί από τον σύντροφό του να του προσφέρει τα πάντα, όπως ίσως του προσφέρθηκαν κάποτε κι άλλος αρκείται στο ελάχιστο, επειδή έχει μάθει να μην ζητάει πολλά. Ή ένα άτομο πολύ εξαρτημένο από τον γονιό του, μπορεί να νιώσει πολύ εξαρτημένο από εκείνον που θα ερωτευτεί.

Είναι το λεγόμενο «μοτίβο», ο τρόπος που έχουμε μάθει να σχετιζόμαστε με τους άλλους και αυτό το μοτίβο βασίζεται στον τρόπο που συσχετιστήκαμε με τους γονείς μας.

Επίσης, πολλές πεποιθήσεις που έχουμε για τον έρωτα και τις σχέσεις πηγάζουν από το πώς βιώσαμε τη σχέση των γονιών μας. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι ο έρωτας καθορίζεται αποκλειστικά και μόνο από το οικογενειακό μας παρελθόν. Αυτό αποτελεί απλώς ένα μέρος του.

Να πούμε, όμως, πως η ανάγκη μας για αυτογνωσία χρειάζεται λίγη προσοχή. Όταν κάποιος κάνει ψυχοθεραπεία κινδυνεύει να ασχολείται υπερβολικά με το παρελθόν ή με τον εαυτό του. Αυτή η υπερανάλυση σίγουρα δεν είναι ωφέλιμη και μπορεί να χάνουμε το δάσος για τα δέντρα.

Επίσης, σε καμία περίπτωση η Ψυχολογία δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν Καζαμίας. Δεν αρκεί μια οπτική του τύπου «μου θυμίζεις τη μάνα μου» ή «δέκα σημάδια που δείχνουν ότι ερωτεύτηκες έναν ναρκισσιστή» ή «έχεις άλυτο οιδιπόδειο». Δεν είναι όλα πάντα τόσο ξεκάθαρα. Η ανθρώπινη προσωπικότητα είναι κάτι πολύ περίπλοκο, το ίδιο και η ζωή ενός ανθρώπου και οι σχέσεις του. Χρειάζεται να έχει κανείς την υπομονή και πάνω από όλα το ενδιαφέρον να γνωρίσει τον εαυτό του σιγά-σιγά και να κατανοήσει την παιδική και την τωρινή του ζωή, χωρίς απλώς να κατηγορεί τους γονείς του για όλα.

Τελικά, σε τι μπορεί να βοηθήσει η υγιής αυτογνωσία τον έρωτα; Τονίζω το «υγιής», γιατί δεν αναφέρομαι στη (δυστυχώς πολύ διαδεδομένη σήμερα) ψυχολογία που υπεραπλουστεύει, που βάζει ταμπέλες στους ανθρώπους, που θέλει έναν πελάτη στον ρόλο του θύματος διαρκώς για να τον έχει ευχαριστημένο και εξαρτημένο.

Με μια υγιή αυτογνωσία μπορεί να βοηθιέται κανείς να έχει το θάρρος να αναλάβει την ευθύνη των συναισθημάτων του, των αποφάσεων και των επιλογών του. Η αυτογνωσία βοηθά το άτομο να κάνει πιο συνειδητές επιλογές, να βάζει και να δέχεται όρια, να μην μπαίνει στον ρόλο του θύτη ή του θύματος στις ερωτικές σχέσεις, αλλά να είναι πρόθυμο να δείχνει και να διεκδικεί σεβασμό και κατανόηση. Στο παρόν άρθρο οι όροι «θύτης-θύμα» δεν αναφέρονται σε κάποια εγκληματική πράξη, αλλά χρησιμοποιούνται μεταφορικά, όταν π.χ. κάποιος λέει «η γυναίκα μου μου έκανε τη ζωή κόλαση» ή «εγώ φταίω για όλα τα προβλήματα της σχέσης μας».

Όσοι υποτιμούν τον δρόμο της αυτογνωσίας μάλλον δεν έχουν κατανοήσει πόσο θάρρος χρειάζεται να δείξει κανείς για να δει τον εαυτό του στον καθρέφτη. Είναι ένας δρόμος που δεν τελειώνει ποτέ και όπως έχει γράψει ο Γιάλομ μπορεί κάποιες στιγμές να φέρνει απελπισία και άγχος. Αυτό είναι ίσως το τίμημα που πρέπει να πληρώνουμε για να μην καταλήγουμε να νιώθουμε έρμαια του χαρακτήρα μας, έρμαια του οποιουδήποτε άλλου ανθρώπου, έρμαια της μοίρας ή της όποιας αντιξοότητας. Για μία, δηλαδή, πολύτιμη εσωτερική απελευθέρωση και την αίσθηση ότι ορίζουμε εμείς τη ζωή μας.

Γιατί δεν υπάρχει περίπτωση να ζήσουμε χωρίς να ματαιωθούμε ή χωρίς να πληγωθούμε. Το θέμα είναι όμως πώς συμβάλλαμε σε αυτό και τι θα κάνουμε με αυτό.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Έρωτας και αυτογνωσία appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

«Τι απομένει από τον πατέρα;»

syntaktis4 — Mon, 22 Jun 2026 06:11:33 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Ο Ιταλός ψυχαναλυτής, Μάσιμο Ρεκαλκάτι, επιστρέφει ξανά με το ζήτημα του πατέρα με ένα βιβλίο που περιγράφει με ακρίβεια την εποχή μας και δίνει ένα μικρό φως ελπίδας στον ταραγμένο της ορίζοντα.

«Τι απομένει από τον πατέρα», είναι ο τίτλος του βιβλίου. Τι είναι ο πατέρας και τι συμβολίζει για έναν άνθρωπο και μία κοινωνία; Ψυχαναλυτικά ο πατέρας είναι το πρόσωπο που θα χωρίσει το παιδί από τη μητέρα βοηθώντας το έτσι να πορευτεί στον δικό του δρόμο. Όσο απαραίτητη είναι η ενότητα ενός εμβρύου ή ενός βρέφους με τη μητέρα του, τόσο βλαβερή μπορεί να γίνει αν το παιδί μεγαλώνει και δεν αντιμετωπίζεται ως μία ξεχωριστή οντότητα. Αν θεωρείται κάτι που είναι ενιαίο με τη μητέρα. Σε μια κοινωνία ψυχαναλυτικά ο πατέρας είναι ο κανόνας, ο Νόμος, το όριο.

«Τι απομένει, λοιπόν από τον πατέρα την εποχή της αποδόμησής του; Την εποχή που η αυθεντία του και η κανονιστική του δύναμη φαίνονται αμετάκλητα να έχουν τελειώσει. Πρέπει να πετάξουμε όλα όσα αφορούν τον πατέρα; Πρέπει να πούμε «φτάνει με τους πατέρες»; Να διαπιστώσουμε τη χωρίς ελπίδα κωματώδη κατάστασή του; Είναι ο πατέρας ένα σαράβαλο που έχει ξεμείνει από την εποχή της πατριαρχικής κουλτούρας και που πρέπει να αποσυρθεί χωρίς καμία νοσταλγία;», γράφει ο Ρεκαλκάτι στον πρόλογο του βιβλίου.

Να ξεκαθαρίσουμε ότι ο Ρεκαλκάτι δεν επιθυμεί την εποχή της πατριαρχίας, δεν ζητά να επιστρέψει ο πάτερ φαμίλιας, ο αυταρχικός, ο πολλές φορές σαδιστικός, ο πατέρας που δεν κάνει διάλογο και επιβάλλεται επικαλούμενος μόνο τη δύναμη και την εξουσία του. Αυτός ο τύπος πατέρα και εξουσίας έφερε την ανθρωπότητα σε τρομακτική κορύφωση με τους παράφρονες δικτάτορες του 20^ου αιώνα. Και δεκαετίες μετά τη δύση του πατέρα, όπως επισήμανε ο Λακάν, στον οποίο έχει πολλές φορές αναφορές το βιβλίο, ακολουθεί η εξάχνωση του πατέρα με τον Μάη του ‘68΄. Απόρριψη κάθε ορίου, κάθε νόμου και του θεσμού της οικογένειας. Ο άνθρωπος μετά από υποτελής γίνεται καταναλωτής.

Ο Ρεκαλκάτι, πάντα με αναφορές στον Λακάν, περιγράφοντας την εποχή του καταναλωτή είναι ιδιαίτερα ακριβής, αιχμηρός και μας διαπερνά, αφού σε αυτήν την εποχή μεγαλώσαμε και σε αυτήν την εποχή ζούμε. Μιλά για «την πίστη στο αντικείμενο ως γιατρειά στον πόνο της ύπαρξης».

Υπερδραστηριότητα, αντικείμενα που εναλλάσσονται χωρίς καμία αξία, κενότητα, εν τέλει, «μια παθολογία αντιέρωτα». Άνθρωποι ως ζώα εργασίας και «η απόλαυση ξεχειλίζει χωρίς φραγμό, χωρίς φρένο, δεν συνδέεται με την επιθυμία, ωθεί προς τη σπάταλη ανάλωση της ζωής».

Και η οικογένεια, τα παιδιά; Η σημερινή οικογένεια είναι εντελώς αποκομμένη από τον παιδαγωγικό της ρόλο και ανίκανη να πει το «όχι», που θα οριοθετήσει τα παιδιά, που θα δομήσει την προσωπικότητά τους και θα τα κατευθύνει. Οι γονείς δεν επιθυμούν τόσο να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους, αλλά αποζητούν να είναι οι ίδιοι υπερβολικά αρεστοί σε αυτά. Δεν υπάρχει ιεραρχία στην οικογένεια και αυτή η απόλυτη ισότητα, όχι απλώς δεν είναι δημοκρατική, αλλά είναι ιδιαίτερα επιβλαβής.

Ο Ρεκαλκάτι διαχωρίζει τις έννοιες της σύγκρουσης και της βίας.

Είναι φυσικη η ανάγκη ενός ατόμου ή μιας γενιάς να συγκρουστεί με τον γονιό ή με την προηγούμενη γενιά για να μπορέσει να προχωρήσει.

Γι’ αυτό και είναι απαραίτητη η ιεραρχία. Αλλά όπως ξεκαθαρίζει, η σύγκρουση εμπεριέχει την εικόνα του ‘Αλλου. Όταν συγκρουόμαστε λαμβάνοντας υπόψη τον άνθρωπο ή την ιδέα ή τον θεσμό που είναι απέναντί μας, αυτό είναι κάτι υγιές και μπορεί να μας προχωρήσει όλους. Όταν όμως, δεν βλέπουμε καθόλου τον Άλλον, υπάρχει μόνο τυφλή βία. Αυτή είναι η βία που μαστίζει σήμερα την κοινωνία μας, είναι η παραβατικότητα των ανηλίκων, τα πρωτοσέλιδα που διαβάζουμε με σοκ πλέον τόσο συχνά. Οι νέοι πάσχουν από «μια δυσφορία συνδεδεμένη με το αποτέλεσμα του κορεσμού και της τοξικότητας που προκαλεί το πλεόνασμα της απόλαυσης».

Πώς λοιπόν η οικογένεια θα επιτελέσει τον ρόλο της; «Πώς μπορεί να υπάρχει διαπαιδαγώγηση-και επομένως διαμόρφωση- αν η προσταγή που προσανατολίζει τον κοινωνικό λόγο συντονίζεται διαστροφικά σε ένα «γιατί όχι» που καθιστά ανούσια κάθε εμπειρία του ορίου;», διερωτάται ο συγγραφέας. Το λέει, λοιπόν, με σαφήνεια. Το συνεχές «Ναι» είναι διαστροφικό.

Επίσης, η αναποδιά, η ήττα, η αποτυχία των παιδιών γίνεται όλο λιγότερο ανεκτή, λέει ο Ρεκαλκάτι. «Αν οι γονείς έχουν σχέδια για τα παιδιά τους, τα παιδιά έχουν πάντα πεπρωμένα, πεπρωμένα σχεδόν ποτέ ευτυχή», έγραψε ο Σαρτρ. Οι γονείς δεν πρέπει να ζητούν ούτε κλώνους, ούτε ιδεώδεις, αλάθητους απογόνους χωρίς αποτυχία και χωρίς ελαττώματα σε αυτήν την εποχή όπου όλα ωραιοποιούνται άρρωστα.

Τελικά, σύμφωνα με τον Ρεκαλκάτι, μέσα σε όλο αυτό το δύστοπο κλίμα πώς μπορεί να υπάρξει ο ρόλος του πατέρα σήμερα και ποια ελπίδα μπορεί να φέρει; Ο συγγραφέας απαντά αναλύοντας ήρωες από βιβλία και ταινίες. Ο πατέρας σήμερα με την ουσιαστική του έννοια είναι αυτός που δεν θα απαιτήσει να είναι παράδειγμα προς μίμηση. Θα μεταδώσει το μήνυμα ότι η ζωή μπορεί να έχει ένα νόημα, ομορφιά, θα σώσει από τον πειρασμό της καταστροφής. Είναι ο πατέρας που θα βοηθήσει το παιδί να βρει την αληθινή επιθυμία του μέσα σε έναν κόσμο ανούσιων απολαύσεων. Εκείνος που θα είναι ρίζες και φτερά, εκείνος που θα αφήσει μια κληρονομιά, την οποία το παιδί θα αναδομήσει και θα χρησιμοποιήσει με τον τρόπο που του ταιριάζει.

Είναι ο πατέρας που αντιστέκεται, που δεν υποχωρεί στον πειρασμό του θανάτου. Που επιλέγει να κρατήσει τη φωτιά της ζωής. Που δεν το βάζει κάτω, που αγωνίζεται σε έναν κόσμο βίας και ματαιότητας. Που είναι παρών, που προστατεύει, που φροντίζει. Είναι ο πατέρας που είναι ατελής και το δέχεται. Είναι ο πατέρας που είναι πονεμένος και μέσα από αυτόν τον πόνο έχει τελικά εξανθρωπιστεί.

Τι απομένει λοιπόν από τον πατέρα σήμερα στην οικογένεια, στην κοινωνία, στην ανθρωπότητα ολόκληρη; Αν έπρεπε να απαντήσουμε με μια φράση από το βιβλίο, θα ήταν μόνον αυτή:

«Αυτό που απομένει από τον πατέρα είναι η ιδέα του μέλλοντος ως δυνατότητα».

The post «Τι απομένει από τον πατέρα;» appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ας μιλάμε για τον καρκίνο χωρίς στίγμα

syntaktis4 — Fri, 05 Jun 2026 06:15:32 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Ο καρκίνος συζητείται δημόσια συχνά μέσα από το πρίσμα της προσωπικής ιστορίας, ιδιαιτέρως αν αυτή αφορά σε διάσημα πρόσωπα. Είναι όμως ένα θέμα, που έχει και κοινωνικές συνιστώσες. Ποιες είναι οι αναπαράστασεις που έχουμε για τον καρκίνο; Έχουν όλοι οι άνθρωποι που νοσούν τις ίδιες ευκαιρίες για να τον αντιμετωπίσουν; Είναι απαραίτητες λοιπόν και οι συζητήσεις που συμβάλλουν στην πρόληψη, στη μείωση του στίγματος, στην ανάδειξη της ανάγκης για περισσότερα δημόσια αντικαρκινικά νοσοκομεία και για την ψυχολογική υποστήριξη ασθενών και φροντιστών.

Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τα στερεότυπα που υπάρχουν για τον καρκίνο, τις πεποιθήσεις που ντύνουν τις λέξεις μας και στιγματίζουν πολύ συχνά τους ασθενείς. «Η επάρατη νόσος», για παράδειγμα. Για πολλούς ανθρώπους η λέξη «καρκίνος» ισούται με θάνατο, με οριστικό τέλος, αν και η ασθένεια αυτή σήμερα είναι πολλές φορές διαχειρίσιμη, αντίστοιχη με μια χρόνια νόσο.

Είναι και ότι με τον καρκίνο πρέπει «να παλεύει κανείς», «να μάχεται». Αυτός ο θαυμασμός, όμως, και η εξιδανίκευση του ατόμου που νοσεί, μπορεί να προκαλεί ενοχή σε ασθενείς, οι οποίοι βρίσκονται σε πιο δύσκολη κατάσταση. Είναι βέβαιο ότι ο τρόπος που θα διαχειριστεί ένας άνθρωπος αυτό το δύσκολο γεγονός θα επιδράσει στην πορεία της νόσου. Δεν είναι όμως κάτι που είναι απόλυτα στο χέρι του. Η πορεία της νόσου δεν είναι το αποτέλεσμα μιας καλής ή κακής μάχης, που δίνει το άτομο.

Το πιο σημαντικό, οι άνθρωποι που νοσούν από καρκίνο δεν είναι τις περισσότερες φορές σαν πολεμιστές με τα σπαθιά στα χέρια. Είναι εξαντλημένοι σωματικά και ψυχολογικά και μπορεί να βιώνουν μια περίοδο βαθιάς θλίψης και απομόνωσης, πριν φτάσουν στην αποδοχή. Δικαιούνται να μπορούν να περάσουν τα στάδια του πένθους, χωρίς να νιώθουν ενοχές, επειδή δεν δείχνουν δυνατοί.

Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια όπως τόσες άλλες. Ίσως έχει στιγματιστεί τόσο, επειδή σε παλιότερες εποχές ανιχνευόταν στα τελευταία στάδια και πολύ συχνά ο ασθενής πέθαινε. Κι επίσης, όταν κάποιος αναγκάζεται να κάνει χημειοθεραπείες, υπάρχει στην εμφάνιση του κάτι που δηλώνει την ύπαρξη της ασθένειάς του. Ακόμη κι αν κάποιος άνθρωπος είναι χωρίς μαλλιά, πρέπει να κατανοούμε ότι αυτό είναι ένα στάδιο. Είναι μια δύσκολη περίοδος. Είναι μια διαφορετική εικόνα. Είναι σημαντικό να μπορούμε να σεβόμαστε έτσι κι αλλιώς την όποια διαφορετική εμφάνιση των άλλων.

Είναι σημαντικό να μπορούμε να ακούμε τη δυσκολία του άλλου, χωρίς δείχνουμε φρικτά σοκαρισμένοι. Όλα είναι για τους ανθρώπους.

Κι αυτό που σίγουρα χρειάζεται ο καθένας, όταν περνάει μια δύσκολη περίοδο, δεν είναι να ακούσει «μη στενοχωριέσαι» ή «υπάρχουν και χειρότερα» ή «είσαι δυνατή». Όλα αυτά τα λέμε, επειδή δεν έχουμε μάθει να δεχόμαστε πως κάποιος απέναντί μας μπορεί να πονάει κι αυτό πρέπει να του το επιτρέψουμε. Ο ρόλος μας δεν είναι να παίρνουμε τον πόνο των άλλων και ούτε φυσικά να τον υποτιμούμε. Μπορούμε, όμως, να πούμε «αν χρειαστείς κάτι, είμαι εδώ». Ή «πώς μπορώ να σε βοηθήσω;». Ή απλώς να ακούσουμε. Να του δώσουμε χώρο για να μιλήσει ή να κλάψει ή να φοβηθεί.

Ο καρκίνος έχει μια μοναδική ικανότητα να ενώνει τους ανθρώπους. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις μέρες που πέρασα σε ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο ως συνοδός. Δεν θα ξεχάσω τους ανθρώπους, με τους οποίους μοιραστήκαμε για λίγο το δωμάτιο. Ένας άντρας φρόντιζε την αδερφή του, που είχε νοητική αναπηρία και είχε κάνει διπλή μαστεκτομή. Τα δύο αδέλφια ήταν από την επαρχία και βρίσκονταν στο νοσοκομείο πολλά μερόνυχτα, χωρίς να παραπονεθούν ούτε μια στιγμή. Μια ηλικιωμένη γυναίκα είχε συνοδέψει την οικιακή της βοηθό, που ήταν από τη Γεωργία. Είχε στα μάτια της αγωνία, σαν να είχε αρρωστήσει το παιδί της. Δεν θα ξεχάσω την κυρία στο διπλανό δωμάτιο, που ρωτούσε πώς ήμασταν. Τους άγνωστους ανθρώπους, με τους οποίους κοιταζόμασταν στην αίθουσα αναμονής του χειρουργείου και ευχόμασταν περαστικά, χωρίς να ξέρουμε καν ο ένας το όνομα του άλλου.

Υπάρχουν άνθρωποι που τους έχει ενώσει ο καρκίνος, είτε νόσησαν εκείνοι, είτε κάποιος δικός του. Βρίσκουν βοήθεια στην ομάδα, κάνουν το βίωμά τους δύναμη και στηρίζουν άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν άλλοι που δεν θέλουν να μοιραστούν την εμπειρία τους, την αντιμετωπίζουν μόνοι ή με βοήθεια μόνο των συγγενών ή κάποιου ψυχοθεραπευτή και είναι κι αυτό φυσικά μια επιλογή.

Ας μιλάμε, όμως, για τον καρκίνο χωρίς στίγμα, χωρίς τρόμο, χωρίς οίκτο. Είναι μια ασθένεια. Και ναι, μεταμορφώνει τον άνθρωπο. Κάποιοι νιώθουν πως μετά από αυτήν την εμπειρία αρχίζουν πραγματικά να ζουν. Για άλλους μπορεί να είναι ένα πολύ επώδυνο ταξίδι, το οποίο πρέπει να είναι σεβαστό.

Τέλος, ως κοινωνία, οφείλουμε να αναζητάμε και να προωθούμε την επιστημονική γνώση για τον καρκίνο και να διεκδικούμε υποστήριξη για τους ανθρώπους που νοσούν και τους φροντιστές τους, υποστήριξη που αφορά και στο σώμα τους αλλά και στην ψυχή τους.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Ας μιλάμε για τον καρκίνο χωρίς στίγμα appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Η αδιακρισία του σήμερα και ο Πιραντέλλο

syntaktis4 — Sun, 24 May 2026 14:31:17 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Με βαθιά θλίψη παρακολουθούμε το περιστατικό με τις δύο 17χρονες στην Ηλιούπολη.
Σε τέτοιες στιγμές, χρειάζεται όλοι, Μέσα Ενημέρωσης, πολίτες και χρήστες των social media, να σταθούμε με προσοχή, ευθύνη και σεβασμό.
Η αναπαραγωγή αποσπασμάτων, προσωπικών σημειωμάτων ή λεπτομερειών γύρω από το περιστατικό δεν είναι απλή ενημέρωση. Αγγίζει την ιδιωτικότητα των παιδιών, επιβαρύνει τις οικογένειές και τους φίλους τους και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά άλλα παιδιά και εφήβους που βρίσκονται σε ψυχική δυσκολία.
Ανακοίνωση από «Το Χαμόγελο του Παιδιού»

Νομίζετε πως μας κάνετε καλό, μα μας κάνετε κακό.

«Έτσι είναι, αν έτσι νομίζετε», Λουίτζι Πιραντέλλο

Το 1917 παίχτηκε για πρώτη φορά το έργο του Λουίτζι Πιραντέλλο, «Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε». Διαδραματίζεται σε μια κλειστοφοβική πόλη, όπου μια παράξενη οικογένεια, που έρχεται να ζήσει ξαφνικά εκεί, γίνεται ο στόχος του «ενδιαφέροντος» των αστών. Ο καθένας έχει μια άποψη για το τι συμβαίνει στην οικογένεια αυτή, συχνά διαφωνούν, διερωτώνται για ώρες, προσπαθούν ακόμη και να παγιδεύσουν τους παράξενους αφιχθέντες για να μάθουν την «αλήθεια». Πολλές φορές δηλώνουν ότι τους συμπονούν και ότι θέλουν να τους βοηθήσουν. Στην πραγματικότητα, είναι απλώς βαρετοί και γελοίοι άνθρωποι, που δεν κατανοούν καλά-καλά ούτε τον ίδιο τους τον εαυτό.

Το έργο είναι σατυρικό, ευφυές και σε σημεία κωμικό. Πίσω από το παράλογο που παρουσιάζει κρύβει ίσως τον πόνο του ανθρώπου που γίνεται στόχος της κοινωνικής αδιακρισίας, αφού και ο ίδιος ο Πιραντέλλο βίωνε ένα μεγάλο οικογενειακό δράμα.

Ο τίτλος καθορίζει όλη τη φιλοσοφία του έργου. Ο καθένας νομίζει κάτι και με την προσωπική του σκέψη ντύνει την πραγματικότητα. Υπερασπίζεται μάλιστα την άποψή του με τη βεβαιότητα, που έχουμε όλοι όταν είμαστε τόσο ανόητοι που νομίζουμε ότι μπορούμε να καταλάβουμε εις βάθος έναν άλλο άνθρωπο ή μια οικογένεια, βασιζόμενοι σε δυο, τρία περιστασιακά στοιχεία.

Η πραγματικότητα τελικά στο έργο καταλήγει να μην είναι ξεκάθαρη, αφού όλοι νομίζουν και όλοι συμπεραίνουν και δεν συμφωνούν ποτέ σε μία εκδοχή. Η εξουθενωμένη παράξενη οικογένεια στο τέλος ικετεύει τους αστούς να μην ενδιαφέρονται για εκείνους και αποχωρεί δυστυχής. Είμαι για τον καθένα ό,τι νομίζει, λέει η σύζυγος.

Ο Πιραντέλλο στο σήμερα, πάνω από έναν αιώνα μετά, είναι ανατριχιαστικά επίκαιρος. Το σαλόνι, όμως, που μας παρουσιάζει εκείνος είναι πλέον ένα ολόκληρο σύστημα, εκείνο του διαδικτύου και των ΜΜΕ.

Αυτό το σύστημα με έναν μανδύα ενδιαφέροντος και κοινωνικής αγωνίας ξεψαχνίζει τον ψυχικό πόνο πολλών ανθρώπων, πολλές φορές παιδιών.

Καταλήγει σε συμπεράσματα που εκθέτει ως αλήθειες στηριζόμενο σε δυο, τρεις πληροφορίες που ξεπήδησαν χωρίς καμία χρήση δημοσιογραφικής δεοντολογίας, σωστής έρευνας και χωρίς κανέναν σεβασμό στο ανθρώπινο δικαίωμα της ιδιωτικής ζωής.

Όσοι αγαπάμε και σεβόμαστε την επιστήμη της Ψυχολογίας, με τον κόπο και με τον πόνο, που γεννά η αυτογνωσία, έχουμε καταλάβει ότι ο κάθε άνθρωπος αναζητά την αλήθεια του όσο ζει. Η αλήθεια του καθένα μας είναι αποτέλεσμα αμέτρητων παραγόντων, χτίζεται διαρκώς και δεν χωράει σε τίτλους ή σε σχόλια ή στο μυαλό του κάθε περαστικού.

Αυτό το σύστημα που περιγράψαμε εκθέτει ανεπανόρθωτα ανθρώπους, που συχνά είναι ευάλωτοι δυσχεραίνοντας την ήδη δύσκολη θέση τους και ταυτόχρονα εκτίθεται το ίδιο ως μη αξιόπιστο, ενοχλητικό και φρικτά τοξικό. Αυτοϋπονομεύεται και απωθεί έναν πολύ μεγάλο αριθμό ανθρώπων, που επειδή δεν μιλούν και δεν σχολιάζουν δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν.

Ο Πιραντέλλο μέσα από το έργο του νομίζω πως ήθελε να πει πως οι πονεμένοι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να πονούν στην ησυχία τους, χωρίς την περιέργειά ή τα συμπεράσματά των άλλων. Ήθελε να δείξει την τρομερή υποκρισία του «ενδιαφέροντος», που δεν είναι παρά μια φευγαλέα έξαψη που νιώθει κανείς, όταν κοιτάζει από την κλειδαρότρυπα.

Θαύμασα το έργο αυτού του Πιραντέλλο όσο λίγα, γιατί ξεσκεπάζει με πανέξυπνο τρόπο την ανθρώπινη φύση. Ο καθένας μας μπορεί να νομίζει ότι ενδιαφέρεται για τους άλλους ή ακόμη και ότι μπορεί να βοηθά αναζητώντας την αλήθεια. Το ότι το νομίζουμε, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμβαίνει στ’ αλήθεια.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Η αδιακρισία του σήμερα και ο Πιραντέλλο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ο άνθρωπος είναι πάνω από κάθε διάγνωση

syntaktis4 — Tue, 05 May 2026 05:07:36 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Κι ο άνθρωπος κατάντησε πραμάτεια
Γιώργος Σεφέρης

Ίσως και να διανύουμε τη χρυσή περίοδο της Ψυχιατρικής και των ειδικών ψυχικής υγείας. Αν κάποτε ήταν ταμπού η επίσκεψη σε έναν ψυχολόγο, σήμερα οι μητέρες ανταλλάσσουν τηλέφωνα παιδοψυχιάτρων έξω από τα σχολεία. Είναι πραγματικά πολύ λιγότερα σε σχέση με το παρελθόν τα παιδιά που μέχρι το γυμνάσιο δεν έχουν κάνει κάποιου είδους θεραπεία, όπως λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ψυχοθεραπεία ή παρέμβαση για μαθησιακά προβλήματα. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν εκατοντάδες άρθρα με όρους της Ψυχολογίας και της Ψυχιατρικής. Σχεδόν προτρέπουν το άτομο να κάνει αυτοδιάγνωση ή να κάνει διάγνωση σε άλλους. Αυτές οι πληροφορίες μοιράζονται, κατά τη γνώμη μου, όπως μοιράζονται τα φυλλάδια από τις πιτσαρίες στην είσοδο της πολυκατοικίας μας. Υπερβολικά πρόχειρα.

Να ξεκινήσουμε λέγοντας πως δεν είναι καθόλου κακό να είναι αποδεκτές οι επιστήμες της Ψυχιατρικής και της Ψυχολογίας στην κουλτούρα μας, γιατί πολλοί άνθρωποι μπορούν να βρίσκουν τη βοήθεια που χρειάζονται. Επίσης, πολλές δυσκολίες που παλιότερα μπορεί να μην ανιχνεύονταν στα παιδιά, μπορούν να αντιμετωπιστούν πρώιμα και αυτό να συμβάλλει σε μια πολύ καλύτερη εξέλιξη που θα έχουν. Πότε, όμως, όλα αυτά μπορούν να αποβούν προβληματικά;

Το μεγαλύτερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε είναι να ταυτίζουμε τον άνθρωπο με τη διάγνωσή του. Να θεωρούμε δηλαδή ότι η διάγνωση αρκεί για να περιγράψει ένα άτομο στο σύνολό του και να αγκιστρωνόμαστε στα προβλήματα που περιγράφει χωρίς να μπορούμε να δούμε τις δυνατότητες και τα καλά στοιχεία του.

Η διάγνωση μπορεί να περιγράφει ένα σύνολο δυσκολιών που μπορεί να είναι κοινές σε πολλούς ανθρώπους. Ποτέ, όμως, ένας άνθρωπος δεν είναι ίδιος με κάποιον άλλον, ακόμη κι αν μοιράζονται κάποιες παρόμοιες δυσκολίες. Υπάρχουν αμέτρητοι παράγοντες που επηρεάζουν και δεν είναι μόνο ατομικοί ή οικογενειακοί. Μια υποστηρικτική κοινότητα, για παράδειγμα, ή μια πολύ καλή σχέση με έναν δάσκαλο μπορούν να κάνουν ένα παιδί πιο ανθεκτικό ψυχικά. Ο άνθρωπος είναι λοιπόν κάτι πολύ περίπλοκο για να χωρέσει σε ένα χαρακτηριστικό του μόνο.

Μία διάγνωση είναι ένα μέρος ενός μεγάλου συνόλου.

Θα φέρω ένα παράδειγμα. Πολλοί άνθρωποι έχουν μυωπία και αυτό αποτελεί μια κοινή τους δυσκολία, που θα διαγνώσει κάποιος οφθαλμίατρος. Άλλος έχει έναν βαθμό κι άλλος έχει δέκα. Κάποιος μπορεί να μην έχει χρήματα για να αγοράσει γυαλιά. Άλλος μπορεί να φοράει τα γυαλιά ανελλιπώς κι άλλος μπορεί να μην θέλει να τα φοράει, να οδηγήσει και να σκοτώσει άνθρωπο. Άλλος μπορεί να φορέσει φακούς επαφής και να πάθει μόλυνση στο μάτι κι άλλος μπορεί να αποφασίσει να κάνει επέμβαση με λέιζερ. Σε κάποιον η μυωπία μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται όσο μεγαλώνει, ενώ σε άλλους μετά τα σαράντα μειώνεται. Τι θέλω να πω με αυτό; Οι πιθανότητες μετά από μία διάγνωση είναι πάρα πολλές.

Αντίστοιχα, λοιπόν, μετά από μια ψυχιατρική ή οποιαδήποτε άλλη διάγνωση οι πιθανότητες είναι πάρα πολλές. Η εξέλιξη θα επηρεαστεί από την προσωπικότητα του ατόμου, από το αν θα είναι υποστηρικτικό το περιβάλλον του, από το αν θα βρει έναν καλό ειδικό που θα του ταιριάζει, από τις ευκαιρίες που μπορεί να έχει σε τομείς επαγγελματικούς, από την οικονομική του κατάσταση κ.τ.λ. Η εξέλιξη μπορεί να επηρεαστεί ακόμη και από το πώς αντιμετωπίζει η κοινωνία τη συγκεκριμένη εποχή αυτή τη διάγνωση.

Μία διάγνωση λοιπόν είναι ένα θέμα και κοινωνικό. Κάποτε η ομοφυλοφιλία θεωρείτο ασθένεια και υπήρξαν άνθρωποι που υποβλήθηκαν σε βίαιες θεραπείες, όπως ήταν ο χημικός ευνουχισμός. Ένα παιδί με δυσλεξία στα 1960 δεν θα είχε καμία ελπίδα να σπουδάσει, ενώ σήμερα έχοντας τη δυνατότητα να εξετάζεται προφορικά ακόμη και στις πανελλήνιες και στο πανεπιστήμιο, δεν θα παρεμποδιστεί τόσο από τη συγκεκριμένη δυσκολία.

Ακριβώς επειδή οι εποχές αλλάζουν και αλλάζουν μαζί και οι γνώσεις μας και οι πεποιθήσεις μας για τον άνθρωπο πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν χαρακτηρίζουμε τον οποιοδήποτε. Πρέπει να προσέχουμε να μην του στερούμε την αξιοπρέπειά του, να μην τον στιγματίζουμε, να μην τον κρίνουμε παρασυρμένοι από κάποιο δικό μας στερεότυπο ή από την ημιμάθειά μας. Οι επιστήμες της Ψυχιατρικής και της Ψυχολογίας είναι οι πρώτες που οφείλουν να το κάνουν αυτό. Εξίσου σημαντικό είναι να το κάνουν και τα ΜΜΕ, που έχουν τη δύναμη να μεταφέρουν με μια τους πρόταση στερεότυπα, μηνύματα και πεποιθήσεις σε πολύ μεγάλο αριθμό αναγνωστών ή τηλεθεατών.

«Ο άνθρωπος είναι πάνω από κάθε διάγνωση» λέει συχνά η Βασιλεία Κατσαούνου, η ψυχολόγος και πολύ καλή μου συνεργάτρια, δίπλα στην οποία βλέπω πόσοι δρόμοι ανοίγονται όταν δεν κλείνουμε τρομοκρατημένοι τις πόρτες μπροστά στη δυσκολία του άλλου. Ή όπως έγραψε και ο Γιάννης Ρίτσος:

«Κάθε άνθρωπος έχει έναν ουρανό πάνω από την πληγή του»

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Ο άνθρωπος είναι πάνω από κάθε διάγνωση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Δικαιούμαστε να θυμώνουμε, όχι όμως να βλάπτουμε

syntaktis4 — Sun, 19 Apr 2026 05:08:28 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Μου αρέσει να δουλεύω με παιδιά κι εφήβους ή νέους ανθρώπους και να τους λέω πράγματα που δεν μου είπε κανείς όταν ήμουν στην ηλικία τους και που είχα ανάγκη να ακούσω. Για παράδειγμα, πολλοί μεγαλώσαμε με τη λανθασμένη πεποίθηση ότι ο θυμός είναι κάτι κακό, κάτι που πρέπει να διώχνουμε ή να πνίγουμε μέσα μας. Ακόμη και σήμερα μπορεί να πούμε μεταξύ μας ή να πούμε στα παιδιά μας:

«Έλα τώρα, δεν πρέπει να θυμώνεις».

Ο θυμός, όμως, είναι ένα ανθρώπινο συναίσθημα και είμαστε φτιαγμένοι, ώστε να έχουμε συναισθήματα. Θεωρούμε λανθασμένα ότι δεν πρέπει να υπάρχει, ενώ αυτό που χρειάζεται είναι η διαχείρισή του.

Τι σημαίνει αυτό; Όταν απευθύνομαι σε παιδιά, ακόμη και νηπιακής ηλικίας, τους λέω ότι είναι φυσικό να θυμώνουμε πολλές φορές στη ζωή μας. Είναι, όμως, άλλο να θυμώνεις και άλλο να κάνεις τον θυμό σου πράξη ή λόγια που βλάπτουν κάποιον άλλον ή τον εαυτό σου. Τα παραπάνω είναι εξαιρετικά απλά στην κατανόησή τους, φοβερά δύσκολα στην πραγματοποίησή τους.

Είναι παγίδα να απαγορεύουμε στα παιδιά να εκφράζουν τον θυμό τους, για να είναι πάντα «καλά παιδιά», παιδιά επιθυμητά στο σπίτι ή στο σχολείο, δηλαδή βολικά παιδιά. Η ταμπέλα του «καλού παιδιού» μπορεί να γίνει βάρος που ένας άνθρωπος μπορεί να κουβαλάει σε όλη του τη ζωή, παραβιάζοντας διαρκώς τα όριά του σε μια προσπάθεια να ευχαριστεί τους άλλους ή με μια δυσκολία να διεκδικήσει αυτά που έχει ανάγκη. Τα παιδιά που είναι πιο πιθανό να υποστούν κακοποίηση είναι αυτά που δεν αντιδρούν, που δεν έχουν μάθει να λένε «όχι». Το «όχι» είναι μια υγιής αντίδραση που χρειάζεται να έχουμε ως άνθρωποι, γιατί πολύ απλά δεν μπορούμε να δεχόμαστε τα πάντα.

Από την άλλη, είναι λάθος να θεωρούμε ότι δικαιούμαστε να ξεσπάμε τον θυμό μας παντού ανά πάσα στιγμή χωρίς όρια. Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς ότι ζούμε σε μια κοινωνία με έντονη αυτήν την πεποίθηση. Στα παράθυρα των δελτίων ειδήσεων φωνάζουν, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι άνθρωποι βρίζονται μεταξύ τους, οδηγοί για ασήμαντες αφορμές πιάνονται στα χέρια, στα σχολεία διαφωνούν καθημερινά οι γονείς με τους εκπαιδευτικούς. Επίσης, οι οικογένειες μαλώνουν πολύ πιο συχνά από όσο δείχνουν όταν ποζάρουν σε φωτογραφίες. Η επιθετικότητα των ανηλίκων, που καθρεφτίζει όλα τα παραπάνω, κάνει το μέλλον δυσοίωνο. Στην ακραία του μορφή ο προσωπικός θυμός γίνεται έγκλημα και ο κοινωνικός θυμός γίνεται ομαδική βία, τυφλή, ανεξέλεγκτη και καταστροφική.

Ένας αναίτιος, συνεχής θυμός μπορεί να συνδέεται με παιδικά βιώματα ή με πένθη.

Συμβαίνει επίσης να εθιζόμαστε στον θυμό και να μας εκνευρίζουν όλοι και όλα, αυτό μας δίνει ένα φωτοστέφανο μάρτυρα ή μας κάνει να φαινόμαστε κάπως ηρωικοί. Στην πραγματικότητα, χρειάζεται να αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τον κάθε θυμό μας και να κατανοούμε αν υπήρξε υπερβολικός, βλαπτικός ή άδικος. Όχι μόνο για τους άλλους αλλά και για εμάς τους ίδιους. Όταν παθαίνουμε εμμονικό θυμό με άτομα ή με ομάδες, είναι σαν να παραδίδουμε σε κάτι έξω από εμάς τον έλεγχο του εαυτού μας. Πολύ συχνά αυτό έχει ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, την αυτοκαταστροφή.

Τι σημαίνει «διαχειρίζομαι τον θυμό μου;» Κατά βάση σημαίνει ότι ακούω το σώμα μου. Ο θυμός θα εκφραστεί στο σώμα, θα είναι ένα σφίξιμο στο στομάχι ή ένας πονοκέφαλος ή μια φωτιά που μας καίει τα σωθικά. Οπότε, το πιο βασικό είναι να αναγνωρίζει κανείς πότε αρχίζει να θυμώνει, πριν ο θυμός του φτάσει σε σημείο στο οποίο δεν μπορεί να τον ελέγξει. Πρέπει να θυμόμαστε ότι ο ανεξέλεγκτος θυμός του ενός τρέφει τον ανεξέλεγκτο θυμό του άλλου σε επίπεδο προσώπων, αλλά και επίπεδο κοινωνίας.

Διαχειρίζομαι τον θυμό μου σημαίνει επίσης μιλάω σε πρώτο πρόσωπο, π.χ. λέω, «τώρα νιώθω θυμό με αυτό που είπες». Αν ο απέναντί μου είναι ένας άνθρωπος που λειτουργεί με τη λογική θα μπορέσει να επεξεργαστεί πολύ καλύτερα αυτήν την ιδέα από ό,τι αν του επιτεθώ με χαρακτηρισμούς, προσβολές, υποτίμηση. Τέλος, διαχειρίζομαι τον θυμό μου σημαίνει ότι κάνω πράγματα που θα με ηρεμήσουν, όταν νιώθω ότι είμαι έτοιμος να εκραγώ. Η σωματική άσκηση είναι αντίδοτο στον θυμό, όπως επίσης και η τέχνη και κάθε είδους δημιουργική διαδικασία.

Εν κατακλείδι, ο θυμός είναι σαν ένα άγριο άλογο, που σε ταλαιπωρεί πάρα πολύ και είναι ανεξέλεγκτο μα πρέπει να το δαμάσεις, αν θες να φτάσεις κάπου. Τον χρειαζόμαστε γιατί μας λέει τι δεν μας αρέσει, τι δεν είναι για εμάς. Επισημαίνει κάποιες φορές την ανάγκη για όριο. Επίσης, μας κάνει να αγωνιζόμαστε, να διεκδικούμε, να μην είμαστε παθητικοί και να μην αφήνουμε τη ζωή να μας ισοπεδώνει.

Το να είμαστε αδρανείς σήμερα είναι κάτι που απλώς θα επιτείνει τη σημερινή παρακμή. Μόνο, όμως, ένας ομαδικός θυμός που θα εκφράζεται σωστά, που δεν θα φανατίζει και δεν θα γυρεύει καταστροφή, που θα οδηγεί σε έξυπνη διεκδίκηση και νέες ιδέες μπορεί να μας οδηγήσει σε ένα μέλλον λιγότερο σκοτεινό από το παρόν που ζούμε τώρα.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Δικαιούμαστε να θυμώνουμε, όχι όμως να βλάπτουμε appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

«Το Σώμα Δεν Ξεχνά» του Bessel A. Van Der Kolk

syntaktis4 — Tue, 14 Apr 2026 05:10:18 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Ο Bessel A. Van Der Kolk είναι καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και έχει ιδρύσει το Κέντρο Ψυχικού Τραύματος στη Μασαχουσέτη. Στο βιβλίο του, «Το σώμα δεν ξεχνά» (Εκδόσεις Κλειδάριθμος) αφηγείται οδυνηρές εμπειρίες ανθρώπων που βίωσαν ψυχικό τραύμα κι εξηγεί το πώς λειτουργεί το ψυχικό τραύμα στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου, ειδικά αν το βιώσει ως παιδί. Τέλος προτείνει λύσεις για την αντιμετώπισή του έχοντας δουλέψει επί δεκαετίες σε αυτό το αντικείμενο.

Πολλές εμπειρίες που περιγράφει ο Van Der Kolk αφορούν σε βετεράνους στις ΗΠΑ, οι οποίοι επιστρέφοντας από τον πόλεμο και έχοντας βιώσει αδιανόητη βία αδυνατούσαν να ζήσουν μια ισορροπημένη ζωή και να ανταποκριθούν σε απαιτήσεις της καθημερινότητας. Κατέφευγαν σε ουσίες, είχαν έντονα ξεσπάσματα επιθετικότητας, δεν μπορούσαν να συνδεθούν με τις οικογένειές τους και μπορεί να έμπαιναν σε κατάσταση ανείπωτου τρόμου ακούγοντας το κλάμα του ίδιου τους του μωρού. Αντίστοιχα, όμως, φαίνεται να λειτουργούν και άτομα που έχουν βιώσει σωματική και σεξουαλική κακοποίηση ως παιδιά, οι οποίοι πολλές φορές αλλάζουν ψυχοθεραπευτές χωρίς καμία βελτίωση, αυτοτραυματίζονται, κάνουν χρήση ουσιών, βιώνουν αποσύνδεση ή αίσθημα κενού, είναι χρόνια θυμωμένοι ή και επιθετικοί, αδυνατούν να συνάψουν σχέσεις στοργής και βασανίζονται από ενοχή και αίσθηση απόρριψης και προδοσίας από τους άλλους. Μετατραυματικό στρες, όμως μπορεί να έχουν και άτομα που βίωσαν τραύμα ως ενήλικες, σχετικό με βία ή με κάποιο ατύχημα.

Η πρόοδος της νευροεπιστήμης έχει επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα τους μηχανισμούς με τους οποίους το ψυχικό τραύμα επηρεάζει τον άνθρωπο. Με πολύ απλά λόγια οι τραυματισμένοι άνθρωποι βιώνουν σχεδόν διαρκώς μια αίσθηση επικείμενης καταστροφής. Ανταπαντούν σε ουδέτερα ερεθίσματα, που υπάρχουν γύρω τους και τους θυμίζουν κάτι από την αρχική επώδυνη κατάσταση, με πάλη ή φυγή ή πάγωμα. Αυτές είναι οι πρωτόγονες αντιδράσεις που έχει κάποιος όταν νιώθει ότι κινδυνεύει η ζωή του. Η βιοχημεία του εγκεφάλου τους επίσης επηρεάζεται. Το να ζει κανείς διαρκώς εκκρίνοντας ορμόνες, όπως αδρεναλίνη ή κορτιζόλη, είναι εξουθενωτικό. Ουσιαστικά στα άτομα αυτά συχνά υπολειτουργεί το μέρος του εγκεφάλου, χάρη στο οποίο μπορούμε να κάνουμε λογικές σκέψεις και να επεξεργαζόμαστε με ψυχραιμία και αποτελεσματικότητα τα ερεθίσματα γύρω μας.

Το βιβλίο αυτό και οι ιδέες του είναι πολύτιμα σήμερα για πολλούς λόγους. Σε μια εποχή, όπου έχει ανοίξει η συζήτηση για τη σεξουαλική κακοποίηση, η κοινωνία οφείλει να παρέχει υποστήριξη και λύσεις στα άτομα και ειδικά στα παιδιά που την υφίστανται και όχι απλώς να σοκάρεται για λίγο ή ακόμη χειρότερα, να συνηθίζει αυτήν την ιδέα.

Σε μια κοινωνία με τόση βία ανηλίκων, όπως αυτή που βλέπουμε σήμερα, χρειάζεται να αναθεωρήσουμε το πώς αντιμετωπίζουμε την επιθετικότητα τους, αλλιώς η μόνη προοπτική είναι να γεμίσουν οι φυλακές με παιδιά.

Ανάμεσα σε πολλούς άλλους τρόπους με τους οποίους ο συγγραφέας έχει δουλέψει με άτομα με ψυχικό τραύμα προτείνει το θέατρο.

Από αρχαιοτάτων χρόνων το θέατρο, μας λέει ο συγγραφέας, ήταν μια θεραπεία για την κοινότητα. Για παράδειγμα, το έργο του Σοφοκλή, «Αίας», είναι μια περίπτωση μετατραυματικής διαταραχής και ο Σοφοκλής πολέμησε στους Περσικούς Πολέμους. Το αρχαίο δράμα, που πολλές φορές έχει ως θέμα τον πόλεμο, είχε ίσως χρησιμοποιηθεί στην αρχαία Αθήνα ως επανένταξη των στρατιωτών στην κοινωνία. Στο κεφάλαιο αυτό του βιβλίου μπορεί να διαβάσει κανείς για παρεμβάσεις μέσω του θεάτρου σε ανήλικους παραβάτες με ψυχικό τραύμα ή σε βετεράνους, που βρίσκονταν αποκλεισμένοι σε μοναξιά και κοινωνική αποτυχία. Εμείς, βέβαια, στα δικά μας σχολεία φροντίζουμε να δυσκολεύει όλο και περισσότερο η ύλη των Μαθηματικών και υποβαθμίζουμε εντελώς την τέχνη και τα οφέλη της για τους μαθητές, παραβάτες και μη. Κι αυτό το λάθος το πληρώνει η κοινωνία πολλαπλά.

Όπως πληρώνει πολλαπλά την πλήρη έλλειψη υποστήριξης των ευάλωτων οικογενειών. Κι όμως, όπως διαβάζουμε στο βιβλίο, κάποιος κύριος, εν ονόματι Τζέιμς Χέκμαν «τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ για τη μαθηματική απόδειξη του οικονομικού οφέλους που αποφέρει η πρώιμη παρέμβαση στη ζωή παιδιών προερχόμενων από μη προνομιούχες και προβληματικές οικογένειες. Αυξημένο ποσοστό αποφοίτησης από το λύκειο, χαμηλότερη εγκληματικότητα, λιγότερη ανεργία και λιγότερη ενδοοικογενειακή και διαπροσωπική βία».

«Όταν με καλούν να μιλήσω για το ψυχικό τραύμα και τη θεραπεία του», γράφει ο Van der Kolk, «κάποιες φορές οι παρευρισκόμενοι μου ζητούν να αφήσω κατά μέρος την πολιτική και να περιοριστώ αποκλειστικά στα νευροεπιστημονικά δεδομένα. Μακάρι να μπορούσα να διαχωρίσω το ψυχικό τραύμα από την πολιτική, αλλά όσο συνεχίζουμε να ζούμε στην άρνηση και να θεραπεύουμε μόνο το τραύμα, αγνοώντας τις αιτίες τους, είμαστε καταδικασμένοι να αποτύχουμε».

Και αξίζει να ασχοληθούμε αυτό το θέμα, γιατί το ψυχικό τραύμα μπορεί να μετουσιωθεί σε πλούτο. «Οι περισσότεροι εμπνευστές κινημάτων κοινωνικής αλλαγής έχουν άμεση προσωπική εμπειρία από τους μηχανισμούς και τις επιπτώσεις του ψυχικού τραύματος», γράφει ο συγγραφέας αυτού του πολύτιμου βιβλίου, στο οποίο μιλά λίγο και για το δικό του ψυχικό τραύμα.

«Αν διαβάσει κανείς τη βιογραφία οποιουδήποτε ρηξικέλευθου κοινωνικά ευαισθητοποιημένου προσώπου, θα διαπιστώσει ότι το όραμα και το πάθος του για αλλαγή προήλθαν από την ανάγκη αντιμετώπισης συντριπτικών, απελπιστικών καταστάσεων».

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post «Το Σώμα Δεν Ξεχνά» του Bessel A. Van Der Kolk appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ψυχική ασθένεια και Βία: Μύθοι και κοινωνική δικαιοσύνη

syntaktis4 — Thu, 12 Mar 2026 05:02:18 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Τα πρόσφατα γεγονότα σε σχέση με άτομα με ψυχικές ασθένειες, που εγκληματούν είναι πολύ ατελέσφορο να παρουσιάζονται και να καταναλώνονται σαν να είναι ταινίες τρόμου. Αυτά τα γεγονότα είναι αληθινή ζωή, ο αληθινός πόνος κάποιων ανθρώπων και σχετίζονται επίσης και με αληθινές και σοβαρές ελλείψεις, που υπάρχουν στη χώρα μας σε σχέση με τις δομές που αφορούν στην ψυχική ασθένεια.

Επίσης, δεν ζούμε στο 1960, ούτε στο 1990. Είναι απαράδεκτο να ταυτίζεται με το έγκλημα ο γενικός όρος «προβλήματα ψυχικής υγείας» ή «ψυχική ασθένεια». Αυτή η σύνδεση δημιουργεί ντροπή και στίγμα και κάνει πολλούς ανθρώπους να είναι απρόθυμοι να ζητούν βοήθεια για τους ίδιους ή τους συγγενείς τους, όταν υποφέρουν.

Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Epidemiology & Community Health, η ψυχική νόσος ευθύνεται μόνο για το 4% της συνολικής βίας στην κοινωνία. Η έρευνα αναφέρει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ υψηλότερο λόγω του τρόπου που προβάλουν τα εγκλήματα τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Θα πρέπει κάποια στιγμή να εστιάσουμε στο τι δεν λειτουργεί και στο τι θα έπρεπε να συμβαίνει σε μια χώρα, που θέλει να δηλώνει προοδευτική, πολιτισμένη και ευρωπαϊκή.

Στις 30 Σεπτεμβρίου του 2023 η Παγκόσμια Ψυχιατρική Ένωση (WPA) εξέδωσε κάποιες θέσεις για την κοινωνική δικαιοσύνη σε σχέση με τα άτομα με ψυχικές διαταραχές. Στο τέλος, το κείμενο γράφει:

Η Παγκόσμια Ψυχιατρική Εταιρεία η (WPA) καλεί τους ψυχιάτρους, τη διεθνή κοινότητα, τις εθνικές κυβερνήσεις, τους οργανισμούς ανθρωπιστικής βοήθειας, τους διεθνείς οργανισμούς υγείας και ανάπτυξης, τις επαγγελματικές ενώσεις ψυχικής υγείας και υγείας, καθώς και τους παρόχους υπηρεσιών ψυχικής υγείας και υγείας, να υπερασπιστούν και να εργαστούν προς την κατεύθυνση μιας συστημικής και δομικής μεταρρύθμισης, με στόχο τη διασφάλιση της κοινωνικής δικαιοσύνης για τα άτομα με ψυχικές ασθένειες και για την κοινωνία στο σύνολό της, μέσω των εξής:

α. Συνεργασία με άτομα που έχουν βιωμένη εμπειρία ψυχικών διαταραχών, καθώς και με τους επίσημους και ανεπίσημους φροντιστές τους και τους εμπλεκόμενους φορείς από διαφορετικούς τομείς και επιστημονικά πεδία, για την ανάπτυξη πολιτικών και παρεμβάσεων που από τον σχεδιασμό τους αντιμετωπίζουν τις ανισότητες στην πρόσβαση σε πόρους όπως η εργασία, η υγεία και τα δικαιώματα, και που επιτρέπουν στα άτομα με ψυχικές ασθένειες ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες να ασκούν και να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματα που τους αναλογούν. Παράλληλα, πρέπει να επεκτείνονται οι προσπάθειες για τη διασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης σε όλες τις κοινότητες, ώστε να προάγεται η ψυχική υγεία και να μειώνονται οι παράγοντες κινδύνου για ψυχικές διαταραχές.

β. Αύξηση της χρηματοδότησης, των επενδύσεων και των δαπανών για την ψυχική υγεία, ώστε να μειωθεί το κόστος των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και το οικονομικό βάρος που αυτό επιβάλλει στα άτομα με ψυχικές ασθένειες ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες και στις οικογένειές τους.

Το κόστος της φροντίδας μπορεί να οδηγήσει τις οικογένειες σε κύκλους φτώχειας, προκαλώντας αυξημένη ψυχική επιβάρυνση και επιδείνωση της ψυχικής υγείας.

γ. Παροχή εκπαίδευσης και κατάρτισης με τρόπο που ενισχύει την ευαισθητοποίηση και την κριτική κατανόηση των σχέσεων μεταξύ ψυχικής ασθένειας και πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη, της φτώχειας, των διακρίσεων και άλλων κοινωνικών προσδιοριστών της υγείας.

δ. Ενεργή συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο για τη δημόσια ψυχική υγεία, ενίσχυση της ενημέρωσης σχετικά με τη σύνδεση της ψυχικής υγείας με τη σωματική υγεία και προώθηση ολοκληρωμένων μοντέλων φροντίδας.

ε. Υποστήριξη κοινωνικών πολιτικών και προγραμμάτων πρόνοιας, όπως οικονομικές ενισχύσεις, στέγαση για όλους, επιδόματα ανεργίας και καθολική υγειονομική κάλυψη, τα οποία είναι γνωστό ότι μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ψυχικών διαταραχών και ενισχύουν τη δυνατότητα των ατόμων με ψυχικές ασθένειες ή/και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες να συμμετέχουν ισότιμα στην κοινωνία, αντιμετωπίζοντας συστημικά τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες.

Αξίζει να αναρωτηθούμε τι από όλα αυτά συμβαίνουν στην Ελλάδα ή υπάρχει περίπτωση να συμβούν ή τι μπορούμε να κάνουμε για να συμβούν.

Αξίζει να κατανοήσουμε ότι οι δημόσιες δομές για την ψυχική υγεία, δεν είναι κάτι που θα πρέπει να αφορά μόνο τους τωρινούς ψυχικά πάσχοντες, αλλά είναι κάτι που δικαιούνται οι πολίτες της, όπως δικαιούνται ένα νοσοκομείο. Ο καθένας μπορεί να χρειαστεί κάποια στιγμή αυτές τις υπηρεσίες και όταν δεν υπάρχουν, κοινωνικά προβλήματα, όπως η εγκληματικότητα δεν είναι αντιμετωπίσιμα.

Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η ψυχική διαταραχή είναι ασθένεια. Δεν ζούμε στον Μεσαίωνα για να τη θεωρούμε κάτι που έστειλαν οι δαίμονες και να καίμε στην πυρά τους πάσχοντες. Οι επιστήμες της Ιατρικής και της Ψυχολογίας, οι νευροεπιστήμες έχουν περιγράψει τους σωματικούς και ψυχικούς μηχανισμούς που συνδέονται με τις όποιες δυσλειτουργίες του εγκεφάλου. Υπάρχουν φάρμακα για την αντιμετώπιση τέτοιων προβλημάτων. Το θέμα είναι το πώς θα χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά οι επιστήμες στην κοινωνία, αλλά και το να δούμε πόσο θεραπευτικά δρουν άλλοι παράγοντες, όπως η υποστήριξη από την κοινότητα, οι τέχνες και η δυνατότητα έκφρασης, το νόημα που βρίσκει το άτομο στη ζωή του, η συμπερίληψη.

Τέλος, η δημοσιογραφία μπορεί να παίξει έναν πολύ ενεργό ρόλο στα παραπάνω, όταν σταματήσει να στέκεται εξονυχιστικά και αδιάκριτα πάνω από το κάθε ανθρώπινο δράμα, όταν γίνει προσεκτική με την ορολογία που στιγματίζει τους ανθρώπους. Θα είναι πολύ πιο βοηθητική για την κοινωνία, αν καταφέρει να αναδείξει τις κοινωνικές παθογένειες, τις τεράστιες ελλείψεις στις δημόσιες δομές, αλλά και όταν πιέσει για μεταρρυθμίσεις και λύσεις.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Ψυχική ασθένεια και Βία: Μύθοι και κοινωνική δικαιοσύνη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πένθος και στερεότυπα για το φύλο

syntaktis4 — Fri, 06 Feb 2026 05:11:14 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 3 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Θυμάμαι έναν αδελφό του παππού μου που φορούσε πάντα μαύρα πουκάμισα και μαύρα παντελόνια μέσα από τις κρητικές του μπότες. Είχε κάποτε χάσει ένα μικρό παιδί. Αυτός ο θείος ήταν ο μόνος άντρας που έχω δει, που εξέφρασε για δεκαετίες το πένθος του στον τρόπο που ντυνόταν. Ήταν επιλογή του. Αντίθετα, οι αμέτρητες γυναίκες που όταν έχαναν έναν κοντινό συγγενή φορούσαν μαύρα, δεν είχαν επιλογή. Αν δεν το έκαναν, θα θεωρούνταν ανεκδιήγητες και θα εξοστρακίζονταν από την κοινότητα.

Η κοινωνία δεν αναμένει το ίδιο είδος πένθους από τον άντρα και τη γυναίκα. Σε κάποια πολιτισμικά πλαίσια έχει υπάρξει μάλιστα ανάλγητη με τις γυναίκες. Στο γνωστό μυθιστόρημα του Ιούλιου Βερν, «Ο γύρος του κόσμου σε ογδόντα ημέρες» ο Φιλέας Φογκ σώζει μια Ινδή πριγκίπισσα από την πυρά. Έπρεπε να καεί ζωντανή δίπλα στον νεκρό της σύζυγο.

Η πενθούσα γυναίκα λοιπόν έπρεπε να πάψει να ζει ή απλώς να αποσύρεται. Υπάρχει ένα έμμετρο παραμύθι από την Καστοριά (καταγραφή του Γιώργου Παλάτσιου), που μιλά για μια κοπέλα, λυπημένη για τον θάνατο των γονιών της. Σε κάποιο σημείο λέει:

Νύχτωσε και τα ζωντανά της φύσης κοιμηθήκαν

και ξύπνησαν τα πνεύματα και όλα τα δαιμόνια.

-Κόρη έλυσε τα μαλλιά που τα ‘χε πένθους τάμα

κι ο Διάολος εμήνυσε να πάμε να τη φάμε.

Σε αυτό το παραμύθι βλέπουμε την παραδοσιακή κοινωνία να περιμένει από την πενθούσα γυναίκα να καταστείλει τη θηλυκότητα της. Και αργότερα, όμως, σε πολλά λογοτεχνικά έργα ή ταινίες υπήρχε το στερεότυπο της χήρας, που αποπλανά τους άντρες, που παρουσιαζόταν ως σαγηνευτική, μα ταυτόχρονα ως ιδιαίτερα ανήθικη.

Υπάρχουν όμως και πιο «θετικά» στερεότυπα για τη γυναίκα που πενθεί. Για παράδειγμα, μία μητέρα που χάνει ένα παιδί μερικές φορές αγιοποιείται. Μπορεί να συγκριθεί ακόμη και με την Παναγία.

Η Παναγία είναι ένα θρησκευτικό πρόσωπο στα πλαίσια του ιερού, η κάθε πενθούσα μητέρα είναι τρωτός άνθρωπος με ό,τι αυτό συνεπάγεται, δηλαδή με τις αδυναμίες που χαρακτηρίζουν τον κάθε άνθρωπο και τα λάθη που είναι στη φύση μας να κάνουμε. Πολλές φορές νιώθει κανείς δέος, όταν βλέπει έναν άνθρωπο που αντιμετωπίζει με αξιοπρέπεια μια πολύ μεγάλη δυσκολία. Ωστόσο, όταν δίνουμε τον τίτλο του «αγίου» ή του «ήρωα» σε ανθρώπους που πονούν, αν και τους θαυμάζουμε, τους βαραίνουμε ταυτόχρονα με πολύ υψηλές προσδοκίες και δεν τους αφήνουμε χώρο για ανθρώπινες ανάγκες.

Κι επίσης, μήπως η αγιοποίηση και η ηρωοποίηση της μητρότητας κάπως αδικεί τον πατρικό ρόλο, συντηρώντας την άποψη ότι τα παιδιά είναι αποκλειστικότητα των μητέρων;

Τι συμβαίνει, όμως, με το πένθος στον άντρα; Στον άντρα για πάρα πολλά χρόνια επιτρεπόταν να εκφράζει μόνο τον θυμό του. Οποιοδήποτε συναίσθημα λύπης ή φόβου ήταν απαγορευμένο, αυτόματα τον έβαζε σε μία υποδεέστερη θέση αδύναμου, που δεν εκπλήρωνε τις απαιτήσεις του φύλου του. Το κλάμα ήταν επίσης απαγορευμένο. Πολλοί άντρες δυσκολεύονται να κλάψουν σε μια κηδεία, σε αντίθεση με τις γυναίκες, από τις οποίες είναι αναμενόμενο.

Η κοινωνία λοιπόν δεν περιμένει -και ίσως δεν επιτρέπει- στον άντρα να αποσυρθεί μετά από ένα πένθος. Αντίθετα, αναμένεται να παραμείνει δραστήριος, ενεργητικός, γιατί «οι άντρες είναι δυνατοί». Ακόμη κι αν συνειδητοποιεί άλλα συναισθήματα, όπως βαθιά θλίψη ή αίσθημα κενού ή φόβου, συχνά δεν τα μοιράζεται ούτε με τα πιο κοντινά του πρόσωπα.

Αντίθετα, ο θυμός, η δυναμικότητα στην πενθούσα γυναίκα είναι κάτι που ξενίζει. Ερμηνεύονται σαν έλλειψη αληθινού πόνου. Άλλωστε, ο θυμός και η δυναμικότητα ποτέ δεν υπήρξαν ιδιαίτερα επιτρεπτά χαρακτηριστικά στη γυναίκα.

Στην πραγματικότητα, ο θυμός είναι ένα αναπόσπαστο μέρος του πένθους κι αυτό το γνωρίζουν όσοι έχουν έστω και στοιχειώδεις γνώσεις Ψυχολογίας. Το στάδιο του θυμού είναι ένα από τα βασικά στάδια του πένθους, που έχει περιγράψει η Elizabeth Kübler-Ross. Σήμερα τα στάδια αυτά δεν θεωρούνται γραμμικά, όπως υπέδειξε εκείνη, αλλά φάσεις που επανέρχονται ως κύματα.

Εν κατακλείδι, τα στερεότυπα, όσο κι αν μας βοηθούν να βάζουμε μια τάξη μέσα στο μυαλό μας, πολύ συχνά μας περιορίζουν. Μας κάνουν αυστηρούς ή άδικους με τους άλλους ή με τον εαυτό μας. Ο άνθρωπος που πενθεί θα βιώσει άρνηση, θυμό, θλίψη και ο στόχος είναι να φτάσει στην αποδοχή και στην ανεύρεση ενός νέου νοήματος, ενός νέου τρόπου να ζει συμφιλιωμένος με την απώλεια.

Οι άνθρωποι, όμως, πενθούν με βάση τις ψυχικές τους δυνάμεις, επηρεασμένοι από εμπειρίες του παρελθόντος και τραύματα καθώς και από το πώς έχουν μάθει να διαχειρίζονται από παιδιά τον πόνο.

Αναρωτιέμαι, έτσι, αν είναι δόκιμο να περιμένουμε να πενθούν οι άλλοι όπως περιμένουμε ή όπως θεωρούμε εμείς ως λογικό ή σωστό. Είναι σαν να νομίζουμε πως έχουμε δικαίωμα στον πόνο τους. Άραγε ορίζεται από τρίτους ο πόνος ενός ανθρώπου, μετριέται ή ζυγίζεται; Μήπως πληροί προδιαγραφές ή έχει κανένα νόημα να συγκρίνεται με κάποιο άλλο πόνο;

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Πένθος και στερεότυπα για το φύλο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

«Ελάτε να φτιάξουμε μια ιστορία για τον σεβασμό»

syntaktis4 — Mon, 19 Jan 2026 05:09:28 +0000

Χρόνος ανάγνωσης 4 ΄

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Τα παιδιά χρειάζονται κίνητρο

Κάποτε, στα πλαίσια του προγράμματος κατ’ οίκον υποστήριξης της Home-Start Ελλάς, βρέθηκα σε σπίτια μεταναστών για να βοηθήσω τα παιδιά τους στο μάθημα της Γλώσσας. Τα ελληνικά δεν ήταν η μητρική γλώσσα των γονιών τους και είχαν δυσκολίες. Μου ήταν όμως αδύνατον να χρησιμοποιήσω τα σχολικά βιβλία. Τότε ρώτησα τα παιδιά:

«Θέλεις να φτιάχνουμε μαζί ιστορίες και εσύ να γράφεις;»

Και έτσι ξεκινήσαμε. Έγραφαν, διορθώναμε τα λάθη και, χωρίς να το περιμένω, ανακάλυψα μια ψυχο-εκπαιδευτική μέθοδο, που εδώ και δέκα χρόνια εφαρμόζω σε πολλά και διαφορετικά πλαίσια ατομικά και κυρίως ομαδικά.

Μέσα από τις ιστορίες τα παιδιά αποκτούν κίνητρο να χρησιμοποιήσουν τον λόγο, νιώθουν χαρά και περηφάνια, και βιώνουν την αίσθηση του σκοπού και της συνεργασίας – ειδικά όταν η σύνθεση γίνεται σε ομάδα.

Η δύναμη της σύνθεσης ιστοριών

Έχω υλοποιήσει τέτοια ομαδικά προγράμματα σε ηλικίες από δύο μέχρι ογδόντα ετών, σε διάφορα μέρη:

σε συνδυασμό με εικονογράφηση με την ζωγράφο, Έυα Γεράκη
σε σχολεία, ΚΔΑΠ, βιβλιοθήκες, χώρους δημιουργικής απασχόλησης
με εφήβους και ενήλικες με αυτισμό ή άλλες κοινωνικές δυσκολίες,
σε ιατρείο παιδοψυχιάτρου,
ακόμη και σε ένα άλσος και στο προαύλιο μιας εκκλησίας!

Η αίσθηση μετά από κάθε πρόγραμμα είναι πάντα η ίδια.

Κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη να εκφράζεται και να ανήκει.

Η σύνθεση μιας ιστορίας ανακουφίζει και ψυχαγωγεί και η ικανότητα αυτή είναι έμφυτη σε όλους μας.

Για εμάς τους ψυχολόγους, η σύνθεση ιστοριών είναι εξαιρετικό εργαλείο ψυχοεκπαίδευσης: βοηθά να μιλάμε με παιδιά και ενήλικες για τον σεβασμό, τη διαφορετικότητα, τη φιλία, τους αποχωρισμούς, την αδυναμία, τα συναισθήματα.

Επιστημονική τεκμηρίωση

Στην ΑΜΚΕ ΠΛΟΗΓΗΣΗ από το 2019 μέχρι σήμερα γίνονται συστηματικά προγράμματα σύνθεσης ιστοριών για νέους με δυσκολίες. Το 2023, στο περιοδικό Ψυχιατρική Παιδιού και Εφήβου, δημοσιεύσαμε με τις συνεργάτιδές μου, Βασιλεία Κατσαούνου, Ευτέρπη Μαρίνη και Μαρία Παπαρδάκη, εργασία με τίτλο:

«Η σύνθεση ιστοριών σε προγράμματα για εφήβους και νέους με νευροαναπτυξιακές διαταραχές: πρόταση για επικοινωνία και συμπερίληψη».

Το 2024, η ψυχολόγος, Άννα Ηλιάδη, έκανε σχετική ποιοτική έρευνα, στα πλαίσια της διπλωματικής της εργασίας για το μεταπτυχιακό της στην Ειδική Αγωγή στο ΕΚΠΑ. Διαπίστωσε ότι:

«Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη θετική επίδραση της Ψυχοεκπαίδευσης με τη Μέθοδο της Σύνθεσης Ιστοριών στην ψυχολογική κατάσταση και στις διαπροσωπικές σχέσεις των συμμετεχόντων, ενισχύοντας τις κοινωνικές δεξιότητες, την έκφραση συναισθημάτων και την προσωπική ανάπτυξη».

Παράλληλα με τα παραπάνω, έχουμε δει ότι η σύνθεση μιας ιστορίας μπορεί να βοηθήσει τα μέλη μιας ομάδας να εκφράσουν σκέψεις και συναισθήματα που σχετίζονται με τη βία, όπως ο φόβος ή ο θυμός, αλλά και να διαπραγματευτούν εκ νέου πεποιθήσεις και στάσεις, που μπορεί να είναι μη ωφέλιμες.

Μπορεί επίσης να βοηθήσει άτομα που έχουν υποστεί λεκτική ή σωματική βία να μετουσιώσουν το τραύμα τους σε κάτι, που μπορεί αυτή τη φορά να έχει ελπίδα, χωρίς να χρειαστεί καν να εκτεθούν και βιώνοντας ασφάλεια.

Η σύνθεση ιστοριών σε πρόγραμμα πρόληψης της βίας στα παιδιά

Το 2025 επέστρεψα στην Home-Start Ελλάς και αναπτύξαμε δράσεις στο έργο «Μεγαλώνοντας με Ασφάλεια: η δύναμη των ιστοριών και των αφηγήσεων στην προστασία των παιδιών», στο πλαίσιο του προγράμματος PREVENT, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του προγράμματος Citizens, Εquality, Rights and Values (CERV), το Ίδρυμα Μποδοσάκη και το Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ στην Κύπρο.

Υλοποιήσαμε οκτώ προγράμματα σε Καβάλα, Αθήνα και Πειραιά – σε σχολεία, ΚΔΑΠ και στην Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων.
98 παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού συμμετείχαν στη δημιουργία ιστοριών με θέμα τον σεβασμό. Στη συνέχεια δημιουργήθηκε e-book με τις ιστορίες και τις ζωγραφιές των παιδιών.

Οι πρώτες ερωτήσεις μας ήταν απλές, όπως:

Τι σημαίνει σεβασμός;
Τι σας κάνει να χαίρεστε;
Πώς νιώθει το σώμα μας όταν φοβόμαστε;
Μπορούμε να είμαστε φίλοι με όλους;

Τα παιδιά συμμετείχαν με ενθουσιασμό. Είδα πόση ανάγκη έχουν να εκφραστούν, πόσο σοβαρά βιώνουν όσα εμείς θεωρούμε ασήμαντα – όπως ο φόβος στο σκοτεινό υπνοδωμάτιο ή το να μην θέλει να παίξει μαζί τους ένας φίλος.

Οι οκτώ ιστορίες που δημιουργήσαμε ήταν όλες διαφορετικές:

Ταξιδέψαμε με τον Σούπερ Σεβασμό και έναν σούπερ παππού που ήθελε έναν κόσμο χωρίς βία.
Μπήκαμε στο δάσος, όπου μια μάγισσα δεν άφηνε μια πριγκίπισσα να παντρευτεί τον αγαπημένο της.
Είδαμε μια δασκάλα που φώναζε πολύ στους μαθητές της να χαλαρώνει τελικά πηγαίνοντας στην παραλία με μια σανίδα sup.
Ταξιδέψαμε με έναν πειρατή που δεν είχε μάθει πώς να σέβεται και κυνηγούσε θησαυρούς, μα ανακάλυψε τη φιλία.
Αναρωτηθήκαμε αν ένα ρομπότ μπορεί να έχει συναισθήματα, όταν προσπάθησε να το φτιάξει ένα παιδί που δεν είχε φίλους στο σχολείο.
Και φύγαμε γρήγορα από το σχολείο των βαμπίρ, όπου βρέθηκε ένα κορίτσι νομίζοντας ότι θα είναι ωραία εκεί, μα κανείς δεν σεβόταν κανέναν.
Τέλος, αναρωτηθήκαμε αν μια σπηλιά γεμάτη χρήματα και με ένα ακριβό αυτοκίνητο μπορεί να αξίζει όσο μια γειτονιά με ένα δεντρόσπιτο, όπου θα περνούν όμορφα οι γονείς με τα παιδιά τους.

Πέραν των όσων είπαμε για τον σεβασμό, οι ιστορίες ήταν ένας τρόπος να εκφραστούν από τα παιδιά σκέψεις για ζητήματα, που απασχολούν αυτή τη στιγμή τον συλλογικό νου όλων, θέματα όπως η οικονομική ανασφάλεια ή η τεχνητή νοημοσύνη.

Κάποιοι γονείς είπαν πως η ιστορία, στο e-book που τους στάλθηκε, υπήρξε μια πολύ καλή αφορμή να συζητήσουν με τα παιδιά τους για σοβαρά θέματα. Και κάποιοι παιδαγωγοί χρησιμοποίησαν το υλικό περεταίρω για δημιουργική απασχόληση ή διδασκαλία.

Γιατί έχει σημασία;

Σε μια εποχή όπου ακούμε για συλλήψεις εφήβων – ακόμη και 13χρονων – η πρόληψη της βίας στα παιδιά γίνεται επιτακτική. Και η πρόληψη της βίας σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο μπορεί να γίνει μόνο όταν μιλάμε στη γλώσσα των παιδιών, όταν τους δίνουμε την ευκαιρία να εκφράζονται δημιουργικά.

Για να κινηθούμε προς τέτοιους στόχους, χρειάζεται επίσης:

Να θεωρούμε τα παιδιά ισότιμους συνομιλητές,
Να αντέχουμε η αντιδραστικότητά τους να διατυπωθεί λεκτικά προσφέροντας εναλλακτικές
Να τα βοηθάμε να βρίσκουν κίνητρο για τον εαυτό τους ώστε να στραφούν σε κοινωνικές και συνεργατικές συμπεριφορές,
Να τα ενθαρρύνουμε να μετουσιώνουν την επιθετικότητά τους, αλλά και να διεκδικούν, να βάζουν όρια, να αμύνονται.

Τότε ίσως να μπορούν πιο εύκολα να απορρίψουν τη βία και να στραφούν σε αυτό που τόσο όμορφα περιγράφει ο Άντλερ ως την «ωφέλιμη πλευρά της ζωής».

Το e-book με τις ιστορίες και τις ζωγραφιές των παιδιών μπορείτε να το δείτε ΕΔΩ.

Περισσότερα για τη σύνθεση ιστοριών μπορείτε να διαβάσετε:

Τζωρτζακάκη Κ. και συνεργάτριες, (2023). «Η σύνθεση ιστοριών σε προγράμματα με εφήβους και νέους με νευροαναπτυξιακές διαταραχές: πρόταση για επικοινωνία και συμπερίληψη», Ψυχιατρική παιδιού & εφήβου 11 (1)

Ηλιάδη Α., (2024). Διερεύνηση των απόψεων και των εμπειριών ατόμων με αυτισμό αναφορικά με την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων μέσω της σύνθεσης ιστοριών. Διπλωματική εργασία, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην προσχολική ηλικία, πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών «Ειδική Αγωγή»

Κατερίνα Τζωρτζακάκη, «Γιατί θα έπρεπε οι ιστορίες να χρησιμοποιούνται ως παιδαγωγικό εργαλείο στο σχολείο», Ψυχογραφήματα

Κατερίνα Τζωρτζακάκη, «Όταν ο Λέων Τολστόι έγραφε ιστορίες με αγροτόπαιδα», Ψυχογραφήματα

The post «Ελάτε να φτιάξουμε μια ιστορία για τον σεβασμό» appeared first on Ψυχο-γραφήματα.