Επιμέλεια – Μετάφραση: Ρεβέκκα Τσοχαντάρη, MSc Ψυχολογία

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα των ανθρώπων είναι ότι είμαστε υπερβολικά καλοί στο να μην σταματάμε. Είμαστε ειδικοί στο να παραδινόμαστε στις απαιτήσεις της ζωής, ν’ ανταποκρινόμαστε σε όλα αυτά που μας ζητούνται και να εκτελούμε πιστά όλες τις προτεραιότητες που οι άλλοι μας ορίζουν. Είμαστε πάντα παρόντες ως εξαίρετα αγόρια ή κορίτσια – και φέρνουμε σε βόλτα αυτό το μαγικό κατόρθωμα για δεκαετίες, χωρίς την παραμικρή ενόχληση ή την παραμικρή ρωγμή στην προσωπικότητά μας.

Μέχρι που ξαφνικά μια μέρα, προς έκπληξη όλων γύρω μας, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μας, σπάμε. Δεν μπορούμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι. Πέφτουμε σε βαριά κατάθλιψη. Αναπτύσσουμε αφόρητο κοινωνικό άγχος. Δεν τρώμε. Μιλάμε ακατάπαυστα χωρίς νόημα. Χάνουμε τον έλεγχο κάποιου μέρους του σώματός μας. Νιώθουμε την ανάγκη να κάνουμε κάτι που είναι εντελώς εκτός εαυτού. Γινόμαστε παρανοϊκοί για κάποιο θέμα. Δεν θέλουμε πια ν’ ακολουθήσουμε τους όρους μιας σχέσης, ξεκινούμε εξωσυζυγική σχέση, εντατικοποιούμε τους τσακωμούς, και γενικότερα ταράζουμε την καθημερινότητα με όποιο τρόπο μπορούμε.

Μια ψυχική κατάρρευση, είναι εξαιρετικά ενοχλητική για όλους, κι έτσι, υπάρχει μια έντονη προσπάθεια να θεραπεύσουμε τα συμπτώματα το συντομότερο, να τα εξαφανίσουμε και έτσι να συνεχίσουμε με την καθημερινότητά μας όπως πριν.

Μια τέτοια αντιμετώπιση όμως, δείχνει ότι μάλλον δεν έχουμε καταλάβει τι έχει συμβεί. Μια κατάρρευση δεν είναι απλά μια ένδειξη προσωρινής τρέλας ή δυσλειτουργίας, αλλά μια πραγματική – αν και άκρως άναρθρη – έκκληση για ψυχική υγεία. Είναι μια προσπάθεια ενός μέρους του μυαλού μας, να παρασύρει ένα άλλο μέρος, προς την ανάπτυξη και την κατανόηση την οποία αρνούνταν να κάνει μέχρι τώρα. Αν το δούμε ως παράδοξο, είναι μια προσπάθεια να ξεκινήσει μια διαδικασία ανάρρωσης, μέσα από μια ασθένεια.

Κι έτσι, ο κίνδυνος στο να βλέπουμε μια κατάρρευση μόνο μέσα από μια ιατρική ματιά και να προσπαθούμε να την θεραπεύσουμε άμεσα, είναι ότι μπορεί να χάσουμε ένα μεγάλο μάθημα που είναι ενσωματωμένο μέσα στην ασθένειά μας. Μια κατάρρευση δεν είναι μόνο πόνος, αν και είναι και αυτό φυσικά, αλλά και μια μεγάλη ευκαιρία μάθησης.

Ο λόγος που καταρρέουμε, είναι γιατί τα προηγούμενα χρόνια δεν ήμασταν αρκετά ‘ελαστικοί’. Υπήρχαν πράγματα που παραμερίζαμε στην άκρη του μυαλού μας, μηνύματα που έπρεπε να προσέξουμε, συναισθηματική μάθηση και επικοινωνία που δεν κάναμε – και τώρα, ο συναισθηματικός μας εαυτός, έχοντας περιμένει υπομονετικά για τόσο καιρό, προσπαθεί να ακουστεί με τον μόνο τρόπο που ξέρει. Είναι σε απόγνωση – και θα πρέπει να τον καταλάβουμε και να συμμεριστούμε την σιωπηλή οργή του. Το πιο σημαντικό μήνυμα μιας κατάρρευσης, είναι ότι δεν πρέπει να συνεχίσουμε όπως πριν – ότι τα πράγματα πρέπει ν’ αλλάξουν ή αλλιώς (και αυτό είναι τρομαχτικό όταν το αναγνωρίζουμε), μπορεί να είναι προτιμότερος ο θάνατος.

Γιατί, όμως, δεν μπορούμε ν’ ακούσουμε τις συναισθηματικής μας ανάγκες νωρίτερα με μεγαλύτερη ηρεμία και ν’ αποφύγουμε το μελόδραμα μιας κατάρρευσης; Διότι, η συνείδηση μας είναι από φύση της τεμπέλα και δυσκολεύεται να διακρίνει τέτοια μηνύματα μέχρι να έρθει η βαρβαρότητα της κατάρρευσης. Για χρόνια, δεν ακούει κάποια στεναχώρια, αποφεύγει ν’ αντιμετωπίσει μια δυσλειτουργία σε μια σχέση ή απορρίπτει κάποιες επιθυμίες.

Θα μπορούσαμε να συγκρίνουμε την κατάρρευση με μια επανάσταση. Για πολλά χρόνια, ο λαός πιέζει τους κυβερνώντες να ακούσουν τα αιτήματα του και να κάνουν τις απαραίτητες αλλαγές. Για χρόνια, οι κυβερνώντες κάνουν υποτυπώδης κινήσεις, αλλά βασικά δεν ακούνε – μέχρι μια μέρα, ο κόσμος δεν αντέχει άλλο, μπαίνει στο παλάτι, καταστρέφει όλα τα υπάρχοντα και πυροβολεί στην τύχη, αθώους και ενόχους.

Συνήθως οι επαναστάσεις δεν έχουν καλό τέλος. Τα πραγματικά προβλήματα και οι ανάγκες του κόσμου δεν λύνονται, ούτε καν ανακαλύπτονται. Γίνεται ένας εμφύλιος πόλεμος – καμιά φορά κυριολεκτικά, αυτοκτονία. Το ίδιο ισχύει και στην κατάρρευση.

Ένας καλός θεραπευτής, προσπαθεί να ακούσει τα μηνύματα μιας κατάρρευσης, παρά να σιωπήσει την ασθένεια. Συνήθως ανακαλύπτουμε, μέσα από τις ιδιαιτερότητες της, μια έκκληση για περισσότερο προσωπικό χρόνο, μια πιο στενή σχέση με τον άλλον, έναν πιο ειλικρινή και ολοκληρωμένο τρόπο ύπαρξης, μια αποδοχή ως προς το ποιοι είμαστε σεξουαλικά. Γι’ αυτό το λόγο, ξεκινάμε να πίνουμε, βάζουμε τον εαυτό μας σε απομόνωση, γινόμαστε άκρως παρανοϊκοί ή μανιακά σαγηνευτικοί.

Μια κρίση όμως, δείχνει όρεξη για ανάπτυξη, η οποία δεν έχει βρει άλλο τρόπο να εκφραστεί.

Πολλοί άνθρωποι, μετά από κάποιους τρομαχτικούς μήνες ή και κάποιων χρόνων λένε: «Δεν ξέρω αν θα είχα γίνει καλά, αν δεν είχα αρρωστήσει».

Κατά την διάρκεια μιας κατάρρευσης, συχνά αναρωτιόμαστε αν έχουμε τρελαθεί. Όμως, δεν έχουμε. Σίγουρα συμπεριφερόμαστε πολύ περίεργα, αλλά κάτω από την επιφάνεια, είμαστε σε μια κρυφή, αλλά πολύ λογική αναζήτηση για υγεία. Δεν έχουμε αρρωστήσει· ήμασταν ήδη άρρωστοι. Η κρίση, αν καταφέρουμε να την ξεπεράσουμε, είναι η προσπάθεια να ξεφύγουμε από ένα τοξικό status quo, μια επίμονη έκκληση να ξαναχτίσουμε τις ζωές μας πάνω σε μια πιο αυθεντική και ειλικρινή βάση.

Πηγή: www.thebookoflife.org 

The post Τι μπορούμε να μάθουμε από την ψυχική κατάρρευση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Η κατάθλιψη αποτελεί ένα φάσμα δυσάρεστων συναισθηματικών καταστάσεων, οι οποίες μπορεί να είναι φυσιολογικές ή παθολογικές. Πιο συγκεκριμένα, η κατάθλιψη μπορεί να είναι μία φυσιολογική διάθεση απέναντι στην απώλεια αγαπημένων προσώπων, ένα σύμπτωμα, ως αντίδραση στο άγχος, ή μια αντίδραση ασθενών με οργανικά ή ψυχιατρικά προβλήματα. Κάποιες φορές, όμως, πρόκειται για μία σοβαρή ψυχιατρική διαταραχή ή σύνδρομο, όπως είναι η Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή.

Δεν αποτελεί ένα απλό συναίσθημα. Είναι η κατάσταση εκείνη που βιώνει το άτομο, κατά την οποία η στενοχώρια εδραιώνεται στη ψυχή του και δεν επηρεάζεται ακόμη και από ευχάριστα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω του. Εμποδίζει την συνήθη λειτουργικότητά του και επιμένει για αρκετές εβδομάδες, μήνες ή και χρόνια.

Μπορεί να διαγνωστεί σε άτομα όλων των ηλικιών, κοινωνικο-οικονομικών στρωμάτων, φύλων και μορφωτικών επιπέδων.

Αιτίες που προκαλούν κατάθλιψη

Οι πιο συχνοί παράγοντες που διαμορφώνουν όλο το φάσμα της κατάθλιψης είναι οι νευροενδοκρινικές διαταραχές, το οικογενειακό περιβάλλον, ψυχοκοινωνικοί παράγοντες (απώλεια προσώπου, ξαφνικός χωρισμός, απώλεια εργασίας), η κληρονομικότητα, τα ψυχοτραυματικά γεγονότα της ζωής του ατόμου, οι προδιαθεσικές καταστάσεις, κάποια σωματικά νοσήματα όπως η δυσλειτουργία του θυρεοειδή, παθήσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν το συναίσθημα, μορφές καρκινικής νόσου, φαρμακολογικές ή ψυχοδραστικές ουσίες και σημαντικοί ψυχοπαθολογικοί παράγοντες.

Οι παραπάνω αιτίες και παράγοντες ωθούν το άτομο να διαμορφώσει μια συγκεκριμένη ιδέα για τον εαυτό του όπου χαρακτηρίζεται από αρνητισμό.

• Θεωρεί τον εαυτό του ανάξιο και πιστεύει πως δεν έχει τις ικανότητες να αλλάξει τη ζωή του γιατί δεν αξίζει να το κάνει.
• Δεν κάνει σχέδια για το μέλλον γιατί πιστεύει ότι δεν υπάρχει λόγος καθώς δεν θα βιώσει όμορφες και ευτυχισμένες στιγμές.
• Το συναίσθημα της δυστυχίας καλύπτει σαν ένα βαρύ πέπλο κάθε δραστηριότητα και σκέψη και το άτομο είναι πεπεισμένο πως δεν μπορεί να κάνει τίποτα για να αλλάξει την κατάσταση.
• Έχει καταληφθεί από ματαιότητα και απελπισία.

Πρώτα συμπτώματα κατάθλιψης

Σύμφωνα με την Ψυχολόγο Ελένη Μαυρουκλή σε άρθρο της για τα πρώτα σημάδια της κατάθλιψης αναφέρει: «Συχνά συμβαίνουν στη ζωή μας γεγονότα που μας κάνουν να χάνουμε την διάθεσή μας και να νιώθουμε αβοήθητοι, απελπισμένοι και χωρίς ενδιαφέρον. Άλλες πάλι φορές μπορεί να νιώθουμε θλιμμένοι κάποια περίοδο χωρίς να έχει προηγηθεί κάποιο συγκεκριμένο γεγονός.

Αν και στην καθομιλουμένη χρησιμοποιούμε συχνά τον όρο «κατάθλιψη» για μια ποικιλία καταστάσεων που μας προκαλούν κακή διάθεση, οι ειδικοί κάνουν έναν σημαντικό διαχωρισμό μεταξύ των διαγνωστικών κατηγοριών που εμπίπτουν στις Καταθλιπτικές Διαταραχές και διαφοροποιούν σαφώς την Κλινική Κατάθλιψη (Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή) από τις καταθλιπτικές διαταραχές που δεν συναντούν όλα τα κριτήρια προκειμένου να τεθεί η διάγνωση της Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής.

Είναι πολύ σημαντικό να τονιστεί ότι αν νιώθετε τα συναισθήματα θλίψης και της έλλειψης ευχαρίστησης να επιμένουν για μεγάλο διάστημα και να σας προκαλούν σημαντική αλλαγή στην λειτουργικότητά σας στην καθημερινή και την εργασιακή σας ζωή τότε είναι πολύ σημαντικό να συμβουλευτείτε ειδικό Κλινικό Ψυχολόγο ή Ψυχίατρο προκειμένου να διερευνήσετε μαζί του καλύτερα και πιο εμπεριστατωμένα το ζήτημά σας».

Τι δεν πρέπει να λέμε… όταν κάποιος είναι αντιμέτωπος με την κατάθλιψη

• Μα όλα καλά σου πάνε. Ποιο είναι το πρόβλημα σου;
• Δεν κουράστηκες να είσαι συνέχεια έτσι;
• Εσύ πρέπει να δώσεις την ώθηση στον εαυτό σου και να βγεις από όλο αυτό.
• Όλα είναι μέσα στο μυαλό σου. Κακώς είσαι έτσι.
• Νόμιζα πως είσαι δυνατός/ δυνατή αλλά έκανα λάθος.
• Κάνεις σα μικρό παιδί.
• Δε βαρέθηκες να λυπάσαι τον εαυτό σου;
• Η ευτυχία είναι επιλογή.
• Νομίζεις ότι εσύ έχεις προβλήματα. Που να ακούσεις τα δικά μου.
• Και για αυτό είσαι έτσι; Σιγά!
• Να δοκιμάσεις γιόγκα/ βιταμίνες/ προσευχή κ.α. κα θα σου περάσει. Το έκανα εγώ και είμαι μια χαρά.
• Είμαστε οι σκέψεις μας. Αν αρχίσεις να σκέφτεσαι θετικά όλα θα πάνε καλά.
• Μην τον/ την πιστεύεται. Τα κάνει όλα για να τραβήξει την προσοχή.
• Αν θέλεις να σταματήσεις να νιώθεις έτσι πάψε να το σκέφτεσαι.
• Μου φαίνεται πως σου αρέσει να νιώθεις έτσι.
• Δεν προσπαθείς αρκετά.
• Έχουμε βαρεθεί να σε βλέπουμε σε αυτή τη κατάσταση.
• Σε νιώθω. Και εγώ είχα περάσει πολύ δύσκολα όταν…
• Τι να πει και η μαμά σου, που έχει περάσει τόσα. Τα δικά σου δεν είναι τίποτα.

Ενας δικός μου άνθρωπος με κατάθλιψη με χρειάζεται, πως μπορώ να βοηθήσω;

• Να του πούμε αυτό που νιώθουμε: «Είμαι εδώ και θέλω να σε βοηθήσω».
• Να ρωτήσουμε τον φίλο/αδερφό/γονέα/συνάδελφο που πάσχει από Καταθλιπτική Διαταραχή τι μπορούμε να κάνουμε για να τον βοηθήσουμε.
• Να τον διαβεβαιώσουμε ότι δεν φέρει καμία ευθύνη για αυτό που του συμβαίνει.
• Όταν μας λέει κάτι σε σχέση με το θέμα που αντιμετωπίζει να τον κατανοούμε και να τον συναισθανόμαστε, να είμαστε παρόν και να τον ακούμε πραγματικά.
• Δώστε του χρόνο και κάντε υπομονή.

Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Έχει μια ξεχωριστή παιδική ηλικία και μοναδικά βιώματα που δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει πλήρως. Μειώνοντας τη σημασία των συναισθημάτων του καταθλιπτικού ατόμου, κάνοντας το να ντρέπεται για όσα χωρίς να επιδιώκει αισθάνεται και λέγοντας του πως επιλέγει να περνά τη ζωή του μέσα στη «μαύρη τρύπα» της κατάθλιψης το μόνο που καταφέρνει κανείς είναι να το κάνει να νιώθει περισσότερες τύψεις, άγχος και απόγνωση.

Πηγή: Melapus

The post Όλα όσα δεν πρέπει να λέγονται σε άτομα που έχουν κατάθλιψη appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Αντώνιο Ντακανάλη, Kαθηγητή και επικεφαλή ερευνητή Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας

The post Οι άνδρες δυσκολεύονται να μιλήσουν για την ψυχική τους υγεία appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Σύλβα Σαραφίδου, Ψυχολόγο, MSc, AKC

Ένα ψυχολογικό σύμπτωμα είναι ένα αίσθημα, μία σκέψη ή μία κατάσταση την οποία μπορεί κανείς να βιώνει. Όλοι μας έχουμε περάσει από άγχος, θλίψη, στρες, και όλοι μας έχουμε βιώσει διάφορα ‘συμπτώματα΄. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως όλοι πάσχουμε από ψυχικές ασθένειες. Τι διαχωρίζει όμως το σύμπτωμα από την ασθένεια; Τι σημαίνει ψυχική ασθένεια;

Η ψυχική ασθένεια μπορεί να οριστεί σε σχέση με την ψυχική υγεία. Μπορούμε να φανταστούμε τους δύο όρους σαν ένα συνεχές (continuum): στην μία άκρη του η απόλυτη ψυχική υγεία και ευεξία και στην άλλη η απόλυτη ψυχική ασθένεια. Μπορούμε να φανταστούμε αυτό το συνεχές ως μία ευθεία γραμμή. Καθώς κανείς (ή έστω σχεδόν κανείς) δεν αγγίζει την απολυτότητα, οι περισσότεροι από εμάς κυμαινόμαστε στους ενδιάμεσους τόνους. Η ψυχική υγεία και ασθένεια λοιπόν δεν είναι ‘άσπρο- μαύρο’ μα ενδιάμεσες αποχρώσεις του γκρι.Επίσης οι έννοιες δεν είναι εντελώς σταθερές: για παράδειγμα, κάποιος που απολύεται από την δουλειά του θα μετατοπιστεί στο συνεχές προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας (εάν βιώσει θλίψη, απογοήτευση και αισθήματα κατάθλιψης), ενώ όταν ο ίδιος βρει μία νέα δουλειά και έχει πολλές επαγγελματικές επιτυχίες θα μετατοπιστεί στο συνεχές προς την ψυχική υγεία.

Οι μετατοπίσεις προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας κάνουν την εμφάνισή τους ως συμπτώματα (ο συνδυασμός των οποίων τελικά θα οδηγήσει σε νόσο). Όμως, εάν όλοι βιώνουμε κατά καιρούς συμπτώματα, τι σημαίνει αυτό για την ψυχική μας υγεία; Πως διαχωρίζεται το σύμπτωμα από την πάθηση; Ένα σύμπτωμα από μόνο του μπορεί να επηρεάζει το άτομο και την καθημερινότητά του. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως το άτομο δεν μπορεί να εργαστεί, να κοινωνικοποιηθεί, να διασκεδάσει. Εάν ένα σύμπτωμα εμποδίζει το άτομο από όλα αυτά τότε μπορεί να είναι δείγμα ψυχικής ασθένειας.

Το κλειδί στην κατανόηση της βαρύτητας του συμπτώματος είναι η ίδια η λειτουργικότητα του ατόμου

Για παράδειγμα ένα άτομο που αγχώνεται με τον πολύ κόσμο βιώνει ένα σύμπτωμα, εάν όμως πάψει να βγαίνει έξω ή πανικοβάλλεται όταν συναναστρέφεται με πολύ κόσμο, τότε κλίνει προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας.

Αξίζει να σημειωθεί πως η λειτουργικότητα σε εργασιακό και κοινωνικό επίπεδο αποτελεί και διαγνωστικό κριτήριο του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εργαλείου (DSM). Βάση αυτού, κάποιος μπορεί να διαγνωστεί με ψυχική νόσο εάν τα συμπτώματα μειώνουν την εργασιακή και κοινωνική λειτουργικότητα, και εάν αυτή η κατάσταση παρουσιάζει διαφορά από προηγούμενη.

Αυτό γιατί είναι σημαντικό για εμάς; Ο καθένας από εμάς προσωπικά μπορεί να αναγνωρίζει σε ποιο σημείο του συνεχούς βρίσκεται την εκάστοτε φάση της ζωής του. Ταυτόχρονα, μπορεί κανείς να έχει κατά νου την δική του λειτουργικότητα – όταν παρατηρεί ότι αυτή μειώνεται τότε το σύμπτωμα αρχίζει να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος στην καθημερινότητα. Ένα ψυχολογικό σύμπτωμα δεν είναι κάτι το καθοριστικό ή το απόλυτο. Υποδηλώνει μία δύσκολη φάση ζωής και υπονοεί πως μπορεί να υπάρξει βελτίωση.

Έτσι η ύπαρξη ενός συμπτώματος δεν πρέπει να μας τρομάζει ή να μας καθηλώνει. Ας αναγνωρίσουμε πως το σύμπτωμα είναι ελεγχόμενο και διαχειρίσιμο και πως μπορούμε να βρούμε διέξοδο.  Ένα σύμπτωμα από μόνο του δεν σημαίνει πως το άτομο δεν είναι λειτουργικό ή πως πάσχει από κάποια ψυχική νόσο. Στην περίπτωση ύπαρξης συμπτώματος, βοηθά να διαχωρίζουμε αυτό από το άτομο: είναι διαφορετικό το να πούμε ότι κάποιος βιώνει άγχος και άλλο το να τον χαρακτηρίσουμε ως αγχώδη, για παράδειγμα. Το σύμπτωμα δεν μας καθορίζει απόλυτα!

Καλό είναι να παρατηρούμε στον εαυτό μας και τα κοντινά μας πρόσωπα πιθανά συμπτώματα και (κυρίως) την μείωση της λειτουργικότητας, και να αναζητούμε βοήθεια από το περιβάλλον μας ή από ειδικούς ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία, (2000). Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, 4η έκδοση, Washington D.C, Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία.

Χριστοπούλου, Α., (2008). Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα, Αθήνα, Εκδόσεις Τόπος.

Χαρτοκόλλης, Π., (1991). Εισαγωγή στην Ψυχιατρική, Αθήνα, Εκδόσεις Θεμέλιο.

The post Ψυχολογικά συμπτώματα: Πότε υποδηλώνουν ψυχική ασθένεια; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Τα προβλήματα ψυχικής υγείας αν και ήταν πάντα εκεί, συνυφασμένα με την ανθρώπινη ύπαρξη αποτελούσαν απόκρυφο μυστικό καλυμμένο με ντροπή και ενοχές για τα άτομα που τα αντιμετώπιζαν αλλά και για τους γύρω τους. Επομένως, ήταν πολύ δύσκολο να ζητήσει κανείς βοήθεια ιδιωτικά και σχεδόν αδιανόητο να το κάνει δημόσια, καθώς έτσι θα έπρεπε να αποδεχτεί πρώτα ότι έχει ένα τέτοιο πρόβλημα και στη συνέχεια να βρει το θάρρος να αντιμετωπίσει την ντροπή και τις ενοχές. Αυτή η παγιωμένη κατάσταση πολλών ετών ξεκίνησε μόλις πρόσφατα να αλλάζει. Ιδιαίτερα μέσα στην πανδημία που εμφάνισε ή όξυνε προβλήματα ψυχικής υγείας λόγω του εγκλεισμού και της απώλειας της ανθρώπινης επαφής που είναι ζωογόνος για τον άνθρωπο, διάσημοι παγκοσμίως ξεκίνησαν να μιλούν. Και αυτό έδωσε θάρρος και σε άλλους να ξεκινήσουν να μιλούν. Μικρά, διστακτικά βήματα που αποτελούν, ωστόσο, μια αρχή.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του παγκοσμίου φήμης μοντέλου Μπέλα Χαντίντ που δεν δίστασε να ανεβάσει φωτογραφίες χωρίς ίχνος μακιγιάζ αλλά με δάκρυα στα μάτια της να εξομολογηθεί ότι δίνει καθημερινή μάχη με την κατάθλιψη και το άγχος. «Η κατάθλιψη είναι η καθημερινότητά μου. Κάθε μέρα, κάθε νύχτα. Κάποιες φορές χρειάζεσαι να σου πουν ότι δεν είσαι μόνη», έγραψε το διάσημο μοντέλο σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης δίνοντας το μήνυμα ότι ακόμα και ανάμεσα στις λαμπερές πασαρέλες και τα φανταχτερά ρούχα η ψυχή είναι πιθανό να πονάει και να αισθάνεται μοναξιά.

Ακόμα ένα παράδειγμα είναι της τραγουδίστριας Ντέμι Λοβάτο που έχει μιλήσει ανοιχτά για την ψυχοθεραπεία που κάνει προκειμένου να ξεπεράσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει. «Όπως όλοι γνωρίζετε η θεραπεία άλλαξε τη ζωή μου. Θα ήθελα να αναγνωρίσω το πόσα περνάμε όλοι μας αυτή τη στιγμή. Και αν αγωνίζεστε θα ήθελα να ξέρετε ότι σας βλέπω, σας ακούω και ότι δεν το περνάτε μόνοι σας», έγραψε σε ανάρτησή της σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης.

Μεγάλη δημοσιότητα είχε πάρει και η περίπτωση του μοντέλου Κρίσι Τάιγκεν που έχασε το μωρό που κυοφορούσε και μοιράστηκε με τους ακολούθους της όλο τον πόνο που βίωσε η ίδια και ο σύζυγός της αλλά και την κατάθλιψη που αντιμετώπισε στη συνέχεια αν και δέχτηκε ιδιαίτερα έντονη κριτική κυρίως σε σχέση με τα κίνητρα που την ώθησαν σε κάτι τέτοιο.

«Όταν ένας φαινομενικά επιτυχημένος ανθρώπος δηλώσει δημόσια ότι και εγώ δυσκολεύτηκα και εγώ ζήτησα βοήθεια και κυρίως έγινα καλά έχει τεράστια σημασία. Γιατί μια ακόμα δυσκολία είναι ότι ο ψυχικά ασθενής φοβάται ότι θα παραμείνει πάντα έτσι. Δε θα γίνει ποτέ καλά. Έχω ανθρώπους που μου λένε θα προτιμούσα να είχα διάγνωση καρκίνου που ξέρω ακριβώς τι είναι, δεν χρειάζεται να απολογηθώ, παρά κατάθλιψη. Πρέπει να σπάσει το στίγμα της ψυχικής νόσου και βεβαίως να μην γίνεται ταύτιση της ψυχικής νόσου με το έγκλημα. Δεν μπορεί κάθε φορά που υπάρχει κάποια δολοφονία να ταυτίζεται με κάποια ψυχιατρική διαταραχή. Η ψυχοπαθολογία είναι πολύ συγκεκριμένη επιστήμη αρκεί να τη γνωρίζεις. Και ίσως ένα ακόμα μεγάλο λάθος στον τομέα της ψυχικής υγείας είναι ότι εμείς οι ίδιοι οι ειδικοί δεν της έχουμε δώσει τον σεβασμό που χρειάζεται για να την προστατέψουμε. Δεν μπορεί άνθρωποι χωρίς κλινική εμπειρία, χωρίς χρόνια σπουδές πάνω στο αντικείμενο να δηλώνουν ειδικοί, να δίνουν οδηγίες και συμβουλές, να αναλαμβάνουν ανθρώπινες ψυχές και ζωές. Το ίδιο το επάγγελμα χρειάζεται προστασία», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια και διδάκτωρ της Ιατρικής σχολής Αθηνών, Δρ. Άννα Κανδαράκη.

Το ακόμα πολύ σημαντικό που προσφέρουν αυτές οι αναρτήσεις είναι η ορατότητα, που δίνει την αίσθηση στους ψυχικά ασθενείς ότι δεν είναι μόνοι τους, δεν βιώνουν κάτι που δεν βιώνει κανείς άλλος, δεν αντιμετωπίζουν κάτι που δεν έχει αντιμετωπίσει ποτέ κανείς. Αυτό, επισημαίνουν ο ειδικοί, σπάει το κοινωνικό ταμπού γύρω από το θέμα.

«Το πιο δύσκολο στην ψυχική υγεία είναι ότι το τραύμα είναι αόρατο. Δεν φαίνεται τίποτα ούτε με γυμνό μάτι ούτε με το πιο σύγχρονο μηχάνημα. Τα τραύματα στην ψυχή τα καταλαβαίνεις μόνο εσύ και τις περισσότερες φορές ή πρέπει να τα κρύψεις ή νιώθεις ενοχές και αμφισβήτηση από τους γύρω σου. Εάν είναι ιδέα σου, εάν υπερβάλλεις, εάν φταις εσύ και δεν προσπαθείς αρκετά. Το “αόρατο ψυχικό τραύμα” έχει μια ακόμα δυσκολία. Η αιτία στην ψυχική δυσκολία, όπως και η αντιμετώπιση, δεν είναι απλή. Συχνά οι ενοχές πίσω από τη διάγνωση απλώνονται παντού. Έρχονται γονείς που φοβούνται ότι θα κριθούν ένοχοι και έρχονται οχυρωμένοι να αμυνθούν. Η αντιμετώπιση από την άλλη είναι εξίσου περίπλοκη. Δεν γίνεται σε μια συνάντηση, δεν πιάνουν οι παυσίπονες ενέσεις ούτε οι χειρουργικές επεμβάσεις. Θέλει χρόνο, θέλει συνειδητοποίηση, θέλει ανάληψη ευθύνης και πίστη σε σένα πρώτα απ’ όλα. Ότι μπορείς», επισημαίνει η κ. Κανδαράκη και προσθέτει: «Ακόμα συναντώ ανθρώπους που έρχονται κρυφά από τον σύντροφο ή από τον γονιό τους. Που ντρέπονται και νιώθουν άσχημα που έρχονται αλλά το ελπιδοφόρο είναι ότι έρχονται, ότι τολμούν και ζητούν βοήθεια. Είναι καλύτερα τα πράγματα, αλλά έχουμε ακόμα πολύ δρόμο για την απενοχοποίηση της ψυχικής υγείας».

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η άρση του κοινωνικού στίγματος του ανθρώπου που ζητά βοήθεια για τις ψυχικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει είναι ένα σημαντικό βήμα προόδου μιας πολιτισμένης και ευημερούσας κοινωνίας και ότι αποτελεί θέμα εκπαίδευσης που ξεκινά από μικρή ηλικία.

«Συχνά έρχονται άνθρωποι που μου μεταφέρουν την αγωνία τους για κάποιο άλλο αγαπημένο τους πρόσωπο που δεν έρχεται εκείνο να ζητήσει βοήθεια. Που “αφού δεν έρχεται εκείνος ήρθα εγώ γι’ αυτόν” αλλά δυστυχώς ή ευτυχώς, βοήθεια μέσω τρίτων δεν γίνεται. Η θεραπεία της ψυχικής υγείας θέλει υπευθυνότητα, ότι εσύ θες να βοηθηθείς, εσύ θες να αλλάξεις. Και αυτό είναι πολύ μεγάλη απόφαση κυρίως γιατί μεγαλώνουμε με την πεποίθηση να αγωνιούμε και να φροντίζουμε άλλους, αλλά όχι τον εαυτό μας. Αυτό θα ήταν σημαντικό να άλλαζε στο μεγάλωμα των παιδιών μας. Φροντίζω σημαίνει φροντίζω για την αυτονομία του άλλου», τονίζει η κ. Κανδαράκη.

Σημαντικό εμπόδιο στην αναζήτηση βοήθειας για κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας εκτός από το κοινωνικό στίγμα είναι και το οικονομικό ζήτημα. Oι θεραπείες αυτές είναι συνήθως αρκετά ακριβές, καθώς δεν υπάρχει για την ψυχική υγεία αντίστοιχη ενίσχυση όπως για την σωματική υγεία.

«Ακριβώς επειδή η θεραπεία της ψυχικής δυσκολίας θέλει χρόνο, γι’ αυτό γίνεται και πολυδάπανη. Ναι, υπάρχουν δομές που παρέχεται ψυχική βοήθεια δωρεάν ή με πολύ χαμηλό κόστος ειδικά σε περιπτώσεις που η σοβαρότητα το επιτάσσει όταν ο ασθενής γίνεται δυσλειτουργικός και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην καθημερινότητά του. Από την άλλη είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι πρώτα εμείς θα πρέπει να βάλουμε σε προτεραιότητα τη ψυχική μας υγεία. Συχνά συναντώ ανθρώπους που διστάζουν να “επενδύσουν” στη φροντίδα της ψυχής τους, το θεωρούν πολυτέλεια ενώ αντίστοιχα μπορεί να ξοδεύουν μεγάλα ποσά για την εξωτερική τους εικόνα. Αντίθετα, βλέπω ανθρώπους με περιορισμένα έσοδα να βρίσκουν τον τρόπο, να το θέτουν ως προτεραιότητα και να καταφέρνουν να κάνουν συστηματική δουλειά με τον εαυτό τους γιατί εκείνοι πρώτα το έχουν βάλει στις σημαντικές προτεραιότητές τους. Η “επένδυση” χρόνου, ενέργειας και χρημάτων, είναι μια ακόμα ένδειξη ότι όντως θέλω να βοηθηθώ και ότι όντως αξιολογώ σοβαρά αυτή τη διαδικασία. Υπάρχουν βεβαίως περιπτώσεις που όντως το άτομο θέλει αλλά δεν μπορεί να ανταπεξέλθει οικονομικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα έπρεπε να υπάρχει πιο συστηματική και οργανωμένη ενίσχυση από τον κρατικό μηχανισμό και για την ψυχική υγεία», καταλήγει η κ. Κανδαράκη.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Τα προβλήματα ψυχικής υγείας των διάσημων βοηθούν στην άρση του στίγματος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Αλίκη Ελένη Πουλή  Ψυχολόγο – Ψυχοθεραπεύτρια MBPsS, Division of Clinical Psychology, MSc, Pg. Dip Psychiatry, Cardiff University School of Medicine, Member of IEPA Early Intervention in Mental Health

Τα τελευταία δύο χρόνια όλο και περισσότεροι έφηβοι, γονείς και νεαροί ενήλικες αναζητούν βοήθεια για την προβληματική σχέση με το gaming. Η ζωή που επικεντρώνεται στο διαδικτυακό παιχνίδι θέτει πολλά εμπόδια στις περισσότερες οικογένειες. Η προβληματική χρήση μπορεί να προκαλέσει συστημική απειλή στις οικογενειακές σχέσεις, να επηρεάσει τους δεσμούς και τις ισορροπίες καθώς και να επιφέρει σημαντικές συνέπειες σε σωματικό και ψυχοκοινωνικό επίπεδο.

Η διαταραχή παιχνιδιού ταξινομήθηκε κάτω από την ομπρέλα των εθιστικών συμπεριφορών το 2018. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συμπεριέλαβε τη Διαταραχή Παιχνιδιού (GD) στη Διεθνή Στατιστική Ταξινόμηση Νοσημάτων και Συναφών Προβλημάτων Υγείας (ICD-11). Η διάγνωση της Διαταραχής Παιχνιδιού είναι πλέον ενεργή στο ICD-11.

Κάθε ενασχόληση με ένα online / digital παιχνίδι δεν είναι εξ ορισμού εθιστική. Το Διαδίκτυο, καθώς και τα διαδικτυακά παιχνίδια, είναι μέσα ή «οχήματα». Η χρήση του διαδικτύου ως μέσο ή “όχημα” για να φτάσουμε στην ικανοποίηση κάποιων σύγχρονων αναγκών όπως είναι η εργασία, η πληρωμή λογαριασμών, η εκπαίδευση/ μάθηση, η διασκέδαση και η κοινωνικοποίηση, είναι βοηθητική και κάποιες φορές εξυπηρετική καθώς μπορεί να αποτελούν διέξοδο σε κάποιες συνθήκες. Όλα τα παραπάνω θα λέγαμε πως είναι “προορισμοί” και το διαδίκτυο είναι το “όχημα” που θα το χρησιμοποιήσουμε για να φτάσουμε στο στόχο μας.

Ο τρόπος χρήσης, ο σκοπός, ο χρόνος που αφιερώνουμε, οι πεποιθήσεις και οι συμπεριφορές, που συνοδεύουν τη χρήση των πολυμέσων και της τεχνολογίας, φαίνεται να προσδιορίζουν με ακρίβεια τη σχέση μας μαζί τους.

Ένας τρόπος ζωής που βασίζεται στη χρήση του μέσου (π.χ. διαδίκτυο, παιχνίδια, μέσα κοινωνικής δικτύωσης), αυτό που θα ονομάζαμε ζωή με εστίαση στο μέσο (Medium Focused Life), ​​μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική δυσλειτουργία και δυσφορία και να σημάνει την παρουσία εθιστικής συμπεριφοράς.

Τα δομικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής της εθιστικής συμπεριφοράς είναι τα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά της σχέσης που διαμορφώνεται με το παιχνίδι ως συμπεριφορά.

Σύμφωνα με το ICD-11, τα διαγνωστικά κριτήρια της Διαταραχής Παιχνιδιού (GD) περιλαμβάνουν:

• Το πρότυπο συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται από μειωμένο έλεγχο της ενασχόλησης με το παιχνίδι (έναρξη, συχνότητα, διάρκεια, ένταση, πλαίσιο, τερματισμός)
• Αυξημένη ανάγκη ή προτεραιότητα ενασχόλησης με το παιχνίδι σε σχέση με άλλες δραστηριότητες στο βαθμό που το παιχνίδι υπερισχύει άλλων ενδιαφερόντων και καθημερινών δραστηριοτήτων
• Παρά την εμφάνιση αρνητικών συνεπειών (σωματικές, ψυχολογικές, κοινωνικές), η ενασχόληση με το παιχνίδι παραμένει σταθερή και ανεπηρέαστη

Το μοτίβο συμπεριφοράς μπορεί να είναι συνεχές ή επεισοδιακό και επαναλαμβανόμενο. Η παρατηρούμενη συμπεριφορά πρέπει να διαρκεί τουλάχιστον 12 μήνες ή να πληροί τα προαναφερθέντα διαγνωστικά κριτήρια παρουσία σοβαρών συμπτωμάτων (World Health Organization, 2018).

Αρχιτεκτονική της Εθιστικής Συμπεριφοράς

Η «αρχιτεκτονική» ή η «ταυτότητα» της εθιστικής συμπεριφοράς αποτελείται από τη χρονική διάρκεια, τη κατανάλωση ενέργειας και την έντονη ανάγκη για αποκλειστική ενασχόληση με το παιχνίδι, η οποία συνοδεύεται από μια αίσθηση απώλειας ελέγχου χρήσης. Εκεί μπορεί να αισθανθούμε ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον εαυτό μας και να σταματήσουμε το παιχνίδι. Παράλληλα όταν δεν ασχολούμαστε με το παιχνίδι παρατηρούμε ένταση, νεύρα, θυμό και έντονη ανάγκη (παρόρμηση) να επιστρέψουμε και να παίξουμε.

Το πιο σημαντικό συστατικό μιας εθιστικής συμπεριφοράς είναι η συνέχεια ή και επέκταση ενασχόλησης με το παιχνίδι, παρά τις επιβλαβείς συνέπειες, σε σωματικό, γνωστικό, ψυχολογικό επίπεδο.

Πιθανές σωματικές συνέπειες περιλαμβάνουν διαταραχές στον ύπνο, προβλήματα στην ενυδάτωση/θρέψη, παχυσαρκία, εμφάνιση διαβήτη, μυοσκελετικά, καρδιαγγειακά, αναπνευστικά και νευρολογικά προβλήματα. Σε ψυχολογικό επίπεδο οι επιπτώσεις περιλαμβάνουν απομόνωση, αίσθημα κενού/έλλειψης σκοπού, αύξηση των επιπέδων του άγχους, εκρήξεις θυμού, μειωμένη διάθεση και αυτοφροντίδα οι οποίες προοδευτικά μπορεί να οδηγήσουν σε κατάθλιψη ή ακόμη και σε αυτοκτονικό ιδεασμό.

Συνήθως, οι προηγούμενες αρνητικές συνέπειες συμβαδίζουν με την προκαλούμενη δυσλειτουργία σε προσωπικούς, κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή εκπαιδευτικούς τομείς. Για παράδειγμα απομάκρυνση/αποξένωση από τους σημαντικούς άλλους, έλλειψη ουσιαστικής κοινωνικοποίησης, δυσκολίες στην επικοινωνία, προβλήματα σε σχολικό/ ακαδημαικό επίπεδο, απώλεια εργασίας.

Τα άτομα που παίζουν παιχνίδια στο διαδίκτυο πρέπει να γνωρίζουν και να επαγρυπνούν σχετικά με:

• τον χρόνο, την ενέργεια ή και το κόστος που δαπανούν για να παίξουν, ειδικά όταν πρόκειται για ενασχόληση η οποία παραμελεί ή αποκλείει άλλες καθημερινές δραστηριότητες ή και σημαντικές σχέσεις.
• τη παρατήρηση ακόμη και μικρών αλλαγών στη σωματική ή ψυχολογική υγεία και την κοινωνική τους λειτουργία, οι οποίες θα μπορούσαν να αποδοθούν στην «αρχιτεκτονική» της εθιστικής συμπεριφοράς.
• τη χρήση αυτοκαταγραφής του χρόνου/ συχνότητας / διάρκειας παιχνιδιού ως ένα χρήσιμο εργαλείο αυτοελέγχου.
• το περιορισμό της επανάληψης της συμπεριφοράς (π.χ. αποφυγή καθημερινής ενασχόλησης), καθώς αυτό θα βοηθήσει ώστε να μη δημιουργηθεί το έδαφος για να γίνει συνήθεια και στη συνέχεια να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά της εθιστικής συμπεριφοράς.
• τη προσπάθεια να μην ενδίδουν αμέσως στην επιθυμία να ξεκινήσουν να παίζουν, αλλά να κρατούν κάποιο χρόνο ώστε να αποφασίσουν συνειδητά πως θα διαθέσουν τον χρόνο και την ενέργεια τους.

Σε περίπτωση που παρατηρήσετε συμπτωμάτα εθιστικής συμπεριφοράς ή και δυσκολία να σταματήσετε ή περιορίσετε την ενασχόληση σας με το παιχνίδι, απευθυνθείτε άμεσα σε εξειδικευμένο ειδικό ψυχικής υγείας για τη παροχή της κατάλληλης υποστήριξης και θεραπείας.

Για γονείς ή φροντιστές μικρότερων παιδιών:

• δημιουργήστε άμεση, ειλικρινή και ουσιαστική επικοινωνία με το παιδί/τα παιδιά σχετικά με το περιεχόμενο και την εμπειρία του παιχνιδιού
• αυξήστε την παρατήρηση της συμπεριφοράς του παιδιού πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ενασχόληση με το παιχνίδι
• ορίστε μια καθημερινή ρουτίνα με ποικιλία σωματικών και πνευματικών δραστηριοτήτων, έτσι ώστε ο ελεύθερος χρόνος να μην σημαίνει για το παιδί αποκλειστική ενασχόληση με διαδικτυακά παιχνίδια
• βάλτε κάποιους χρονικούς περιορισμούς στη «ζώνη ώρας» του παιχνιδιού, συζητήστε μαζί τους τη λογική αυτών των περιορισμών
• αξιολογείστε την καταλληλότητα και το περιεχόμενο του παιχνιδιού ανάλογα με την ηλικία του παιδιού
• συζητήστε ανοιχτά οποιεσδήποτε σκέψεις, ερωτήσεις σχετικά με τα παιχνίδια και το τεχνολογικό/ ψηφιακό περιβάλλον

Σε κάθε περίπτωση, η πρόληψη της Διαταραχής του Παιχνιδιού βασίζεται στην ευαισθητοποίηση, στην εκπαίδευση και στους παρακάτω πυλώνες.

• Αυτοπαρατήρηση κατανομής χρόνου, ενέργειας, συναισθημάτων σχετικά με την ενασχόληση με το παιχνίδι (κατά προτίμηση με τη χρήση έντυπου πίνακα και όχι μέσω ψηφιακής εφαρμογής στο κινητό)
• Δημιουργία ημερήσιου προγράμματος με ποικίλες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής άσκησης
• Προσδιορισμός των αξιών, στόχων και προτεραιοτήτων στη παρούσα φάση της ζωής
• Αποφυγή ενασχόλησης με το παιχνίδι πριν τον ύπνο, κατά τη διάρκεια της αφύπνισης ή και κατά τη παρουσία δυσκολίας στον ύπνο. Για παράδειγμα δυσκολεύομαι να κοιμηθώ και ξεκινώ να παίζω κάποιο παιχνίδι σε κινητό/ ταμπλέτα.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως οι εθιστικές συμπεριφορές χρησιμοποιούνται συχνά ως τρόποι διαφυγής και αποφυγής αντιμετώπισης των προβλημάτων της πραγματικής ζωής. Αυτό επιβεβαιώνεται και στη περίπτωση του χρήσης του διαδικτύου και των διαδικτυακών παιχνιδιών.

Πολύ συχνά ένα πρόβλημα της πραγματικής ζωής μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε εγκλωβισμένοι και για να αποφύγουμε τη δυσφορία που αισθανόμαστε, να καταφύγουμε σε κάποιο ψηφιακό χώρο.

Η καταφυγή μας στο ψηφιακό χώρο δεν εγγυάται ότι δεν θα εγκλωβιστούμε εκ νέου. Συχνά λοιπόν οδηγούμαστε από ένα βαρύ συναίσθημα σε ένα ψηφιακό χώρο και στη συνέχεια εγκλωβιζόμαστε με ένα ακόμη πιο βαρύ συναίσθημα στο χώρο που νομίζαμε αρχικά ως διαφυγή.

Βιβλιογραφία

De Pasquale, C., Sciacca, F., Martinelli, V., Chiappedi, M., Dinaro, C., & Hichy, Z. (2020). Relationship of Internet Gaming Disorder with Psychopathology and Social Adaptation in Italian Young Adults. International journal of environmental research and public health, 17(21), 8201.

Kim D.J., Kim K., Lee H.-W., Hong J.-P., Cho M.J., Fava M., Mischoulon D., Heo J.-Y., Jeon H.J. Internet game addiction, depression, and escape from negative emotions in adulthood: A nationwide community sample of korea. J. Nerv. Ment. Dis. 2017;205:568–573.

Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. (2018). Διεθνής ταξινόμηση ασθενειών για στατιστικές θνησιμότητας και νοσηρότητας (11η Αναθεώρηση). Ανακτήθηκε από τη διεύθυνση https://icd.who.int/browse11/l-m/en

Πηγή: Νo health without mental health

The post Gaming Disorder: Η αρχιτεκτονική της εθιστικής συμπεριφοράς και στρατηγικές για γονείς appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τον Νίκο Βλάχο, Ψυχολόγο, MSc, Ψυχοθεραπευτή
www.nikosvlachos.gr
https://www.facebook.com/nikosvlachospsychologist/
https://www.instagram.com/nikosvlachos88/
https://www.linkedin.com/in/nikolaos-vlahos-9636372b8/

The post Χειμερινή Μελαγχολία: Πώς να ανακτήσετε τη ζωντάνια σας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

 Από τον Δρ. Ιωάννη Δόβελο, Καθηγητή Ψυχολογίας & Ψυχοθεραπείας Κέντρου Εφαρμοσμένης Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής

Αν υποφέρετε από κάποια αγχώδη διαταραχή είναι πολύ πιθανόν ότι έχετε υποστεί κάποια μορφή κακοποίησης κατά την παιδική σας ηλικία. Οι περισσότεροι ειδικοί της ψυχικής υγείας ήδη γνωρίζουν εδώ και πολλά χρόνια από την άμεση κλινική τους εμπειρία, ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένα μεγάλο ποσοστό των ενηλίκων πελατών τους που υποφέρουν από αγχώδεις διαταραχές οφείλονται κατά κύριο λόγο σε τραυματικά επεισόδια σωματικής ή / και συναισθηματικής κακοποίησης που βίωσαν όταν ήταν παιδιά. Η εμπειρική αυτή γνώση επιβεβαιώνεται τώρα με εκτεταμένες έρευνες που έγιναν πρόσφατα στις ΗΠΑ και Καναδά.

Οι έρευνες αυτές μελέτησαν τη σχέση της παιδικής κακοποίησης με την παρουσία σε ενήλικες σοβαρών αγχωδών διαταραχών όπως κρίσεις πανικού, αγοραφοβία, κοινωνική φοβία, μετα-τραυματικό στρες, ψυχαναγκαστική διαταραχή, αλλά και κατάθλιψη. Οι έρευνες αυτές έδειξαν ότι ακόμη και αν η παιδική κακοποίηση δεν είναι η κύρια αιτία της αγχώδους διαταραχής, αν το άτομο δεν αντιμετωπίσει τα δυσάρεστα αυτά συναισθήματα του παρελθόντος μέσα στο πλαίσιο μιας κατάλληλης θεραπείας με τη βοήθεια και υποστήριξη ενός ειδικευμένου θεραπευτή, δεν θα μπορέσει να απαλλαγεί από τα συμπτώματα άγχους από τα οποία υποφέρει.

Τα αποτελέσματα των παρακάτω ερευνών ποικίλουν, αποτελούν όμως ισχυρή ένδειξη ότι η παιδική κακοποίηση είναι μια από τις κυριότερες αιτίες άγχους καθώς και άλλων ψυχολογικών και συναισθηματικών προβλημάτων. Πρέπει επίσης να λάβουμε υπ’ όψιν ότι τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών περιλαμβάνουν μόνον άτομα που έχουν διατηρήσει κάποια συνειδητή μνήμη της κακοποίησης που υπέστησαν όταν ήταν παιδιά. Γνωρίζουμε όμως ότι ένας μεγάλος αριθμός ατόμων που έχουν κακοποιηθεί στην παιδική τους ηλικία δεν έχουν καμία συνειδητή μνήμη της κακοποίησής τους. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις τα συναισθήματα είναι τόσο οδυνηρά που έχουν απωθηθεί βαθιά στο ασυνείδητο, όπου όμως εξακολουθούν να είναι ενεργά και να προκαλούν συμπτώματα. Αυτό συμβαίνει κυρίως σε άτομα που υπέστησαν σεξουαλική κακοποίηση ή έντονους εξευτελισμούς σε μικρή ηλικία. Η κακοποίηση μπορεί να ήταν επαναλαμβανόμενη ή να συνέβη μόνο μία φορά.

Τα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτό το είδος κακοποίησης είναι τέτοια που το παιδί δεν μπορεί να τα χειριστεί, αλλά και δεν μπορεί συνήθως να τα εκφράσει σε άλλους λόγω της βαθιάς ντροπής και ενοχής που αισθάνεται. Η απώθηση αυτών των συναισθημάτων στο ασυνείδητο είναι στη πραγματικότητα ο μόνος τρόπος επιβίωσης του ατόμου. Το παιδί που κακοποιείται σεξουαλικά ή υφίσταται επαναλαμβανόμενους εξευτελισμούς πιστεύει ότι αυτό φταίει για ότι του συμβαίνει. Αισθάνεται απερίγραπτη ενοχή και ντροπή, αισθάνεται «μαγαρισμένο» και βρώμικο και συγχρόνως αισθάνεται τρόμο και απόγνωση καθώς βρίσκεται ανίσχυρο και ανυπεράσπιστο στα χέρια αυτού που το κακοποιεί. Οι μνήμες αυτές συνήθως αποκαλύπτονται και γίνονται συνειδητές στη διάρκεια μιας κατάλληλης θεραπείας. Αν λοιπόν προσθέσουμε στα αποτελέσματα των παρακάτω ερευνών τα άτομα που δεν έχουν συνειδητή μνήμη της κακοποίησής τους κατά την παιδική ηλικία, μπορούμε να πούμε ότι η παιδική κακοποίηση είναι η κυριότερη αιτία της παρουσίας σοβαρών συμπτωμάτων άγχους στους ενήλικες.

Οι έρευνες:
1. Ερευνητές στο πανεπιστήμιο του Michigan βρήκαν ότι το 35% των θυμάτων συναισθηματικής, σωματικής ή σεξουαλικής κακοποίησης υποφέρουν σαν ενήλικες από σοβαρή κατάθλιψη και διαταραχές πανικού.
2. Έρευνα στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας διαπίστωσε ότι 15,5% των ανδρών και 33,3% των γυναικών που υποφέρουν από διαταραχή πανικού, ψυχαναγκαστική διαταραχή και κοινωνική φοβία, έχουν υποστεί σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση κατά την παιδική τους ηλικία. Το 45,1% του 33,3% των γυναικών είχαν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση. Από αυτές το 60% υπέφεραν από διαταραχή πανικού.
3. Μια αντίστοιχη έρευνα στο πανεπιστήμιο McMaster του Καναδά έδειξε ότι 23,4% αυτών που υποφέρουν από αγχώδεις διαταραχές είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά και 44,9% σωματικά.
4. Σε μια έρευνα στο πανεπιστήμιο του Miami οι ερευνητές βρήκαν ότι το 63% των ατόμων που υποφέρουν από διαταραχή πανικού, αγοραφοβία και κοινωνική φοβία είχαν υποστεί κάποιο είδος κακοποίησης στην παιδική τους ηλικία. Βρήκαν επίσης ότι η κοινωνική φοβία σχετίζεται με σεξουαλική κακοποίηση πολύ περισσότερο από τις άλλες διαταραχές.
5. Μετά από τη μελέτη και ανάλυση των στοιχείων από πολλαπλές σχετικές έρευνες, ερευνητές του πανεπιστημίου της Nevada κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι 33% έως 86% ατόμων που υπέστησαν κακοποίηση στην παιδική τους ηλικία, υποφέρουν από μετα-τραυματικό στρες.

Σύμφωνα με κλινικές έρευνες αλλά και την προσωπική εμπειρία πολλών επαγγελματιών της ψυχικής υγείας, η ψυχολογική και συναισθηματική βία και κακοποίηση είναι συχνά πιο βαθιά και μακροπρόθεσμα τραυματική για το παιδί απ’ ότι η σωματική κακοποίηση και μπορεί να συγκριθεί στις επιπτώσεις της μόνο με τη σεξουαλική κακοποίηση. Ιδιαίτερα ψυχολογική κακοποίηση η οποία περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενο εξευτελισμό, ταπείνωση και γελοιοποίηση του παιδιού μπορεί να δημιουργήσει ψυχικά τραύματα που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι βαθύτερα και εντονότερα κι απ’ αυτή ακόμη τη σεξουαλική κακοποίηση.

Τα επακόλουθα της σωματικής, σεξουαλικής και ψυχολογικής ή συναισθηματικής κακοποίησης κατά την παιδική ηλικία, δεν περιορίζονται μόνο στην παρουσία σοβαρών αγχωδών διαταραχών που διατηρούνται κατά την ενηλικίωση και συνήθως για όλη τη ζωή του ατόμου, εκτός αν το άτομο ακολουθήσει κάποια αποτελεσματική θεραπευτική αγωγή. Η παιδική κακοποίηση είναι επίσης συχνά η κύρια αιτία περιπτώσεων βαριάς κατάθλιψης, διαταραχών της προσωπικότητας και γενικά δυσπροσαρμοστικότητας στην κοινωνική ζωή. Το χειρότερο όμως είναι ότι η παιδική κακοποίηση δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο, μια συνεχόμενη και αδιάσπαστη αλυσίδα σωματικής και ψυχολογικής βίας. Είναι χαρακτηριστικό φαινόμενο ότι άτομα τα οποία κακοποιήθηκαν κατά την παιδική τους ηλικία, έχουν συχνά τη τάση να κακοποιούν τα δικά τους παιδιά με τον ίδιο ή και χειρότερο ακόμη τρόπο από αυτόν που κακοποιήθηκαν οι ίδιοι σαν παιδιά. Έχει επίσης διαπιστωθεί ότι η παιδική ηλικία πολλών βίαιων κακοποιών ακόμη και δολοφόνων χαρακτηρίζεται από βίαιη σωματική και ψυχολογική κακοποίηση. Και είναι ακόμη γνωστό ότι αυτοί που έχουν τη τάση να βιάζουν ή να κακοποιούν παιδιά σεξουαλικά, έχουν στις περισσότερες περιπτώσεις και οι ίδιοι υποστεί παρόμοια σεξουαλική κακοποίηση στην παιδική τους ηλικία. Το φαινόμενο το θύμα να γίνεται θύτης είναι συνηθισμένο, καθώς ο θύτης είναι ο ισχυρός και το θύμα αδύναμο. Οι ισχυροί επιβιώνουν, οι αδύναμοι χάνονται. Ασυνείδητα λοιπόν πολλά θύματα χρησιμοποιούν ως πρότυπο και υιοθετούν το ρόλο του θύτη σαν τον καλύτερο και αποτελεσματικότερο τρόπο επιβίωσης. Μπορούμε να πούμε ότι η κακοποίηση παιδιών με οποιονδήποτε τρόπο είναι ένα από τα χειρότερα και, δυστυχώς, πιο διαδεδομένα εγκλήματα που μαστίζουν την ανθρώπινη κοινωνία. Είναι το είδος εγκλήματος που έχει τις χειρότερες και πιο μακροπρόθεσμες επιπτώσεις σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο.

Η αντιμετώπιση των συναισθημάτων που προέρχονται από παιδική κακοποίηση είναι εξαιρετικά οδυνηρή και δύσκολη. Αν γνωρίζετε ή υποπτεύεστε ότι μπορεί να έχετε υπάρξει θύμα κακοποίησης στην παιδική σας ηλικία, ή αν βασανίζεστε σ’ όλη σας τη ζωή από έντονα συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης για τα οποία δεν υπάρχει φανερή αιτία, συμβουλευτείτε έναν ειδικό της ψυχικής υγείας. Ο μόνος τρόπος για να απαλλαγείτε από τα δυσάρεστα συμπτώματα είναι να αντιμετωπίσετε την τραυματική εμπειρία με τη βοήθεια και υποστήριξη ενός ειδικού. Ο κατάλληλος ειδικός θα σας βοηθήσει στην απαραίτητη εκτόνωση των οδυνηρών συναισθημάτων καθώς και στην αναπλαισίωση των τραυματικών γεγονότων.

The post Παιδική Κακοποίηση και Άγχος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Βαλέρια Κιλαμπέρια, Ψυχολόγο, BSc., MSc., Θεραπεύτρια ABA

Η χειμερινή κατάθλιψη είναι ο πιο κοινός τύπος της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής. Πολλοί άνθρωποι βιώνουν εποχιακές αλλαγές στη διάθεση, στη συμπεριφορά, στην όρεξη και στον ύπνο όλο τον χρόνο χωρίς οποιαδήποτε σοβαρά προβλήματα στην καθημερινή λειτουργία τους. Εάν αυτές οι μεταβολές συμβαίνουν τακτικά κατά τη διάρκεια του χειμώνα και η έντασή τους είναι τέτοια που να πληρεί τις προϋποθέσεις για ένα καταθλιπτικό επεισόδιο ή για ένα μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο μπορούν να θεωρηθούν ως συμπτώματα της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής.

Η συμπτωματολογία της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής

Τα συμπτώματα της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής συνήθως εμφανίζονται κατά τη διάρκεια των πιο κρύων μηνών του φθινοπώρου και του χειμώνα, όταν υπάρχει μικρότερη έκθεση στο φως του ήλιου κατά τη διάρκεια της ημέρας. Τα συμπτώματα της κατάθλιψης μπορεί να είναι ήπια έως μέτρια, αλλά μπορούν να γίνουν πιο σοβαρά.

Εκείνοι που εργάζονται πολλές ώρες μέσα σε κτίρια και κλειστά γραφεία με λίγα παράθυρα μπορεί να εμφανίζουν τα συμπτώματα όλο το χρόνο, και σε μερικά άτομα μπορεί να σημειωθούν αλλαγές στη διάθεση λόγω συννεφιάς μεγάλης διάρκειας ή κακοκαιρίας.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν τα εξής:

Τα συχνότερα:

• Λύπη
• Κόπωση
• Έλλειψη δραστηριοτήτων
• Ανησυχία ή άγχος
• Επαγγελματική κακοτυχία

Τα λιγότερο συχνά:

• Αυξημένη υπνηλία
• Κακή ποιότητα ύπνου
• Αύξηση βάρους
• Ακατάσχετη επιθυμία για φαγητά υψηλά σε υδατάνθρακες
• Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία

Πιο σπάνια:

• Σκέψεις για αυτοκτονία
• Μειωμένος ύπνος

Δεν είναι απαραίτητο να βιωθούν όλα τα συμπτώματα μαζί. Για παράδειγμα, το επίπεδο ενέργειας μπορεί να είναι φυσιολογικό, ενώ η λαχτάρα για υδατάνθρακες μπορεί να είναι ακραία. Μερικές φορές ένα σύμπτωμα είναι το αντίθετο της νόρμας, όπως η απώλεια βάρους, σε αντίθεση με την αύξηση του σωματικού βάρους.

Σε ένα μικρό αριθμό περιπτώσεων, η ετήσια υποτροπή εμφανίζεται το καλοκαίρι αντί το φθινόπωρο και το χειμώνα, πιθανώς λόγω ανταπόκρισης στην υψηλή θερμότητα και υγρασία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να χαρακτηρίζεται από αϋπνία, μειωμένη όρεξη, απώλεια βάρους, και διέγερση ή άγχος.

Η ψυχοφυσιολογία της Εποχιακής Συναισθηματικής Διαταραχής

Μια από τις πρώτες υποθέσεις για την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή ήταν ότι η μικρή περίοδος έκθεσης σε φως του ήλιου το χειμώνα οδηγεί ορισμένα άτομα να αναπτύσσουν καταθλιπτικά συμπτώματα. Η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή έχει συνδεθεί με μία βιοχημική ανισορροπία στον εγκέφαλο, η οποία προκαλείται από λιγότερες ώρες της μέρας και της έλλειψης του φωτός του ήλιου το χειμώνα. Στις πρώτες μελέτες θεραπείας φωτός (Potkin, Zetin, Stamenkovic, Kripke & Bunney, 1986; Rosen, Targum, Terman, Bryant, Hoffman & Kasper, 1990) στην εποχιακή συναισθηματική διαταραχή  πραγματοποιήθηκε τρεις ώρες  έκθεση στο φως. Αυτή η μέθοδος επέκτασης φωτοπεριόδου οδήγησε τα άτομα με εποχιακή συναισθηματική διαταραχή σε σημαντική βελτίωση. Ωστόσο, οι επακόλουθες μελέτες έδειξαν ότι η θεραπεία επέκτασης φωτοπεριόδου από μόνη της δεν ήταν αποτελεσματική για την καταπολέμηση των συμπτωμάτων της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής.

Η μελατονίνη, μια ορμόνη σχετιζόμενη με τον ύπνο, επίσης συνδέεται με την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή. Αυτή η ορμόνη, η οποία έχει συνδεθεί με την κατάθλιψη, παράγεται σε αυξημένα επίπεδα στο σκοτάδι. Όταν οι μέρες είναι μικρότερες και πιο σκοτεινές, τα επίπεδα της μελατονίνης αυξάνονται.

Πώς μπορεί να θεραπευτεί η Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή;

Η αυξημένη έκθεση στο ηλιακό φως μπορεί να βελτιώσει τα συμπτώματα της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής. Αυτό μπορεί να είναι μια μεγάλη βόλτα έξω ή η οργάνωση στο σπίτι ή στο γραφείο, έτσι ώστε να εκτίθενται σε ένα παράθυρο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αν τα συμπτώματα της κατάθλιψης σας είναι αρκετά σοβαρά για να επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινή σας ζωή.

Το έντονο φως κάνει την διαφορά στην χημεία του εγκεφάλου, αν και το ακριβές μέσο με το οποίο οι πάσχοντες επηρεάζονται δεν είναι ακόμη γνωστό. Πρόσθετη ανακούφιση προσφέρει η ψυχοθεραπεία και σε ορισμένες περιπτώσεις τα αντικαταθλιπτικά.

Αν αισθάνεστε ότι πάσχετε από εποχιακή συναισθηματική διαταραχή, είναι σημαντικό να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικά εκπαιδευμένου ιατρικού επαγγελματία. Τα συμπτώματα της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής μπορεί να μοιάζουν με άλλων ασθενειών, όπως ο υποθυρεοειδισμός, η υπογλυκαιμία, η λοιμώδης μονοπυρήνωση και άλλες ιογενείς λοιμώξεις. Η σωστή αξιολόγηση είναι αναγκαία. Για μερικούς ανθρώπους, μπορεί η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή να συγχέεται με μια πιο σοβαρή συναισθηματική διαταραχή, όπως με πιο βαριά μορφή κατάθλιψης ή διπολική διαταραχή.

Αν νομίζετε ότι η κατάθλιψη που βιώνεται είναι βαριάς μορφής ή αν έχετε σκέψεις αυτοκτονίας, συμβουλευτείτε αμέσως ένα γιατρό σχετικά με τις επιλογές θεραπείας ή ζητήστε βοήθεια στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων περιστατικών.

Δεν υπάρχουν τεστ αίματος για να επιβεβαιωθεί η παρουσία της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής. Ωστόσο, ένας εκπαιδευμένος κλινικός γιατρός μπορεί να διαγνώσει τα συμπτώματα και να προτείνει επιλογές θεραπείας. Με τη σωστή θεραπεία, η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή μπορεί να είναι μια κατάσταση διαχειρίσιμη.

Βιβλιογραφία:
Lam, R. W. & Levitan, R. D. (2000). Pathophysiology of seasonal affective disorder: A review. Journal of Psychiatry Neuroscience, 25(5), 469-480.

Magnusson, A. & Partonen, T. (2005). The Diagnosis, Symptomatology, and Epidemiology of Seasonal Affective Disorder. CNS Spectrums, 10(8), 625-634.

Pjrek, E., Winkler, D., Stastny, J., Konstantinidis, A., Heiden, A. & Kasper, S. (2004). Bright light therapy in seasonal affective disorder – does it suffice?. European Neuropsychopharmacology, 14, 347 – 351.

Potkin, S. G., Zetin, M., Stamenkovic, V., Kripke, D. & Bunney, W.E. (1986). Seasonal affective disorder: prevalence varies with latitude and climate. Journal of Clinical Neuropharmacology, 9, 181-3.

Rohan, K. J., Roecklein, K. A. & Haaga, D. A. F (2009). Biological And Psychological Mechanisms of Seasonal Affective Disorder: A Review and Integration. Current Psychiatry Reviews, 5, 37-43.

Rosen, L. N., Targum, S. D., Terman, M., Bryant, M. J., Hoffman, H. & Kasper, S. F. (1990). Prevalence of seasonal affective disorder at four latitudes. Psychiatry Research, 31, 131-144.

The post Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Κατερίνα Ζούζουλα, Κλινική Ψυχολόγο – Ψυχοθεραπεύτρια, MSc Διασυνδετική Ψυχιατρική, Ειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT), Εκπαίδευση στη Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT) και τη Θεραπεία Εστιασμένη στη Συμπόνια (CFT)

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και η Διπολική Διαταραχή (ΔΔ) αποτελούν δύο διακριτές αλλά μερικώς αλληλεπικαλυπτόμενες ψυχιατρικές οντότητες, οι οποίες συνδέονται με σημαντική λειτουργική επιβάρυνση και συχνά αμφίσημη κλινική εικόνα. Η ΔΕΠΥ χαρακτηρίζεται από χρόνια δυσκολία συγκέντρωσης, υπερκινητικότητα και παρορμητικότητα, ενώ η ΔΔ περιλαμβάνει κυκλικές διακυμάνσεις της διάθεσης μεταξύ μανιακών/υπομανιακών και καταθλιπτικών επεισοδίων. Παρότι ανήκουν σε διαφορετικά διαγνωστικά φάσματα — η ΔΕΠΥ στις νευροαναπτυξιακές διαταραχές και η ΔΔ στις διαταραχές της διάθεσης — τα πρόσφατα δεδομένα αναδεικνύουν υψηλά ποσοστά συννοσηρότητας, τα οποία συσχετίζονται με αυξημένη ψυχοπαθολογική βαρύτητα και δυσμενέστερη πρόγνωση.

Επιδημιολογικά Δεδομένα και Συννοσηρότητα

Επιδημιολογικά, η συνύπαρξη ΔΕΠΥ και ΔΔ είναι αξιοσημείωτη. Σύγχρονες μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι περίπου το 10–20% των ενηλίκων με ΔΕΠΥ πληρούν επίσης τα διαγνωστικά κριτήρια της ΔΔ, ενώ ποσοστό έως και 20% των ατόμων με ΔΔ εμφανίζει συμπτώματα ΔΕΠΥ (Salvi et al., 2021; Schiweck et al., 2021). Στα παιδιά και τους εφήβους, τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα, καθιστώντας τη διαγνωστική διαδικασία ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς χαρακτηριστικά όπως η υπερδραστηριότητα και η συναισθηματική αστάθεια είναι κοινά. Παράλληλα, η παρουσία παιδικής ΔΕΠΥ φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης ΔΔ στην ενήλικη ζωή, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση μιας εξελικτικής ή διαδοχικής σχέσης (Biederman et al., 2018; Woo & Kim, 2023).

Κλινική Εικόνα και Συμπτωματολογία

Η κλινική έκφραση των δύο διαταραχών παρουσιάζει σημαντικές επικαλύψεις. Και στις δύο περιπτώσεις εντοπίζονται δυσκολίες προσοχής, παρορμητικότητα, διαταραχές ύπνου, συναισθηματική ευερεθιστότητα και μειωμένη ανοχή στη ματαίωση. Η υπερκινητικότητα και η διάσπαση προσοχής της ΔΕΠΥ μπορεί να προσομοιάζουν με υπομανιακά επεισόδια, ενώ περίοδοι χαμηλής ενέργειας μπορεί να θυμίζουν καταθλιπτικά επεισόδια. Ωστόσο, η ουσιώδης διαφορά έγκειται στη χρονιότητα των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ έναντι της επεισοδιακής φύσης της ΔΔ. Στη ΔΕΠΥ, τα χαρακτηριστικά παραμένουν διαρκή και σταθερά, ενώ στη ΔΔ, η διάθεση μεταβάλλεται κυκλικά μεταξύ φυσιολογικών και παθολογικών καταστάσεων.

Διαφορική Διάγνωση

Η διαφορική διάγνωση μεταξύ ΔΕΠΥ και ΔΔ αποτελεί μία από τις πλέον απαιτητικές κλινικές διαδικασίες. Άτομα με ΔΕΠΥ συχνά διαγιγνώσκονται αρχικά με ΔΔ λόγω των εναλλαγών στη διάθεση ή της παρορμητικότητας, ενώ ήπια υπομανιακά επεισόδια μπορεί να ερμηνευθούν εσφαλμένα ως εκδηλώσεις υπερκινητικότητας. Η σύγχυση επιτείνεται όταν οι δύο διαταραχές συνυπάρχουν, οδηγώντας σε αυξημένη συναισθηματική αστάθεια, αυξημένη λειτουργική επιβάρυνση και συχνότερη χρήση ουσιών ως μηχανισμού αυτορρύθμισης (Woo & Kim, 2023).

Για την ορθή διάγνωση απαιτείται αναλυτικό αναπτυξιακό ιστορικό, αξιολόγηση της χρονιότητας των συμπτωμάτων και εξέταση της λειτουργικότητας σε πολλαπλά πλαίσια.

Νευροβιολογικοί και Γενετικοί Μηχανισμοί

Οι νευροβιολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν τις δύο διαταραχές βρίσκονται υπό ενεργή ερευνητική διερεύνηση. Και στις δύο εμπλέκονται δυσλειτουργίες των ντοπαμινεργικών και νοραδρενεργικών οδών, που σχετίζονται με τη ρύθμιση της προσοχής, της παρόρμησης και της διάθεσης. Απεικονιστικές μελέτες δείχνουν μειωμένη ενεργοποίηση του προμετωπιαίου φλοιού και διαταραχή της επικοινωνίας με το μεταιχμιακό σύστημα — περιοχές κρίσιμες για τον εκτελεστικό έλεγχο και τη συναισθηματική ρύθμιση (Martinez-Aran et al., 2022). Επιπλέον, γενετικές μελέτες αναδεικνύουν κοινούς πολυγονιδιακούς δείκτες, ενισχύοντας την υπόθεση κοινής νευροαναπτυξιακής βάσης (Schiweck et al., 2021; Caye et al., 2024).

Ψυχολογικοί Παράγοντες

Σε ψυχολογικό επίπεδο, τόσο η ΔΕΠΥ όσο και η ΔΔ χαρακτηρίζονται από συναισθηματική δυσρύθμιση — δηλαδή μειωμένη ικανότητα ρύθμισης της έντασης και της διάρκειας των συναισθηματικών αποκρίσεων. Η παρορμητικότητα και η ευερεθιστότητα της ΔΕΠΥ μπορούν να θεωρηθούν πρώιμες εκδηλώσεις μιας ευαλωτότητας σε διαταραχές της διάθεσης. Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες, όπως το χρόνιο στρες, σχολική ή εργασιακή αποτυχία, διαπροσωπικές συγκρούσεις και χαμηλή αυτοεκτίμηση συμβάλλουν στη διαιώνιση ενός φαύλου κύκλου συναισθηματικής απορρύθμισης και ενίσχυσης των συμπτωμάτων.

Κλινικές και Θεραπευτικές Επιπτώσεις της Συννοσηρότητας

Η συννοσηρότητα ΔΕΠΥ–ΔΔ σχετίζεται με επιβαρυμένη κλινική πορεία και δυσμενέστερη πρόγνωση, συχνότερες υποτροπές, αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικότητας και μειωμένη ανταπόκριση στη φαρμακοθεραπεία. Η παρορμητικότητα και οι διακυμάνσεις διάθεσης δυσχεραίνουν τη θεραπευτική συμμόρφωση, ενώ η χρήση διεγερτικών φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ μπορεί να επιδεινώσει μανιακά συμπτώματα αν δεν προηγηθεί σταθεροποίηση της διάθεσης (Osser, 2025). Ως εκ τούτου, συνιστάται διαδοχική θεραπευτική στρατηγική: αρχική σταθεροποίηση με σταθεροποιητές διάθεσης και, στη συνέχεια, προσεκτική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων ΔΕΠΥ (Wingo & Ghaemi, 2007; Cretu et al., 2024).

Ψυχοθεραπευτικές Παρεμβάσεις

Η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση αποτελεί κρίσιμο συστατικό της συνολικής αντιμετώπισης. Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) μπορεί να βελτιώσει τη διαχείριση παρορμητικότητας, τη ρύθμιση συναισθημάτων και τη δομή της καθημερινότητας. Η ψυχοεκπαίδευση ενισχύει την κατανόηση και την αποδοχή της κάθε διαταραχής, ενώ οι τεχνικές ενσυνειδητότητας (mindfulness) και οι δεξιότητες ρύθμισης συναισθήματος, όπως αυτές της Διαλεκτικής Συμπεριφορικής Θεραπείας (DBT), αποδεικνύονται αποτελεσματικές στη μείωση συναισθηματικών εκρήξεων και στην ενίσχυση της αυτοπαρατήρησης.

Η έγκαιρη διάγνωση και η διεπιστημονική συνεργασία αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την αποτελεσματική παρέμβαση. Η συνεργασία ψυχιάτρου, ψυχολόγου και άλλων επαγγελματιών ψυχικής υγείας είναι απαραίτητη, καθώς η κατανόηση του τρόπου που τα συμπτώματα της μίας διαταραχής αλληλεπιδρούν με την άλλη καθορίζει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Η διαφοροδιάγνωση πρέπει να βασίζεται σε λεπτομερές αναπτυξιακό ιστορικό, στην αξιολόγηση της διάρκειας και της διακύμανσης των συμπτωμάτων και στην παρατήρηση της λειτουργικότητας σε διαφορετικά περιβάλλοντα (σχολείο, εργασία, σχέσεις).

Συμπεράσματα

Η συνύπαρξη της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) με τη Διπολική Διαταραχή συνιστά ένα ιδιαίτερα περίπλοκο και πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο αντικατοπτρίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ νευροαναπτυξιακών, βιολογικών και ψυχοκοινωνικών παραμέτρων. Αν και οι δύο διαταραχές μπορούν να εκδηλωθούν αυτόνομα, η συννοσηρότητά τους συνδέεται με αυξημένη βαρύτητα της κλινικής εικόνας, μεγαλύτερο λειτουργικό αντίκτυπο και δυσμενέστερη πρόγνωση. Η εις βάθος κατανόηση των κοινών χαρακτηριστικών αλλά και των διακριτών τους στοιχείων, η ακριβής διαφορική διάγνωση και η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αποτελεσματική διαχείριση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Επιπλέον, η μελλοντική ερευνητική προσπάθεια οφείλει να επικεντρωθεί στη διερεύνηση των κοινών γενετικών και νευροβιολογικών μηχανισμών, με στόχο την ανάπτυξη στοχευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων που να ανταποκρίνονται στις πολύπλευρες και συχνά αλληλοεπικαλυπτόμενες ανάγκες αυτού του πληθυσμού.

Βιβλιογραφία

Biederman, J., Petty, C. R., Woodworth, K. Y., et al. (2018). Adult outcome of attention-deficit/hyperactivity disorder: A controlled 16-year follow-up study. Journal of Clinical Psychiatry, 79(1), 16m11384.

Caye, A., Gallo, E. F., & Faraone, S. V. (2024). ADHD and mood disorders: Shared pathways and treatment implications. Nature Reviews Psychiatry, 30(2), 112–127.

Cretu, J. B., et al. (2024). Comorbidity of ADHD and bipolar disorder: Pharmacological management strategies. Current Psychiatry Reports, 26(4), 321–335.

Martinez-Aran, A., Torrent, C., del Mar Bonnin, C., & Rosa, A. R. (2022). Neurocognitive impairment and emotional dysregulation in ADHD and bipolar disorder: Overlaps and distinctions. Frontiers in Psychiatry, 13, 949375.

Osser, D. N. (2025). ADHD with bipolar disorder: Genetics, diagnosis, and new thinking on treatment. Psychiatric Times, 42(6). Retrieved from https://www.psychiatrictimes.com/view/adhd-with-bipolar-disorder-genetics-diagnosis-and-new-thinking-on-treatment

Salvi, V., Migliarese, G., Venturi, V., et al. (2021). ADHD and bipolar disorder in adulthood: Clinical and treatment implications. Frontiers in Psychology, 12, 815151.

Schiweck, C., Arteaga-Henriquez, G., Aichholzer, M., Edwin, S., & Thanarajah, S. (2021). Comorbidity of ADHD and adult bipolar disorder: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 124, 100–123.

Wingo, A. P., & Ghaemi, S. N. (2007). A systematic review of rates and diagnostic validity of comorbid adult ADHD and bipolar disorder. Journal of Affective Disorders, 110(1-2), 1–8.

Woo, Y. S., & Kim, G. (2023). Prevalence and comorbidities of adult attention-deficit/hyperactivity disorder: Focus on mood disorders. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience, 21(3), 416–428.

The post Η συνύπαρξη της ΔΕΠΥ με τη Διπολική Διαταραχή: Κλινική Συσχέτιση και Θεραπευτικές Προεκτάσεις appeared first on Ψυχο-γραφήματα.